Gujarati

Radiation by Stefan's Boltzmann Law Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 10-2.Heat Transfer · Radiation by Stefan's Boltzmann Law

258+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 44 of 258 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) $\lambda$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે અને તેની ઉત્સર્જન શક્તિ $E$ છે. હવે,તે પદાર્થના તાપમાનમાં ફેરફાર થવાને કારણે,તે $\frac{\lambda}{3}$ તરંગલંબાઈ પર મહત્તમ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. તે નવા તાપમાને ઉત્સર્જન શક્તિ કેટલી હશે ($E$ માં)?
A
$16$
B
$256$
C
$81$
D
$128$

Solution

(C) વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda T = b$ (અચળ),તેથી $T \propto \frac{1}{\lambda}$.
નવી તરંગલંબાઈ $\lambda' = \frac{\lambda}{3}$ હોવાથી,નવું તાપમાન $T' = 3T$ થશે.
કૃષ્ણ પદાર્થની ઉત્સર્જન શક્તિ સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $E = \sigma T^4$.
તેથી,નવી ઉત્સર્જન શક્તિ $E'$ નીચે મુજબ થશે:
$E' = \sigma (T')^4 = \sigma (3T)^4 = 81 \sigma T^4$.
અહીં $E = \sigma T^4$ હોવાથી,આપણને $E' = 81 E$ મળે છે.
202
MediumMCQ
$127^{\circ} C$ તાપમાને રહેલ એક કૃષ્ણ પદાર્થ $5 \ cal / cm^2 \ s$ ના દરે ઉષ્માનું ઉત્સર્જન કરે છે. $927^{\circ} C$ તાપમાને,તેનો ઉત્સર્જન દર $cal / cm^2 \ s$ ના એકમમાં કેટલો હશે?
A
$405$
B
$35$
C
$45$
D
$350$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનના નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ઉત્સર્જનનો દર $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$E = \sigma T^4$
$\Rightarrow E \propto T^4$
આપેલ છે:
$T_1 = 127^{\circ} C = 127 + 273 = 400 \ K$
$E_1 = 5 \ cal / cm^2 \ s$
$T_2 = 927^{\circ} C = 927 + 273 = 1200 \ K$
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$
$\frac{E_2}{5} = \left(\frac{1200}{400}\right)^4$
$\frac{E_2}{5} = (3)^4$
$\frac{E_2}{5} = 81$
$E_2 = 81 \times 5 = 405 \ cal / cm^2 \ s$
203
EasyMCQ
બે ગોળાઓ '$S_1$' અને '$S_2$' ની ત્રિજ્યા સમાન છે પરંતુ તાપમાન અનુક્રમે '$T_1$' અને '$T_2$' છે. તેમની ઉત્સર્જક શક્તિ સમાન છે અને ઉત્સર્જકતાનો ગુણોત્તર $1:4$ છે. તો '$T_1$' અને '$T_2$' નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1: \sqrt{2}$
B
$1: 2$
C
$2: 1$
D
$\sqrt{2}: 1$

Solution

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
ખ્યાલ:
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પદાર્થની ઉત્સર્જક શક્તિ $(E)$ નું સૂત્ર $E = e \sigma T^4$ છે,જ્યાં $e$ એ ઉત્સર્જકતા છે,$\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
આપેલ છે કે બંને ગોળાઓની ઉત્સર્જક શક્તિ સમાન છે,તેથી $E_1 = E_2$.
તેથી,$e_1 \sigma T_1^4 = e_2 \sigma T_2^4$.
આના પરથી $\frac{T_1^4}{T_2^4} = \frac{e_2}{e_1}$ મળે.
ઉત્સર્જકતાનો ગુણોત્તર $e_1 : e_2 = 1 : 4$ આપેલ છે,તેથી $\frac{e_2}{e_1} = \frac{4}{1} = 4$.
આમ,$\left(\frac{T_1}{T_2}\right)^4 = 4$.
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા,$\frac{T_1}{T_2} = (4)^{1/4} = (2^2)^{1/4} = 2^{1/2} = \sqrt{2}$.
તેથી,$T_1 : T_2$ નો ગુણોત્તર $\sqrt{2} : 1$ થાય.
204
EasyMCQ
એક કાળા ગોળાની ત્રિજ્યા $R$ છે,જેનું તાપમાન $T$ પર વિકિરણનો દર $E$ છે. જો ત્રિજ્યા $\frac{R}{3}$ કરવામાં આવે અને તાપમાન $3T$ કરવામાં આવે,તો વિકિરણનો દર કેટલો થશે?
A
$3E$
B
$16E$
C
$E$
D
$9E$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,$T$ તાપમાને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા કાળા ગોળામાંથી ઉત્સર્જિત વિકિરણનો દર $E = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A = 4\pi R^2$ એ ગોળાની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે.
આમ,$E \propto R^2 T^4$.
ધારો કે પ્રારંભિક દર $E_1 = E$ છે,જ્યાં ત્રિજ્યા $R_1 = R$ અને તાપમાન $T_1 = T$ છે.
નવો દર $E_2$ માટે ત્રિજ્યા $R_2 = \frac{R}{3}$ અને તાપમાન $T_2 = 3T$ છે.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{R_2}{R_1}\right)^2 \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_2}{E} = \left(\frac{R/3}{R}\right)^2 \left(\frac{3T}{T}\right)^4 = \left(\frac{1}{3}\right)^2 (3)^4 = \frac{1}{9} \times 81 = 9$.
તેથી,$E_2 = 9E$.
205
EasyMCQ
$273^{\circ} C$ તાપમાને,એક સંપૂર્ણ કૃષ્ણ પદાર્થની ઉત્સર્જક શક્તિ $R$ છે. $0^{\circ} C$ તાપમાને તેની ઉત્સર્જક શક્તિ કેટલી હશે?
A
$\frac{R}{4}$
B
$\frac{R}{8}$
C
$\frac{R}{16}$
D
$\frac{R}{2}$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થની ઉત્સર્જક શક્તિ $E$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ (કેલ્વિનમાં) ના ચતુર્થ ઘાત ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$E = \sigma T^4$
આપેલ છે:
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 273^{\circ} C = 273 + 273 = 546 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 0^{\circ} C = 0 + 273 = 273 \ K$.
પ્રારંભિક ઉત્સર્જક શક્તિ $E_1 = R$.
ગુણોત્તરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$
$\frac{E_2}{R} = \left( \frac{273}{546} \right)^4$
$\frac{E_2}{R} = \left( \frac{1}{2} \right)^4 = \frac{1}{16}$
$E_2 = \frac{R}{16}$.
206
MediumMCQ
એક તારો $(P)$ તાપમાન $T$ પર વિકિરણ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરતા સંપૂર્ણ કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) તરીકે વર્તે છે. બીજો તારો $(Q)$ પણ તાપમાન $T/4$ પર વિકિરણ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરતા સંપૂર્ણ કૃષ્ણ પદાર્થ તરીકે વર્તે છે અને તેની ત્રિજ્યા તારા $(P)$ ની ત્રિજ્યા કરતા આઠ ગણી છે. $(P)$ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ ઉર્જા અને $(Q)$ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1$:$8$
B
$1$:$1$
C
$4$:$1$
D
$1$:$4$

Solution

(C) ખ્યાલ: સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,તાપમાન $T$ પર $A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ વિકિરણ ઉર્જા $E = \sigma A T^4$ છે,જ્યાં $\sigma$ એ સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે.
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ગોળાકાર તારા માટે,સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4 \pi R^2$ છે.
તેથી,$E = \sigma (4 \pi R^2) T^4$.
તારા $(P)$ માટે: ત્રિજ્યા $= R$,તાપમાન $= T$.
તેથી,$E_P = \sigma (4 \pi R^2) T^4$.
તારા $(Q)$ માટે: ત્રિજ્યા $= 8R$,તાપમાન $= T/4$.
તેથી,$E_Q = \sigma (4 \pi (8R)^2) (T/4)^4$.
ગુણોત્તરની ગણતરી:
$\frac{E_P}{E_Q} = \frac{\sigma (4 \pi R^2) T^4}{\sigma (4 \pi (64 R^2)) (T^4 / 256)} = \frac{T^4}{64 R^2 \cdot (T^4 / 256)} = \frac{256}{64} = 4$.
આમ,$(P)$ અને $(Q)$ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ ઉર્જાનો ગુણોત્તર $4:1$ છે.
207
EasyMCQ
$27^{\circ}C$ તાપમાને '$A$' ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કાળી લંબચોરસ સપાટી પ્રતિ સેકન્ડ '$E$' જેટલી ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈને તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના $(1/3)$ ગણા કરવામાં આવે અને તાપમાન વધારીને $327^{\circ}C$ કરવામાં આવે,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા કેટલી થશે?
A
$\frac{20 E}{9}$
B
$\frac{8 E}{9}$
C
$\frac{16 E}{9}$
D
$\frac{4 E}{9}$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કાળા પદાર્થ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં,$E = \sigma A T^4$,જ્યાં $T = 27^{\circ}C = 300 \ K$ છે.
જ્યારે લંબાઈ અને પહોળાઈને તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યોના $1/3$ ગણા કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવું ક્ષેત્રફળ $A' = (L/3) \times (B/3) = A/9$ થાય છે.
નવું તાપમાન $T' = 327^{\circ}C = 600 \ K$ છે.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત નવી ઉર્જા $E' = \sigma A' (T')^4$ છે.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{E'}{E} = \frac{A'}{A} \times \left(\frac{T'}{T}\right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E'}{E} = \frac{1}{9} \times \left(\frac{600}{300}\right)^4 = \frac{1}{9} \times (2)^4 = \frac{16}{9}$.
તેથી,$E' = \frac{16 E}{9}$.
208
EasyMCQ
એક સંપૂર્ણ કૃષ્ણ પદાર્થ $T_1 \ K$ તાપમાને વિકિરણનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો તે આ પાવર કરતા $16$ ગણા પાવરનું ઉત્સર્જન કરે,તો તેનું તાપમાન $T_2 \ K$ કેટલું હોવું જોઈએ ($T_1$ માં)?
A
$8$
B
$4$
C
$2$
D
$16$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,સંપૂર્ણ કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જે $P = \sigma A T^4$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
અહીં પાવરનો ગુણોત્તર $\frac{P_2}{P_1} = 16$ આપેલ છે.
સંબંધ $\frac{P_2}{P_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે કિંમતો મૂકીએ:
$16 = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા:
$\left(2^4\right)^{1/4} = \frac{T_2}{T_1}$
$2 = \frac{T_2}{T_1}$
તેથી,$T_2 = 2 \ T_1$.
209
MediumMCQ
$27^{\circ} C$ તાપમાને '$A$' ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કાળી લંબચોરસ સપાટી પ્રતિ સેકન્ડ '$E$' જેટલી ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈને તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યોના $\frac{1}{3}$ ગણા કરવામાં આવે અને તાપમાન વધારીને $327^{\circ} C$ કરવામાં આવે,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા કેટલી થશે?
A
$\frac{16 E}{9}$
B
$\frac{8 E}{9}$
C
$\frac{4 E}{9}$
D
$\frac{E}{9}$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે,$A$ એ ક્ષેત્રફળ છે અને $T$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
પ્રારંભિક સ્થિતિ: $E = \sigma A T_1^4$,જ્યાં $T_1 = 27 + 273 = 300 \ K$.
અંતિમ સ્થિતિ: $E' = \sigma A' T_2^4$,જ્યાં $T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$.
ક્ષેત્રફળ $A = \ell \times b$ છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈને તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યોના $\frac{1}{3}$ ગણા કરવામાં આવે,તો નવું ક્ષેત્રફળ $A' = (\frac{\ell}{3}) \times (\frac{b}{3}) = \frac{A}{9}$ થાય.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{E'}{E} = \frac{A'}{A} \times (\frac{T_2}{T_1})^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E'}{E} = \frac{1}{9} \times (\frac{600}{300})^4 = \frac{1}{9} \times (2)^4 = \frac{16}{9}$.
તેથી,$E' = \frac{16 E}{9}$.
210
EasyMCQ
જો સૂર્યનું તાપમાન બમણું કરવામાં આવે,તો પૃથ્વી દ્વારા પ્રાપ્ત થતી ઉર્જાનો દર કેટલા ગણો વધશે?
A
$8$
B
$2$
C
$4$
D
$16$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો દર $R$ તેના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જે $R \propto T^4$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
સૂર્ય અને પૃથ્વી વચ્ચેનું અંતર અચળ રહેતું હોવાથી,પૃથ્વી દ્વારા પ્રાપ્ત થતી ઉર્જાનો દર સૂર્યમાંથી ઉત્સર્જિત ઉર્જાના દરના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ધારો કે પ્રારંભિક તાપમાન $T_1$ છે અને અંતિમ તાપમાન $T_2 = 2T_1$ છે.
પ્રાપ્ત થતી ઉર્જાના દરોનો ગુણોત્તર $\frac{R_2}{R_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{R_2}{R_1} = (2)^4 = 16$ મળે છે.
તેથી,પૃથ્વી દ્વારા પ્રાપ્ત થતી ઉર્જાનો દર $16$ ગણો વધશે.
211
MediumMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) નું તાપમાન $50 \%$ વધારવામાં આવે છે. તો પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણના દરમાં થતો પ્રતિશત વધારો આશરે કેટલો હશે ($\%$ માં)?
A
$50$
B
$100$
C
$400$
D
$150$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,વિકિરણનો દર $R$ એ કૃષ્ણ પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $R \propto T^4$.
ધારો કે પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = T$ છે અને પ્રારંભિક વિકિરણ દર $R_1$ છે.
તાપમાનમાં $50 \%$ નો વધારો થતા,નવું તાપમાન $T_2 = T + 0.5T = 1.5T$ થશે.
નવો વિકિરણ દર $R_2$ નીચે મુજબ મળે:
$\frac{R_2}{R_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4 = (1.5)^4 = 5.0625 \approx 5$.
આમ,$R_2 \approx 5R_1$.
વિકિરણના દરમાં થતો પ્રતિશત વધારો:
$\text{પ્રતિશત વધારો} = \left(\frac{R_2 - R_1}{R_1}\right) \times 100 = \left(\frac{5R_1 - R_1}{R_1}\right) \times 100 = 4 \times 100 = 400 \%$.
212
MediumMCQ
બે ગોળાઓ $S_{1}$ અને $S_{2}$ ની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $R$ અને $3R$ છે અને તાપમાન $T$ અને $T/3$ છે. જો તેઓ સમાન ઉત્સર્જકતા ધરાવતા પદાર્થથી કોટેડ હોય, અને $S_{1}$ નો વિકિરણ દર $E$ હોય, તો $S_{2}$ નો વિકિરણ દર કેટલો હશે?
A
$E/6$
B
$E/3$
C
$9E$
D
$E/9$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, વિકિરણનો દર $P$ (અથવા $E$) $P = e \sigma A T^{4}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $A = 4 \pi r^{2}$ છે.
ગોળા $S_{1}$ માટે: $E = e \sigma (4 \pi R^{2}) T^{4}$.
ગોળા $S_{2}$ માટે: $E' = e \sigma (4 \pi (3R)^{2}) (T/3)^{4}$.
$E' = e \sigma (4 \pi \cdot 9R^{2}) (T^{4} / 81)$.
$E' = e \sigma (4 \pi R^{2}) T^{4} \cdot (9 / 81)$.
$E' = E \cdot (1 / 9) = E/9$.
213
MediumMCQ
$27^{\circ} C$ તાપમાને $A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કાળી લંબચોરસ સપાટી પ્રતિ સેકન્ડ $E$ જેટલી ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈને તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યના $1/3$ ગણા કરવામાં આવે અને તાપમાન વધારીને $327^{\circ} C$ કરવામાં આવે,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા કેટલી થશે?
A
$2 E / 9$
B
$E / 9$
C
$16 E / 9$
D
$4 E / 9$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે,$A$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે અને $T$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
ધારો કે પ્રારંભિક સ્થિતિ $E_1 = \sigma A_1 T_1^4$ છે અને અંતિમ સ્થિતિ $E_2 = \sigma A_2 T_2^4$ છે.
આપેલ છે કે લંબાઈ અને પહોળાઈ તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યોના $1/3$ ગણા કરવામાં આવે છે,તેથી નવું ક્ષેત્રફળ $A_2 = (L/3) \times (B/3) = A_1 / 9$ થાય.
પ્રારંભિક તાપમાન $T_1 = 27 + 273 = 300 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{E_2}{E_1} = \frac{A_2}{A_1} \times \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_2}{E_1} = \frac{1}{9} \times \left(\frac{600}{300}\right)^4 = \frac{1}{9} \times (2)^4 = \frac{16}{9}$.
તેથી,$E_2 = \frac{16}{9} E$.
214
EasyMCQ
$r_{1}$ અને $r_{2}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અને અનુક્રમે $T_{1}$ અને $T_{2}$ સપાટીના તાપમાન ધરાવતા બે ગોળાકાર કૃષ્ણ પદાર્થો સમાન પાવરનું ઉત્સર્જન કરે છે,તો $r_{1}: r_{2}$ નો ગુણોત્તર શોધો.
A
$\left(\frac{T_{2}}{T_{1}}\right)^{2}$
B
$\left(\frac{T_{1}}{T_{2}}\right)^{4}$
C
$\left(\frac{T_{1}}{T_{2}}\right)^{2}$
D
$\left(\frac{T_{2}}{T_{1}}\right)^{4}$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,$r$ ત્રિજ્યા અને $T$ તાપમાન ધરાવતા ગોળાકાર કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma A T^{4}$ છે,જ્યાં $A = 4 \pi r^{2}$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે.
બંને પદાર્થો સમાન પાવરનું ઉત્સર્જન કરતા હોવાથી,$P_{1} = P_{2}$ થાય.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$4 \pi r_{1}^{2} \sigma T_{1}^{4} = 4 \pi r_{2}^{2} \sigma T_{2}^{4}$ મળે.
સામાન્ય પદો $4 \pi \sigma$ ને દૂર કરતા,$r_{1}^{2} T_{1}^{4} = r_{2}^{2} T_{2}^{4}$ મળે.
ગુણોત્તર $\frac{r_{1}^{2}}{r_{2}^{2}}$ શોધવા માટે પદોને ગોઠવતા,$\frac{r_{1}^{2}}{r_{2}^{2}} = \frac{T_{2}^{4}}{T_{1}^{4}}$ મળે.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,$\frac{r_{1}}{r_{2}} = \frac{T_{2}^{2}}{T_{1}^{2}} = \left(\frac{T_{2}}{T_{1}}\right)^{2}$ મળે.
215
EasyMCQ
$A$ જેટલા ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કાળી લંબચોરસ સપાટી $27^{\circ} C$ તાપમાને પ્રતિ સેકન્ડ $E$ જેટલી ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈને તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યોના $1/3$ ગણા કરવામાં આવે અને તાપમાન વધારીને $327^{\circ} C$ કરવામાં આવે,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતી ઉર્જા કેટલી થશે?
A
$\frac{4 E}{9}$
B
$\frac{7 E}{9}$
C
$\frac{10 E}{9}$
D
$\frac{16 E}{9}$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં,$E = \sigma A T_1^4$,જ્યાં $T_1 = 27 + 273 = 300 \ K$.
જ્યારે લંબાઈ અને પહોળાઈને તેમના પ્રારંભિક મૂલ્યોના $1/3$ ગણા કરવામાં આવે,ત્યારે નવું ક્ષેત્રફળ $A' = (l/3) \times (b/3) = A/9$ થાય છે.
નવું તાપમાન $T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$ છે.
નવી ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E' = \sigma A' T_2^4$ છે.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{E'}{E} = \frac{A'}{A} \times \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E'}{E} = \frac{1}{9} \times \left(\frac{600}{300}\right)^4$.
$\frac{E'}{E} = \frac{1}{9} \times (2)^4 = \frac{16}{9}$.
તેથી,$E' = \frac{16 E}{9}$.
216
DifficultMCQ
$227^{\circ} C$ તાપમાને રહેલી એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) $5 \ cal/cm^{2}-s$ ના દરે ઉષ્મા ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. $727^{\circ} C$ તાપમાને,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત ઉષ્માનો દર $cal/cm^{2}-s$ માં કેટલો હશે?
A
$80$
B
$160$
C
$250$
D
$500$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉષ્મા વિકિરણનો દર $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $E \propto T^{4}$.
આપેલ છે:
$T_{1} = 227^{\circ} C = 227 + 273 = 500 \ K$
$T_{2} = 727^{\circ} C = 727 + 273 = 1000 \ K$
$E_{1} = 5 \ cal/cm^{2}-s$
ગુણોત્તર સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{E_{2}}{E_{1}} = \left(\frac{T_{2}}{T_{1}}\right)^{4}$
$\frac{E_{2}}{5} = \left(\frac{1000}{500}\right)^{4}$
$\frac{E_{2}}{5} = (2)^{4} = 16$
$E_{2} = 16 \times 5 = 80 \ cal/cm^{2}-s$
તેથી,ઉત્સર્જિત ઉષ્માનો દર $80 \ cal/cm^{2}-s$ થશે.
217
DifficultMCQ
$8 \ cm$ અને $2 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે ગોળાઓ ઠંડા થઈ રહ્યા છે. તેમના તાપમાન અનુક્રમે $127^{\circ} C$ અને $527^{\circ} C$ છે. સમાન સમયમાં તેમના દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$0.06$
B
$0.5$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જા સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $Q = A \varepsilon \sigma T^{4} t$.
અહીં સમય $t$,ઉત્સર્જકતા $\varepsilon$,અને સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $\sigma$ બંને માટે સમાન હોવાથી,ઉત્સર્જિત ઉર્જા $Q$ એ $A T^{4}$ ના સમપ્રમાણમાં છે.
ક્ષેત્રફળ $A = 4 \pi r^{2}$ હોવાથી,$Q \propto r^{2} T^{4}$ થાય.
તાપમાનને કેલ્વિનમાં ફેરવતા: $T_{1} = 127 + 273 = 400 \ K$ અને $T_{2} = 527 + 273 = 800 \ K$.
ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો ગુણોત્તર:
$\frac{Q_{1}}{Q_{2}} = \left(\frac{r_{1}}{r_{2}}\right)^{2} \left(\frac{T_{1}}{T_{2}}\right)^{4}$
$\frac{Q_{1}}{Q_{2}} = \left(\frac{8}{2}\right)^{2} \left(\frac{400}{800}\right)^{4}$
$\frac{Q_{1}}{Q_{2}} = (4)^{2} \times \left(\frac{1}{2}\right)^{4}$
$\frac{Q_{1}}{Q_{2}} = 16 \times \frac{1}{16} = 1$.
218
MediumMCQ
તાંબાના બનેલા એક ગોળા અને એક સમઘનનું કદ સમાન છે અને તેઓ કાળા છે. તેમને સમાન તાપમાને અને સમાન વાતાવરણમાં ઠંડા થવા દેવામાં આવે છે. તેમના ઉષ્મા ગુમાવવાનો દરનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1: 1$
B
$(\frac{\pi}{6})^{\frac{2}{3}}$
C
$(\frac{\pi}{6})^{\frac{1}{3}}$
D
$\frac{4 \pi}{3}: 1$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $dQ/dt = e \sigma A (T^4 - T_0^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને પદાર્થો કાળા હોવાથી,સમાન પદાર્થના બનેલા હોવાથી અને સમાન વાતાવરણમાં સમાન તાપમાને ઠંડા થતા હોવાથી,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર તેમના પૃષ્ઠફળ $A$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ધારો કે બંને પદાર્થોનું કદ $V$ છે. $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ગોળા માટે,$V = \frac{4}{3} \pi r^3$. $a$ બાજુ ધરાવતા સમઘન માટે,$V = a^3$.
કદ સમાન હોવાથી,$a^3 = \frac{4}{3} \pi r^3$,જેનો અર્થ છે કે $a = (\frac{4}{3} \pi r^3)^{1/3}$.
ગોળાનું પૃષ્ઠફળ $A_s = 4 \pi r^2$ છે.
સમઘનનું પૃષ્ઠફળ $A_c = 6 a^2 = 6 (\frac{4}{3} \pi r^3)^{2/3}$ છે.
ઉષ્મા ગુમાવવાનો દરનો ગુણોત્તર $\frac{A_s}{A_c} = \frac{4 \pi r^2}{6 (\frac{4}{3} \pi r^3)^{2/3}}$ છે.
આનું સાદુરૂપ આપતા,$\frac{A_s}{A_c} = (\frac{\pi}{6})^{1/3}$ મળે છે.
219
MediumMCQ
જો આસપાસનું તાપમાન $27^{\circ} C$ હોય,તો $627^{\circ} C$ તાપમાને રહેલા ધાતુના ગોળામાંથી ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર અને $327^{\circ} C$ તાપમાને રહેલા તે જ ગોળામાંથી ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર સરખાવો. (આશરે)
A
$6.2$
B
$5.3$
C
$4.8$
D
$7.4$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $R = e \sigma A (T^4 - T_0^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$T$ એ ગોળાનું તાપમાન છે અને $T_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
આપેલ છે: $T_1 = 627^{\circ} C = 627 + 273 = 900 \ K$,$T_2 = 327^{\circ} C = 327 + 273 = 600 \ K$,અને $T_0 = 27^{\circ} C = 27 + 273 = 300 \ K$.
ઉષ્મા ગુમાવવાના દરનો ગુણોત્તર $\frac{R_1}{R_2} = \frac{T_1^4 - T_0^4}{T_2^4 - T_0^4}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{R_1}{R_2} = \frac{900^4 - 300^4}{600^4 - 300^4} = \frac{(300 \times 3)^4 - 300^4}{(300 \times 2)^4 - 300^4}$.
$\frac{R_1}{R_2} = \frac{300^4 (3^4 - 1)}{300^4 (2^4 - 1)} = \frac{81 - 1}{16 - 1} = \frac{80}{15} = \frac{16}{3} \approx 5.33$.
આમ,ગુણોત્તર આશરે $5.3$ છે.
220
EasyMCQ
સ્ટીફનના વિકિરણના નિયમમાં સ્ટીફન અચળાંક $\sigma$ નો $SI$ એકમ અને પરિમાણ શું છે?
A
$\frac{J}{m^3 s K^4}, [M^1 L^0 T^{-3} K^{-4}]$
B
$\frac{J}{m^2 s K}, [M^1 L^0 T^{-3} K^3]$
C
$\frac{J}{m^3 s K^4}, [M^1 L^0 T^{-3} K^4]$
D
$\frac{J}{m^2 s K^4}, [M^1 L^0 T^{-3} K^{-4}]$

Solution

(D) સ્ટીફનના નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$E = \sigma T^4$
જ્યાં $E$ એ એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા છે,$T$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે,અને $\sigma$ એ સ્ટીફન અચળાંક છે.
$\sigma$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $\sigma = \frac{E}{T^4}$.
$E$ નો એકમ $\frac{J}{m^2 s}$ છે.
તેથી,$\sigma$ નો એકમ $\frac{J}{m^2 s K^4}$ થાય.
ઉર્જાનું પરિમાણ $[M L^2 T^{-2}]$,ક્ષેત્રફળનું $[L^2]$,સમયનું $[T]$ અને તાપમાનનું $[K]$ છે.
$\sigma = \frac{[M L^2 T^{-2}]}{[L^2] [T] [K^4]} = [M^1 L^0 T^{-3} K^{-4}]$.
221
EasyMCQ
$T$ તાપમાને ધાતુ દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉષ્મા ઊર્જાનું પ્રમાણ $E$ છે. જ્યારે તાપમાન વધારીને $3T$ કરવામાં આવે,ત્યારે ઉત્સર્જિત ઊર્જા કેટલી થાય ($E$ માં)?
A
$81$
B
$9$
C
$3$
D
$27$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ મુજબ,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત ઉષ્મા ઊર્જા એ નિરપેક્ષ તાપમાનની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^{4}$.
ધારો કે $T$ તાપમાને શરૂઆતની ઉત્સર્જિત ઊર્જા $E$ છે.
ધારો કે $3T$ તાપમાને ઉત્સર્જિત ઊર્જા $E^{\prime}$ છે.
સમપ્રમાણતાનો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે: $\frac{E^{\prime}}{E} = \left( \frac{3T}{T} \right)^{4}$.
$\frac{E^{\prime}}{E} = (3)^{4} = 81$.
તેથી,$E^{\prime} = 81 E$.
222
EasyMCQ
જો એક કૃષ્ણ પદાર્થ $27^{\circ} C$ તાપમાને દર સેકન્ડે $0.5 \ J$ ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે,તો $627^{\circ} C$ તાપમાને તેના દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જાનું પ્રમાણ કેટલું હશે ($J$ માં)?
A
$40.5$
B
$162$
C
$13.5$
D
$135$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર તેના નિરપેક્ષ તાપમાનની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $E \propto T^{4}$.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક તાપમાન $T_{1} = 27^{\circ} C = 27 + 273 = 300 \ K$.
અંતિમ તાપમાન $T_{2} = 627^{\circ} C = 627 + 273 = 900 \ K$.
પ્રારંભિક ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E_{1} = 0.5 \ J/s$.
ગુણોત્તરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{E_{2}}{E_{1}} = \left(\frac{T_{2}}{T_{1}}\right)^{4}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_{2}}{0.5} = \left(\frac{900}{300}\right)^{4}$.
$\frac{E_{2}}{0.5} = (3)^{4} = 81$.
$E_{2} = 81 \times 0.5 = 40.5 \ J/s$.
223
MediumMCQ
જો આસપાસનું તાપમાન $300 \ K$ હોય,તો $600 \ K$ તાપમાને ઠંડા પડવાનો દર $H$ છે. સમાન વાતાવરણમાં,$900 \ K$ તાપમાને ઠંડા પડવાનો દર કેટલો હશે?
A
$\frac{16}{3} H$
B
$2H$
C
$3H$
D
$\frac{2}{3} H$

Solution

(A) આપેલ છે: આસપાસનું તાપમાન $T_0 = 300 \ K$.
$T_1 = 600 \ K$ તાપમાને ઠંડા પડવાનો દર $H$ છે.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $Q \propto (T^4 - T_0^4)$.
તેથી,$H = k(T_1^4 - T_0^4)$ અને $Q_2 = k(T_2^4 - T_0^4)$ જ્યાં $T_2 = 900 \ K$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{Q_2}{H} = \frac{T_2^4 - T_0^4}{T_1^4 - T_0^4}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{Q_2}{H} = \frac{(900)^4 - (300)^4}{(600)^4 - (300)^4}$.
$(300)^4$ વડે ભાગતા: $\frac{Q_2}{H} = \frac{3^4 - 1^4}{2^4 - 1^4} = \frac{81 - 1}{16 - 1} = \frac{80}{15} = \frac{16}{3}$.
તેથી,$Q_2 = \frac{16}{3} H$.
224
MediumMCQ
એક આદર્શ કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) નું તાપમાન વધારતા તેની ઉત્સર્જકતા (એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત પાવર) $16$ ગણી થાય છે. જો પ્રારંભિક તાપમાન $T$ હોય, તો તે કૃષ્ણ પદાર્થનું અંતિમ તાપમાન કેટલું હશે ($\,T$ માં)?
A
$4$
B
$8$
C
$2$
D
$16$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ ઉત્સર્જિત પાવર $E$ એ કૃષ્ણ પદાર્થના નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$E = \sigma T^4$
આપેલ છે કે અંતિમ ઉત્સર્જકતા $E_2$ એ પ્રારંભિક ઉત્સર્જકતા $E_1$ કરતા $16$ ગણી છે:
$E_2 = 16 E_1$
ગુણોત્તરમાં સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મૂકતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \frac{\sigma T_2^4}{\sigma T_1^4} = \left( \frac{T_2}{T_1} \right)^4$
$16 = \left( \frac{T_2}{T} \right)^4$
બંને બાજુ ચતુર્થ મૂળ લેતા:
$\sqrt[4]{16} = \frac{T_2}{T}$
$2 = \frac{T_2}{T}$
$T_2 = 2 \,T$
225
MediumMCQ
$400 \ K$ તાપમાન અને $0.5$ ઉત્સર્જકતા ધરાવતો $4 \ m^2$ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ગોળો $200 \ K$ તાપમાન ધરાવતા વાતાવરણમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. ગોળાના ઉર્જા વિનિમયનો ચોખ્ખો દર શોધો. (સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$) ($W$ માં)
A
$3260.8$
B
$1632.4$
C
$2721.6$
D
$4216.4$

Solution

(C) ગોળાના ઉર્જા વિનિમયનો ચોખ્ખો દર સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P = \varepsilon \sigma A (T^4 - T_s^4)$.
આપેલ છે:
ઉત્સર્જકતા $\varepsilon = 0.5$
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$
સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4 \ m^2$
ગોળાનું તાપમાન $T = 400 \ K$
વાતાવરણનું તાપમાન $T_s = 200 \ K$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$P = 0.5 \times (5.67 \times 10^{-8}) \times 4 \times [400^4 - 200^4]$
$P = 2 \times 5.67 \times 10^{-8} \times [(4 \times 10^2)^4 - (2 \times 10^2)^4]$
$P = 11.34 \times 10^{-8} \times [256 \times 10^8 - 16 \times 10^8]$
$P = 11.34 \times 10^{-8} \times [240 \times 10^8]$
$P = 11.34 \times 240 = 2721.6 \ W$.
226
EasyMCQ
$0^{\circ} C$ તાપમાને એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) ના વિકિરણનો દર $E \text{ J}s^{-1}$ છે. $273^{\circ} C$ તાપમાને તે કૃષ્ણ પદાર્થના વિકિરણનો દર કેટલો હશે?
A
$E \text{ J}s^{-1}$
B
$4 E \text{ J}s^{-1}$
C
$\frac{E}{2} \text{ J}s^{-1}$
D
$16 E \text{ J}s^{-1}$

Solution

(D) આપેલ છે: $T_1 = 0^{\circ} C = (0 + 273) \text{ K} = 273 \text{ K}$.
$T_2 = 273^{\circ} C = (273 + 273) \text{ K} = 546 \text{ K}$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનના નિયમ મુજબ,વિકિરણનો દર $E$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ની ચતુર્થ ઘાતના સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$E \propto T^4$.
તેથી,વિકિરણના દરોનો ગુણોત્તર:
$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{546}{273}\right)^4 = (2)^4 = 16$.
આમ,$E_2 = 16 E_1 = 16 E \text{ J}s^{-1}$.
227
MediumMCQ
$127^{\circ} C$ તાપમાને રહેલી $8 \ cm \times 4 \ cm$ ની લંબચોરસ ધાતુની પ્લેટ $E \ Js^{-1}$ જેટલું ઉત્સર્જન કરે છે. જો લંબાઈ અને પહોળાઈ બંને અડધી કરવામાં આવે અને તાપમાન વધારીને $327^{\circ} C$ કરવામાં આવે,તો ઉત્સર્જનનો દર કેટલો થશે?
A
$\left(\frac{9}{4}\right) E \ Js^{-1}$
B
$\left(\frac{81}{64}\right) E \ Js^{-1}$
C
$\left(\frac{27}{8}\right) E \ Js^{-1}$
D
$\left(\frac{10}{7}\right) E \ Js^{-1}$

Solution

(B) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનના નિયમ મુજબ,ધાતુની સપાટીમાંથી થતા વિકિરણના ઉત્સર્જનનો દર $E = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બે સ્થિતિઓ માટે ગુણોત્તર લેતા,$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{A_2}{A_1}\right) \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$ મળે.
આપેલ છે:
$A_1 = 8 \ cm \times 4 \ cm = 32 \ cm^2$
$A_2 = 4 \ cm \times 2 \ cm = 8 \ cm^2$
$T_1 = 127 + 273 = 400 \ K$
$T_2 = 327 + 273 = 600 \ K$
આ કિંમતોને ગુણોત્તરના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{8}{32}\right) \left(\frac{600}{400}\right)^4$
$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{1}{4}\right) \left(\frac{3}{2}\right)^4 = \frac{1}{4} \times \frac{81}{16} = \frac{81}{64}$.
તેથી,$E_2 = \left(\frac{81}{64}\right) E \ Js^{-1}$.
228
DifficultMCQ
$\rho$ ઘનતા,$C$ વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક નક્કર તાંબાનો ગોળો શરૂઆતમાં $200 \ K$ તાપમાને છે. તેને એક ચેમ્બરની અંદર લટકાવવામાં આવે છે જેની દીવાલો $0 \ K$ તાપમાને છે. ગોળાનું તાપમાન $100 \ K$ સુધી ઘટવા માટે જરૂરી સમય ($\mu s$ માં) કેટલો હશે? ($\sigma$ એ સ્ટેફનનો અચળાંક છે અને તમામ રાશિઓ $SI$ એકમોમાં છે.)
A
$48 \frac{r \rho C}{\sigma}$
B
$\frac{1}{48} \frac{r \rho C}{\sigma}$
C
$\frac{27}{7} \frac{r \rho C}{\sigma}$
D
$\frac{7}{27} \frac{r \rho C}{\sigma}$

Solution

(B) ઉષ્મા વિકિરણ દ્વારા ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{dQ}{dt} = \sigma A e (T^4 - T_0^4)$.
અહીં $dQ = -mc dT$,જ્યાં $m = \rho V = \rho (\frac{4}{3} \pi r^3)$ અને $A = 4 \pi r^2$ છે.
તેથી,$-mc \frac{dT}{dt} = \sigma A T^4$ ($T_0 = 0 \ K$ લેતા).
સમય $t$ માટે સંકલન કરતા: $t = -\frac{mc}{\sigma A} \int_{200}^{100} T^{-4} dT$.
કિંમતો મૂકતા: $t = \frac{\rho (\frac{4}{3} \pi r^3) C}{\sigma (4 \pi r^2)} \cdot \frac{1}{3} \left[ \frac{1}{T^3} \right]_{100}^{200}$.
આ ગણતરી કરતા અંતિમ જવાબ $\frac{1}{48} \frac{r \rho C}{\sigma} \mu s$ મળે છે. તેથી સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
229
EasyMCQ
સમાન ક્ષેત્રફળ ધરાવતી ત્રણ ખૂબ મોટી પ્લેટો એકબીજાની નજીક અને સમાંતર રાખવામાં આવી છે. તેમને આદર્શ કૃષ્ણ પદાર્થ (black surfaces) ગણવામાં આવે છે અને તેમની ઉષ્મીય વાહકતા ખૂબ ઊંચી છે. પ્રથમ અને ત્રીજી પ્લેટને અનુક્રમે $2 T$ અને $3 T$ નિરપેક્ષ તાપમાને રાખવામાં આવે છે. સ્થાયી અવસ્થામાં વચ્ચેની પ્લેટનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$\left(\frac{65}{2}\right)^{\frac{1}{4}} T$
B
$\left(\frac{97}{4}\right)^{\frac{1}{4}} T$
C
$\left(\frac{97}{2}\right)^{\frac{1}{4}} T$
D
$(97)^{\frac{1}{4}} T$

Solution

(C) ધારો કે વચ્ચેની પ્લેટનું તાપમાન $T_0$ છે.
પ્લેટો સ્થાયી અવસ્થામાં હોવાથી,વચ્ચેની પ્લેટ દ્વારા મેળવેલી ઉષ્મા તેના દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉષ્મા જેટલી હોવી જોઈએ.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma A T^4$ છે.
વચ્ચેની પ્લેટ માટે,ત્રીજી પ્લેટ ($3 T$ તાપમાને) પાસેથી મેળવેલી ઉષ્મા $\sigma A (3 T)^4 - \sigma A T_0^4$ છે.
પ્રથમ પ્લેટ ($2 T$ તાપમાને) ને ગુમાવેલી ઉષ્મા $\sigma A T_0^4 - \sigma A (2 T)^4$ છે.
સ્થાયી અવસ્થામાં:
$\sigma A (3 T)^4 - \sigma A T_0^4 = \sigma A T_0^4 - \sigma A (2 T)^4$
$(3 T)^4 + (2 T)^4 = 2 T_0^4$
$81 T^4 + 16 T^4 = 2 T_0^4$
$97 T^4 = 2 T_0^4$
$T_0^4 = \frac{97}{2} T^4$
$T_0 = \left(\frac{97}{2}\right)^{\frac{1}{4}} T$
230
EasyMCQ
એક ગોળાકાર કૃષ્ણ પદાર્થનું તાપમાન તેની ત્રિજ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે. જો તેની ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે,તો તેમાંથી ઉત્સર્જિત થતો પાવર કેટલો થશે?
A
બમણો
B
પ્રારંભિક મૂલ્યના $\frac{1}{4}$ ગણો
C
અડધો
D
પ્રારંભિક મૂલ્યના ચાર ગણો

Solution

(B) કૃષ્ણ પદાર્થમાંથી ઉત્સર્જિત થતો પાવર $P$,સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ $P = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે ... $(i)$
ગોળાકાર પદાર્થ માટે,સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4 \pi R^2$ ... (ii)
આપેલ છે કે તાપમાન $T$ એ ત્રિજ્યા $R$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,તેથી $T \propto \frac{1}{R}$ અથવા $T = \frac{k}{R}$ ... (iii)
સમીકરણ (ii) અને (iii) ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$P = \sigma (4 \pi R^2) \left( \frac{k}{R} \right)^4$
$P = \sigma 4 \pi R^2 \cdot \frac{k^4}{R^4}$
$P = \frac{4 \pi \sigma k^4}{R^2}$
આમ,$P \propto \frac{1}{R^2}$.
જ્યારે ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે $(R' = 2R)$,ત્યારે નવો પાવર $P'$:
$P' \propto \frac{1}{(2R)^2} = \frac{1}{4R^2} = \frac{1}{4} P$
તેથી,ઉત્સર્જિત પાવર પ્રારંભિક મૂલ્યના $\frac{1}{4}$ ગણો થશે.
231
EasyMCQ
જ્યારે આસપાસનું તાપમાન $300 \ K$ હોય ત્યારે $600 \ K$ અને $900 \ K$ તાપમાને રહેલા કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની ઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય ($/16$ માં)?
A
$5$
B
$7$
C
$3$
D
$9$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,$T_S$ તાપમાન ધરાવતા વાતાવરણમાં $T$ તાપમાને રહેલા કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત ઊર્જાનો ચોખ્ખો દર $E = \sigma A (T^4 - T_S^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $T_1 = 600 \ K$,$T_2 = 900 \ K$ અને $T_S = 300 \ K$ આપેલ છે.
ઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \frac{T_1^4 - T_S^4}{T_2^4 - T_S^4}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_1}{E_2} = \frac{(600)^4 - (300)^4}{(900)^4 - (300)^4}$.
$(300)^4$ સામાન્ય લેતા: $\frac{E_1}{E_2} = \frac{(300)^4 [2^4 - 1^4]}{(300)^4 [3^4 - 1^4]}$.
$\frac{E_1}{E_2} = \frac{16 - 1}{81 - 1} = \frac{15}{80} = \frac{3}{16}$.
232
MediumMCQ
જો $A$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક,$B$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક અને $C$ એ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ દર્શાવે છે,તો $A^4 B^{-3} C^{-2}$ નું પરિમાણ ધરાવતી રાશિ કઈ છે?
A
સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક
B
વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા
C
સ્ટીફનનો અચળાંક
D
ઉષ્મા ઉર્જા

Solution

(C) બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $A$ નું પરિમાણ $[M L^2 T^{-2} K^{-1}]$ છે.
પ્લાન્ક અચળાંક $B$ નું પરિમાણ $[M L^2 T^{-1}]$ છે.
પ્રકાશની ઝડપ $C$ નું પરિમાણ $[L T^{-1}]$ છે.
હવે,$A^4 B^{-3} C^{-2}$ ના પરિમાણની ગણતરી કરીએ:
$= [M L^2 T^{-2} K^{-1}]^4 \times [M L^2 T^{-1}]^{-3} \times [L T^{-1}]^{-2}$
$= [M^4 L^8 T^{-8} K^{-4}] \times [M^{-3} L^{-6} T^3] \times [L^{-2} T^2]$
$= [M^{4-3} L^{8-6-2} T^{-8+3+2} K^{-4}]$
$= [M^1 L^0 T^{-3} K^{-4}]$.
સ્ટીફનનો અચળાંક $\sigma$ એ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ $E = \sigma T^4$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $E$ એ એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત ઉર્જા છે $(E = \frac{\text{ઉર્જા}}{\text{ક્ષેત્રફળ} \times \text{સમય}})$.
$E$ નું પરિમાણ $[M L^2 T^{-2}] / [L^2 T] = [M T^{-3}]$ છે.
આમ,$\sigma$ નું પરિમાણ $= E / T^4 = [M T^{-3}] / [K^4] = [M L^0 T^{-3} K^{-4}]$.
આ પરિમાણની સરખામણી કરતા,તે સ્ટીફન અચળાંકને અનુરૂપ છે.
233
MediumMCQ
જો સંપૂર્ણ રેડિયેટર દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ $2900 Å$ ની તરંગલંબાઇ પર મહત્તમ તીવ્રતા ધરાવતું હોય,તો તેના દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની તીવ્રતા કેટલી હશે? (સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $= 5.67 \times 10^{-8} W m^{-2} K^{-4}$ અને વિનનો અચળાંક $= 2.9 \times 10^{-3} m K$)
A
$5.67 \times 10^8 W m^{-2}$
B
$5.67 W m^{-2}$
C
$5670 W m^{-2}$
D
$2.9 W m^{-2}$

Solution

(A) વિનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda_{max} T = b$,જ્યાં $b = 2.9 \times 10^{-3} m K$ એ વિનનો અચળાંક છે.
આપેલ છે કે $\lambda_{max} = 2900 Å = 2900 \times 10^{-10} m = 2.9 \times 10^{-7} m$.
કિંમતો મૂકતા,$T = \frac{b}{\lambda_{max}} = \frac{2.9 \times 10^{-3}}{2.9 \times 10^{-7}} = 10^4 K$.
સંપૂર્ણ રેડિયેટર (બ્લેક બોડી) દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણની તીવ્રતા સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $E = \sigma T^4$.
આપેલ છે કે $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} W m^{-2} K^{-4}$.
$E = (5.67 \times 10^{-8}) \times (10^4)^4 = 5.67 \times 10^{-8} \times 10^{16} = 5.67 \times 10^8 W m^{-2}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
234
EasyMCQ
$T \ K$ તાપમાને રહેલા એક નક્કર ગોળાને બે અર્ધગોળાઓમાં કાપવામાં આવે છે. એક અર્ધગોળા દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જા અને આખા ગોળા દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો પ્રતિ સેકન્ડ ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1: 1$
B
$1: 2$
C
$3: 4$
D
$1: 4$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E$ એ પદાર્થની સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં તાપમાન $T$ અને ઉત્સર્જકતા $e$ અચળ રહે છે.
$E = e \sigma A T^4 \implies E \propto A$
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા નક્કર ગોળા માટે,સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A_{sphere} = 4 \pi r^2$ છે.
જ્યારે ગોળાને બે અર્ધગોળાઓમાં કાપવામાં આવે છે,ત્યારે દરેક અર્ધગોળાની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $2 \pi r^2$ અને સપાટ વર્તુળાકાર પાયાનું ક્ષેત્રફળ $\pi r^2$ હોય છે.
તેથી,એક અર્ધગોળાનું કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A_{hemisphere} = 2 \pi r^2 + \pi r^2 = 3 \pi r^2$ થાય.
એક અર્ધગોળા દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જા અને આખા ગોળા દ્વારા ઉત્સર્જિત ઉર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{E_{hemisphere}}{E_{sphere}} = \frac{A_{hemisphere}}{A_{sphere}} = \frac{3 \pi r^2}{4 \pi r^2} = \frac{3}{4}$ છે.
235
EasyMCQ
$400 \,K$ તાપમાને એક પદાર્થની ઉત્સર્જિત પાવર $1000 \,W$ છે. જો તાપમાન વધારીને $800 \,K$ કરવામાં આવે, તો પદાર્થની ઉત્સર્જિત પાવર કેટલી હશે ($W$ માં)?
A
$12000$
B
$15000$
C
$16000$
D
$18000$

Solution

(C) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ પદાર્થની ઉત્સર્જિત પાવર $P \propto T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે।
આપેલ છે: $T_1 = 400 \,K$ પર $P_1 = 1000 \,W$.
આપણે $T_2 = 800 \,K$ પર $P_2$ શોધવાની જરૂર છે।
ગુણોત્તરનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{P_2}{P_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{P_2}{1000} = \left(\frac{800}{400}\right)^4$.
$\frac{P_2}{1000} = (2)^4 = 16$.
$P_2 = 16 \times 1000 = 16000 \,W$.
236
MediumMCQ
$r_1=2.5 \ cm$ ત્રિજ્યા,$l_1=5.0 \ cm$ લંબાઈ અને $40^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા એક નક્કર નળાકારને $60^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા વાતાવરણમાં લટકાવવામાં આવે છે. નળાકાર માટે ઉષ્મીય વિકિરણ સ્થાનાંતરણનો દર $1.0 \ W$ છે. જો નળાકારને ખેંચીને તેની ત્રિજ્યા $r_2=0.50 \ cm$ કરવામાં આવે,તો ઉષ્મીય વિકિરણ સ્થાનાંતરણનો દર કેટલો થશે ($W$ માં)?
A
$3.35$
B
$4.50$
C
$0.75$
D
$1.25$

Solution

(A) વિકિરણ દ્વારા ઉષ્મા સ્થાનાંતરણનો દર સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P = e \sigma A (T^4 - T_0^4)$. પદાર્થનું તાપમાન,આસપાસનું તાપમાન અને સપાટીની પ્રકૃતિ (એમિસિવિટી $e$) સમાન રહેતી હોવાથી,ઉષ્મા સ્થાનાંતરણનો દર નળાકારના સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$\Rightarrow P \propto A$
$\Rightarrow \frac{P_2}{P_1} = \frac{A_2}{A_1} \Rightarrow P_2 = P_1 \times \frac{A_2}{A_1} \quad \dots(i)$
નળાકારને ખેંચતી વખતે તેનું કદ સમાન રહે છે,તેથી $V = \pi r_1^2 l_1 = \pi r_2^2 l_2$.
$l_2 = l_1 \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2 = 5.0 \times \left( \frac{2.5}{0.5} \right)^2 = 5.0 \times 25 = 125 \ cm$.
નળાકારનું કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 2\pi r l + 2\pi r^2 = 2\pi r(l + r)$ છે.
$A_1 = 2\pi (2.5)(5.0 + 2.5) = 2\pi (2.5)(7.5) = 37.5\pi \ cm^2$.
$A_2 = 2\pi (0.5)(125 + 0.5) = 2\pi (0.5)(125.5) = 125.5\pi \ cm^2$.
આ કિંમતોને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$P_2 = 1.0 \times \frac{125.5\pi}{37.5\pi} = \frac{125.5}{37.5} \approx 3.346 \ W \approx 3.35 \ W$.
237
MediumMCQ
એક પદાર્થનું તાપમાન $T_1 = 127^{\circ}C$ થી વધારીને $T_2 = 227^{\circ}C$ કરવામાં આવે છે. આસપાસનું તાપમાન $T_0 = 27^{\circ}C$ છે. $T_1$ અને $T_2$ તાપમાને પદાર્થ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા અનુક્રમે $E_1$ અને $E_2$ છે. તો $\frac{E_2}{E_1}$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1.8$
B
$2.7$
C
$3.1$
D
$10.22$

Solution

(C) સૌ પ્રથમ,તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં ફેરવો:
$T_1 = 127 + 273 = 400 \ K$
$T_2 = 227 + 273 = 500 \ K$
$T_0 = 27 + 273 = 300 \ K$
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનના નિયમ મુજબ,પદાર્થ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ચોખ્ખી ઉર્જા નીચે મુજબ છે:
$E = \varepsilon \sigma A (T^4 - T_0^4)$
તેથી,ઉર્જાનો ગુણોત્તર:
$\frac{E_2}{E_1} = \frac{T_2^4 - T_0^4}{T_1^4 - T_0^4}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \frac{500^4 - 300^4}{400^4 - 300^4}$
$\frac{E_2}{E_1} = \frac{625 \times 10^8 - 81 \times 10^8}{256 \times 10^8 - 81 \times 10^8}$
$\frac{E_2}{E_1} = \frac{544}{175} \approx 3.108$
આમ,ગુણોત્તર આશરે $3.1$ થાય છે.
238
EasyMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) ની સપાટીનું તાપમાન $727^{\circ} C$ છે અને તેનો આડછેદ $1 \,m^2$ છે. આ સપાટીમાંથી એક મિનિટમાં ઉત્સર્જિત થતી ઉષ્મા જૂલમાં કેટલી હશે? (સ્ટીફનનો અચળાંક $=5.7 \times 10^{-8} \,W / m^2 / K^4$)
A
$34.2 \times 10^5$
B
$2.5 \times 10^5$
C
$3.42 \times 10^5$
D
$2.5 \times 10^6$

Solution

(A) આપેલ છે: કૃષ્ણ પદાર્થનું તાપમાન $T = 727^{\circ} C = 727 + 273 = 1000 \,K$.
આડછેદનું ક્ષેત્રફળ $A = 1 \,m^2$.
સ્ટીફનનો અચળાંક $\sigma = 5.7 \times 10^{-8} \,W / m^2 / K^4$.
સમય $t = 1 \,minute = 60 \,seconds$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma A T^4$ છે।
$P = 5.7 \times 10^{-8} \times 1 \times (1000)^4 = 5.7 \times 10^{-8} \times 10^{12} = 5.7 \times 10^4 \,W$.
કુલ ઉત્સર્જિત ઉષ્મા $Q = P \times t$.
$Q = 5.7 \times 10^4 \times 60 = 342 \times 10^4 = 34.2 \times 10^5 \,J$.
239
DifficultMCQ
ધાતુઓને ગરમ કરવા માટે ઇલેક્ટ્રિક ભઠ્ઠીમાં એક ખૂબ જ નાનું છિદ્ર વપરાય છે. આ છિદ્ર લગભગ કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) તરીકે વર્તે છે. છિદ્રનું ક્ષેત્રફળ $200 \ mm^2$ છે. ધાતુને $727^{\circ} C$ તાપમાને રાખવા માટે,આ છિદ્રમાંથી દર સેકન્ડે વહેતી ઉષ્મા ઉર્જા (જૂલમાં) કેટલી હશે? (આપેલ છે: $\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W m^{-2} K^{-4}$)
A
$22.68$
B
$2.268$
C
$1.134$
D
$11.34$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,$A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતા અને $T$ નિરપેક્ષ તાપમાને રહેલા કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P = \sigma A T^4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો:
$\sigma = 5.67 \times 10^{-8} \ W m^{-2} K^{-4}$
$T = 727^{\circ} C = 727 + 273 = 1000 \ K$
$A = 200 \ mm^2 = 200 \times 10^{-6} \ m^2$
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$P = (5.67 \times 10^{-8}) \times (200 \times 10^{-6}) \times (1000)^4$
$P = 5.67 \times 10^{-8} \times 200 \times 10^{-6} \times 10^{12}$
$P = 5.67 \times 2 \times 10^2 \times 10^{-14} \times 10^{12}$
$P = 11.34 \times 10^2 \times 10^{-2}$
$P = 11.34 \ J/s$.
240
MediumMCQ
એક કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) $T \text{ K}$ ના ઊંચા તાપમાને $E \text{ W/m}^2$ ના દરે ઊર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. જ્યારે તાપમાન ઘટાડીને $\left(\frac{T}{2}\right) \text{ K}$ કરવામાં આવે,ત્યારે ઉત્સર્જિત ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{E}{2}$
B
$2 E$
C
$\frac{E}{4}$
D
$\frac{E}{16}$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ અનુસાર,એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ઉત્સર્જિત થતી વિકિરણ ઊર્જા તેના નિરપેક્ષ તાપમાનના ચતુર્થ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$E \propto T^4$
ધારો કે $T_1 = T$ તાપમાને $E_1 = E$ છે.
ધારો કે $T_2 = \frac{T}{2}$ તાપમાને નવી વિકિરણ ઊર્જા $E_2$ છે.
ગુણોત્તરની રીતનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{E_2}{E_1} = \left(\frac{T_2}{T_1}\right)^4$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{E_2}{E} = \left(\frac{T/2}{T}\right)^4 = \left(\frac{1}{2}\right)^4$
$\frac{E_2}{E} = \frac{1}{16}$
$E_2 = \frac{E}{16}$
241
DifficultMCQ
બે સમાન પદાર્થોના તાપમાન $277^{\circ} C$ અને $67^{\circ} C$ છે. જો આસપાસનું તાપમાન $27^{\circ} C$ હોય, તો સમાન સમયગાળા દરમિયાન બંને પદાર્થો દ્વારા ગુમાવેલી ઉષ્માનો ગુણોત્તર (આશરે) કેટલો હશે ($ : $ માં)?
A
$4$
B
$8$
C
$12$
D
$19$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ, $T$ તાપમાન ધરાવતા પદાર્થ દ્વારા $T_0$ તાપમાન ધરાવતા વાતાવરણમાં ગુમાવેલી ઉષ્માનો દર $dQ/dt = \sigma A e (T^4 - T_0^4)$ છે.
પદાર્થો સમાન હોવાથી, $\sigma$, $A$, અને $e$ બંને માટે સમાન રહેશે।
આપેલ છે:
$T_1 = 277^{\circ} C = 550 \ K$
$T_2 = 67^{\circ} C = 340 \ K$
$T_0 = 27^{\circ} C = 300 \ K$
ઉષ્માના વ્યયનો ગુણોત્તર:
$\frac{dQ_1/dt}{dQ_2/dt} = \frac{T_1^4 - T_0^4}{T_2^4 - T_0^4} = \frac{550^4 - 300^4}{340^4 - 300^4} \approx 19:1$.
242
DifficultMCQ
$34.38 \ g$ દળ અને $19.2 \ cm^2$ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કૃષ્ણ પદાર્થનું પ્રારંભિક તાપમાન $400 \ K$ છે. તેને $300 \ K$ ના અચળ તાપમાને રાખેલા શૂન્યાવકાશિત પાત્રમાં ઠંડુ થવા દેવામાં આવે છે. ઠંડુ થવાનો દર $0.04 \ ^{\circ}C/s$ છે. પદાર્થની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $J \ kg^{-1} \ K^{-1}$ માં શોધો. (સ્ટીફનનો અચળાંક $\sigma = 5.73 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$)
A
$2800$
B
$2100$
C
$1400$
D
$1200$

Solution

(C) પદાર્થના ઠંડા થવાનો દર નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{d\theta}{dt} = \frac{\sigma A(T^4 - T_0^4)}{ms}$.
અહીં,$\sigma = 5.73 \times 10^{-8} \ W \ m^{-2} \ K^{-4}$,$A = 19.2 \times 10^{-4} \ m^2$,$T = 400 \ K$,$T_0 = 300 \ K$,$m = 34.38 \times 10^{-3} \ kg$,અને $\frac{d\theta}{dt} = 0.04 \ K/s$.
વિશિષ્ટ ઉષ્મા $s$ માટે સૂત્રને ગોઠવતા: $s = \frac{\sigma A(T^4 - T_0^4)}{m(\frac{d\theta}{dt})}$.
કિંમતો મૂકતા: $s = \frac{(5.73 \times 10^{-8}) \times (19.2 \times 10^{-4}) \times (400^4 - 300^4)}{(34.38 \times 10^{-3}) \times 0.04}$.
ગણતરી કરતા: $s = \frac{5.73 \times 19.2 \times 10^{-12} \times 175 \times 10^8}{1.3752 \times 10^{-3}}$.
આમ,$s = 1400 \ J \ kg^{-1} \ K^{-1}$ મળે છે.
243
EasyMCQ
તારા $A$ દ્વારા ઉત્સર્જિત વિકિરણ સૂર્ય કરતા $10000$ ગણું છે. જો સૂર્ય અને તારા $A$ ના સપાટીના તાપમાન અનુક્રમે $6000 \ K$ અને $2000 \ K$ હોય,તો તારા $A$ અને સૂર્યની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય ($: 1$ માં)?
A
$300$
B
$600$
C
$900$
D
$1200$

Solution

(C) એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત ઉર્જા સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $E = \sigma A T^4$,જ્યાં $\sigma$ એ સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે,$A$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(4\pi R^2)$ છે અને $T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
સૂર્ય માટે: $E_{\text{sun}} = \sigma (4\pi R_{\text{sun}}^2) T_{\text{sun}}^4$.
તારા $A$ માટે: $E_{\text{star}} = \sigma (4\pi R_{\text{star}}^2) T_{\text{star}}^4$.
આપેલ છે કે $E_{\text{star}} = 10000 E_{\text{sun}}$,તેથી:
$\sigma (4\pi R_{\text{star}}^2) T_{\text{star}}^4 = 10000 \times \sigma (4\pi R_{\text{sun}}^2) T_{\text{sun}}^4$.
સમાન પદો દૂર કરતા:
$R_{\text{star}}^2 T_{\text{star}}^4 = 10000 R_{\text{sun}}^2 T_{\text{sun}}^4$.
ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર શોધવા માટે:
$\left(\frac{R_{\text{star}}}{R_{\text{sun}}}\right)^2 = 10000 \left(\frac{T_{\text{sun}}}{T_{\text{star}}}\right)^4$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા ($T_{\text{sun}} = 6000 \ K$,$T_{\text{star}} = 2000 \ K$):
$\left(\frac{R_{\text{star}}}{R_{\text{sun}}}\right)^2 = 10000 \left(\frac{6000}{2000}\right)^4 = 10000 \times (3)^4 = 10000 \times 81 = 810000$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$\frac{R_{\text{star}}}{R_{\text{sun}}} = \sqrt{810000} = 900$.
આમ,ગુણોત્તર $R_{\text{star}} : R_{\text{sun}} = 900 : 1$ છે.
244
DifficultMCQ
જ્યારે કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) નું તાપમાન વધે છે,ત્યારે અવલોકન કરવામાં આવે છે કે મહત્તમ ઊર્જાને અનુરૂપ તરંગલંબાઇ $0.26 \mu m$ થી બદલાઈને $0.13 \mu m$ થાય છે. સંબંધિત તાપમાને પદાર્થની ઉત્સર્જક શક્તિઓનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$16:1$
B
$4:1$
C
$1:4$
D
$1:16$

Solution

(D) આપેલ છે: $\lambda_1 = 0.26 \mu m$,$\lambda_2 = 0.13 \mu m$.
વીનના સ્થાનાંતરના નિયમ મુજબ,$\lambda T = \text{અચળ}$.
તેથી,$\lambda_1 T_1 = \lambda_2 T_2$.
$\frac{T_1}{T_2} = \frac{\lambda_2}{\lambda_1} = \frac{0.13}{0.26} = \frac{1}{2}$.
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉત્સર્જક શક્તિ $E \propto T^4$.
આમ,ઉત્સર્જક શક્તિઓનો ગુણોત્તર $\frac{E_1}{E_2} = \left(\frac{T_1}{T_2}\right)^4$ થશે.
$\frac{E_1}{E_2} = \left(\frac{1}{2}\right)^4 = \frac{1}{16}$.
તેથી,ગુણોત્તર $1:16$ છે.

10-2.Heat Transfer — Radiation by Stefan's Boltzmann Law · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2.Heat Transfer questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2.Heat Transfer Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.