Gujarati

Mix Examples-Thermodynamics and Thermochemistry Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Thermodynamics · Mix Examples-Thermodynamics and Thermochemistry

367+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 367 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
$500 \ mL$ $2 \ M$ $KOH$ ના દ્રાવણને $500 \ mL$ $2 \ M$ $HCl$ માં ઉમેરવામાં આવે છે અને મિશ્રણને બરાબર હલાવવામાં આવે છે. તાપમાનમાં વધારો $T_1$ નોંધવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ પ્રયોગ દરેક દ્રાવણના $250 \ mL$ નો ઉપયોગ કરીને ફરીથી કરવામાં આવે છે અને તાપમાનમાં વધારો $T_2$ નોંધવામાં આવે છે. ધારો કે બધી ગરમી દ્રાવણ દ્વારા શોષાય છે.
A
$T_1 = T_2$
B
$T_1 = 2T_2$
C
$T_2 = 2T_1$
D
$T_1 = 4T_2$

Solution

(A) પ્રક્રિયા $KOH + HCl \longrightarrow KCl + H_2O$ છે.
મુક્ત થતી ગરમી $(Q)$ એ પ્રતિક્રિયા આપતા $H^+$ અને $OH^-$ ના મોલના પ્રમાણમાં હોય છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,$KOH$ ના મોલ = $0.5 \ L \times 2 \ M = 1 \ mol$ અને $HCl$ ના મોલ = $1 \ mol$. કુલ ગરમી $Q_1 = 1 \ mol \times \Delta H_{neutralization}$.
બીજા કિસ્સામાં,$KOH$ ના મોલ = $0.25 \ L \times 2 \ M = 0.5 \ mol$ અને $HCl$ ના મોલ = $0.5 \ mol$. કુલ ગરમી $Q_2 = 0.5 \ mol \times \Delta H_{neutralization}$.
આમ,$Q_1 = 2Q_2$.
દ્રાવણ દ્વારા શોષાયેલી ગરમી $Q = m \times c \times \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ દ્રાવણનું દળ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે,$Q_1 = (1000 \ g) \times c \times T_1$.
બીજા કિસ્સા માટે,$Q_2 = (500 \ g) \times c \times T_2$.
$Q_1 = 2Q_2$ હોવાથી,$1000 \times c \times T_1 = 2 \times (500 \times c \times T_2)$.
આ $1000 \times T_1 = 1000 \times T_2$ માં પરિણમે છે,જેનો અર્થ છે કે $T_1 = T_2$.
102
DifficultMCQ
$50 \ mL$ $0.01 \ M$ $Ca(OH)_2$ જ્યારે $25 \ mL$ $0.01 \ M$ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરે ત્યારે એન્થાલ્પીમાં થતો ફેરફાર ગણો. આપેલ છે કે પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝના તટસ્થીકરણ માટે $\Delta H^o = -13.7 \ kcal \ mol^{-1}$ છે. ($kcal$ માં)
A
$0.003425$
B
$0.00685$
C
$0.3425$
D
$0.0685$

Solution

(A) $1$. $HCl$ ના મોલની ગણતરી: $n_{HCl} = \frac{0.01 \times 25}{1000} = 2.5 \times 10^{-4} \ mol$. $HCl$ પ્રબળ એસિડ હોવાથી $n_{H^+} = 2.5 \times 10^{-4} \ mol$.
$2$. $Ca(OH)_2$ ના મોલની ગણતરી: $n_{Ca(OH)_2} = \frac{0.01 \times 50}{1000} = 5.0 \times 10^{-4} \ mol$. $Ca(OH)_2$ પ્રબળ બેઇઝ હોવાથી $n_{OH^-} = 2 \times 5.0 \times 10^{-4} = 1.0 \times 10^{-3} \ mol$.
$3$. સીમિત પ્રક્રિયક નક્કી કરો: $H^+$ એ સીમિત પ્રક્રિયક છે કારણ કે $2.5 \times 10^{-4} < 1.0 \times 10^{-3}$.
$4$. એન્થાલ્પી ફેરફારની ગણતરી: $\Delta H = n_{H^+} \times \Delta H^o_{neutralization} = 2.5 \times 10^{-4} \ mol \times (-13.7 \ kcal \ mol^{-1}) = -0.003425 \ kcal$.
103
MediumMCQ
$H_2O$ ની બાષ્પીભવન ઉષ્મા અને ગલન ઉષ્મા અનુક્રમે $540 \, cal/g$ અને $80 \, cal/g$ છે. પાણી માટે $\frac{\Delta S_{vap}}{\Delta S_{fusion}}$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$6.75$
B
$9.23$
C
$4.94$
D
$0.2$

Solution

(C) બાષ્પીભવન માટે એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{vap} = \frac{\Delta H_{vap}}{T_{bp}}$ છે,જ્યાં $T_{bp} = 373 \, K$.
$\Delta S_{vap} = \frac{540}{373} \approx 1.448 \, cal/g \cdot K$.
ગલન માટે એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{fusion} = \frac{\Delta H_{fusion}}{T_{fp}}$ છે,જ્યાં $T_{fp} = 273 \, K$.
$\Delta S_{fusion} = \frac{80}{273} \approx 0.293 \, cal/g \cdot K$.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{\Delta S_{vap}}{\Delta S_{fusion}} = \frac{540}{373} \times \frac{273}{80} = \frac{147420}{29840} \approx 4.94$ થાય.
104
MediumMCQ
એક આદર્શ એકપરમાણ્વીય વાયુના બે મોલને $300 \ K$ થી $200 \ K$ સુધી એડિબેટિકલી અને પ્રતિવર્તી રીતે વિસ્તરણ કરવા દેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્ય $..... \ kJ$ હશે.
A
$-2.49$
B
$-2.5$
C
$-1.25$
D
$2.5$

Solution

(A) એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,થયેલ કાર્ય $W = n C_{v,m} \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $n = 2 \ mol$,$T_1 = 300 \ K$,$T_2 = 200 \ K$,તેથી $\Delta T = 200 - 300 = -100 \ K$.
એકપરમાણ્વીય વાયુ માટે,$C_{v,m} = \frac{3}{2} R$.
$R = 8.314 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$ નો ઉપયોગ કરતા,$C_{v,m} = 1.5 \times 8.314 = 12.471 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$.
$W = 2 \times 12.471 \times (-100) = -2494.2 \ J$.
$kJ$ માં રૂપાંતર કરતા,$W = -2.4942 \ kJ \approx -2.49 \ kJ$.
105
DifficultMCQ
$25 \ ^oC$ અને $1.0 \ atm$ દબાણે $NH_4NO_{3(s)}$ ની મોલર સર્જન ઉષ્મા $-367.54 \ kJ \ mol^{-1}$ છે અને $N_2O_{(g)}$ તથા $H_2O_{(l)}$ ની સર્જન ઉષ્મા અનુક્રમે $+81.46 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $-285.78 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. પ્રક્રિયા માટે $25 \ ^oC$ તાપમાને $\Delta U$ ની ગણતરી કરો:
$NH_4NO_{3(s)} \rightarrow N_2O_{(g)} + 2H_2O_{(l)}$ ($kJ$ માં)
A
$-122.56$
B
$-125.04$
C
$-140.34$
D
$-112.04$

Solution

(B) પ્રક્રિયા: $NH_4NO_{3(s)} \rightarrow N_2O_{(g)} + 2H_2O_{(l)}$
પ્રથમ,પ્રક્રિયાની એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ શોધો:
$\Delta H = [\Delta H_f(N_2O) + 2 \times \Delta H_f(H_2O)] - [\Delta H_f(NH_4NO_3)]$
$\Delta H = [81.46 + 2 \times (-285.78)] - (-367.54) = -122.56 \ kJ \ mol^{-1}$
વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $(\Delta n_g)$:
$\Delta n_g = 1 - 0 = 1$
સૂત્ર $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-122.56 = \Delta U + (1 \times 8.314 \times 10^{-3} \times 298)$
$\Delta U = -122.56 - 2.477 = -125.037 \approx -125.04 \ kJ \ mol^{-1}$
106
DifficultMCQ
$300$ $K$ તાપમાને $1$ $atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $1$ $mol$ આદર્શ વાયુનું $2$ $L$ થી $8$ $L$ સુધી વિસ્તરણ થાય છે. $\Delta S_{total}$ ની ગણતરી $J$ $K^{-1}$ $mol^{-1}$ માં કરો.
(આપેલ છે: $R = 8.3$ $J$ $K^{-1}$ $mol^{-1}$,$1$ $L$ $atm = 100$ $J$,$\ln 2 = 0.693$) ($.5$ માં)
A
$11$
B
$13$
C
$9$
D
$22$

Solution

(C) આદર્શ વાયુ માટે,તંત્રના એન્ટ્રોપી ફેરફારનું સૂત્ર $\Delta S_{sys} = nR \ln(\frac{V_2}{V_1})$ છે.
$\Delta S_{sys} = 1 \times 8.3 \times \ln(\frac{8}{2}) = 8.3 \times \ln(4) = 8.3 \times 2 \times 0.693 = 11.5038$ $J$ $K^{-1}$ $mol^{-1}$.
પર્યાવરણનો એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{surr} = \frac{-q_{sys}}{T}$ છે. અચળ બાહ્ય દબાણ માટે,$q_{sys} = P_{ext}(V_2 - V_1)$.
$\Delta S_{surr} = \frac{-P_{ext}(V_2 - V_1)}{T} = \frac{-1 \text{ } atm \times (8 - 2) \text{ } L}{300 \text{ } K} = \frac{-6 \text{ } L \text{ } atm}{300 \text{ } K}$.
$1$ $L$ $atm = 100$ $J$ લેતા,$\Delta S_{surr} = \frac{-6 \times 100}{300} = -2$ $J$ $K^{-1}$ $mol^{-1}$.
$\Delta S_{total} = \Delta S_{sys} + \Delta S_{surr} = 11.5 - 2 = 9.5$ $J$ $K^{-1}$ $mol^{-1}$.
107
MediumMCQ
એક કાર્બનિક સંયોજન $C_xH_yO_z$ ના સંપૂર્ણ દહન પર $CO_{2(g)}$ અને $H_2O_{(g)}$ ના સમાન કદ મળે છે,જે લીધેલા કાર્બનિક સંયોજનના કદ કરતા બમણા છે. આ પ્રક્રિયામાં વપરાયેલ ઓક્સિજનનું કદ એ ઉત્પન્ન થયેલા $CO_2$ ના કદ જેટલું જ છે અને અચળ દબાણે અને $500 \ K$ તાપમાને દહન દરમિયાન મુક્ત થતી ઉષ્મા $500 \ kcal/mol$ છે. કાર્બનિક સંયોજનનું સૂત્ર અને પ્રક્રિયા માટે $\Delta U$ શું હશે?
A
$C_3H_6O_4, 501 \ kcal/mol$
B
$C_2H_4O_2, 499 \ kcal/mol$
C
$C_4H_8O_2, 1500 \ kcal/mol$
D
$C_2H_6O, 1500 \ kcal/mol$

Solution

(B) દહન પ્રક્રિયા: $C_xH_yO_z(g) + (x + y/4 - z/2) O_{2(g)} \to x CO_{2(g)} + (y/2) H_2O_{(g)}$
આપેલ છે કે $CO_2$ નું કદ સંયોજનના કદ કરતા બમણું છે: $x = 2$.
$H_2O$ નું કદ સંયોજનના કદ કરતા બમણું છે: $y/2 = 2 \Rightarrow y = 4$.
વપરાયેલ $O_2$ નું કદ ઉત્પન્ન થયેલ $CO_2$ ના કદ જેટલું છે: $(x + y/4 - z/2) = x \Rightarrow z = 2$.
તેથી,સૂત્ર $C_2H_4O_2$ છે.
પ્રક્રિયા માટે: $C_2H_4O_{2(g)} + 2 O_{2(g)} \to 2 CO_{2(g)} + 2 H_2O_{(g)}$,વાયુના મોલનો ફેરફાર $\Delta n_g = (2 + 2) - (1 + 2) = 1$.
સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta H = -500 \ kcal/mol$,$R = 2 \times 10^{-3} \ kcal/(K \cdot mol)$,અને $T = 500 \ K$:
$-500 = \Delta U + (1) \times (2 \times 10^{-3}) \times 500$
$-500 = \Delta U + 1$
$\Delta U = -501 \ kcal/mol$.
108
DifficultMCQ
જ્યારે $1.0 \ g$ ઘન ઓક્ઝેલિક એસિડ $(H_2C_2O_4)$ ને બોમ્બ કેલરીમીટરમાં બાળવામાં આવે છે જેની ઉષ્મા ક્ષમતા $8.75 \ kJ/K$ છે,ત્યારે તાપમાનમાં $0.312 \ K$ નો વધારો થાય છે. $27 \ ^oC$ તાપમાને ઓક્ઝેલિક એસિડની દહન એન્થાલ્પી કેટલી હશે?
A
$-245.7 \ kJ/mol$
B
$-244.452 \ kJ/mol$
C
$-246.947 \ kJ/mol$
D
$-241.96 \ kJ/mol$

Solution

(D) દહન પ્રક્રિયા: $H_2C_2O_{4(s)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \rightarrow H_2O_{(\ell)} + 2CO_{2(g)}$
વાયુમય મોલનો ફેરફાર $\Delta n_g = 2 - 0.5 = 1.5$ છે.
દહનની આંતરિક ઉર્જા $(\Delta U_c)$ ની ગણતરી: $\Delta U_c = -\frac{C \times \Delta T}{n}$.
અહીં $C = 8.75 \ kJ/K$,$\Delta T = 0.312 \ K$,અને $H_2C_2O_4$ નું આણ્વીય દળ $= 90 \ g/mol$ હોવાથી,મોલ $n = \frac{1.0}{90} \ mol$.
$\Delta U_c = -\frac{8.75 \times 0.312}{1/90} = -245.7 \ kJ/mol$.
સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ નો ઉપયોગ કરતા $(T = 300 \ K)$:
$\Delta H = -245.7 + (1.5 \times 8.314 \times 10^{-3} \times 300) = -245.7 + 3.7413 = -241.9587 \ kJ/mol \approx -241.96 \ kJ/mol$.
109
DifficultMCQ
$4 \ M \ HCl$ નું $2 \ M \ HCl$ માં મંદન કરવાની એન્થાલ્પી $-2.5 \ kJ/mol$ છે. જ્યારે $500 \ mL$ $4 \ M \ HCl$ ને $2 \ M \ HCl$ માં મંદ કરવામાં આવે ત્યારે એન્થાલ્પીમાં થતો ફેરફાર ($kJ$ માં) શોધો.
A
$-2.5$
B
$-5$
C
$-10$
D
$-1.25$

Solution

(B) મંદન એન્થાલ્પી $4 \ M$ થી $2 \ M$ સુધીના મંદન માટે $HCl$ ના પ્રતિ મોલ $-2.5 \ kJ$ આપેલ છે.
પ્રથમ,$500 \ mL$ $4 \ M \ HCl$ દ્રાવણમાં $HCl$ ના મોલની સંખ્યા ગણો:
$n = M \times V(L) = 4 \ \text{mol/L} \times 0.5 \ L = 2 \ \text{મોલ}$.
$2 \ \text{મોલ}$ $HCl$ માટે કુલ એન્થાલ્પી ફેરફાર:
$\Delta H = n \times \Delta H_{\text{dilution}} = 2 \ \text{mol} \times (-2.5 \ \text{kJ/mol}) = -5 \ \text{kJ}$.
110
MediumMCQ
જ્યારે $2 \ moles$ ઘન બેન્ઝોઇક એસિડનું $300 \ K$ તાપમાને સંપૂર્ણ દહન થાય ત્યારે $\Delta H$ ની ગણતરી કરો,જો $C_6H_5COOH_{(s)} + \frac{15}{2} O_{2(g)} \rightarrow 7CO_{2(g)} + 3H_2O_{(l)}$,$\Delta U_{reaction} = -750 \ kJ/mole$ [$R = 8 \ J/mole \cdot K$] હોય.
A
$-751.2$
B
$-752.4$
C
$-1501.2$
D
$-1502.4$
111
DifficultMCQ
એક થર્મલી ઇન્સ્યુલેટેડ પાત્રમાં રહેલ આદર્શ વાયુનું આંતરિક દબાણ $P_1$,કદ $V_1$ અને નિરપેક્ષ તાપમાન $T_1$ છે,જે નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ અપ્રતિવર્તી (irreversibly) રીતે વિસ્તરણ પામે છે. વાયુનું અંતિમ દબાણ,કદ અને નિરપેક્ષ તાપમાન અનુક્રમે $P_2$,$V_2$ અને $T_2$ છે. આ વિસ્તરણ માટે કયું વિધાન સાચું છે?
Question diagram
A
$q > 0$
B
$T_1 V_1^{\gamma - 1} = T_2 V_2^{\gamma - 1}$
C
$T_1 = T_2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) આ પ્રક્રિયા બાહ્ય દબાણ (દળ $m$ ને કારણે) વિરુદ્ધ અપ્રતિવર્તી એડિબેટિક વિસ્તરણ છે.
પાત્ર થર્મલી ઇન્સ્યુલેટેડ હોવાથી,ઉષ્માનો વિનિમય $q = 0$ થાય છે.
એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ $\Delta U = q + w$. $q = 0$ હોવાથી,$\Delta U = w$ થાય.
વિસ્તરણમાં,વાયુ આસપાસના વાતાવરણ પર કાર્ય કરે છે,તેથી $w < 0$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta U < 0$.
$\Delta U = n C_{vm} \Delta T$ હોવાથી,આંતરિક ઉર્જામાં ઘટાડો તાપમાનમાં ઘટાડો સૂચવે છે,તેથી $T_2 < T_1$.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સાચું નથી.
112
DifficultMCQ
$25\,^{\circ}C$ અને $1\ atm$ દબાણે $H_2$ અને પૂરતા પ્રમાણમાં હવાના મિશ્રણનું બંધ સખત એડિબેટિક પાત્રમાં સંપૂર્ણ દહન થાય છે,જેમાં $H_2O_{(g)}$ અને $N_{2(g)}$ બાકી રહે છે. જો હવા કદ દ્વારા $80\% N_2$ અને $20\% O_2$ નું મિશ્રણ હોય અને $C_{P(N_2)}$ અને $C_{P(H_2O)g}$ અનુક્રમે $7.0$ અને $8.0\ cal\ deg^{-1}\ mol^{-1}$ હોય,તો પ્રાપ્ત થયેલ મહત્તમ તાપમાન શું હશે? (આપેલ છે કે: $(\Delta H^o_f)_{H_2O_{(g)}} = -56.0\ kcal/mol$ અને તે તાપમાનથી સ્વતંત્ર છે)...... $K$
A
$3798$
B
$3500$
C
$301.5$
D
$3773$

Solution

(A) એડિબેટિક પ્રક્રિયામાં,પ્રતિક્રિયા દ્વારા મુક્ત થતી ગરમી ઉત્પાદનો દ્વારા તેમના તાપમાનમાં વધારો કરવા માટે શોષાય છે.
ધારો કે $x$ મોલ $H_2$ લેવામાં આવે છે.
દહન પ્રતિક્રિયા છે: $H_{2(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \to H_2O_{(g)}$.
હવામાં $20\% O_2$ અને $80\% N_2$ હોવાથી,$0.5x$ મોલ $O_2$ માટે,હાજર $N_2$ ના મોલ $0.5x \times (80/20) = 2x$ મોલ છે.
દહન દ્વારા મુક્ત થતી ગરમી $q = x \times |\Delta H^o_f| = x \times 56000\ cal$ છે.
ઉત્પાદનો ($H_2O$ અને $N_2$) દ્વારા તાપમાન $T$ સુધી પહોંચવા માટે શોષાયેલી ગરમી $q = n_{H_2O} C_{v(H_2O)} \Delta T + n_{N_2} C_{v(N_2)} \Delta T$ છે.
$C_v = C_p - R$ અને $R \approx 2\ cal\ deg^{-1}\ mol^{-1}$ હોવાથી,$C_{v(H_2O)} = 6.0$ અને $C_{v(N_2)} = 5.0\ cal\ deg^{-1}\ mol^{-1}$ થાય.
$56000x = (x \times 6.0 + 2x \times 5.0) \times (T - 298)$.
$56000 = 16 \times (T - 298)$.
$3500 = T - 298$.
$T = 3798\ K$.
113
DifficultMCQ
બંધ પાત્રમાં અચળ બંધારણ ધરાવતો શુદ્ધ પદાર્થ (ઘન,પ્રવાહી અથવા વાયુ) લેવામાં આવે છે. જો બિન-વિસ્તરણ કાર્યની ગેરહાજરીમાં અચળ તાપમાને દબાણ લાગુ કરવામાં આવે,તો સાચો આલેખ પસંદ કરો.
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) અચળ તાપમાને $(T)$ દબાણ $(P)$ સાથે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા $(G)$ માં થતો ફેરફાર મૂળભૂત થર્મોડાયનેમિક સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $dG = VdP$।
આદર્શ વાયુ માટે,મોલર કદ $V_m = \frac{RT}{P}$ છે. આને સંબંધમાં મૂકતા,આપણને $dG_m = \frac{RT}{P} dP$ મળે છે. આનું સંકલન કરતા $G_m = G_m^0 + RT \ln(P)$ મળે છે. આ દર્શાવે છે કે આદર્શ વાયુની ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા દબાણ સાથે લઘુગણકીય રીતે વધે છે,જેના પરિણામે વક્ર આલેખ મળે છે.
ઘન અને પ્રવાહી માટે,મોલર કદ $V_m$ ખૂબ નાનું હોય છે અને દબાણની મધ્યમ શ્રેણીમાં તેને આશરે અચળ ગણી શકાય છે. આમ,$dG_m = V_m dP$ નું સંકલન $G_m = G_m^0 + V_m P$ આપે છે. આ નાના ધન ઢાળ સાથેનો રેખીય સંબંધ દર્શાવે છે.
ઢાળની સરખામણી કરતા,વાયુનું મોલર કદ ઘન અથવા પ્રવાહી કરતા ઘણું વધારે હોય છે,તેથી વાયુના વક્રનો ઢાળ ઘણો વધારે અને લઘુગણકીય આકારનો હશે,જ્યારે ઘન અને પ્રવાહીના વક્ર ખૂબ જ નાના ઢાળ સાથે લગભગ રેખીય હશે. આલેખ $D$ આ લાક્ષણિકતાઓને યોગ્ય રીતે રજૂ કરે છે.
114
MediumMCQ
$NH_4OH$ અને $HCN$ ની જલીય દ્રાવણમાં તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી શોધો,જો $NH_4OH$ અને $HCN$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી અનુક્રમે $7 \ kJ/mol$ અને $8 \ kJ/mol$ હોય. વળી,$H^{+}$ અને $OH^{-}$ ની તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી $-57.3 \ kJ/mol$ છે.
A
$-15 \ kJ/mol$
B
$-42.3 \ kJ/mol$
C
$+1 \ kJ/mol$
D
$42.3 \ kJ/mol$

Solution

(B) નિર્બળ એસિડ અને નિર્બળ બેઝ માટે તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta H_{neut} = \Delta H_{H^{+} + OH^{-}} + \Delta H_{ion(acid)} + \Delta H_{ion(base)}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\Delta H_{neut} = -57.3 \ kJ/mol + 8 \ kJ/mol + 7 \ kJ/mol$.
$\Delta H_{neut} = -42.3 \ kJ/mol$.
115
DifficultMCQ
$KOH$ દ્વારા નિર્બળ એસિડ $(HA)$ ની તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી $-12.2 \ kcal \ mol^{-1}$ છે. જો નિર્બળ એસિડ $10 \%$ આયનીકૃત હોય,તો $1 \ mole \ HA$ ની વિયોજન એન્થાલ્પી કેટલી થાય? આપેલ છે કે $KOH$ દ્વારા $HCl$ ની તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી $-13.7 \ kcal \ mol^{-1}$ છે.
A
$+ \frac{3}{2} \ kcal \ mol^{-1}$
B
$- \frac{3}{2} \ kcal \ mol^{-1}$
C
$+ \frac{5}{3} \ kcal \ mol^{-1}$
D
$- \frac{2}{5} \ kcal \ mol^{-1}$

Solution

(C) પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝની તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી $\Delta H = -13.7 \ kcal \ mol^{-1}$ છે.
નિર્બળ એસિડ માટે,$\Delta H_{obs} = \Delta H_{neutralisation} + \Delta H_{dissociation}$.
$-12.2 = -13.7 + \Delta H_{dissociation} \implies \Delta H_{dissociation} = 1.5 \ kcal \ mol^{-1}$.
આ એન્થાલ્પી $0.9 \ mole$ ના વિયોજન માટે છે,તેથી $1 \ mole$ માટે $\Delta H = \frac{1.5}{0.9} = \frac{5}{3} \ kcal \ mol^{-1}$.
116
DifficultMCQ
જ્યારે $1 \ g$ તુલ્ય પ્રબળ એસિડ પ્રબળ બેઇઝ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે મુક્ત થતી ઉષ્મા $13.5 \ kcal$ છે. જ્યારે $1 \ g$ તુલ્ય $H_2A$ નું પ્રબળ બેઇઝ દ્વારા સંપૂર્ણ તટસ્થીકરણ કરવામાં આવે છે ત્યારે $13 \ kcal$ ઉષ્મા મુક્ત થાય છે. જ્યારે $1 \ g$ તુલ્ય $B(OH)_2$ નું પ્રબળ એસિડ દ્વારા સંપૂર્ણ તટસ્થીકરણ કરવામાં આવે છે ત્યારે $10 \ kcal$ ઉષ્મા મુક્ત થાય છે. જ્યારે $1 \ mole \ H_2A$ નું $B(OH)_2$ દ્વારા સંપૂર્ણ તટસ્થીકરણ થાય ત્યારે એન્થાલ્પી ફેરફાર $kcal$ માં ગણો.
A
$-27$
B
$-10$
C
$-20$
D
$-19$

Solution

(D) પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝ માટે તટસ્થીકરણ ઉષ્મા $\Delta H = -13.5 \ kcal/eq$ છે.
$H_2A$ (નિર્બળ એસિડ) અને પ્રબળ બેઇઝ માટે:
$H_2A + 2OH^- \rightarrow A^{2-} + 2H_2O$,$\Delta H = 2 \times (-13) = -26 \ kcal$.
$B(OH)_2$ (નિર્બળ બેઇઝ) અને પ્રબળ એસિડ માટે:
$B(OH)_2 + 2H^+ \rightarrow B^{2+} + 2H_2O$,$\Delta H = 2 \times (-10) = -20 \ kcal$.
આપણે નીચેની પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી શોધવી છે:
$H_2A + B(OH)_2 \rightarrow BA + 2H_2O$.
હેસના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$(H_2A + 2OH^-$ $\rightarrow A^{2-} + 2H_2O) + (B(OH)_2 + 2H^+$ $\rightarrow B^{2+} + 2H_2O) - (2H^+ + 2OH^-$ $\rightarrow 2H_2O)$.
$\Delta H = (-26) + (-20) - (2 \times -13.5) = -46 + 27 = -19 \ kcal$.
117
DifficultMCQ
$5 \text{ mole}$ આદર્શ એકપરમાણ્વીય વાયુ માટે અચળ દબાણની પ્રક્રિયામાં,વાયુનું તાપમાન $300 \ K$ થી વધીને $500 \ K$ થાય છે. આ પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કયું ખોટું છે?
A
$\Delta H_{sys} = 2500 \ R$
B
$\Delta U_{sys} = 1500 \ R$
C
$q = 3500 \ R$
D
$w = -1000 \ R$

Solution

(C) આદર્શ એકપરમાણ્વીય વાયુ માટે,$C_{v,m} = \frac{3}{2} R$ અને $C_{p,m} = \frac{5}{2} R$ છે.
$\Delta H = n C_{p,m} \Delta T = 5 \times \frac{5}{2} R \times (500 - 300) = 2500 \ R$.
$\Delta U = n C_{v,m} \Delta T = 5 \times \frac{3}{2} R \times (500 - 300) = 1500 \ R$.
અચળ દબાણે,$q_p = \Delta H = 2500 \ R$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q_p + w$,તેથી $w = \Delta U - q_p = 1500 \ R - 2500 \ R = -1000 \ R$.
આ પરિણામોને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $C$ $(q = 3500 \ R)$ ખોટો છે.
118
DifficultMCQ
$1$ મોલ આર્ગોન વાયુને $PV^{5/2} = \text{constant}$ પ્રક્રિયા દ્વારા ગરમ કરવામાં આવે છે. જ્યારે તાપમાનમાં $\Delta T = 26 \ K$ નો ફેરફાર થાય,ત્યારે પ્રક્રિયા દરમિયાન કેટલી ઉષ્મા શોષાય છે? ($R = 8.314 \ J \ mol^{-1} K^{-1}$ લો)
A
$100$
B
$200$
C
$180$
D
$208$

Solution

(C) આર્ગોન જેવા એકપરમાણ્વીય વાયુ માટે,અચળ કદ પર મોલર ઉષ્માધારિતા $C_{v} = \frac{3}{2} R$ છે.
આપેલ પ્રક્રિયા $PV^{n'} = \text{constant}$ છે,જ્યાં $n' = 5/2$.
પોલિટ્રોપિક પ્રક્રિયા માટે મોલર ઉષ્માધારિતા $C = C_{v} + \frac{R}{1 - n'}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $C = \frac{3}{2} R + \frac{R}{1 - 5/2} = \frac{3}{2} R - \frac{2}{3} R = \frac{5}{6} R$.
શોષાયેલી ઉષ્મા $q = n C \Delta T$ છે.
$n = 1$ મોલ અને $\Delta T = 26 \ K$ લેતા:
$q = 1 \times \frac{5}{6} \times 8.314 \times 26 \approx 180 \ J$.
119
DifficultMCQ
$PV^{5/2} = \text{constant}$ પ્રક્રિયામાં એક મોલ આદર્શ એકપરમાણ્વીય વાયુને ગરમ કરવામાં આવે છે. તાપમાનમાં $36 \ ^\circ C$ નો વધારો કરવા માટે પ્રક્રિયામાં શોષાયેલી ઉષ્માનું પ્રમાણ ($cal$ માં) શોધો:
A
$60$
B
$30$
C
$108$
D
$180$

Solution

(A) પોલિટ્રોપિક પ્રક્રિયા $PV^x = \text{constant}$ માટે,મોલર ઉષ્માધારિતા $C = C_v + \frac{R}{1-x}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
એકપરમાણ્વીય વાયુ માટે,$C_v = \frac{3}{2}R$.
અહીં $x = 5/2 = 2.5$ છે.
તેથી,$C = \frac{3}{2}R + \frac{R}{1-2.5} = 1.5R - \frac{2}{3}R = \frac{5}{6}R$.
શોષાયેલી ઉષ્મા $Q = nC\Delta T$.
અહીં $n = 1 \ mol$,$\Delta T = 36 \ K$,અને $R \approx 2 \ cal \ mol^{-1} K^{-1}$ છે.
$Q = 1 \times (\frac{5}{6} \times 2) \times 36 = 60 \ cal$.
120
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
પદાર્થની વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા પ્રવાહી અવસ્થા કરતા ઘન અવસ્થામાં વધારે હોય છે
B
પદાર્થની વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા પ્રવાહી અવસ્થા કરતા વાયુ અવસ્થામાં વધારે હોય છે
C
પદાર્થની બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા ગલનગુપ્ત ઉષ્મા કરતા વધારે હોય છે
D
આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા તેના તાપમાનનું વિધેય છે

Solution

(B) એ ખોટું વિધાન છે કારણ કે પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતા સામાન્ય રીતે તેની વાયુ અવસ્થા કરતા વધારે હોય છે.
$A$,$C$,અને $D$ સાચા વિધાનો છે.
121
MediumMCQ
એક વાયુ $3\, dm^3$ થી $5.8\, dm^3$ સુધી $3\, bar$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ વિસ્તરણ પામે છે. વિસ્તરણ દરમિયાન થયેલ કાર્યનો ઉપયોગ $2\, moles$ પાણીને $290\, K$ થી $T\, K$ તાપમાન સુધી ગરમ કરવા માટે થાય છે. જો પાણીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $4.2\, J\, g^{-1}\, K^{-1}$ હોય,તો $T = ......\, K$. ($.6$ માં)
A
$290$
B
$291$
C
$292$
D
$295$

Solution

(D) વિસ્તરણ દરમિયાન થયેલ કાર્ય $w = -P_{ext} \times \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $P_{ext} = 3\, bar$ અને $\Delta V = (5.8 - 3)\, dm^3 = 2.8\, dm^3$.
$w = -3\, bar \times 2.8\, dm^3 = -8.4\, bar\, dm^3$.
$1\, bar\, dm^3 = 100\, J$ હોવાથી,$w = -8.4 \times 100 = -840\, J$.
થયેલ કાર્યનું મૂલ્ય $840\, J$ છે,જેનો ઉપયોગ પાણીને ગરમ કરવા માટે થાય છે.
પાણી દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા $q = m \times c \times \Delta T$ છે.
$2\, moles$ પાણી $(H_2O)$ નું દળ = $2 \times 18\, g = 36\, g$.
$840 = 36\, g \times 4.2\, J\, g^{-1}\, K^{-1} \times (T - 290\, K)$.
$840 = 151.2 \times (T - 290)$.
$T - 290 = \frac{840}{151.2} \approx 5.55\, K$.
$T = 290 + 5.55 = 295.55\, K \approx 295.6\, K$.
122
MediumMCQ
વાયુના એક નમૂનાને $2V_0$ થી $V_0$ ના પ્રારંભિક કદ સુધી ત્રણ અલગ-અલગ પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરીને સંકુચિત કરવામાં આવે છે.
પ્રથમ: પ્રતિવર્તી સમતાપી પ્રક્રિયા.
બીજું: પ્રતિવર્તી એડિબેટિક (ઉષ્માઅવાહક) પ્રક્રિયા.
ત્રીજું: અચળ બાહ્ય દબાણ હેઠળ અપ્રતિવર્તી એડિબેટિક પ્રક્રિયા.
તો
A
બીજી પ્રક્રિયાના અંતે વાયુનું અંતિમ તાપમાન સૌથી વધુ હશે.
B
ત્રીજી પ્રક્રિયાના અંતે વાયુનું અંતિમ તાપમાન સૌથી વધુ હશે.
C
સમતાપી પ્રક્રિયામાં નમૂનાનો એન્થાલ્પી ફેરફાર સૌથી વધુ હશે (મૂલ્યની દ્રષ્ટિએ).
D
બીજી પ્રક્રિયાના અંતે વાયુનું અંતિમ દબાણ સૌથી વધુ હશે.
123
MediumMCQ
એક એડિબેટિક પાત્રમાં રહેલા પ્રવાહીને $P-V$ આલેખમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક-તબક્કાની પ્રક્રિયા દ્વારા અવસ્થા $1$ થી અવસ્થા $2$ માં લઈ જવામાં આવે છે. તો $\Delta H$ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\Delta H = 0$
B
$\Delta H = -2.5\,P_0V_0$
C
$\Delta H = -3\,P_0V_0$
D
$\Delta H = -4.5\,P_0V_0$

Solution

(B) પ્રવાહી માટે,એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર $\Delta H = \Delta U + \Delta(PV) = \Delta U + P_2V_2 - P_1V_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પાત્ર એડિબેટિક હોવાથી,ઉષ્માનો વિનિમય $q = 0$ થાય છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w = w$.
પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્ય $w$ એ $P-V$ વક્ર હેઠળના ક્ષેત્રફળનું ઋણ મૂલ્ય છે.
વક્ર હેઠળનું ક્ષેત્રફળ (સમલંબ ચતુષ્કોણ) $= \frac{1}{2} \times (P_1 + P_2) \times (V_2 - V_1) = \frac{1}{2} \times (2P_0 + P_0) \times (4V_0 - V_0) = \frac{1}{2} \times 3P_0 \times 3V_0 = 4.5\,P_0V_0$.
પ્રક્રિયા વિસ્તરણની હોવાથી,કાર્ય તંત્ર દ્વારા થાય છે,તેથી $w = -4.5\,P_0V_0$.
આમ,$\Delta U = -4.5\,P_0V_0$.
હવે,$\Delta H = \Delta U + (P_2V_2 - P_1V_1) = -4.5\,P_0V_0 + (P_0 \times 4V_0 - 2P_0 \times V_0) = -4.5\,P_0V_0 + (4P_0V_0 - 2P_0V_0) = -4.5\,P_0V_0 + 2P_0V_0 = -2.5\,P_0V_0$.
124
MediumMCQ
$4 \ g$ $NH_4NO_3$ ને $196 \ g$ પાણીમાં અચળ દબાણે $160 \ J \ K^{-1}$ ઉષ્માધારિતા ધરાવતા કેલરીમીટરમાં ઓગાળવામાં આવ્યું. તાપમાનમાં $1.3 \ K$ નો ઘટાડો થયો. દ્રાવણની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $4.2 \ J \ K^{-1} \ g^{-1}$ છે. $NH_4NO_3$ ની દ્રાવણ એન્થાલ્પી $......$ $kJ \ mol^{-1}$ છે.
A
$36$
B
$-26$
C
$26$
D
$2.6$

Solution

(C) કેલરીમીટર અને દ્રાવણ દ્વારા શોષાયેલી કુલ ઉષ્મા $(q)$: $q = (C_{calorimeter} \times \Delta T) + (m_{solution} \times c_{solution} \times \Delta T)$.
આપેલ છે: $C_{calorimeter} = 160 \ J \ K^{-1}$,$m_{solution} = 200 \ g$,$c_{solution} = 4.2 \ J \ K^{-1} \ g^{-1}$,અને $\Delta T = 1.3 \ K$.
$q = (160 \times 1.3) + (200 \times 4.2 \times 1.3) = 208 + 1092 = 1300 \ J = 1.3 \ kJ$.
તાપમાનમાં ઘટાડો થતો હોવાથી પ્રક્રિયા ઉષ્માશોષક છે,તેથી $\Delta H$ ધન છે.
$NH_4NO_3$ નું આણ્વીય દળ $80 \ g \ mol^{-1}$ છે. મોલ સંખ્યા $n = \frac{4}{80} = 0.05 \ mol$.
$\Delta H_{soln} = \frac{1.3 \ kJ}{0.05 \ mol} = 26 \ kJ \ mol^{-1}$.
125
MediumMCQ
પ્રક્રિયા $X_2O_{4(g)} \to 2XO_{2(g)}$ માટે,$300 \, K$ તાપમાને $\Delta U = 2.1 \, kcal$ અને $\Delta S = 20 \, cal \, K^{-1}$ આપેલ છે. $\Delta G$ નું મૂલ્ય $kcal$ માં શોધો.
A
$2.7$
B
$-3.3$
C
$9.3$
D
કોઈ નહીં

Solution

(B) પ્રક્રિયા $X_2O_{4(g)} \to 2XO_{2(g)}$ છે.
અહીં,$\Delta n_g = 2 - 1 = 1$.
પ્રથમ,$\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને $\Delta H$ શોધો:
$\Delta H = 2.1 \, kcal + (1 \times 2 \times 10^{-3} \, kcal \, K^{-1} \, mol^{-1} \times 300 \, K) = 2.1 + 0.6 = 2.7 \, kcal$.
હવે,$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ નો ઉપયોગ કરીને $\Delta G$ શોધો:
$\Delta G = 2.7 \, kcal - (300 \, K \times 20 \times 10^{-3} \, kcal \, K^{-1}) = 2.7 - 6.0 = -3.3 \, kcal$.
126
MediumMCQ
$27 \ ^oC$ તાપમાને $7 \ g$ $N_{2(g)}$ નું $0.5 \ MPa$ ના પ્રારંભિક દબાણથી $0.1 \ MPa$ ના અંતિમ દબાણ સુધી પ્રતિવર્તી અને સમતાપી રીતે વિસ્તરણ કરવામાં આવે છે. આશરે થયેલ કાર્ય શોધો $[ln \ 5 = 1.6]$ ..... $J$
A
$-996$
B
$+125$
C
$-95$
D
$+200$

Solution

(A) પ્રતિવર્તી સમતાપી કાર્ય માટેનું સૂત્ર $W = -nRT \ln \left(\frac{P_1}{P_2}\right)$ છે.
પ્રથમ,$N_2$ ના મોલની સંખ્યા ગણો: $n = \frac{\text{દળ}}{\text{મોલર દળ}} = \frac{7 \ g}{28 \ g/mol} = 0.25 \ mol$.
તાપમાન $T = 27 \ ^oC = 27 + 273 = 300 \ K$.
$R = 8.314 \ J \cdot K^{-1} \cdot mol^{-1}$ અને $\ln(5) = 1.6$ નો ઉપયોગ કરતા:
$W = -0.25 \times 8.314 \times 300 \times \ln \left(\frac{0.5}{0.1}\right)$
$W = -0.25 \times 8.314 \times 300 \times 1.6$
$W = -997.68 \ J \approx -996 \ J$.
127
MediumMCQ
$300 \, K$ તાપમાને બેન્ઝોઇક એસિડ $(s)$,$CO_{2(g)}$ અને $H_2O_{(l)}$ ની પ્રમાણિત સર્જન ઉષ્મા અનુક્રમે $-408$,$-393$ અને $-286 \, kJ \, mol^{-1}$ છે. અચળ દબાણે બેન્ઝોઇક એસિડ માટે દહન ઉષ્મા $..... \, kJ$ થશે.
A
$-2629$
B
$-2751$
C
$-2808$
D
$-3201$

Solution

(D) બેન્ઝોઇક એસિડની દહન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5COOH_{(s)} + \frac{15}{2} O_{2(g)} \rightarrow 7 CO_{2(g)} + 3 H_2O_{(l)}$
દહન ઉષ્મા $\Delta H_c$ ની ગણતરી નીચેના સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે:
$\Delta H_c = \sum \Delta H_f^{\circ}(\text{products}) - \sum \Delta H_f^{\circ}(\text{reactants})$
$\Delta H_c = [7 \times \Delta H_f^{\circ}(CO_{2(g)}) + 3 \times \Delta H_f^{\circ}(H_2O_{(l)})] - [\Delta H_f^{\circ}(C_6H_5COOH_{(s)}) + \frac{15}{2} \times \Delta H_f^{\circ}(O_{2(g)})]$
આપેલ છે $\Delta H_f^{\circ}(O_{2(g)}) = 0$:
$\Delta H_c = [7 \times (-393) + 3 \times (-286)] - [-408 + 0]$
$\Delta H_c = [-2751 - 858] + 408$
$\Delta H_c = -3609 + 408 = -3201 \, kJ \, mol^{-1}$
128
MediumMCQ
પ્રક્રિયા માટે:
$CH_{4(g)} + 2O_{2(g)} \to CO_{2(g)} + 2H_2O_{(l)}$;
$\Delta_r H_{300} = -212.7 \ Kcal/mol$.
આ પ્રક્રિયા માટે $\Delta_r U_{300}^o$ નું નિરપેક્ષ મૂલ્ય ....... $Kcal/mol$ છે $(R = 2 \ cal/mol-K)$.
A
$211.5$
B
$213.9$
C
$212.7$
D
$212.1$
129
MediumMCQ
$NH_4OH$ અને $HCN$ વચ્ચેની જલીય દ્રાવણમાં તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી $kJ/mol$ માં શોધો,જો $NH_4OH$ અને $HCN$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી અનુક્રમે $7 \ kJ/mol$ અને $8 \ kJ/mol$ હોય અને પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઝની તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી $-57.3 \ kJ/mol$ હોય.
A
$-42.3$
B
$-57.3$
C
$-72.3$
D
$+42.3$

Solution

(A) નિર્બળ એસિડ અને નિર્બળ બેઝના તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પીનું સૂત્ર: $\Delta H_{neut} = \Delta H_{strong} + \Delta H_{ion(acid)} + \Delta H_{ion(base)}$.
આપેલ છે:
$\Delta H_{strong} = -57.3 \ kJ/mol$
$\Delta H_{ion(NH_4OH)} = 7 \ kJ/mol$
$\Delta H_{ion(HCN)} = 8 \ kJ/mol$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\Delta H_{neut} = -57.3 + 7 + 8$
$\Delta H_{neut} = -57.3 + 15$
$\Delta H_{neut} = -42.3 \ kJ/mol$.
130
MediumMCQ
$18 \ g$ ગ્લુકોઝને $1400 \ kJ/K$ ઉષ્માધારિતા ધરાવતા બોમ્બ કેલરીમીટરમાં સંપૂર્ણપણે દહન કરવામાં આવે છે. તાપમાન $27 \ ^\circ C$ થી બદલાઈને $27.2 \ ^\circ C$ થાય છે. ગ્લુકોઝના દહનની પ્રમાણિત એન્થાલ્પીનું મૂલ્ય $kJ/mol$ માં શોધો. $[R = 8.314 \ J/mol-K]$
A
$1200$
B
$2000$
C
$2800$
D
$1400$

Solution

(C) $1$. ગ્લુકોઝના મોલ $(n)$ = $\frac{18 \ g}{180 \ g/mol} = 0.1 \ mol$.
$2$. મુક્ત થતી ઉષ્મા $(q)$ = $C \times \Delta T = 1400 \ kJ/K \times 0.2 \ K = 280 \ kJ$.
$3$. દહનની આંતરિક ઉર્જા $(\Delta_{c}U^{\circ})$ = $-\frac{q}{n} = -\frac{280 \ kJ}{0.1 \ mol} = -2800 \ kJ/mol$.
$4$. દહન પ્રક્રિયા: $C_{6}H_{12}O_{6(s)} + 6O_{2(g)} \rightarrow 6CO_{2(g)} + 6H_{2}O_{(l)}$.
$5$. $\Delta n_{g} = 6 - 6 = 0$.
$6$. $\Delta n_{g} = 0$ હોવાથી,$\Delta_{c}H^{\circ} = \Delta_{c}U^{\circ} = -2800 \ kJ/mol$.
$7$. મૂલ્ય $2800 \ kJ/mol$ છે.
131
DifficultMCQ
$50 \ mL$ $0.01 \ M$ $Ca(OH)_2$ જ્યારે $25 \ mL$ $0.01 \ M$ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરે ત્યારે થતો એન્થાલ્પી ફેરફાર ગણો. આપેલ છે કે પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝની $\Delta H^o_{\text{neutralisation}}$ $-57.1 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. [$Ca(OH)_2$ પ્રબળ બેઇઝ છે તેમ ધારતા]
A
$-14.275 \times 10^{-3} \ kJ$
B
$-14.275 \ J$
C
$-14.275 \times 10^3 \ kJ$
D
$-14.375 \times 10^3 \ J$

Solution

(B) $Ca(OH)_2$ ના મિલિ-ઇક્વિવેલન્ટ $(meq)$ = $50 \ mL \times 0.01 \ M \times 2 = 1.00 \ meq$.
$HCl$ ના $meq = 25 \ mL \times 0.01 \ M \times 1 = 0.25 \ meq$.
અહીં $HCl$ સીમિત પ્રક્રિયક છે,તેથી $0.25 \ meq$ $HCl$ એ $0.25 \ meq$ $Ca(OH)_2$ દ્વારા તટસ્થ થશે.
$1 \ eq$ $H^+$ અને $OH^-$ માટે તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી $-57.1 \ kJ$ છે.
$0.25 \ meq$ $(0.25 \times 10^{-3} \ eq)$ માટે,એન્થાલ્પી ફેરફાર:
$\Delta H = 0.25 \times 10^{-3} \ eq \times (-57.1 \ kJ \ eq^{-1}) = -14.275 \times 10^{-3} \ kJ = -14.275 \ J$.
132
MediumMCQ
આદર્શ વાયુના પ્રતિવર્તી સમતાપી વિસ્તરણ (reversible isothermal expansion) માટે નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(a) \ \Delta U = 0$
$(b) \ q = 0$
$(c) \ \Delta T = 0$
$(d) \ q = 2.303 \ nRT \ \log_{10} \left( \frac{V_2}{V_1} \right)$
A
$a, c$
B
$a, c, d$
C
$b, d$
D
$a, d$

Solution

(B) સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,તાપમાન અચળ રહે છે,તેથી $\Delta T = 0$.
આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા માત્ર તાપમાન પર આધાર રાખે છે,તેથી $\Delta U = nC_v\Delta T = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$,જેનો અર્થ છે કે $q = -w$.
પ્રતિવર્તી સમતાપી વિસ્તરણ માટે,થયેલ કાર્ય $w = -2.303 \ nRT \ \log_{10} \left( \frac{V_2}{V_1} \right)$ છે.
તેથી,$q = -w = 2.303 \ nRT \ \log_{10} \left( \frac{V_2}{V_1} \right)$.
આમ,વિધાનો $(a)$,$(c)$,અને $(d)$ સાચા છે.
133
MediumMCQ
$10 \, mol$ આદર્શ વાયુનું $300 \, K$ તાપમાને $10 \, atm$ થી $1 \, atm$ દબાણ સુધી સમતાપી અને પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં મળતી ઉર્જા દ્વારા $100 \, m$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉઠાવી શકાય તેવું મહત્તમ દળ ($kg$ માં) કેટલું હશે ($, kg$ માં)?
A
$31842$
B
$58.55$
C
$342.58$
D
$5855$

Solution

(B) સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણમાં થયેલ કાર્ય $W = -2.303 \, nRT \log_{10} \left( \frac{P_1}{P_2} \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $W = -2.303 \times 10 \times 8.314 \times 300 \times \log_{10} \left( \frac{10}{1} \right)$.
$W = -2.303 \times 10 \times 8.314 \times 300 \times 1 = -57441.4 \, J$.
ઉપલબ્ધ કાર્યનું મૂલ્ય $57441.4 \, J$ છે.
આ ઉર્જાનો ઉપયોગ $m$ દળને $h = 100 \, m$ ઊંચાઈ સુધી ઉઠાવવા માટે થાય છે,તેથી $W = mgh$.
$57441.4 = m \times 9.8 \times 100$.
$m = \frac{57441.4}{980} \approx 58.61 \, kg$.
134
EasyMCQ
પ્રક્રિયા $2H_{(g)} \to H_{2(g)}$ માટે,$\Delta H$ અને $\Delta S$ ની સંજ્ઞાઓ શું છે?
A
$-, +$
B
$+, +$
C
$-, -$
D
$+, -$

Solution

(C) પ્રક્રિયા $2H_{(g)} \to H_{2(g)}$ છે.
$1$. એન્ટ્રોપી ફેરફાર $(\Delta S)$: આ પ્રક્રિયામાં,$2 \ mol$ વાયુરૂપ પરમાણુઓ જોડાઈને $1 \ mol$ વાયુરૂપ અણુ બનાવે છે. વાયુના મોલની સંખ્યા ઘટતી હોવાથી,તંત્રની અસ્તવ્યસ્તતા ઘટે છે. તેથી,$\Delta S$ ઋણ $(-ve)$ છે.
$2$. એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$: સ્વતંત્ર પરમાણુઓમાંથી રાસાયણિક બંધ $(H-H)$ બનવાની પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક છે કારણ કે સ્થાયી બંધ બનતી વખતે ઉર્જા મુક્ત થાય છે. તેથી,$\Delta H$ ઋણ $(-ve)$ છે.
આમ,$\Delta H$ અને $\Delta S$ બંને ઋણ છે.
135
MediumMCQ
અચળ કદ પર,$5 \, mol$ વાયુને $437.5 \, J$ ઉષ્મા આપતા તેના તાપમાનમાં $3.5 \, K$ નો વધારો થાય છે. તો અચળ દબાણે વાયુની મોલર ઉષ્માધારિતા $J \, K^{-1} \, mol^{-1}$ માં કેટલી હશે?
A
$25$
B
$16.7$
C
$27$
D
$33.3$

Solution

(D) આપેલ છે: $n = 5 \, mol$,$\Delta T = 3.5 \, K$,$q_v = 437.5 \, J$.
પ્રથમ,અચળ કદ પર મોલર ઉષ્માધારિતા $(C_v)$ ની ગણતરી કરો:
$C_v = \frac{q_v}{n \times \Delta T} = \frac{437.5}{5 \times 3.5} = \frac{437.5}{17.5} = 25 \, J \, K^{-1} \, mol^{-1}$.
સંબંધ $C_p - C_v = R$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $R \approx 8.3 \, J \, K^{-1} \, mol^{-1}$:
$C_p = C_v + R = 25 + 8.3 = 33.3 \, J \, K^{-1} \, mol^{-1}$.
136
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું હંમેશા ઋણ હોતું નથી?
A
દહન એન્થાલ્પી
B
સર્જન એન્થાલ્પી
C
તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી
D
લેટિસ સર્જન એન્થાલ્પી

Solution

(B) દહન એન્થાલ્પી હંમેશા ઋણ હોય છે કારણ કે દહન એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.
તટસ્થીકરણ એન્થાલ્પી સામાન્ય રીતે પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝની પ્રક્રિયા માટે ઋણ હોય છે.
લેટિસ સર્જન એન્થાલ્પી એ સ્ફટિક લેટિસ બનતી વખતે મુક્ત થતી ઉર્જા તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જે ઋણ હોય છે.
જો કે,સર્જન એન્થાલ્પી $(\Delta_f H)$ ધન અથવા ઋણ હોઈ શકે છે,જે સંયોજન તેના ઘટક તત્વોની સાપેક્ષમાં ઉષ્માશોષક છે કે ઉષ્માક્ષેપક તેના પર આધાર રાખે છે.
137
MediumMCQ
$H_2, Cl_2$ અને $HCl$ માટે પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી અનુક્રમે $60, 40$ અને $60 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. પ્રક્રિયા $H_2 + Cl_2 \rightleftharpoons 2HCl$ માટે,જ્યાં $\Delta H = +30 \ kJ$ છે,તો કયા તાપમાને પ્રક્રિયા સંતુલનમાં હશે? $..... \ K$.
A
$2500$
B
$100$
C
$1500$
D
$1.5$

Solution

(C) એન્ટ્રોપી ફેરફાર માટેનું સૂત્ર $\Delta S = \sum [n \times S_{\text{product}}] - \sum [n \times S_{\text{reactant}}]$ છે.
પ્રક્રિયા $H_2 + Cl_2 \rightleftharpoons 2HCl$ માટે:
$\Delta S = [2 \times 60] - [1 \times 60 + 1 \times 40] = 120 - 100 = 20 \ J \ K^{-1}$.
સંતુલન સમયે,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જા ફેરફાર $\Delta G = 0$ થાય છે.
$\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ હોવાથી,સંતુલન સમયે $\Delta H = T \Delta S$ થાય.
અહીં $\Delta H = +30 \ kJ = 30000 \ J$ અને $\Delta S = 20 \ J \ K^{-1}$ આપેલ છે.
$30000 \ J = T \times 20 \ J \ K^{-1}$.
$T = \frac{30000}{20} = 1500 \ K$.
138
MediumMCQ
$1 \, mol$ ઓક્સિજન વાયુને અચળ કદ પર $20 \, ^oC$ થી $30 \, ^oC$ સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે. વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે? અચળ દબાણે ઓક્સિજનની મોલર ઉષ્માધારિતા $C_P = 7.03 \, cal \, mol^{-1} \, K^{-1}$ અને $R = 2 \, cal \, mol^{-1} \, K^{-1}$ આપેલ છે. (જવાબ $cal$ માં)
A
$50.3$
B
$225.5$
C
$300$
D
$275.5$

Solution

(A) આદર્શ વાયુ માટે,મોલર ઉષ્માધારિતાઓ વચ્ચેનો સંબંધ $C_P - C_V = R$ છે.
આપેલ $C_P = 7.03 \, cal \, mol^{-1} \, K^{-1}$ અને $R = 2 \, cal \, mol^{-1} \, K^{-1}$ પરથી,$C_V = C_P - R = 7.03 - 2 = 5.03 \, cal \, mol^{-1} \, K^{-1}$ મળે છે.
અચળ કદ પર થતા પ્રક્રમ માટે આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta E = n C_V \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$n = 1 \, mol$,$C_V = 5.03 \, cal \, mol^{-1} \, K^{-1}$,અને $\Delta T = 30 - 20 = 10 \, K$ છે.
તેથી,$\Delta E = 1 \times 5.03 \times 10 = 50.3 \, cal$.
139
MediumMCQ
નીચેની પ્રતિક્રિયાઓ પરથી $SiH_2$ ની $\Delta H_f^o$ ગણો:
$Si_2H_{6(g)} + H_{2(g)} \to 2SiH_{4(g)}, \Delta H = -11.7 \ kJ/mol$
$SiH_{4(g)} \to SiH_{2(g)} + H_{2(g)}, \Delta H = +239.7 \ kJ/mol$
$\Delta H_f^o(Si_2H_{6(g)}) = 80.3 \ kJ/mol$
A
$353$
B
$321$
C
$274$
D
$198$

Solution

(C) આપેલ પ્રતિક્રિયાઓ:
$(1)$ $Si_2H_{6(g)} + H_{2(g)} \to 2SiH_{4(g)}; \Delta H_1 = -11.7 \ kJ/mol$
$(2)$ $SiH_{4(g)} \to SiH_{2(g)} + H_{2(g)}; \Delta H_2 = +239.7 \ kJ/mol$
$(3)$ $2Si_{(s)} + 3H_{2(g)} \to Si_2H_{6(g)}; \Delta H_3 = 80.3 \ kJ/mol$
આપણે $Si_{(s)} + H_{2(g)} \to SiH_{2(g)}$ માટે $\Delta H_f^o$ શોધવાની જરૂર છે.
આ $\Delta H_2 + \frac{1}{2} \Delta H_1 + \frac{1}{2} \Delta H_3$ દ્વારા મેળવી શકાય છે.
$= 239.7 + \frac{1}{2}(-11.7) + \frac{1}{2}(80.3)$
$= 239.7 - 5.85 + 40.15$
$= 274 \ kJ/mol$.
140
DifficultMCQ
$27 \ ^{\circ}C$ તાપમાને અને અચળ કદ પર $CO_2$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા $280 \ g$ $CaO$ નું સંપૂર્ણપણે $CaCO_3$ માં રૂપાંતર થાય ત્યારે ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $kJ$ માં ગણો :-
(આપેલ છે) $\Delta H^o_f (CaCO_3, s) = -1207 \ kJ/mol$
$\Delta H^o_f (CaO, s) = -635 \ kJ/mol$
$\Delta H^o_f (CO_2, g) = -394 \ kJ/mol$ ($kJ$ માં)
A
$800$
B
$877.55$
C
$500$
D
$730$

Solution

(B) રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CaO_{(s)} + CO_{2(g)} \rightarrow CaCO_{3(s)}$
પ્રથમ,પ્રક્રિયાની પ્રમાણિત એન્થાલ્પી $(\Delta H^o_r)$ ગણો:
$\Delta H^o_r = -1207 - [-635 + (-394)] = -178 \ kJ/mol$
હવે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta E)$ ગણો:
$\Delta E = \Delta H - \Delta n_g RT$
અહીં,$\Delta n_g = -1$ અને $T = 300 \ K$
$CaO$ ના મોલ = $\frac{280}{56} = 5 \ mol$
કુલ $\Delta E = 5 \times [-178 - ((-1) \times 8.314 \times 10^{-3} \times 300)]$
$\Delta E = 5 \times [-178 + 2.4942] = -877.53 \ kJ$
અચળ કદ પર ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $(q_v)$ એ $\Delta E$ જેટલી હોય છે,તેથી મૂલ્ય $877.55 \ kJ$ છે.
141
DifficultMCQ
જો $1 \ mole$ જલીય નાઈટ્રિક એસિડ બને,તો નીચેની પ્રતિક્રિયાઓના આધારે મુક્ત થતી કુલ ઉષ્માની ગણતરી કરો:
પ્રતિક્રિયા$\Delta H \ (kJ)$
$(i) \ 4NH_{3(g)} + 5O_{2(g)} \to 4NO_{(g)} + 6H_2O_{(l)}$$-904$
$(ii) \ 2NO_{(g)} + O_{2(g)} \to 2NO_{2(g)}$$-112$
$(iii) \ 3NO_{2(g)} + H_2O_{(l)} \to 2HNO_{3(aq)} + NO_{(g)}$$-140$
A
$986 \ kJ$
B
$246.5 \ kJ$
C
$493 \ kJ$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) પ્રતિક્રિયા $(iii)$ માંથી $2 \ moles \ HNO_{3(aq)}$ ઉત્પન્ન કરવા માટે,આપણને $3 \ moles \ NO_{2(g)}$ ની જરૂર છે.
પ્રતિક્રિયા $(iii)$ માંથી ઉષ્મા $= -140 \ kJ$.
પ્રતિક્રિયા $(ii)$ માંથી $3 \ moles \ NO_{2(g)}$ મેળવવા માટે,આપણે પ્રતિક્રિયા $(ii)$ ના $\frac{3}{2}$ ભાગની જરૂર છે:
$\Delta H_2' = \frac{3}{2} \times (-112) = -168 \ kJ$.
આ માટે $3 \ moles \ NO_{(g)}$ જરૂરી છે. પ્રતિક્રિયા $(i)$ માંથી $3 \ moles \ NO_{(g)}$ મેળવવા માટે,આપણે પ્રતિક્રિયા $(i)$ ના $\frac{3}{4}$ ભાગની જરૂર છે:
$\Delta H_1' = \frac{3}{4} \times (-904) = -678 \ kJ$.
$2 \ moles \ HNO_{3(aq)}$ માટે કુલ ઉષ્મા $= -678 + (-168) + (-140) = -986 \ kJ$.
$1 \ mole \ HNO_{3(aq)}$ માટે કુલ ઉષ્મા $= \frac{-986}{2} = -493 \ kJ$.
તેથી,મુક્ત થતી કુલ ઉષ્મા $493 \ kJ$ છે.
142
MediumMCQ
$500 \ K$ અને $1 \ atm$ દબાણે પ્રવાહીની બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા $20.0 \ kcal/mol$ છે. સમાન તાપમાને $3 \ mol$ પ્રવાહીની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta E)$ $kcal$ માં કેટલો હશે?
A
$57$
B
$-57$
C
$27$
D
$-27$

Solution

(A) પ્રક્રિયા પ્રવાહીનું બાષ્પીભવન છે: $Liquid \rightleftharpoons Vapor$.
પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = \Delta E + \Delta n_g RT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$3 \ mol$ માટે $\Delta H = 3 \times 20.0 \ kcal = 60.0 \ kcal$ છે.
વાયુના મોલમાં ફેરફાર $\Delta n_g = 3 \ mol$ (કારણ કે $3 \ mol$ પ્રવાહીનું બાષ્પીભવન થઈને $3 \ mol$ વાયુ બને છે).
વાયુ અચળાંક $R = 2 \times 10^{-3} \ kcal \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
તાપમાન $T = 500 \ K$.
કિંમતો મૂકતા: $60.0 = \Delta E + (3 \times 2 \times 10^{-3} \times 500)$.
$60.0 = \Delta E + 3$.
$\Delta E = 60.0 - 3 = 57 \ kcal$.
143
MediumMCQ
$25 \, ^\circ C$ તાપમાને $2 \, mol$ ઝિંકને $HCl$ માં ઓગાળવામાં આવે છે. ખુલ્લા પાત્રમાં થયેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$-2.477 \, kJ$
B
$-4.955 \, kJ$
C
$0.0489 \, kJ$
D
$+2.47 \, kJ$

Solution

(B) રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2Zn(s) + 4HCl(aq) \rightarrow 2ZnCl_2(aq) + 2H_2(g)$.
વાયુરૂપ ઘટકોના મોલનો તફાવત $\Delta n_g = 2 - 0 = 2$ છે.
અહીં $T = 298 \, K$ અને $R = 8.314 \, J \cdot mol^{-1} \cdot K^{-1}$ છે.
ખુલ્લા પાત્રમાં થયેલ કાર્ય $W = -\Delta n_g RT$ દ્વારા મળે છે.
$W = -2 \times 8.314 \times 298 = -4955.55 \, J = -4.955 \, kJ$.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
144
MediumMCQ
પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝની તટસ્થીકરણ ઉષ્મા $-57.0 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. જ્યારે $0.5 \ mole$ $HNO_3$ ના દ્રાવણને $0.2 \ mole$ $KOH$ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે ત્યારે મુક્ત થતી ઉષ્મા ....$kJ$ છે.
A
$57$
B
$11.4$
C
$28.5$
D
$34.9$

Solution

(B) કોઈપણ પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝ માટે તટસ્થીકરણની ઉષ્મા $-57.0 \ kJ \ mol^{-1}$ અચળ રહે છે કારણ કે તે પ્રક્રિયા દર્શાવે છે: $H^+_{(aq)} + OH^-_{(aq)} \rightarrow H_2O_{(l)}$.
આપેલ છે કે $0.5 \ mole$ $HNO_3$ (પ્રબળ એસિડ) ને $0.2 \ mole$ $KOH$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,તેથી પ્રક્રિયા સીમિત પ્રક્રિયક $KOH$ $(0.2 \ mole)$ દ્વારા મર્યાદિત થશે.
તેથી,માત્ર $0.2 \ mole$ $H_2O$ બનશે.
મુક્ત થતી ઉષ્માની ગણતરી આ મુજબ છે: $\text{Heat} = \text{બનેલા પાણીના મોલ} \times |\Delta H_{neutralization}|$.
$\text{Heat} = 0.2 \ mol \times 57.0 \ kJ \ mol^{-1} = 11.4 \ kJ$.
145
DifficultMCQ
એક આદર્શ વાયુ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ચક્રીય પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
$\Delta U_{BC} = -5 \ kJ \ mol^{-1}$,$q_{AB} = 2 \ kJ \ mol^{-1}$
$\Delta W_{AB} = -5 \ kJ \ mol^{-1}$,$W_{CA} = 3 \ kJ \ mol^{-1}$
પ્રક્રિયા $CA$ દરમિયાન તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા......$kJ \ mol^{-1}$ છે.
Question diagram
A
$-5$
B
$+5$
C
$18$
D
$-18$

Solution

(B) પ્રક્રિયા $AB$ માટે:
$\Delta U_{AB} = q_{AB} + W_{AB} = 2 + (-5) = -3 \ kJ \ mol^{-1}$
ચક્રીય પ્રક્રિયા માટે,આંતરિક ઉર્જામાં થતો કુલ ફેરફાર શૂન્ય છે:
$\Delta U_{AB} + \Delta U_{BC} + \Delta U_{CA} = 0$
જ્ઞાત મૂલ્યો મૂકતા:
$-3 + (-5) + \Delta U_{CA} = 0$
$\Delta U_{CA} = 8 \ kJ \ mol^{-1}$
પ્રક્રિયા $CA$ માટે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta U_{CA} = q_{CA} + W_{CA}$
$8 = q_{CA} + 3$
$q_{CA} = 5 \ kJ \ mol^{-1}$
આમ,પ્રક્રિયા $CA$ દરમિયાન તંત્ર દ્વારા શોષાયેલી ઉષ્મા $+5 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
146
DifficultMCQ
$5 \ ^\circ C$ પર $1 \ mol$ પાણીનું $-5 \ ^\circ C$ પર બરફમાં રૂપાંતર થતી વખતે થતો એન્થાલ્પી ફેરફાર ..... $kJ \ mol^{-1}$ છે.
(આપેલ છે: $\Delta _{fus}H = 6 \ kJ \ mol^{-1}$ ($0 \ ^\circ C$ પર),
$C_p(H_2O, l) = 75.3 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$,
$C_p(H_2O, s) = 36.8 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$)
A
$5.44$
B
$5.81$
C
$6.56$
D
$6.00$

Solution

(C) આ પ્રક્રિયા ત્રણ તબક્કામાં થાય છે:
$1$. $1 \ mol$ પ્રવાહી પાણીને $5 \ ^\circ C$ થી $0 \ ^\circ C$ સુધી ઠંડુ પાડતા: $\Delta H_1 = C_p(l) \times \Delta T = 75.3 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1} \times (0 - 5) \ K = -376.5 \ J \ mol^{-1} = -0.3765 \ kJ \ mol^{-1}$.
$2$. $0 \ ^\circ C$ પર $1 \ mol$ પ્રવાહી પાણીનું $0 \ ^\circ C$ પર બરફમાં રૂપાંતર: $\Delta H_2 = -\Delta _{fus}H = -6 \ kJ \ mol^{-1}$.
$3$. $1 \ mol$ બરફને $0 \ ^\circ C$ થી $-5 \ ^\circ C$ સુધી ઠંડુ પાડતા: $\Delta H_3 = C_p(s) \times \Delta T = 36.8 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1} \times (-5 - 0) \ K = -184 \ J \ mol^{-1} = -0.184 \ kJ \ mol^{-1}$.
કુલ એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = \Delta H_1 + \Delta H_2 + \Delta H_3 = -0.3765 - 6 - 0.184 = -6.5605 \ kJ \ mol^{-1}$.
એન્થાલ્પી ફેરફારનું મૂલ્ય $6.56 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
147
DifficultMCQ
જો $100$ મોલ $H_2O_2$ નું $1$ bar અને $300$ $K$ તાપમાને વિઘટન થાય,તો $50$ મોલ $O_{2(g)}$ દ્વારા $1$ bar દબાણની વિરુદ્ધ થતું કાર્ય $(kJ)$ કેટલું હશે?
$2H_2O_{2(l)} \rightleftharpoons 2H_2O_{(l)} + O_{2(g)}$
$(R = 8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$124.50$
B
$249$
C
$498$
D
$62.25$

Solution

(A) વિઘટન પ્રક્રિયા: $2H_2O_{2(l)} \rightarrow 2H_2O_{(l)} + O_{2(g)}$
સ્ટોઇકિયોમેટ્રી મુજબ,$2$ મોલ $H_2O_2$ માંથી $1$ મોલ $O_{2(g)}$ મળે છે.
તેથી,$100$ મોલ $H_2O_2$ માંથી $50$ મોલ $O_{2(g)}$ મળે છે.
અચળ બાહ્ય દબાણની વિરુદ્ધ થતું કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V$ છે.
$P_{ext} \Delta V = \Delta n_g RT$ હોવાથી,$W = -(\Delta n_g)RT$.
અહીં,$\Delta n_g = 50$ મોલ $O_{2(g)}$.
$W = -(50 \ mol) \times (8.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}) \times (300 \ K) = -124500 \ J$.
$kJ$ માં ફેરવતા,$W = -124.5 \ kJ$.
થયેલા કાર્યનું મૂલ્ય $124.5 \ kJ$ છે.
148
DifficultMCQ
$1000 \, K$ તાપમાને $CD_2O$ ની મોલર ઉષ્મા ધારિતા $(C_p) \, 10 \, cal \, K^{-1} \, mol^{-1}$ છે. અચળ દબાણે $32 \, g \, CD_2O$ બાષ્પને $1000 \, K$ થી $100 \, K$ સુધી ઠંડી પાડતા એન્ટ્રોપીમાં થતો ફેરફાર ..... $cal \, deg^{-1}$ હશે ($D = $ ડ્યુટેરિયમ,પરમાણ્વીય દળ $= 2 \, u$)
A
$23.03$
B
$-23.03$
C
$2.303$
D
$-2.303$

Solution

(B) આપેલ છે,$C_p = 10 \, cal \, K^{-1} \, mol^{-1}$.
$T_1 = 1000 \, K$,$T_2 = 100 \, K$.
દળ $m = 32 \, g$.
$CD_2O$ માટે,મોલર દળ $= 12 + 2(2) + 16 = 32 \, g \, mol^{-1}$.
મોલની સંખ્યા $n = \frac{32 \, g}{32 \, g \, mol^{-1}} = 1 \, mol$.
અચળ દબાણે,એન્ટ્રોપીમાં થતો ફેરફાર $\Delta S = n \times C_p \times \ln \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta S = 1 \times 10 \times 2.303 \times \log \frac{100}{1000}$.
$\Delta S = 23.03 \times \log(10^{-1})$.
$\Delta S = 23.03 \times (-1) = -23.03 \, cal \, deg^{-1}$.
149
DifficultMCQ
થર્મોડાયનેમિક ફેરફારોમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન અથવા સંબંધ સાચું નથી?
A
$\Delta U = 0$ (વાયુનું સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ)
B
$w = - nRT \ln \frac{V_2}{V_1}$ (આદર્શ વાયુનું સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ)
C
$w = nRT \ln \frac{V_2}{V_1}$ (આદર્શ વાયુનું સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ)
D
અચળ કદ ધરાવતી સિસ્ટમ માટે,સામેલ ઉષ્મા સીધી આંતરિક ઉર્જામાં ફેરવાય છે.

Solution

(C) આદર્શ વાયુના સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ માટે,કાર્યનું સૂત્ર $w = - nRT \ln \frac{V_2}{V_1}$ છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે આદર્શ વાયુ માટે,આંતરિક ઉર્જા $U$ માત્ર તાપમાનનું વિધેય છે,તેથી સમતાપી પ્રક્રિયાઓ માટે $\Delta U = 0$ થાય છે.
વિકલ્પ $B$ એ કાર્ય માટેનું સાચું સૂત્ર છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે તેમાં ઋણ ચિહ્નનો અભાવ છે,જે સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે અચળ કદ પર,$w = 0$,તેથી $\Delta U = q_v$ થાય છે.
150
DifficultMCQ
$300 \ K$ તાપમાને પ્રક્રિયા $2C_6H_{6(l)} + 15O_{2(g)} \longrightarrow 12CO_{2(g)} + 6H_2O_{(l)}$ માટે પ્રક્રિયા એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta _r H)$ અને પ્રક્રિયા આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta _r U)$ વચ્ચેનો તફાવત $....$ $J \ mol^{-1}$ છે $(R = 8.314 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1})$
A
$0$
B
$2490$
C
$-2490$
D
$-7482$

Solution

(D) એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,તફાવત $\Delta H - \Delta U = \Delta n_g RT$ છે.
આપેલ પ્રક્રિયા $2C_6H_{6(l)} + 15O_{2(g)} \longrightarrow 12CO_{2(g)} + 6H_2O_{(l)}$ માટે,વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = (n_{products, g}) - (n_{reactants, g}) = 12 - 15 = -3$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta H - \Delta U = -3 \times 8.314 \times 300 = -7482 \ J \ mol^{-1}$.

Thermodynamics — Mix Examples-Thermodynamics and Thermochemistry · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.