Gametogenesis Questions in Gujarati

(A) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,એક પ્રાથમિક પૂર્વશુક્રકોષ અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને બે દ્વિતીય પૂર્વશુક્રકોષો બનાવે છે.
દરેક દ્વિતીય પૂર્વશુક્રકોષ ત્યારબાદ અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થઈને બે શુક્રકોષીઓ (spermatids) બનાવે છે.
આમ,એક પ્રાથમિક પૂર્વશુક્રકોષના અંતે ચાર શુક્રકોષીઓનું નિર્માણ થાય છે.
આ ચાર શુક્રકોષીઓ અંતે વિભેદન પામીને ચાર સક્રિય શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(B) અંડકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,એક પ્રાથમિક અંડકોષ અર્ધીકરણ પામીને માત્ર એક સક્રિય અંડકોષ અને બે કે ત્રણ ધ્રુવીયકાય (polar bodies) ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રશ્નમાં જણાવ્યા મુજબ $10$ પ્રાથમિક અંડકોષો પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે,તેથી દરેક પ્રાથમિક અંડકોષ એક અંડકોષ ઉત્પન્ન કરશે.
તેથી,$10$ પ્રાથમિક અંડકોષો $10 \times 1 = 10$ અંડકોષો ઉત્પન્ન કરશે.
આમ,સાચો જવાબ $10$ છે.

(B) એક્રોઝોમ એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગ પર આવેલી ટોપી જેવી રચના છે. તે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાંથી ઉદ્ભવે છે. એક્રોઝોમ અને તેના આવરણને સામૂહિક રીતે $Galea \text{ capitis}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) શુક્રકોષ અંડકોષ કરતાં નીચેની બાબતોમાં અલગ પડે છે:
$1$. ગતિશીલતા: શુક્રકોષ પૂંછડીની હાજરીને કારણે ગતિશીલ હોય છે,જ્યારે અંડકોષ અચલિત હોય છે.
$2$. ખોરાકનો સંગ્રહ: શુક્રકોષમાં ખોરાકનો સંગ્રહ થતો નથી,જ્યારે અંડકોષમાં કોષરસ અને પોષક દ્રવ્યોનો સંગ્રહ હોય છે જે ગર્ભના પ્રારંભિક વિકાસ માટે જરૂરી છે.
$3$. સંખ્યા: શુક્રકોષો ખૂબ મોટી સંખ્યામાં ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યારે મનુષ્યમાં સામાન્ય રીતે માસિક ચક્ર દરમિયાન માત્ર એક જ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) સર્ટોલી કોષો,જેને 'નર્સ' કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં આવેલા હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષો) ને માળખાકીય અને પોષણક્ષમ આધાર પૂરો પાડવાનું છે.
તેઓ રુધિર-શુક્રપિંડ અવરોધ (blood-testis barrier) પણ બનાવે છે અને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાનું નિયમન કરતા ઘટકોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) વિકસતા અંડકોષમાં જરદી (yolk) ના નિર્માણ અને સંગ્રહની પ્રક્રિયાને $Vitellogenesis$ (વાઇટેલોજનન) કહેવામાં આવે છે.
$Lipogenesis$ (લિપોજનન) એ ફેટી એસિડ્સ અને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સના સંશ્લેષણની પ્રક્રિયા છે.
$Glycogenesis$ (ગ્લાયકોજનન) એ ગ્લુકોઝમાંથી ગ્લાયકોજન બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
$Oogenesis$ (અંડજનન) એ માદા જનનકોષ (અંડકોષ) ના નિર્માણની સમગ્ર પ્રક્રિયા છે.

(B) બિન-પ્રાઇમેટ સસ્તન પ્રાણીઓમાં,પ્રજનન ચક્રને મદચક્ર (estrous cycle) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અંડપાત,એટલે કે અંડપિંડમાંથી દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષનું મુક્ત થવું,સામાન્ય રીતે મદચક્ર (estrus) તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
આ તે સમયગાળો છે જ્યારે માદા નર સાથે પ્રજનન માટે તૈયાર હોય છે,જે ફલનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) શુક્રાગ્ર એ શુક્રકોષના શીર્ષના અગ્ર ભાગ પર આવેલી ટોપી જેવી રચના છે. શુક્રકોષજનન (spermiogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન તેનું નિર્માણ ગોલ્ગીકાયમાંથી થાય છે. શુક્રાગ્રમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે જે ફલન દરમિયાન અંડકોષમાં પ્રવેશ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) અંડપતન દરમિયાન દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થયા પછી,ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકીના ભાગો લ્યુટીનાઈઝેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં તૂટેલી પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિમાં ફેરવાય છે,જેને $Corpus \ luteum$ (પીતપિંડ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પ્રોજેસ્ટેરોનનો મોટા પ્રમાણમાં સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(A) વિટામિન $A$ અધિચ્છદીય પેશીઓની જાળવણી માટે આવશ્યક છે અને તે શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયામાં સામેલ છે.
વિટામિન $E$ (ટોકોફેરોલ) ને વંધ્યત્વ-નિરોધક વિટામિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રજનન તંત્રના સામાન્ય કાર્ય અને તંદુરસ્ત જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) ના ઉત્પાદન માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,$Vit. \,A$ અને $E$ જન્યુજનન માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે.

(B) શુક્રકોષનું ક્રિયાત્મક પરિપક્વન,જેમાં પ્રચલન શક્તિ (motility) પ્રાપ્ત કરવી અને અંડકોષને ફલિત કરવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે,તે $Epididymis$ (અધિવૃષણ નલિકા) માં થાય છે.
વૃષણના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં ઉત્પન્ન થયા પછી,અપરિપક્વ શુક્રકોષો $Epididymis$ માં જાય છે.
$Epididymis$ માં,તેઓ શારીરિક ફેરફારોમાંથી પસાર થાય છે જે તેમને પ્રચલનશીલ અને ફલન માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(D) ગ્રાફિયન પુટિકા એ સસ્તન પ્રાણીઓના અંડપિંડમાં જોવા મળતી પરિપક્વ,પ્રવાહીથી ભરેલી પુટિકા છે,જેમાં અંડકોષ અંડપાત (ovulation) પહેલાં વિકાસ પામે છે. તે સસ્તન માદા પ્રજનન તંત્રની એક લાક્ષણિક રચના છે.

(D) $Centrolecithal$ (કેન્દ્રસ્થજરદીય) પ્રકારના અંડકોષમાં,જરદી (yolk) અંડકોષના કેન્દ્રમાં કેન્દ્રિત હોય છે અને કોષરસ જરદીની આસપાસ એક પાતળા પરિઘિય સ્તર સુધી મર્યાદિત હોય છે. આ પ્રકારના અંડકોષ સામાન્ય રીતે કીટકોમાં (દા.ત.,$Drosophila$) જોવા મળે છે.

(A) અંડપુટિકાના વિકાસ દરમિયાન, તેની આસપાસના સ્ટ્રોમલ કોષો બે સ્તરોમાં વિભેદિત થાય છે, જેને થીકા (Theca) સ્તરો કહેવામાં આવે છે.
$Theca \text{ } externa$ (બાહ્ય પ્રાવર) એ પુટિકાનું બહારનું, તંતુમય સ્તર છે, જે માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે।
$Theca \text{ } interna$ (અંતઃ પ્રાવર) એ અંદરનું, રુધિરવાહિનીયુક્ત સ્તર છે જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે।
તેથી, સાચો જવાબ $Theca \text{ } externa$ છે।

(B) અંડપતન પછી,ગ્રાફિયન પુટિકા તૂટીને દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત કરે છે. બાકી રહેલી પુટિકાની પેશી સંકોચાય છે અને તેમાં રુધિર ભરાઈ જાય છે,જે $Corpus \ haemorrhagicum$ તરીકે ઓળખાતી કામચલાઉ રચના બનાવે છે. ત્યારબાદ,આ રચના લ્યુટીનાઈઝેશન પ્રક્રિયા દ્વારા $Corpus \ luteum$ માં ફેરવાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે. જો ફલન ન થાય,તો તે અંતે $Corpus \ albicans$ માં રૂપાંતરિત થઈ નાશ પામે છે. $Corpus \ callosum$ એ મગજની રચના છે,અંડાશયની નહીં.

(C) શુક્રકોષજનન દરમિયાન,એક દ્વિતીય (diploid) પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષ અર્ધીકરણ-$I$ માંથી પસાર થઈને બે એકકીય (haploid) દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષો બનાવે છે.
દરેક દ્વિતીય પૂર્વ શુક્રકોષ ત્યારબાદ અર્ધીકરણ-$II$ માંથી પસાર થઈને બે એકકીય શુક્રકોષીકો (spermatids) બનાવે છે.
આમ,એક પ્રાથમિક પૂર્વ શુક્રકોષમાંથી કુલ ચાર શુક્રકોષીકો બને છે,જે ત્યારબાદ રૂપાંતરણ પામીને ચાર સક્રિય શુક્રકોષોમાં પરિણમે છે.

(A) હાયેલ્યુરોનિડેઝ એ એક જલવિભાજક ઉત્સેચક છે જે શુક્રકોષના એક્રોસોમમાં જોવા મળે છે.
તેને સામાન્ય રીતે 'સ્પર્મ લાયસિન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફલન દરમિયાન,એક્રોસોમ આ ઉત્સેચક મુક્ત કરે છે જે અંડકોષના કોરોના રેડિએટામાં રહેલા હાયલ્યુરોનિક એસિડનું પાચન કરે છે,જેનાથી શુક્રકોષનો અંડકોષમાં પ્રવેશ સરળ બને છે.

(B) ગૌણ જાતિય લક્ષણો એવા શારીરિક લક્ષણો છે જે જાતિના બે લિંગોને અલગ પાડે છે પરંતુ તે પ્રજનન તંત્રનો સીધો ભાગ નથી. આ લક્ષણો સૌપ્રથમ $\text{તરૂણાવસ્થા}$ (Puberty) દરમિયાન જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (નરમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોન અને માદામાં ઇસ્ટ્રોજન/પ્રોજેસ્ટેરોન) ના વધારાને કારણે જોવા મળે છે. આ તબક્કા દરમિયાન, શરીરમાં નોંધપાત્ર વિકાસલક્ષી ફેરફારો થાય છે, જેમ કે નરમાં ચહેરા પર વાળનો વિકાસ, માદામાં સ્તનનો વિકાસ અને અવાજમાં ફેરફાર.

(A) અંડકોષજનન દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ (primary oocyte) પ્રથમ અર્ધીકરણ $(Meiosis-I)$ માંથી પસાર થઈને બે અસમાન એકકીય (haploid) કોષો બનાવે છે. મોટો કોષ દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) છે અને નાનો કોષ પ્રથમ ધ્રુવકાય (first polar body) છે. દ્વિતીય અર્ધીકરણ $(Meiosis-II)$ માત્ર ત્યારે જ થાય છે જો ફલન (fertilization) થાય,જેના પરિણામે દ્વિતીય ધ્રુવકાયનું નિર્માણ થાય છે.

(A) શુક્રકાયાંતરણ એ અચલિત પ્રશુક્રકોષોનું પરિપક્વ,ચલિત શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા છે.
$1$. શુક્રકોષમાતૃકોષો $(2n)$ સમવિભાજન પામીને પ્રાથમિક પૂર્વશુક્રકોષો બનાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક પૂર્વશુક્રકોષો $(2n)$ અર્ધીકરણ-$I$ પામીને દ્વિતીયક પૂર્વશુક્રકોષો $(n)$ બનાવે છે.
$3$. દ્વિતીયક પૂર્વશુક્રકોષો $(n)$ અર્ધીકરણ-$II$ પામીને પ્રશુક્રકોષો $(n)$ બનાવે છે.
$4$. પ્રશુક્રકોષો $(n)$ શુક્રકાયાંતરણ પામીને શુક્રકોષો $(n)$ માં વિભેદિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં,$Spermatogonia$ $(2n)$ સમવિભાજન પામીને $Primary$ $spermatocytes$ $(2n)$ બનાવે છે.
આ $Primary$ $spermatocytes$ ત્યારબાદ પ્રથમ અર્ધીકરણ $(Meiosis-I)$ માંથી પસાર થાય છે,જે ન્યૂનકારી વિભાજન છે.
$Meiosis-I$ ના પરિણામે,દરેક $Primary$ $spermatocyte$ બે સમાન એકકીય કોષોમાં વિભાજિત થાય છે જેને $Secondary$ $spermatocytes$ $(n)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ થયા પછી બનતા કોષો $Secondary$ $spermatocytes$ છે.

(B) શુક્રજનન નલિકાઓ એ વૃષણની રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
આ નલિકાઓની અંદર મુખ્યત્વે બે પ્રકારના કોષો જોવા મળે છે: નર જનન કોષો (શુક્રકોષજનક કોષો) અને સર્ટોલી કોષો.
સર્ટોલી કોષોને 'પોષક કોષો' (nurse cells) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષોને પોષણ અને આધાર પૂરો પાડવાનું છે.

(D) પ્રાણીના અંડકોષમાં સંગ્રહિત ખોરાકને જરદી (Yolk) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ગર્ભના વિકાસ માટે જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
મનુષ્યના અંડકોષમાં જરદીનું પ્રમાણ ખૂબ જ ઓછું હોય છે,જેને અલેસીથલ (alecithal) અથવા માઈક્રોલેસીથલ (microlecithal) કહેવામાં આવે છે.

(D) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોન અને એસ્ટ્રાડાયોલના પ્રમાણમાં ઉચ્ચ સ્તરના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે. તે અંડપાત (ovulation) પછી અંડપિંડમાં બાકી રહેલી તૂટેલી પુટિકામાંથી વિકસે છે.

(A) શુક્રકોષજનન (Spermatogenesis) માં શુક્રકોષો (spermatids) નું રૂપાંતરણ પરિપક્વ શુક્રકોષો (spermatozoa) માં થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને $Spermiogenesis$ (શુક્રકાયાંતરણ) કહેવામાં આવે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,શુક્રકોષોમાં નોંધપાત્ર મોર્ફોલોજિકલ ફેરફારો થાય છે,જેમાં કોષકેન્દ્રનું સંઘનન,એક્રોઝોમનું નિર્માણ,કશાનો વિકાસ અને કોષરસમાં ઘટાડો થાય છે,જેના પરિણામે શુક્રકોષ એક પરિપક્વ રચના પ્રાપ્ત કરે છે.

(B) ધ્રુવીય કાયનું નિર્માણ અંડકોષજનન (oogenesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન થાય છે,જે માદામાં અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા છે.
અંડકોષજનન દરમિયાન,પ્રાથમિક પૂર્વઅંડકોષ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ કરીને એક મોટો દ્વિતીયક પૂર્વઅંડકોષ અને એક નાનો પ્રથમ ધ્રુવીય કાય બનાવે છે.
ત્યારબાદ,દ્વિતીયક પૂર્વઅંડકોષ અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ કરીને એક મોટો અંડકોષ અને બીજો ધ્રુવીય કાય બનાવે છે.
આમ,ધ્રુવીય કાયનું નિર્માણ અંડકોષ બનવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન થાય છે.

(C) $Antrum$ (એન્ટ્રમ) એ પ્રવાહીથી ભરાયેલી ગુહા છે જે પરિપક્વ અંડપુટિકામાં જોવા મળે છે,જેને $Graafian$ $follicle$ (ગ્રાફિયન પુટિકા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અંડકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,જેમ પ્રાથમિક પુટિકા દ્વિતીયક અને ત્યારબાદ તૃતીયક પુટિકામાં વિકસે છે,ત્યારે $Antrum$ નામની પ્રવાહીથી ભરાયેલી જગ્યા દેખાય છે.
આ ગુહા પુટિકીય પ્રવાહીથી ભરેલી હોય છે અને તે અંડપાત પહેલાં $Graafian$ $follicle$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,શુક્રપિંડ ઉદરીય ગુહાની બહાર વૃષણકોથળી (scrotum) નામની કોથળીમાં આવેલા હોય છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોના નિર્માણ)ની પ્રક્રિયા માટે શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ જેટલું નીચું તાપમાન જરૂરી હોય છે.
વૃષણકોથળી આ ઠંડું વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,જે શુક્રકોષોની જીવંતતા અને યોગ્ય વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.

(A) અંડપતન એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા તીવ્ર વધારા દ્વારા પ્રેરાય છે,જેને સામાન્ય રીતે $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ વધારો માસિક ચક્રના મધ્યમાં,સામાન્ય રીતે $28$ દિવસના માસિક ચક્રના $14$મા દિવસે જોવા મળે છે.
તેથી,$LH$ એ અંડપતન માટે જવાબદાર મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(D) સૂક્ષ્મજરદીય (microlecithal) ઇંડા એટલે એવા ઇંડા જેમાં જરદીનું પ્રમાણ ખૂબ જ ઓછું હોય છે.
સસ્તન પ્રાણીઓમાં,ખાસ કરીને $Eutheria$ (જરાયુજ સસ્તન) વર્ગમાં,ઇંડા સૂક્ષ્મજરદીય અને જરદીવિહીન (alecithal) હોય છે કારણ કે વિકાસ પામતા ગર્ભને જરાયુ (placenta) દ્વારા માતા પાસેથી સીધું પોષણ મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Eutheria$ છે.

(B) શુક્રકોષજનન એ શુક્રપિંડમાં શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
તે મુખ્યત્વે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક એવા પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) લેડિગ કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જે બદલામાં શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$FSH$ શુક્રકોષજનનના નિયમન અને સહાયમાં સીધી રીતે સંકળાયેલ છે.

(C) અંડોત્સર્ગ (ovulation) પછી,ફાટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક અસ્થાયી અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને $Corpus \ luteum$ (કોર્પસ લ્યુટિયમ) કહેવામાં આવે છે.
આ ગ્રંથિ મોટા પ્રમાણમાં $Progesterone$ (પ્રોજેસ્ટેરોન)નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ફલિત અંડકોષના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
જો ફલન ન થાય,તો $Corpus \ luteum$ ક્ષીણ થઈને $Corpus \ albicans$ (કોર્પસ આલ્બિકેંસ) નામની ડાઘયુક્ત પેશીમાં ફેરવાય છે.

(C) $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં આવેલા સરટોલી કોષો પર કાર્ય કરે છે.
$FSH$ સરટોલી કોષોને એવા ઘટકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકાયાંતરણ (સ્પર્મિયોજેનેસિસ - શુક્રકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા) માં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) ઈસ્ટ્રોજન મુખ્યત્વે વિકાસ પામતી અંડપુટિકાઓ,ખાસ કરીને ગ્રાફિયન પુટિકાના કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
જોકે કોર્પસ લ્યુટિયમ મુખ્યત્વે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,પરંતુ માસિક ચક્રના પુટિકીય તબક્કા દરમિયાન વિકાસ પામતી ગ્રાફિયન પુટિકા એ ઈસ્ટ્રોજનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અંડપતનની પ્રક્રિયા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થાય છે,જેને અંડપતન કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવોની સાચી જોડી $FSH$ અને $LH$ છે.

(A) અંડપુટિકાઓમાંથી ઈસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
$FSH$ અંડપુટિકાઓના ગ્રેન્યુલોસા કોષો પર કાર્ય કરીને તેમની વૃદ્ધિ અને ઈસ્ટ્રોજનના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે.
જ્યારે $LH$ એ અંડપાત અને કોર્પસ લ્યુટિયમ (જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે) ના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,ત્યારે $FSH$ એ ફોલિક્યુલર તબક્કા દરમિયાન ઈસ્ટ્રોજન સંશ્લેષણનું પ્રાથમિક નિયંત્રક છે.

(A) અંડપતન એ અંડપિંડમાં રહેલી ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા તીવ્ર વધારા દ્વારા પ્રેરાય છે,જેને '$LH$ સર્જ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે અંડપતનના આશરે $24-36$ કલાક પહેલા થાય છે.
જ્યારે $FSH$ અંડપુટિકાઓના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે,ત્યારે $LH$ ખાસ કરીને પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવા અને ત્યારબાદ અંડકોષના મુક્ત થવા માટે જવાબદાર છે.

(A) શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને કેટલાક એવા ઘટકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે જે શુક્રકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) લેડિગ કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જે બદલામાં શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
આમ,$FSH$ સીધી રીતે શુક્રકોષોના પરિપક્વતા અને પ્રક્રિયાના સમર્થનમાં સામેલ હોવાથી,તે શુક્રકોષજનનનું પ્રાથમિક નિયંત્રક છે.

(D) કોર્પસ લ્યુટિયમનું નિર્માણ અંડપાત પછી ગ્રાફિયન પુટિકાના અવશેષોમાંથી થાય છે.
તેનું મુખ્ય નિયમન અને જાળવણી અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત લ્યુટિનાઈઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ દ્વારા થાય છે.
$LH$ કોર્પસ લ્યુટિયમને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(C) શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયામાં, એક પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષ (primary spermatocyte) અર્ધીકરણ પામીને $4$ સક્રિય શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
$52$ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે જરૂરી શુક્રમાતૃકોષોની સંખ્યા શોધવા માટે, આપણે કુલ શુક્રકોષોની સંખ્યાને $4$ વડે ભાગીશું.
જરૂરી શુક્રમાતૃકોષોની સંખ્યા = $\frac{52}{4} = 13$.
આમ, $52$ શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે $13$ શુક્રમાતૃકોષોની જરૂર પડે છે.

(D) Inhibin એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે માદાઓમાં અંડાશયના પુટિકાઓના ગ્રાન્યુલોસા કોષો દ્વારા અને નરના વૃષણમાં સર્ટોલી કોષો (નર્સ કોષો) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેનું મુખ્ય શારીરિક કાર્ય અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) આપવાનું છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,Inhibin એ $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને અસર કર્યા વિના $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) ના સ્ત્રાવને પસંદગીયુક્ત રીતે અવરોધે છે.
તેથી,તે અંડાશયમાં ગ્રાન્યુલોસા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને $FSH$ ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે તે વિધાન સાચું છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. માનવ માદામાં,અંડપાત દરમિયાન અંડપિંડમાંથી દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થાય છે. અર્ધીકરણ-$II$ ની પ્રક્રિયા મેટાફેઝ-$II$ તબક્કે અટકેલી રહે છે. અર્ધીકરણ-$II$ ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જ્યારે ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન શુક્રકોષ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે છે. શુક્રકોષનો પ્રવેશ $MPF$ ($M$-phase promoting factor) ના વિઘટનને ઉત્તેજિત કરે છે અને $APC$ ($Anaphase$ promoting complex) ને સક્રિય કરે છે,જેનાથી કોષ અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ કરી શકે છે,પરિણામે પરિપક્વ અંડકોષ અને બીજા ધ્રુવીયકાયનું નિર્માણ થાય છે.

(B) $Zona \ pellucida$ એ એક જાડું,પારદર્શક અને અકોષીય ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સ્તર છે જે અંડકોષના કોષરસ પટલને ઘેરે છે.
તે અંડકોષ અને તેની આસપાસના ફોલિક્યુલર કોષો બંને દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$Granulosa$ કોષો અને $Theca \ interna$ જેવા અન્ય સ્તરો જીવંત કોષોના બનેલા હોય છે,જ્યારે $Stroma$ એ અંડાશયના સંયોજક પેશીના માળખાને દર્શાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
માનવ માદામાં અંડપાત એટલે માસિક ચક્રના આશરે $14$ મા દિવસે અંડાશયમાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષનું મુક્ત થવું.
આ પ્રક્રિયા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ ના ઝડપી વધારા (જેને $LH$ સર્જ કહેવાય છે) દ્વારા પ્રેરાય છે.
અંડપાત પહેલાં,એસ્ટ્રાડાયોલ (એસ્ટ્રોજન) નું સ્તર તેના મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે જેથી $LH$ સર્જને ઉત્તેજિત કરી શકાય; તેથી,એસ્ટ્રાડાયોલનું ઘટવું એ અંડપાતની ઘટના સાથે સંકળાયેલું નથી,કારણ કે આ સર્જ ઉચ્ચ એસ્ટ્રોજન સ્તર પર આધારિત છે.

(A) : શુક્રમાતૃકોષો (Spermatogonia) એ દ્વિકીય $(2n)$ કોષો છે જે વૃદ્ધિ પામીને પ્રાથમિક શુક્રકોષ કોષો $(2n)$ માં પરિણમે છે. ત્યારબાદ તેઓ અર્ધીકરણ-$I$ દ્વારા બે એકકીય $(n)$ દ્વિતીય શુક્રકોષ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે. દરેક દ્વિતીય શુક્રકોષ કોષ $(n)$ અર્ધીકરણ-$II$ પૂર્ણ કરીને બે શુક્રકોષ પૂર્વક $(n)$ ઉત્પન્ન કરે છે. દરેક શુક્રકોષ પૂર્વક $(n)$ શુક્રકોષ $(n)$ માં વિકસે છે. તેવી જ રીતે,માદામાં,અંડમાતૃકોષો (oogonia) એ દ્વિકીય $(2n)$ કોષો છે,જેમાંથી અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય $(n)$ ધ્રુવીય કાય અને એક અંડકોષ $(n)$ ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) : માદાના પ્રજનન માર્ગમાં રહેલા શુક્રકોષોને માદાના પ્રજનન માર્ગના સ્ત્રાવો દ્વારા અંડકોષનું ફલન કરવા માટે સક્ષમ બનાવવામાં આવે છે.
આ સ્ત્રાવો શુક્રકોષની સપાટી પર,ખાસ કરીને એક્રોસોમ પર જમા થયેલા આવરણના પદાર્થોને દૂર કરે છે.
આમ,એક્રોસોમ પરના રિસેપ્ટર સ્થાનો ખુલ્લા થાય છે અને શુક્રકોષ અંડકોષમાં પ્રવેશવા માટે સક્રિય બને છે.
સસ્તન પ્રાણીઓમાં શુક્રકોષ સક્રિયકરણની આ ઘટનાને કેપેસિટેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $\text{કોર્પસ}$ $\text{લ્યુટિયમ}$ એ અંડપાત પછી ફાટેલા પુટિકામાંથી બનતી કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે।
તેનું મુખ્ય કાર્ય $\text{પ્રોજેસ્ટેરોન}$ નામના અંતઃસ્ત્રાવનો મોટી માત્રામાં સ્ત્રાવ કરવાનું છે, જે ગર્ભધારણની શક્યતા માટે ગર્ભાશયના $\text{એન્ડોમેટ્રિયમ}$ (ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર) ને જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે।
તે થોડા પ્રમાણમાં $\text{ઇસ્ટ્રોજન}$ નો પણ સ્ત્રાવ કરે છે।
તેથી, $\text{પ્રોજેસ્ટેરોન}$ એ $\text{કોર્પસ}$ $\text{લ્યુટિયમ}$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે।

(B) સાચો ક્રમ $B$ છે.
શુક્રકોષજનન એ નરના વૃષણમાં દ્વિકીય $(2n)$ શુક્રમાતૃકોષોમાંથી એકકીય $(n)$ શુક્રકોષો બનવાની પ્રક્રિયા છે.
જાતીય પરિપક્વતા સમયે,અવિભેદિત આદિ જનન કોષો સમવિભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને મોટી સંખ્યામાં શુક્રમાતૃકોષો બનાવે છે.
દરેક શુક્રમાતૃકોષ પોષણ મેળવીને કદમાં મોટો થઈને પ્રાથમિક શુક્રકોષ પૂર્વકોષમાં ફેરવાય છે.
શુક્રમાતૃકોષમાંથી પ્રાથમિક શુક્રકોષ પૂર્વકોષ બનવાની ઘટનાને શુક્રકોષ પૂર્વકોષજનન કહેવાય છે.
દરેક પ્રાથમિક શુક્રકોષ પૂર્વકોષ બે ક્રમિક પરિપક્વન વિભાજનમાંથી પસાર થાય છે.
પ્રથમ પરિપક્વન વિભાજન અર્ધીકરણ પ્રકારનું હોય છે,જેના પરિણામે બે એકકીય દ્વિતીય શુક્રકોષ પૂર્વકોષો બને છે.
બંને દ્વિતીય શુક્રકોષ પૂર્વકોષો બીજા પરિપક્વન વિભાજન (સમવિભાજન) માંથી પસાર થઈને ચાર એકકીય શુક્રકાય બનાવે છે.
શુક્રકાયનું શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને શુક્રકાયાંતરણ કહેવાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રાણુઓ સામાન્ય રીતે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં $48$ થી $72$ કલાક સુધી જીવંત રહે છે,માત્ર $24$ કલાક નહીં.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે શુક્રાણુઓની ગતિશીલતા અને અસ્તિત્વ આલ્કલાઇન વાતાવરણમાં વધે છે,જે તેમને યોનિમાર્ગના એસિડિક વાતાવરણમાં આગળ વધવામાં મદદ કરે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે ગતિશીલતા એ શુક્રાણુઓના સ્વાસ્થ્ય અને જીવનક્ષમતાનું મુખ્ય સૂચક છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે સફળ ફલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે શુક્રાણુઓની ઉચ્ચ સાંદ્રતા જરૂરી છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. અંડકોષજનન (Oogenesis) પ્રક્રિયા અંડમાતૃકોષો (oogonia) ના વિભાજનથી શરૂ થાય છે,જે પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો (primary oocytes) બનાવે છે. આ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષો અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે અને આ તબક્કે કામચલાઉ રીતે અટકી જાય છે. જેમ જેમ પુટિકા પરિપક્વ થાય છે,તેમ પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ તેનું પ્રથમ અર્ધીકરણ પૂર્ણ કરીને એક એકકીય દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ (secondary oocyte) અને પ્રથમ ધ્રુવકાય બનાવે છે. દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષ ત્યારબાદ બીજા અર્ધીકરણની શરૂઆત કરે છે પરંતુ તે ભાજનાવસ્થા-$II$ (metaphase $II$) માં અટકી જાય છે. આ દ્વિતીય અર્ધીકરણ માત્ર ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જ્યારે ફલન દરમિયાન શુક્રકોષ દ્વિતીય પૂર્વ અંડકોષમાં પ્રવેશ કરે છે. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે દ્વિતીય ધ્રુવકાય અને એક પરિપક્વ એકકીય અંડકોષ (ootid) નું નિર્માણ થાય છે.