Gujarati

Longitudinal Stationary Waves (Organ Pipes) and Resonance Tube Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Waves and Sound · Longitudinal Stationary Waves (Organ Pipes) and Resonance Tube

352+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 352 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
બે ઓપન ઓર્ગન પાઇપની લંબાઈ અનુક્રમે $l$ અને $(l + \Delta l)$ છે. એન્ડ કરેક્શનને અવગણતા,તેમની વચ્ચેના બીટ્સની આવૃત્તિ આશરે કેટલી હશે? (અહીં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે.)
A
$\frac{v}{2l}$
B
$\frac{v}{4l}$
C
$\frac{v \Delta l}{2l^2}$
D
$\frac{v \Delta l}{l}$

Solution

(C) $L$ લંબાઈની ઓપન ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{2L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$l$ લંબાઈની પ્રથમ પાઇપ માટે,આવૃત્તિ $n_1 = \frac{v}{2l}$ છે.
$(l + \Delta l)$ લંબાઈની બીજી પાઇપ માટે,આવૃત્તિ $n_2 = \frac{v}{2(l + \Delta l)}$ છે.
બીટ આવૃત્તિ એ બે આવૃત્તિઓ વચ્ચેનો તફાવત છે: $f_{beat} = n_1 - n_2 = \frac{v}{2l} - \frac{v}{2(l + \Delta l)}$.
$\frac{v}{2}$ ને સામાન્ય અવયવ તરીકે લેતા: $f_{beat} = \frac{v}{2} \left( \frac{1}{l} - \frac{1}{l + \Delta l} \right)$.
પદને સરળ બનાવતા: $f_{beat} = \frac{v}{2} \left( \frac{l + \Delta l - l}{l(l + \Delta l)} \right) = \frac{v \Delta l}{2l(l + \Delta l)}$.
કારણ કે $\Delta l$ એ $l$ ની સરખામણીમાં ખૂબ નાનું છે,આપણે $l + \Delta l \approx l$ લઈ શકીએ છીએ.
તેથી,$f_{beat} \approx \frac{v \Delta l}{2l^2}$.
2
EasyMCQ
એક છેડે બંધ અને હવા ધરાવતી નળીને ઉત્તેજિત કરવામાં આવે છે. તે $512 \ Hz$ આવૃત્તિનો મૂળભૂત સ્વર ઉત્પન્ન કરે છે. જો તે જ નળી બંને છેડે ખુલ્લી હોય,તો ઉત્પન્ન થઈ શકતી મૂળભૂત આવૃત્તિ .... $Hz$ છે.
A
$1024$
B
$512$
C
$256$
D
$128$

Solution

(A) એક છેડે બંધ નળી માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_{closed} = \frac{v}{4L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે અને $L$ એ નળીની લંબાઈ છે.
આપેલ છે કે $f_{closed} = 512 \ Hz$.
બંને છેડે ખુલ્લી નળી માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_{open} = \frac{v}{2L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંનેની સરખામણી કરતા,આપણને $f_{open} = 2 \times f_{closed}$ મળે છે.
તેથી,$f_{open} = 2 \times 512 \ Hz = 1024 \ Hz$.
3
MediumMCQ
એક બંધ પાઇપ અને એક ખુલ્લી પાઇપના પ્રથમ ઓવરટોનની આવૃત્તિ સમાન છે. તેમની લંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1:2$
B
$2:3$
C
$3:4$
D
$4:5$

Solution

(C) $l_1$ લંબાઈ ધરાવતી બંધ પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_{c1} = \frac{v}{4l_1}$ છે. પ્રથમ ઓવરટોન એ ત્રીજો હાર્મોનિક છે,$f_{c,over1} = 3 \times \frac{v}{4l_1} = \frac{3v}{4l_1}$.
$l_2$ લંબાઈ ધરાવતી ખુલ્લી પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_{o1} = \frac{v}{2l_2}$ છે. પ્રથમ ઓવરટોન એ બીજો હાર્મોનિક છે,$f_{o,over1} = 2 \times \frac{v}{2l_2} = \frac{v}{l_2}$.
આપેલ છે કે પ્રથમ ઓવરટોનની આવૃત્તિ સમાન છે:
$\frac{3v}{4l_1} = \frac{v}{l_2}$
$\frac{3}{4l_1} = \frac{1}{l_2}$
$\frac{l_1}{l_2} = \frac{3}{4}$
તેથી,તેમની લંબાઈનો ગુણોત્તર $3:4$ છે.
4
MediumMCQ
બંધ પાઇપમાં પ્રથમ ઓવરટોનની આવૃત્તિ કેટલી હોય છે?
A
સમાન લંબાઈની ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ જેટલી
B
સમાન લંબાઈની ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ કરતા બમણી
C
સમાન લંબાઈની ખુલ્લી પાઇપના પ્રથમ ઓવરટોન જેટલી
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(D) $l$ લંબાઈની બંધ પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_0 = \frac{v}{4l}$ છે. પ્રથમ ઓવરટોન એ પછીનો હાર્મોનિક છે,જે $f_1 = \frac{3v}{4l}$ છે.
સમાન લંબાઈ $l$ ની ખુલ્લી પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_{open,0} = \frac{v}{2l}$ છે.
ખુલ્લી પાઇપનો પ્રથમ ઓવરટોન $f_{open,1} = \frac{2v}{2l} = \frac{v}{l}$ છે.
$f_1 = \frac{3v}{4l}$ ની સરખામણી વિકલ્પો સાથે કરતા:
- વિકલ્પ $A$: $f_{open,0} = \frac{v}{2l} = \frac{2v}{4l} \neq \frac{3v}{4l}$.
- વિકલ્પ $B$: $2 \times f_{open,0} = 2 \times \frac{v}{2l} = \frac{v}{l} = \frac{4v}{4l} \neq \frac{3v}{4l}$.
- વિકલ્પ $C$: $f_{open,1} = \frac{v}{l} = \frac{4v}{4l} \neq \frac{3v}{4l}$.
તેથી,આપેલ વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સાચું નથી.
5
EasyMCQ
એક ખાલી પાત્રને આંશિક રીતે પાણીથી ભરવામાં આવે છે. પાત્રમાં રહેલા હવાના સ્તંભની કંપન આવૃત્તિ પર શું અસર થશે?
A
સમાન રહે છે
B
ઘટે છે
C
વધે છે
D
પહેલા વધે છે પછી ઘટે છે

Solution

(C) બંધ પાઇપ (પાત્ર) માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n$ એ $n = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે અને $l$ એ હવાના સ્તંભની લંબાઈ છે.
સૂત્ર પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $n \propto \frac{1}{l}$.
જ્યારે પાત્રને આંશિક રીતે પાણીથી ભરવામાં આવે છે,ત્યારે હવાના સ્તંભની લંબાઈ $l$ ઘટે છે.
આવૃત્તિ $n$ એ લંબાઈ $l$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,$l$ માં ઘટાડો થવાથી આવૃત્તિ $n$ માં વધારો થાય છે.
તેથી,હવાના સ્તંભની કંપન આવૃત્તિ વધે છે.
6
MediumMCQ
એક છેડે બંધ નળીમાં મૂળભૂત અનુનાદ આવૃત્તિ વધારવી છે. આ નીચેનામાંથી કઈ રીતે પ્રાપ્ત કરી શકાય?
A
નળીમાં રહેલી હવાને હાઇડ્રોજન વાયુ વડે બદલીને
B
નળીની લંબાઈ ઘટાડીને
C
નળીનો બંધ છેડો ખોલીને
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) બંધ નળીની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે અને $l$ એ નળીની લંબાઈ છે.
$1$. હવાને હાઇડ્રોજન વાયુ સાથે બદલવી: $v = \sqrt{\frac{\gamma RT}{M}}$ હોવાથી,ધ્વનિની ઝડપ મોલર દળના વર્ગમૂળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(v \propto \frac{1}{\sqrt{M}})$. હાઇડ્રોજનનું મોલર દળ $(M_{H_2})$ હવાના મોલર દળ $(M_{air})$ કરતા ઓછું હોવાથી,હાઇડ્રોજનમાં ધ્વનિની ઝડપ વધારે હોય છે,જે આવૃત્તિ $n$ માં વધારો કરે છે. તેથી,વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.
$2$. નળીની લંબાઈ ઘટાડવી: $n \propto \frac{1}{l}$ હોવાથી,લંબાઈ $l$ ઘટાડવાથી મૂળભૂત આવૃત્તિ $n$ વધે છે. તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
$3$. નળીનો બંધ છેડો ખોલવો: ખુલ્લી નળીની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_{open} = \frac{v}{2l}$ હોય છે,જે બંધ નળીની મૂળભૂત આવૃત્તિ $(n_{closed} = \frac{v}{4l})$ કરતા બમણી હોય છે. તેથી,છેડો ખોલવાથી આવૃત્તિ વધે છે. વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
આમ,ત્રણેય પદ્ધતિઓ મૂળભૂત આવૃત્તિમાં વધારો કરે છે,તેથી સાચો જવાબ $(D)$ છે.
7
EasyMCQ
એક છેડે બંધ પાઇપમાં રહેલો હવાનો સ્તંભ $166 \,Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા કંપન કરતા પદાર્થ સાથે અનુનાદમાં હશે,જો હવાનો સ્તંભ .... $m$ લંબાઈનો હોય. (હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $332 \,m/s$ લો)
A
$2.00$
B
$1.50$
C
$1.00$
D
$0.50$

Solution

(D) એક છેડે બંધ પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિનું સૂત્ર $n = \frac{v}{4l}$ છે.
અહીં,$n = 166 \,Hz$ અને $v = 332 \,m/s$ છે.
લંબાઈ $l$ માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $l = \frac{v}{4n}$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $l = \frac{332}{4 \times 166} = \frac{332}{664} = 0.5 \,m$.
આમ,હવાના સ્તંભની લંબાઈ $0.5 \,m$ છે.
8
EasyMCQ
જો હવામાં અવાજનો વેગ $350 \ m/s$ હોય,તો $50 \ cm$ લંબાઈની ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ ............... $Hz$ હશે.
A
$350$
B
$175$
C
$900$
D
$750$

Solution

(A) ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $(n)$ શોધવાનું સૂત્ર: $n = \frac{v}{2l}$ છે.
આપેલ છે:
અવાજનો વેગ $(v)$ = $350 \ m/s$.
પાઇપની લંબાઈ $(l)$ = $50 \ cm = 0.5 \ m$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{350}{2 \times 0.5} = \frac{350}{1} = 350 \ Hz$.
તેથી,મૂળભૂત આવૃત્તિ $350 \ Hz$ છે.
9
EasyMCQ
જો બંધ ઓર્ગન પાઇપની લંબાઈ $1 \ m$ હોય અને ધ્વનિનો વેગ $330 \ m/s$ હોય,તો બીજા સ્વર (first overtone) માટેની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$4 \times \frac{330}{4} \ Hz$
B
$3 \times \frac{330}{4} \ Hz$
C
$2 \times \frac{330}{4} \ Hz$
D
$2 \times \frac{4}{330} \ Hz$

Solution

(B) $l$ લંબાઈ ધરાવતી બંધ ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ (પ્રથમ સ્વર) $n_1 = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $v = 330 \ m/s$ અને $l = 1 \ m$ આપેલ છે,તેથી $n_1 = \frac{330}{4 \times 1} = \frac{330}{4} \ Hz$ મળે.
બંધ પાઇપમાં સ્વરોની આવૃત્તિઓ એકી ગુણકોમાં હોય છે: $n_k = (2k - 1)n_1$,જ્યાં $k = 1, 2, 3, ...$.
પ્રથમ સ્વર $n_1 = 1 \times n_1$ છે.
બીજો સ્વર (પ્રથમ ઓવરટોન) $n_2 = 3 \times n_1 = 3 \times \frac{330}{4} \ Hz$ થાય.
10
EasyMCQ
બંધ ઓર્ગન પાઇપ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો મૂળભૂત સ્વર $f$ આવૃત્તિનો છે. સમાન લંબાઈની ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો મૂળભૂત સ્વર .... $(f)$ આવૃત્તિનો હશે.
A
$0.5f$
B
$f$
C
$2f$
D
$4f$

Solution

(C) $l$ લંબાઈની બંધ ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_{\text{closed}} = \frac{v}{4l} = f$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમાન લંબાઈ $l$ ધરાવતી ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_{\text{open}} = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને $n_{\text{open}} = 2 \times \left( \frac{v}{4l} \right) = 2f$ મળે છે.
તેથી,ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $2f$ છે.
11
EasyMCQ
જો હવામાં ધ્વનિનો વેગ $336 \ m/s$ હોય,તો બંધ પાઇપની મહત્તમ લંબાઈ કેટલી હશે જે માત્ર સાંભળી શકાય તેવો ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરી શકે?
A
$3.2 \ cm$
B
$4.2 \ m$
C
$4.2 \ cm$
D
$3.2 \ m$

Solution

(B) મનુષ્ય સાંભળી શકે તેવી ન્યૂનતમ આવૃત્તિ $f_{min} = 20 \ Hz$ છે.
$l$ લંબાઈની બંધ પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિનું સૂત્ર $f = \frac{v}{4l}$ છે.
માત્ર સાંભળી શકાય તેવો ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરતી પાઇપની મહત્તમ લંબાઈ $l$ શોધવા માટે,આપણે ન્યૂનતમ શ્રાવ્ય આવૃત્તિનો ઉપયોગ કરીશું:
$20 = \frac{336}{4l}$
$l = \frac{336}{4 \times 20}$
$l = \frac{336}{80}$
$l = 4.2 \ m$.
આમ,પાઇપની મહત્તમ લંબાઈ $4.2 \ m$ છે.
12
MediumMCQ
એક છેડે બંધ ઓર્ગન પાઇપ $P_1$ તેના પ્રથમ ઓવરટોનમાં અને બંને છેડે ખુલ્લી બીજી પાઇપ $P_2$ તેના ત્રીજા ઓવરટોનમાં એક આપેલ ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે અનુનાદમાં છે. $P_1$ અને $P_2$ ની લંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1:2$
B
$1:3$
C
$3:8$
D
$3:4$

Solution

(C) $L_1$ લંબાઈ ધરાવતી બંધ ઓર્ગન પાઇપ માટે,$k$-માં ઓવરટોનની આવૃત્તિ $n = \frac{(2k+1)v}{4L_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પ્રથમ ઓવરટોન માટે,$k=1$,તેથી $n_1 = \frac{3v}{4L_1}$.
$L_2$ લંબાઈ ધરાવતી ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ માટે,$m$-માં ઓવરટોનની આવૃત્તિ $n = \frac{(m+1)v}{2L_2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. ત્રીજા ઓવરટોન માટે,$m=3$,તેથી $n_2 = \frac{4v}{2L_2} = \frac{2v}{L_2}$.
બંને પાઇપ એક જ ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે અનુનાદમાં હોવાથી,$n_1 = n_2$.
બંનેને સરખાવતા: $\frac{3v}{4L_1} = \frac{2v}{L_2}$.
ગુણોત્તર $\frac{L_1}{L_2}$ માટે ગોઠવતા: $\frac{L_1}{L_2} = \frac{3v}{4} \times \frac{1}{2v} = \frac{3}{8}$.
આમ,ગુણોત્તર $3:8$ છે.
13
EasyMCQ
$20 \ cm$ લંબાઈનો એક રેઝોનન્સ એર કોલમ $250 \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે અનુનાદ કરે છે. હવામાં ધ્વનિની ઝડપ .... $m/s$ છે.
A
$300$
B
$200$
C
$150$
D
$75$

Solution

(B) બંધ પાઇપ (રેઝોનન્સ એર કોલમ) માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિનું સૂત્ર $n = \frac{v}{4l}$ છે,જ્યાં $n$ એ આવૃત્તિ છે,$v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે અને $l$ એ એર કોલમની લંબાઈ છે.
આપેલ છે: $n = 250 \ Hz$ અને $l = 20 \ cm = 0.2 \ m$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$250 = \frac{v}{4 \times 0.2}$
$250 = \frac{v}{0.8}$
$v = 250 \times 0.8 = 200 \ m/s$.
તેથી,હવામાં ધ્વનિની ઝડપ $200 \ m/s$ છે.
14
MediumMCQ
બંને છેડે ખુલ્લી એક નળાકાર ટ્યુબની હવામાં મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_0$ છે. આ ટ્યુબને પાણીમાં શિરોલંબ એવી રીતે ડુબાડવામાં આવે છે કે તેની અડધી લંબાઈ પાણીની અંદર રહે. હવે હવાના સ્તંભની મૂળભૂત આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$3f_0/4$
B
$f_0$
C
$f_0/2$
D
$2f_0$

Solution

(B) $L$ લંબાઈની ખુલ્લી ટ્યુબની મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_0 = \frac{v}{2L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ હવામાં અવાજની ઝડપ છે.
જ્યારે ટ્યુબને પાણીમાં શિરોલંબ એવી રીતે ડુબાડવામાં આવે છે કે તેની અડધી લંબાઈ પાણીની અંદર હોય,ત્યારે ટ્યુબ અસરકારક રીતે બંધ પાઇપ (એક છેડે પાણીની સપાટી દ્વારા બંધ) બની જાય છે,જેની નવી લંબાઈ $L' = L/2$ છે.
$L'$ લંબાઈની બંધ પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $f' = \frac{v}{4L'}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સૂત્રમાં $L' = L/2$ મૂકતા,આપણને $f' = \frac{v}{4(L/2)} = \frac{v}{2L}$ મળે છે.
આની મૂળ આવૃત્તિ સાથે સરખામણી કરતા,આપણને $f' = f_0$ મળે છે.
15
EasyMCQ
જો બંધ ઓર્ગન પાઇપની લંબાઈ $1.5 \, m$ હોય અને ધ્વનિનો વેગ $330 \, m/s$ હોય,તો બીજા નોટ (સ્વર) માટેની આવૃત્તિ ... $Hz$ છે.
A
$220$
B
$165$
C
$110$
D
$55$

Solution

(B) બંધ ઓર્ગન પાઇપ માટે,નોટ્સની આવૃત્તિઓનું સૂત્ર $f_n = \frac{(2n-1)v}{4L}$ છે,જ્યાં $n = 1, 2, 3, \dots$ એ $n^{th}$ નોટ દર્શાવે છે.
અહીં,$L = 1.5 \, m$ અને $v = 330 \, m/s$ છે.
પ્રથમ નોટ (મૂળભૂત આવૃત્તિ) $n = 1$ ને અનુરૂપ છે.
બીજી નોટ $n = 2$ ને અનુરૂપ છે.
સૂત્રમાં $n = 2$ મૂકતા:
$f_2 = \frac{(2 \times 2 - 1)v}{4L} = \frac{3v}{4L}$.
$f_2 = \frac{3 \times 330}{4 \times 1.5} = \frac{990}{6} = 165 \, Hz$.
16
MediumMCQ
$30 \ cm$ લાંબી પાઇપ બંને છેડે ખુલ્લી છે. $1.1 \ kHz$ ના સ્ત્રોત દ્વારા પાઇપનો કયો હાર્મોનિક મોડ અનુનાદિત થાય છે? (હવામાં અવાજની ઝડપ = $330 \ ms^{-1}$ લો)
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) બંને છેડે ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $(n_1)$ નું સૂત્ર: $n_1 = \frac{v}{2l}$ છે.
અહીં,$v = 330 \ ms^{-1}$ અને $l = 30 \ cm = 0.3 \ m$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $n_1 = \frac{330}{2 \times 0.3} = \frac{330}{0.6} = 550 \ Hz$.
ખુલ્લી પાઇપમાં હાર્મોનિક્સની આવૃત્તિઓ $n_k = k \times n_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k = 1, 2, 3, \dots$ એ હાર્મોનિક નંબર છે.
આપણને સ્ત્રોતની આવૃત્તિ $f = 1.1 \ kHz = 1100 \ Hz$ આપેલ છે.
$n_k = f$ લેતા,આપણને મળે છે: $k \times 550 = 1100$.
$k$ માટે ઉકેલતા: $k = \frac{1100}{550} = 2$.
આમ,$2^{nd}$ હાર્મોનિક મોડ અનુનાદિત થાય છે.
17
MediumMCQ
બે બંધ ઓર્ગન પાઈપોને એકસાથે વગાડતા $4$ બીટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ મળે છે. જો લાંબી પાઈપની લંબાઈ $1 \ m$ હોય,તો ટૂંકી પાઈપની લંબાઈ ... $cm$ હશે $(v = 300 \ m/s)$.
A
$185.5$
B
$94.9$
C
$90$
D
$80$

Solution

(B) બંધ ઓર્ગન પાઈપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારો કે બે પાઈપોની લંબાઈ $l_1 = 1 \ m$ અને $l_2$ છે (જ્યાં $l_2 < l_1$).
આવૃત્તિઓ $n_1 = \frac{v}{4l_1}$ અને $n_2 = \frac{v}{4l_2}$ છે.
જેમ કે $l_2 < l_1$,તેથી $n_2 > n_1$. બીટ આવૃત્તિ $n_2 - n_1 = 4 \ Hz$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{v}{4l_2} - \frac{v}{4l_1} = 4$.
$\frac{300}{4} \left( \frac{1}{l_2} - \frac{1}{1} \right) = 4$.
$75 \left( \frac{1}{l_2} - 1 \right) = 4$.
$\frac{1}{l_2} - 1 = \frac{4}{75} = 0.0533$.
$\frac{1}{l_2} = 1.0533$.
$l_2 = \frac{1}{1.0533} \approx 0.9493 \ m = 94.93 \ cm$.
આમ,ટૂંકી પાઈપની લંબાઈ આશરે $94.9 \ cm$ છે.
18
MediumMCQ
રેઝોનન્સ કોલમના ખુલ્લા છેડા પર મૂકવામાં આવેલ ધ્વનિનો સ્ત્રોત નળીની અંદર ${\rho _0}$ દબાણ કંપવિસ્તાર ધરાવતું ધ્વનિ તરંગ મોકલે છે. જો વાતાવરણીય દબાણ ${\rho _A}$ હોય,તો નળીના બંધ છેડા પર મહત્તમ અને ન્યૂનતમ દબાણનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$\frac{{\rho _A + \rho _0}}{{\rho _A - \rho _0}}$
B
$\frac{{\rho _A + 2\rho _0}}{{\rho _A - 2\rho _0}}$
C
$\frac{{\rho _A}}{{\rho _0}}$
D
$\frac{{\rho _A + 0.5\rho _0}}{{\rho _A - 0.5\rho _0}}$

Solution

(A) રેઝોનન્સ કોલમમાં,બંધ છેડો એ સ્થાનાંતર નોડ અને દબાણ એન્ટિનોડ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બંધ છેડા પર,ધ્વનિ તરંગને કારણે દબાણમાં થતો ફેરફાર તેના મહત્તમ કંપવિસ્તાર ${\rho _0}$ સુધી પહોંચે છે.
કોઈપણ બિંદુએ કુલ દબાણ એ વાતાવરણીય દબાણ ${\rho _A}$ અને ધ્વનિ તરંગને કારણે થતા દબાણના ફેરફારનો સરવાળો છે.
તેથી,બંધ છેડા પર મહત્તમ દબાણ ${\rho _{\max }} = {\rho _A} + {\rho _0}$ છે.
બંધ છેડા પર ન્યૂનતમ દબાણ ${\rho _{\min }} = {\rho _A} - {\rho _0}$ છે.
મહત્તમ અને ન્યૂનતમ દબાણનો ગુણોત્તર $\frac{{{\rho _{\max }}}}{{{\rho _{\min }}}} = \frac{{{\rho _A} + {\rho _0}}}{{{\rho _A} - {\rho _0}}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
19
MediumMCQ
બે બંધ પાઇપ જ્યારે તેમના મૂળભૂત સ્વરો ઉત્પન્ન કરે છે ત્યારે પ્રતિ સેકન્ડ $10$ બીટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે. જો તેમની લંબાઈનો ગુણોત્તર $25 : 26$ હોય,તો તેમની મૂળભૂત આવૃત્તિઓ $Hz$ માં કેટલી હશે?
A
$270, 280$
B
$260, 270$
C
$260, 250$
D
$260, 280$

Solution

(C) બંધ પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $v$ અચળ હોવાથી,$n \propto \frac{1}{l}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{n_1}{n_2} = \frac{l_2}{l_1}$.
લંબાઈનો ગુણોત્તર $l_1 : l_2 = 25 : 26$ આપેલ છે,તેથી $\frac{n_1}{n_2} = \frac{26}{25}$,અથવા $n_1 = \frac{26}{25}n_2$.
બીટ આવૃત્તિ $|n_1 - n_2| = 10$ છે.
$n_1$ ની કિંમત મૂકતા,$\frac{26}{25}n_2 - n_2 = 10$.
$\frac{1}{25}n_2 = 10 \implies n_2 = 250 \text{ Hz}$.
તેથી $n_1 = \frac{26}{25} \times 250 = 260 \text{ Hz}$.
આમ,આવૃત્તિઓ $260 \text{ Hz}$ અને $250 \text{ Hz}$ છે.
20
MediumMCQ
એક બંધ ઓર્ગન પાઇપ અને એક ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ સમાન મૂળભૂત આવૃત્તિ પર ટ્યુન કરેલી છે. તેમની લંબાઈનો ગુણોત્તર શું છે?
A
$1:2$
B
$2:1$
C
$2:3$
D
$4:3$

Solution

(A) ધારો કે $l_1$ એ બંધ ઓર્ગન પાઇપની લંબાઈ છે અને $l_2$ એ ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની લંબાઈ છે.
બંધ ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_1 = \frac{v}{4l_1}$ છે.
ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_2 = \frac{v}{2l_2}$ છે.
આપેલ છે કે મૂળભૂત આવૃત્તિઓ સમાન છે,તેથી $n_1 = n_2$.
તેથી,$\frac{v}{4l_1} = \frac{v}{2l_2}$.
આને સરળ બનાવતા,આપણને $\frac{1}{4l_1} = \frac{1}{2l_2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{l_1}{l_2} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}$.
આમ,બંધ પાઇપ અને ખુલ્લી પાઇપની લંબાઈનો ગુણોત્તર $1:2$ છે.
21
MediumMCQ
એક ખુલ્લી પાઇપ $500 \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે અનુનાદ કરે છે. એવું અવલોકન કરવામાં આવે છે કે ખુલ્લા છેડાથી $16 \ cm$ અને $46 \ cm$ ના અંતરે બે ક્રમિક નિસ્પંદ બિંદુઓ (nodes) રચાય છે. પાઇપમાં હવામાં ધ્વનિની ઝડપ ..... $m/s$ છે.
A
$230$
B
$300$
C
$320$
D
$360$

Solution

(B) સ્થિત તરંગમાં બે ક્રમિક નિસ્પંદ બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર $\frac{\lambda}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે નિસ્પંદ બિંદુઓ ખુલ્લા છેડાથી $16 \ cm$ અને $46 \ cm$ પર છે,તેથી તેમની વચ્ચેનું અંતર:
$\frac{\lambda}{2} = 46 \ cm - 16 \ cm = 30 \ cm$.
તેથી,તરંગલંબાઇ $\lambda = 2 \times 30 \ cm = 60 \ cm = 0.6 \ m$.
ધ્વનિની ઝડપ $v$ એ સૂત્ર $v = f \lambda$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $f$ એ આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે $f = 500 \ Hz$ અને $\lambda = 0.6 \ m$:
$v = 500 \times 0.6 = 300 \ m/s$.
22
EasyMCQ
જો હવાના સ્તંભની લંબાઈ $42 \, m$ હોય,તો બંધ પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ શોધો. (હવામાં અવાજની ઝડપ $= 332 \, m/s$) ($, Hz$ માં)
A
$2$
B
$4$
C
$7$
D
$9$

Solution

(A) બંધ પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n$ નું સૂત્ર નીચે મુજબ છે: $n = \frac{v}{4l}$.
અહીં,અવાજની ઝડપ $v = 332 \, m/s$ અને હવાના સ્તંભની લંબાઈ $l = 42 \, m$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$n = \frac{332}{4 \times 42}$
$n = \frac{332}{168}$
$n \approx 1.976 \, Hz$,જે આશરે $2 \, Hz$ છે.
23
MediumMCQ
જો $v$ એ હવામાં અવાજની ઝડપ હોય,તો $n$ આવૃત્તિ પર અનુનાદિત થતી બંધ પાઇપની લઘુત્તમ લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{v}{4n}$
B
$\frac{v}{2n}$
C
$\frac{2n}{v}$
D
$\frac{4n}{v}$

Solution

(A) બંધ પાઇપ માટે,અનુનાદ ત્યારે થાય છે જ્યારે પાઇપની લંબાઈ $l$ એ મૂળભૂત આવૃત્તિના એકી ગુણકોને અનુરૂપ હોય.
બંધ પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ (પ્રથમ હાર્મોનિક) નું સૂત્ર $n = \frac{v}{4l}$ છે,જ્યાં $v$ એ અવાજની ઝડપ છે અને $l$ એ પાઇપની લંબાઈ છે.
આપેલ આવૃત્તિ $n$ માટે લઘુત્તમ લંબાઈ $l$ શોધવા માટે,આપણે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવીએ છીએ:
$l = \frac{v}{4n}$.
તેથી,બંધ પાઇપની લઘુત્તમ લંબાઈ $\frac{v}{4n}$ છે.
24
EasyMCQ
$0.48 \ m$ લંબાઈની ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપમાં મૂળભૂત સ્વરની આવૃત્તિ $320 \ Hz$ છે. ધ્વનિની ઝડપ $320 \ m/s$ છે. સમાન લંબાઈની બંધ ઓર્ગન પાઇપમાં મૂળભૂત સ્વરની આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$153.8$
B
$160.0$
C
$320.0$
D
$143.2$

Solution

(B) ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_{open} = \frac{v}{2L} = 320 \ Hz$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમાન લંબાઈ $L$ ધરાવતી બંધ ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_{closed} = \frac{v}{4L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને $n_{closed} = \frac{1}{2} \times n_{open}$ મળે છે.
આપેલ કિંમત મૂકતા: $n_{closed} = \frac{1}{2} \times 320 \ Hz = 160 \ Hz$.
25
EasyMCQ
જો બંધ પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $50\,Hz$ હોય,તો $2^{nd}$ ઓવરટોનની આવૃત્તિ .... $Hz$ છે.
A
$100$
B
$50$
C
$250$
D
$150$

Solution

(C) બંધ પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_1 = \frac{v}{4L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
હાર્મોનિક્સની આવૃત્તિઓ $n_k = (2k-1)n_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k = 1, 2, 3, \dots$ છે.
$1^{st}$ ઓવરટોન એ $3^{rd}$ હાર્મોનિક $(3n_1)$ છે.
$2^{nd}$ ઓવરટોન એ $5^{th}$ હાર્મોનિક $(5n_1)$ છે.
આપેલ મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_1 = 50\,Hz$ છે.
તેથી,$2^{nd}$ ઓવરટોનની આવૃત્તિ $n_3 = 5 \times n_1 = 5 \times 50\,Hz = 250\,Hz$ થાય છે.
26
MediumMCQ
$25 \ cm$ અને $25.5 \ cm$ લંબાઈની બે ખુલ્લી ઓર્ગન પાઈપ $10 \ \text{beats/sec}$ ઉત્પન્ન કરે છે. તો ધ્વનિનો વેગ ..... $m/s$ હશે.
A
$255$
B
$250$
C
$350$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ખુલ્લી ઓર્ગન પાઈપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ લંબાઈ $l_1 = 25 \ cm = 0.25 \ m$ અને $l_2 = 25.5 \ cm = 0.255 \ m$ છે.
બીટ આવૃત્તિ $n_1 - n_2 = 10 \ \text{beats/sec}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{v}{2l_1} - \frac{v}{2l_2} = 10$.
$\frac{v}{2} \left( \frac{1}{0.25} - \frac{1}{0.255} \right) = 10$.
$\frac{v}{2} \left( \frac{0.255 - 0.25}{0.25 \times 0.255} \right) = 10$.
$\frac{v}{2} \left( \frac{0.005}{0.06375} \right) = 10$.
$v \left( \frac{0.005}{0.1275} \right) = 10$.
$v = \frac{10 \times 0.1275}{0.005} = 2000 \times 0.1275 = 255 \ m/s$.
27
EasyMCQ
બંને છેડે ખુલ્લી નળીની લઘુત્તમ લંબાઈ કેટલી હોય,જે $350 \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે અનુનાદ કરે? [હવામાં ધ્વનિનો વેગ $= 350 \ m/s$] ..... $cm$
A
$50$
B
$100$
C
$75$
D
$25$

Solution

(A) બંને છેડે ખુલ્લી નળી માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $f$ નું સૂત્ર $f = \frac{v}{2L}$ છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિનો વેગ છે અને $L$ એ નળીની લંબાઈ છે.
આપેલ છે: $f = 350 \ Hz$ અને $v = 350 \ m/s$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $350 = \frac{350}{2L}$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $1 = \frac{1}{2L}$,જે દર્શાવે છે કે $2L = 1$.
તેથી,$L = 0.5 \ m$.
લંબાઈને સેન્ટિમીટરમાં ફેરવતા: $L = 0.5 \times 100 \ cm = 50 \ cm$.
28
MediumMCQ
બે ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ જ્યારે તેમના મૂળભૂત મોડમાં એકસાથે વગાડવામાં આવે છે ત્યારે $4$ બીટ્સ/સેકન્ડ આપે છે. જો પાઇપની લંબાઈ અનુક્રમે $100 \ cm$ અને $102.5 \ cm$ હોય,તો ધ્વનિનો વેગ ..... $m/s$ છે.
A
$496$
B
$328$
C
$240$
D
$160$

Solution

(B) ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે,બીટ આવૃત્તિ $4 \ Hz$ છે,તેથી $\Delta n = n_1 - n_2 = 4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{v}{2l_1} - \frac{v}{2l_2} = 4$.
અહીં $l_1 = 1.00 \ m$ અને $l_2 = 1.025 \ m$ છે.
$\frac{v}{2} \left( \frac{1}{1.00} - \frac{1}{1.025} \right) = 4$.
$\frac{v}{2} \left( \frac{1.025 - 1.00}{1.00 \times 1.025} \right) = 4$.
$\frac{v}{2} \left( \frac{0.025}{1.025} \right) = 4$.
$v = \frac{4 \times 2 \times 1.025}{0.025} = \frac{8.2}{0.025} = 328 \ m/s$.
29
EasyMCQ
એક છેડે ખુલ્લી પાઇપમાં કયા હાર્મોનિક્સ હાજર હોય છે?
A
એકી હાર્મોનિક્સ
B
બેકી હાર્મોનિક્સ
C
એકી અને બેકી બંને હાર્મોનિક્સ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) એક છેડે ખુલ્લી પાઇપમાં (બંધ પાઇપ),સીમા શરતો મુજબ બંધ છેડા પર નિસ્પંદ બિંદુ (node) અને ખુલ્લા છેડા પર પ્રસ્પંદ બિંદુ (antinode) હોવું જરૂરી છે.
$L$ લંબાઈની પાઇપ માટે,શક્ય તરંગલંબાઇ $\lambda_n = \frac{4L}{n}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = 1, 3, 5, ...$ છે.
તેને અનુરૂપ આવૃત્તિઓ $f_n = \frac{nv}{4L}$ છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે.
કારણ કે $n$ માત્ર એકી પૂર્ણાંક મૂલ્યો જ લઈ શકે છે,તેથી એક છેડે ખુલ્લી પાઇપમાં માત્ર એકી હાર્મોનિક્સ જ હાજર હોય છે.
30
MediumMCQ
એક ખુલ્લી પાઇપને અચાનક એક છેડેથી બંધ કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે બંધ પાઇપના ત્રીજા હાર્મોનિકની આવૃત્તિ ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ કરતા $100 \ Hz$ વધારે જોવા મળે છે. તો ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ .... $Hz$ છે.
A
$480$
B
$300$
C
$240$
D
$200$

Solution

(D) ધારો કે પાઇપની લંબાઈ $l$ છે અને ધ્વનિની ઝડપ $v$ છે.
ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_{open} = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંધ ઓર્ગન પાઇપની આવૃત્તિઓ $f_n = \frac{nv}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ એકી પૂર્ણાંક છે $(n = 1, 3, 5, ...)$.
બંધ પાઇપનો ત્રીજો હાર્મોનિક $n = 3$ ને અનુરૂપ છે,તેથી $f_{closed, 3} = \frac{3v}{4l}$.
પ્રશ્ન મુજબ,બંધ પાઇપના ત્રીજા હાર્મોનિકની આવૃત્તિ ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ કરતા $100 \ Hz$ વધારે છે:
$f_{closed, 3} = f_{open} + 100$
સમીકરણો મૂકતા:
$\frac{3v}{4l} = \frac{v}{2l} + 100$
પદોને ગોઠવતા:
$\frac{3v}{4l} - \frac{2v}{4l} = 100$
$\frac{v}{4l} = 100$
આપણે ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ શોધવાની છે,જે $f_{open} = \frac{v}{2l}$ છે.
કારણ કે $\frac{v}{4l} = 100$,તેથી $\frac{v}{2l} = 2 \times 100 = 200 \ Hz$.
31
MediumMCQ
નળી $A$ ના બંને છેડા ખુલ્લા છે જ્યારે નળી $B$ નો એક છેડો બંધ છે,બાકી બંને સમાન છે. નળી $A$ અને નળી $B$ ની મૂળભૂત આવૃત્તિનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1:2$
B
$1:4$
C
$2:1$
D
$4:1$

Solution

(C) $l$ લંબાઈ ધરાવતી ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ (નળી $A$) માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_A = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે.
સમાન લંબાઈ $l$ ધરાવતી બંધ ઓર્ગન પાઇપ (નળી $B$) માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_B = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
નળી $A$ અને નળી $B$ ની મૂળભૂત આવૃત્તિનો ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{n_A}{n_B} = \frac{v/2l}{v/4l} = \frac{4l}{2l} = \frac{2}{1}$.
તેથી,ગુણોત્તર $2:1$ છે.
32
EasyMCQ
બંધ ઓર્ગન પાઇપમાં સ્થિત તરંગ $y = 2a \sin kx \cos \omega t$ એ $y = a \sin (\omega t - kx)$ અને કયા તરંગના સંપાતીકરણનું પરિણામ છે?
A
$y = -a \cos (\omega t + kx)$
B
$y = -a \sin (\omega t + kx)$
C
$y = a \sin (\omega t + kx)$
D
$y = a \cos (\omega t + kx)$

Solution

(B) સ્થિત તરંગ એ સમાન આવૃત્તિ અને કંપવિસ્તાર ધરાવતા બે તરંગો જે વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે,તેમના સંપાતીકરણથી બને છે.
આપેલ આપાત તરંગ $y_1 = a \sin (\omega t - kx)$ છે.
બંધ ઓર્ગન પાઇપ માટે,બંધ છેડે પરાવર્તન થતી વખતે $\pi$ જેટલો કળા તફાવત ઉદભવે છે.
તેથી,પરાવર્તિત તરંગ $y_2 = a \sin (\omega t + kx + \pi)$ થશે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin (\theta + \pi) = -\sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $y_2 = -a \sin (\omega t + kx)$ મળે છે.
આ બે તરંગોનું સંપાતીકરણ $y = y_1 + y_2 = a \sin (\omega t - kx) - a \sin (\omega t + kx)$ છે.
નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \cos \frac{C+D}{2} \sin \frac{C-D}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$y = 2a \cos \omega t \sin (-kx) = -2a \sin kx \cos \omega t$ મળે છે.
નોંધ: ચિહ્ન યામ પદ્ધતિના ઉદગમ સ્થાન પર આધાર રાખે છે; તરંગ $y = -a \sin (\omega t + kx)$ એ સાચો પરાવર્તિત ઘટક છે.
33
EasyMCQ
$l$ લંબાઈની એક ખુલ્લી પાઇપ તેના મૂળભૂત મોડમાં કંપન કરે છે. દબાણમાં ફેરફાર ક્યાં મહત્તમ હોય છે?
A
છેડાથી $l/4$ અંતરે
B
પાઇપની મધ્યમાં
C
પાઇપના છેડાઓ પર
D
પાઇપના છેડાથી $l/8$ અંતરે

Solution

(C) જ્યારે ખુલ્લી પાઇપ તેના મૂળભૂત મોડમાં કંપન કરે છે,ત્યારે પાઇપના છેડાઓ પર સ્થાનાંતરના નિસ્પંદ બિંદુઓ (nodes) રચાય છે અને પાઇપની મધ્યમાં સ્થાનાંતરનું પ્રસ્પંદ બિંદુ (antinode) રચાય છે.
દબાણમાં ફેરફાર એ સ્થાનાંતરના ફેરફાર સાથે વ્યસ્ત સંબંધ ધરાવે છે. જ્યાં સ્થાનાંતર મહત્તમ હોય (પ્રસ્પંદ બિંદુ),ત્યાં દબાણમાં ફેરફાર ન્યૂનતમ હોય છે (નિસ્પંદ બિંદુ). જ્યાં સ્થાનાંતર ન્યૂનતમ હોય (નિસ્પંદ બિંદુ),ત્યાં દબાણમાં ફેરફાર મહત્તમ હોય છે (પ્રસ્પંદ બિંદુ).
તેથી,દબાણમાં ફેરફાર પાઇપના છેડાઓ પર મહત્તમ હોય છે,જ્યાં સ્થાનાંતરના નિસ્પંદ બિંદુઓ આવેલા હોય છે.
34
EasyMCQ
એક પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $100 \ Hz$ છે અને અન્ય બે આવૃત્તિઓ $300 \ Hz$ અને $500 \ Hz$ છે,તો:
A
પાઇપ બંને છેડે ખુલ્લી છે
B
પાઇપ બંને છેડે બંધ છે
C
એક છેડો ખુલ્લો અને બીજો છેડો બંધ છે
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ આવૃત્તિઓ $100 \ Hz$,$300 \ Hz$ અને $500 \ Hz$ છે.
આ આવૃત્તિઓ $1:3:5$ ના ગુણોત્તરમાં છે.
એક છેડે બંધ પાઇપ માટે,શક્ય આવૃત્તિઓ $f_n = n \cdot f_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n = 1, 3, 5, \dots$ (માત્ર એકી હાર્મોનિક્સ).
અહીં અવલોકન કરેલી આવૃત્તિઓ મૂળભૂત આવૃત્તિ $(100 \ Hz)$ ના એકી ગુણાંકમાં હોવાથી,પાઇપ એક છેડે બંધ અને બીજા છેડે ખુલ્લી હોવી જોઈએ.
35
MediumMCQ
$0.5 \ m$ લંબાઈની ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ,$l_c$ લંબાઈની બંધ પાઇપના પ્રથમ ઓવરટોન (overtone) ની આવૃત્તિ જેટલી છે. $l_c$ નું મૂલ્ય મીટરમાં કેટલું હશે?
A
$1.5$
B
$0.75$
C
$2$
D
$1$

Solution

(B) $0.5 \ m$ લંબાઈની ખુલ્લી પાઇપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_o = \frac{v}{2L_o}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$l_c$ લંબાઈની બંધ પાઇપનો પ્રથમ ઓવરટોન એ ત્રીજો હાર્મોનિક છે,જે $f_c = \frac{3v}{4l_c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$f_o = f_c$,તેથી:
$\frac{v}{2 \times 0.5} = \frac{3v}{4l_c}$.
સમીકરણનું સાદુંરૂપ આપતા:
$\frac{v}{1} = \frac{3v}{4l_c}$.
બંને બાજુથી $v$ ને દૂર કરતા:
$1 = \frac{3}{4l_c}$.
$l_c$ માટે ઉકેલતા:
$4l_c = 3 \implies l_c = \frac{3}{4} = 0.75 \ m$.
36
EasyMCQ
બંધ ઓર્ગન પાઇપમાં મૂળભૂત સ્વરની આવૃત્તિ $50 \ Hz$ છે. નીચેનામાંથી કઈ આવૃત્તિ તેના દ્વારા ઉત્સર્જિત થશે નહીં?
A
$50 \ Hz$
B
$100 \ Hz$
C
$150 \ Hz$
D
ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) બંધ ઓર્ગન પાઇપમાં માત્ર એકી હાર્મોનિક્સ (odd harmonics) ઉત્પન્ન થાય છે. મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_1 = 50 \ Hz$ છે. શક્ય આવૃત્તિઓ $f_n = n \times f_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ એકી પૂર્ણાંક સંખ્યા છે $(n = 1, 3, 5, 7, \dots)$.
આમ,શક્ય આવૃત્તિઓ $50 \ Hz, 150 \ Hz, 250 \ Hz, 350 \ Hz$ વગેરે છે.
$100 \ Hz$ એ મૂળભૂત આવૃત્તિનો બેકી ગુણાંક હોવાથી,તે બંધ ઓર્ગન પાઇપ દ્વારા ઉત્પન્ન થઈ શકતી નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
37
MediumMCQ
કુંડની નળીમાં $1000 \text{ Hz}$ આવૃત્તિના તરંગો ઉત્પન્ન કરતા,$6$ ક્રમિક નિસ્પંદ બિંદુઓ વચ્ચેનું કુલ અંતર $85 \text{ cm}$ છે. નળીમાં ભરેલા વાયુમાં ધ્વનિની ઝડપ ..... $m/s$ છે.
A
$330$
B
$340$
C
$350$
D
$300$

Solution

(B) સ્થિત તરંગમાં બે ક્રમિક નિસ્પંદ બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર $\frac{\lambda}{2}$ હોય છે.
$6$ ક્રમિક નિસ્પંદ બિંદુઓ માટે,આવા $5$ અંતરાલ હોય છે.
તેથી,કુલ અંતર $d = 5 \times \frac{\lambda}{2} = 85 \text{ cm}$ થાય.
તરંગલંબાઈ $\lambda$ માટે ઉકેલતા: $\lambda = \frac{2 \times 85}{5} = 34 \text{ cm} = 0.34 \text{ m}$.
ધ્વનિની ઝડપ $v$ એ $v = f \lambda$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $f = 1000 \text{ Hz}$ છે.
$v = 1000 \times 0.34 = 340 \text{ m/s}$.
38
MediumMCQ
જો એક પાઇપ $425 \text{ Hz}, 255 \text{ Hz}$ અને $595 \text{ Hz}$ આવૃત્તિના સ્વરો આપે છે,તો તેની મૂળભૂત આવૃત્તિ (base frequency) કેટલી હશે અને તે પાઇપ એક છેડે બંધ છે કે બંને છેડે ખુલ્લી છે તે નક્કી કરો.
A
$17 \text{ Hz},$ બંધ
B
$85 \text{ Hz},$ બંધ
C
$17 \text{ Hz},$ ખુલ્લી
D
$85 \text{ Hz},$ ખુલ્લી

Solution

(B) બંધ પાઇપ માટે,શક્ય આવૃત્તિઓ મૂળભૂત આવૃત્તિ $(n)$ ના એકી ગુણકો હોય છે,જે $n, 3n, 5n, 7n, \dots$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
ખુલ્લી પાઇપ માટે,શક્ય આવૃત્તિઓ મૂળભૂત આવૃત્તિ $(n)$ ના તમામ ગુણકો હોય છે,જે $n, 2n, 3n, 4n, \dots$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આપેલ આવૃત્તિઓ $255, 425$ અને $595 \text{ Hz}$ છે.
ધારો કે મૂળભૂત આવૃત્તિ $n$ છે. આપણે આ આવૃત્તિઓનો ગુરુત્તમ સામાન્ય અવયવ $(GCD)$ શોધીએ.
$255 = 3 \times 85$
$425 = 5 \times 85$
$595 = 7 \times 85$
આમ,બધી આપેલી આવૃત્તિઓ $85 \text{ Hz}$ ના એકી ગુણકો $(3n, 5n, 7n)$ હોવાથી,પાઇપ એક છેડે બંધ હોવી જોઈએ.
તેથી,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = 85 \text{ Hz}$ છે.
39
EasyMCQ
એક વિદ્યાર્થી બંધ ઓર્ગન પાઇપની મદદથી ધ્વનિનો વેગ નક્કી કરે છે. જો મૂળભૂત આવૃત્તિ માટે અવલોકન કરેલ લંબાઈ $24.7 \, cm$ હોય,તો ત્રીજા હાર્મોનિક માટે લંબાઈ .... $cm$ હશે.
A
$74.1$
B
$72.7$
C
$75.4$
D
$73.1$

Solution

(A) બંધ ઓર્ગન પાઇપમાં,મૂળભૂત આવૃત્તિ (પ્રથમ હાર્મોનિક) એ લંબાઈ $l_1 = \frac{\lambda}{4}$ ને અનુરૂપ છે.
બંધ ઓર્ગન પાઇપમાં ત્રીજો હાર્મોનિક એ લંબાઈ $l_3 = \frac{3\lambda}{4}$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,ત્રીજા હાર્મોનિકની લંબાઈ અને મૂળભૂત આવૃત્તિ વચ્ચેનો સંબંધ $l_3 = 3 \times l_1$ છે.
આપેલ છે કે $l_1 = 24.7 \, cm$,તેથી આપણે ગણતરી કરીએ છીએ કે $l_3 = 3 \times 24.7 \, cm = 74.1 \, cm$.
40
EasyMCQ
$33 \ cm$ લંબાઈની એક ખુલ્લી પાઈપ $1000 \ Hz$ ની આવૃત્તિ સાથે અનુનાદ કરે છે. જો ધ્વનિની ઝડપ $330 \ m/s$ હોય,તો આ આવૃત્તિ શું છે?
A
પાઈપની મૂળભૂત આવૃત્તિ
B
પાઈપનો ત્રીજો હાર્મોનિક
C
પાઈપનો બીજો હાર્મોનિક
D
પાઈપનો ચોથો હાર્મોનિક

Solution

(C) ખુલ્લી પાઈપની મૂળભૂત આવૃત્તિ $f_1 = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $v = 330 \ m/s$,$l = 33 \ cm = 0.33 \ m$.
$f_1 = \frac{330}{2 \times 0.33} = \frac{330}{0.66} = 500 \ Hz$.
આપેલ આવૃત્તિ $f = 1000 \ Hz$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $f = p \times f_1$,જ્યાં $p$ એ હાર્મોનિક નંબર છે.
$1000 = p \times 500 \implies p = 2$.
આમ,આ આવૃત્તિ પાઈપના બીજા હાર્મોનિકને અનુરૂપ છે.
41
MediumMCQ
$100 \,cm$ અને $101 \,cm$ લંબાઈની બે બંધ ઓર્ગન પાઈપો $20 \,s$ માં $16$ બીટ્સ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે દરેક પાઈપ તેના મૂળભૂત મોડમાં વગાડવામાં આવે,ત્યારે ધ્વનિનો વેગ $m/s$ માં ગણો.
A
$303$
B
$332$
C
$323.2$
D
$300$

Solution

(C) $l$ લંબાઈની બંધ ઓર્ગન પાઈપની આવૃત્તિ $n = \frac{v}{4l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ લંબાઈઓ $l_1 = 100 \,cm = 1 \,m$ અને $l_2 = 101 \,cm = 1.01 \,m$ છે.
પ્રતિ સેકન્ડ બીટ્સની સંખ્યા $n_b = \frac{16}{20} = 0.8 \,Hz$ છે.
બીટ આવૃત્તિ એ મૂળભૂત આવૃત્તિઓ વચ્ચેનો તફાવત છે: $n_b = n_1 - n_2 = \frac{v}{4l_1} - \frac{v}{4l_2}$.
કિંમતો મૂકતા: $0.8 = \frac{v}{4} \left( \frac{1}{1} - \frac{1}{1.01} \right)$.
$0.8 = \frac{v}{4} \left( \frac{1.01 - 1}{1.01} \right) = \frac{v}{4} \left( \frac{0.01}{1.01} \right)$.
$0.8 = \frac{0.01v}{4.04}$.
$v = \frac{0.8 \times 4.04}{0.01} = 80 \times 4.04 = 323.2 \,m/s$.
42
EasyMCQ
ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપમાં,જો મૂળભૂત આવૃત્તિ $n$ હોય,તો અન્ય આવૃત્તિઓ કઈ છે?
A
$n, 2n, 3n, 4n, ...$
B
$n, 3n, 5n, ...$
C
$n, 2n, 4n, 8n, ...$
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(A) $L$ લંબાઈની ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{2L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપમાં ઉત્પન્ન થતા હાર્મોનિક્સની આવૃત્તિઓ $f_k = k \cdot n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k = 1, 2, 3, 4, ...$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપમાં બેકી અને એકી બંને પ્રકારના હાર્મોનિક્સ હાજર હોય છે.
તેથી,આવૃત્તિઓ $n, 2n, 3n, 4n, ...$ છે.
43
MediumMCQ
જો $512 \ Hz$ ના ટ્યુનિંગ ફોર્કનો ઉપયોગ કરીને રેઝોનન્સ ટ્યુબ પદ્ધતિ દ્વારા ધ્વનિનો વેગ નક્કી કરવાના પ્રયોગમાં,પ્રથમ રેઝોનન્સ $30.7 \ cm$ પર અને બીજું રેઝોનન્સ $63.2 \ cm$ પર જોવા મળે,તો ધ્વનિના વેગમાં મહત્તમ શક્ય ત્રુટિ ..... $cm/s$ છે (હવામાં ધ્વનિની વાસ્તવિક ઝડપ $332 \ m/s$ ગણો).
A
$204$
B
$110$
C
$58$
D
$80$

Solution

(D) રેઝોનન્સ ટ્યુબમાં ધ્વનિનો વેગ $v$ એ સૂત્ર $v = 2n(l_2 - l_1)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ ટ્યુનિંગ ફોર્કની આવૃત્તિ છે,$l_1$ એ પ્રથમ રેઝોનન્સ લંબાઈ છે અને $l_2$ એ બીજી રેઝોનન્સ લંબાઈ છે.
આપેલ છે: $n = 512 \ Hz$,$l_1 = 30.7 \ cm$,$l_2 = 63.2 \ cm$.
કિંમતો મૂકતા:
$v = 2 \times 512 \times (63.2 - 30.7) \ cm/s$
$v = 1024 \times 32.5 \ cm/s = 33280 \ cm/s$.
ધ્વનિની વાસ્તવિક ઝડપ $v_0 = 332 \ m/s = 33200 \ cm/s$ તરીકે આપવામાં આવી છે.
ધ્વનિના વેગમાં ત્રુટિ $\Delta v = |v - v_0| = |33280 - 33200| \ cm/s = 80 \ cm/s$ છે.
44
EasyMCQ
$1 \ m$ લાંબી ખુલ્લી પાઇપમાં,$480 \ Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે મેળવેલ અનુનાદનો હાર્મોનિક કયો છે? (ધ્વનિની ઝડપ $v = 330 \ m/s$ લો)
A
પ્રથમ
B
દ્વિતીય
C
તૃતીય
D
ચતુર્થ

Solution

(C) ખુલ્લી પાઇપ માટે,$N$ મા હાર્મોનિકની આવૃત્તિ $n = \frac{N \cdot v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ હાર્મોનિકનો ક્રમ છે,$v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે અને $l$ એ પાઇપની લંબાઈ છે.
$N$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા:
$N = \frac{n \cdot 2l}{v}$
આપેલ છે:
$n = 480 \ Hz$
$l = 1 \ m$
$v = 330 \ m/s$
કિંમતો મૂકતા:
$N = \frac{480 \times 2 \times 1}{330}$
$N = \frac{960}{330} \approx 2.91$
હાર્મોનિકનો ક્રમ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી આપણે તેને નજીકના પૂર્ણાંકમાં ફેરવીએ છીએ,જે $3$ છે. તેથી,આ તૃતીય હાર્મોનિક છે.
45
MediumMCQ
એક છેડે ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ તેના પ્રથમ ઓવરટોનમાં કંપન કરે છે અને તે બંને છેડે ખુલ્લી બીજી પાઇપ સાથે અનુનાદમાં છે જે તેના ત્રીજા હાર્મોનિકમાં કંપન કરે છે. બે પાઇપની લંબાઈનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1:2$
B
$4:1$
C
$8:3$
D
$3:8$

Solution

(A) એક છેડે ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ માટે,પ્રથમ ઓવરટોનની આવૃત્તિ $n_c = \frac{3v}{4l_c}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ ધ્વનિની ઝડપ છે અને $l_c$ એ બંધ પાઇપની લંબાઈ છે.
બંને છેડે ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપ માટે,ત્રીજા હાર્મોનિકની આવૃત્તિ $n_o = \frac{3v}{2l_o}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $l_o$ એ ખુલ્લી પાઇપની લંબાઈ છે.
પાઇપ્સ અનુનાદમાં હોવાથી,$n_c = n_o$.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{3v}{4l_c} = \frac{3v}{2l_o}$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $\frac{1}{4l_c} = \frac{1}{2l_o}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{l_c}{l_o} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}$.
આમ,બંધ પાઇપ અને ખુલ્લી પાઇપની લંબાઈનો ગુણોત્તર $1:2$ છે.
46
MediumMCQ
એક ખુલ્લી નળી તાર સાથે અનુનાદમાં છે (નળીના કંપનનો આવૃત્તિ $n_0$ છે). જો નળીને પાણીમાં એવી રીતે ડૂબાડવામાં આવે કે નળીની લંબાઈના $75\%$ ભાગ પાણીની અંદર રહે,તો હવે નળીની આવૃત્તિ અને તારની આવૃત્તિનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1$
B
$2$
C
$0.67$
D
$1.5$

Solution

(B) $l$ લંબાઈની ખુલ્લી નળી માટે,મૂળભૂત આવૃત્તિ $n_0 = \frac{v}{2l}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે નળીને પાણીમાં એવી રીતે ડૂબાડવામાં આવે છે કે તેની લંબાઈના $75\%$ ભાગ પાણીની અંદર હોય,ત્યારે હવાના સ્તંભની અસરકારક લંબાઈ $l' = l - 0.75l = 0.25l = \frac{l}{4}$ થાય છે.
હવે આ નળી બંધ ઓર્ગન પાઇપ તરીકે કાર્ય કરે છે (એક છેડે પાણી દ્વારા બંધ).
આ બંધ નળીની મૂળભૂત આવૃત્તિ $n = \frac{v}{4l'}$ છે.
$l' = \frac{l}{4}$ મૂકતા,આપણને $n = \frac{v}{4(l/4)} = \frac{v}{l}$ મળે છે.
કારણ કે $n_0 = \frac{v}{2l}$,તેથી $v = 2l n_0$.
આ કિંમત $n$ ના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $n = \frac{2l n_0}{l} = 2n_0$ મળે છે.
તેથી,નળીની નવી આવૃત્તિ અને તારની આવૃત્તિનો ગુણોત્તર $\frac{n}{n_0} = 2$ થશે.
47
MediumMCQ
હવામાં ધ્વનિની ઝડપ નક્કી કરવા માટેના રેઝોનન્સ કોલમ પદ્ધતિના પ્રયોગમાં,ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે મૂળભૂત મોડમાં રેઝોનન્સ અનુભવતા હવાના સ્તંભની લંબાઈ $0.1 \ m$ છે. જ્યારે આ લંબાઈ બદલીને $0.35 \ m$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે જ ટ્યુનિંગ ફોર્ક પ્રથમ ઓવરટોન સાથે રેઝોનન્સ અનુભવે છે. એન્ડ કરેક્શન (અંતિમ સુધારો) $m$ માં ગણો.
A
$0.012$
B
$0.025$
C
$0.05$
D
$0.024$

Solution

(B) ધારો કે $x$ એ એન્ડ કરેક્શન છે.
મૂળભૂત મોડ (પ્રથમ રેઝોનન્સ) માટે,હવાના સ્તંભની લંબાઈ $l_1 = 0.1 \ m$ છે. રેઝોનન્સની શરત $f = \frac{v}{4(l_1 + x)}$ છે.
પ્રથમ ઓવરટોન (બીજા રેઝોનન્સ) માટે,હવાના સ્તંભની લંબાઈ $l_2 = 0.35 \ m$ છે. રેઝોનન્સની શરત $f = \frac{3v}{4(l_2 + x)}$ છે.
સમાન ટ્યુનિંગ ફોર્કનો ઉપયોગ થતો હોવાથી,આવૃત્તિ $f$ અચળ રહે છે. તેથી,$\frac{v}{4(l_1 + x)} = \frac{3v}{4(l_2 + x)}$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા: $l_2 + x = 3(l_1 + x)$.
કિંમતો મૂકતા: $0.35 + x = 3(0.1 + x)$.
$0.35 + x = 0.3 + 3x$.
$0.05 = 2x$.
$x = 0.025 \ m$.
48
DifficultMCQ
$L$ લંબાઈની એક બંધ ઓર્ગન પાઇપ અને એક ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપમાં અનુક્રમે ${\rho _1}$ અને ${\rho _2}$ ઘનતા ધરાવતા વાયુઓ ભરેલા છે. બંને પાઇપમાં વાયુઓની સંકોચનીયતા સમાન છે. બંને પાઇપ તેમના પ્રથમ ઓવરટોનમાં સમાન આવૃત્તિ સાથે કંપન કરી રહ્યા છે. ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપની લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\frac{L}{3}$
B
$\frac{4L}{3}$
C
$\frac{4L}{3}\sqrt{\frac{\rho_1}{\rho_2}}$
D
$\frac{4L}{3}\sqrt{\frac{\rho_2}{\rho_1}}$

Solution

(C) $L_1 = L$ લંબાઈની બંધ ઓર્ગન પાઇપના પ્રથમ ઓવરટોનની આવૃત્તિ $f_1 = \frac{3v_1}{4L_1}$ છે,જ્યાં $v_1 = \sqrt{\frac{1}{\beta \rho_1}}$ અને $\beta$ એ સંકોચનીયતા છે.
$L_2$ લંબાઈની ખુલ્લી ઓર્ગન પાઇપના પ્રથમ ઓવરટોનની આવૃત્તિ $f_2 = \frac{2v_2}{2L_2} = \frac{v_2}{L_2}$ છે,જ્યાં $v_2 = \sqrt{\frac{1}{\beta \rho_2}}$ છે.
આપેલ છે કે આવૃત્તિઓ સમાન છે $(f_1 = f_2)$:
$\frac{3}{4L} \sqrt{\frac{1}{\beta \rho_1}} = \frac{1}{L_2} \sqrt{\frac{1}{\beta \rho_2}}$
બંને બાજુથી સામાન્ય પદ $\sqrt{\frac{1}{\beta}}$ ને દૂર કરતા:
$\frac{3}{4L\sqrt{\rho_1}} = \frac{1}{L_2\sqrt{\rho_2}}$
$L_2$ માટે ઉકેલતા:
$L_2 = \frac{4L}{3} \sqrt{\frac{\rho_1}{\rho_2}}$
49
MediumMCQ
એક ખુલ્લી પાઇપ તેના $2^{nd}$ હાર્મોનિકમાં ${f_1}$ આવૃત્તિ ધરાવતા ટ્યુનિંગ ફોર્ક સાથે અનુનાદમાં છે. હવે તેને એક છેડેથી બંધ કરવામાં આવે છે. જો ટ્યુનિંગ ફોર્કની આવૃત્તિને ${f_1}$ થી ધીમે ધીમે વધારવામાં આવે,તો ફરીથી ${f_2}$ આવૃત્તિ પર અનુનાદ મળે છે. જો આ કિસ્સામાં પાઇપ તેના $n^{th}$ હાર્મોનિકમાં કંપન કરતી હોય,તો:
A
$n = 3, f_2 = \frac{3}{4}f_1$
B
$n = 3, f_2 = \frac{5}{4}f_1$
C
$n = 5, f_2 = \frac{5}{4}f_1$
D
$n = 5, f_2 = \frac{3}{4}f_1$

Solution

(C) ખુલ્લી પાઇપ માટે,$2^{nd}$ હાર્મોનિકની આવૃત્તિ $f_1 = \frac{2v}{2L} = \frac{v}{L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે એક છેડો બંધ કરવામાં આવે,ત્યારે પાઇપ બંધ ઓર્ગન પાઇપ બની જાય છે. બંધ પાઇપ માટે અનુનાદિત આવૃત્તિઓ $f_n = \frac{nv}{4L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ એકી પૂર્ણાંક છે $(n = 1, 3, 5, \dots)$.
આપણને આપેલ છે કે $f_2 > f_1$. બંધ પાઇપના સૂત્રમાં $v = f_1 L$ મૂકતા,આપણને $f_2 = \frac{n(f_1 L)}{4L} = \frac{n}{4}f_1$ મળે છે.
કારણ કે $f_2 > f_1$,તેથી $\frac{n}{4} > 1$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $n > 4$.
$4$ થી મોટી સૌથી નાની એકી સંખ્યા $n = 5$ છે.
તેથી,$f_2 = \frac{5}{4}f_1$ અને $n = 5$.

Waves and Sound — Longitudinal Stationary Waves (Organ Pipes) and Resonance Tube · Frequently Asked Questions

1Are these Waves and Sound questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Waves and Sound Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.