Gujarati

Free energy and Work Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Thermodynamics · Free energy and Work

193+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 193 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
રાસાયણિક પ્રક્રિયાની નીચેનામાંથી કઈ જોડી ચોક્કસપણે સ્વયંભૂ પ્રક્રિયામાં પરિણમશે?
A
ઉષ્માક્ષેપક અને ઘટતી અવ્યવસ્થા
B
ઉષ્માશોષક અને વધતી અવ્યવસ્થા
C
ઉષ્માક્ષેપક અને વધતી અવ્યવસ્થા
D
ઉષ્માશોષક અને ઘટતી અવ્યવસ્થા

Solution

(C) પ્રક્રિયાની સ્વયંભૂતા ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા સમીકરણ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા માટે $\Delta G$ ઋણ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(C)$ માં,પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક $(\Delta H < 0)$ છે અને અવ્યવસ્થામાં વધારો $(\Delta S > 0)$ થાય છે.
સમીકરણમાં આ કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = (-ve) - T(+ve) = -ve$.
તાપમાન $T$ ગમે તે હોય,$\Delta G$ હંમેશા ઋણ હોવાથી,પ્રક્રિયા ચોક્કસપણે સ્વયંભૂ હશે.
2
MediumMCQ
પ્રક્રિયા થવી અશક્ય છે જો
A
$ \Delta H $ એ $ +ve $ છે; $ \Delta S $ પણ $ +ve $ છે પરંતુ $ \Delta H < T \Delta S $
B
$ \Delta H $ એ $ -ve $ છે; $ \Delta S $ પણ $ -ve $ છે પરંતુ $ \Delta H > T \Delta S $
C
$ \Delta H $ એ $ -ve $ છે; $ \Delta S $ એ $ +ve $ છે
D
$ \Delta H $ એ $ +ve $ છે; $ \Delta S $ એ $ -ve $ છે

Solution

(D) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $ \Delta G = \Delta H - T \Delta S $ ઋણ $( \Delta G < 0 )$ હોવો જોઈએ.
જો $ \Delta H $ એ $ +ve $ (ઉષ્માશોષક) હોય અને $ \Delta S $ એ $ -ve $ (એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો) હોય,તો $ \Delta G = (+ve) - T(-ve) = (+ve) + (T \times +ve) = +ve $ થાય.
તાપમાન $ T $ ગમે તે હોય,$ \Delta G $ હંમેશા ધન રહેતું હોવાથી,પ્રક્રિયા કોઈપણ સંજોગોમાં અશક્ય છે.
3
EasyMCQ
જ્યારે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા માટે એન્થાલ્પી અને એન્ટ્રોપીમાં ફેરફાર અનુક્રમે $-2.5 \times 10^3 \ cal$ અને $7.4 \ cal \ K^{-1}$ હોય,ત્યારે $298 \ K$ તાપમાને પ્રતિક્રિયા કેવી હશે તે જણાવો:
A
સ્વયંભૂ (Spontaneous)
B
પ્રતિવર્તી (Reversible)
C
અપ્રતિવર્તી (Irreversible)
D
અસ્વયંભૂ (Non-spontaneous)

Solution

(A) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફારનું સૂત્ર: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ છે.
આપેલ છે: $\Delta H = -2.5 \times 10^3 \ cal$,$\Delta S = 7.4 \ cal \ K^{-1}$,અને $T = 298 \ K$.
$\Delta G$ ની ગણતરી: $\Delta G = (-2500) - (298 \times 7.4) = -2500 - 2205.2 = -4705.2 \ cal$.
$\Delta G < 0$ હોવાથી,પ્રતિક્રિયા સ્વયંભૂ છે.
4
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પરિસ્થિતિમાં રાસાયણિક પ્રક્રિયા થઈ શકતી નથી?
A
$\Delta H > 0$ અને $\Delta S > 0$ જ્યાં $T\Delta S > \Delta H$
B
$\Delta H < 0$ અને $\Delta S < 0$ જ્યાં $\Delta H > T\Delta S$
C
$\Delta H > 0$ અને $\Delta S < 0$
D
$\Delta H < 0$ અને $\Delta S > 0$

Solution

(C) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ ઋણ હોવો જોઈએ $(\Delta G < 0)$.
જો $\Delta H > 0$ (ઉષ્માશોષક) અને $\Delta S < 0$ (એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો) હોય,તો $\Delta G = (+\Delta H) - T(-\Delta S) = \Delta H + T\Delta S$ થાય.
બંને પદો ધન હોવાથી,તાપમાન $T$ ગમે તે હોય,$\Delta G$ હંમેશા ધન રહેશે.
તેથી,આ પરિસ્થિતિમાં પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થઈ શકતી નથી.
5
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પરિસ્થિતિ હંમેશા બિન-સ્વયંભૂ ફેરફાર તરફ દોરી જશે?
A
ધન $\Delta H$ અને ધન $\Delta S$
B
ઋણ $\Delta H$ અને ઋણ $\Delta S$
C
ધન $\Delta H$ અને ઋણ $\Delta S$
D
ઋણ $\Delta H$ અને ધન $\Delta S$

Solution

(C) પ્રક્રિયાની સ્વયંભૂતા ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે,જેનું સમીકરણ $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ છે.
પ્રક્રિયા બિન-સ્વયંભૂ હોવા માટે,$\Delta G$ ધન $(> 0)$ હોવું જોઈએ.
જ્યારે $\Delta H > 0$ (ઉષ્માશોષક) અને $\Delta S < 0$ (એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો) હોય,ત્યારે પદ $\Delta G = (+\Delta H) - T(-\Delta S) = \Delta H + T\Delta S$ તમામ તાપમાન $T$ પર હંમેશા ધન રહેશે.
તેથી,$\Delta H > 0$ અને $\Delta S < 0$ ની સ્થિતિ હંમેશા બિન-સ્વયંભૂ ફેરફાર તરફ દોરી જાય છે.
6
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયા અચળ તાપમાન અને દબાણે થઈ રહી છે. તો
A
$\Delta H = \Delta E$
B
$\Delta H = T\Delta S$
C
$\Delta H = 0$
D
$\Delta S = 0$

Solution

(B) અચળ તાપમાન અને દબાણે થતી પ્રક્રિયા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
સંતુલન સ્થિતિએ,પ્રક્રિયા પ્રતિવર્તી હોય છે અને ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર શૂન્ય હોય છે,એટલે કે $\Delta G = 0$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $0 = \Delta H - T\Delta S$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\Delta H = T\Delta S$.
7
EasyMCQ
સ્વયંભૂ ફેરફાર માટે,મુક્ત ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta G$ કેટલો હોય છે?
A
ધન
B
ઋણ
C
શૂન્ય
D
ધન અથવા ઋણ હોઈ શકે

Solution

(B) કોઈપણ પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં થતો ફેરફાર ઋણ હોવો જોઈએ.
તેથી,$\Delta G < 0$.
8
EasyMCQ
મુક્ત ઉર્જાના ફેરફારની ઋણ નિશાની શું સૂચવે છે?
A
પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ આગળ વધે છે
B
પ્રક્રિયા અસ્વયંભૂ છે
C
સિસ્ટમ સંતુલનમાં છે
D
પ્રક્રિયા થવાની શક્યતા ઘણી ઓછી છે

Solution

(A) રાસાયણિક પ્રક્રિયા માટે,સ્વયંભૂતા ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાના ફેરફાર,$\Delta G$ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
જો $\Delta G < 0$ (ઋણ મૂલ્ય) હોય,તો પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ છે.
જો $\Delta G > 0$ (ધન મૂલ્ય) હોય,તો પ્રક્રિયા અસ્વયંભૂ છે.
જો $\Delta G = 0$ હોય,તો સિસ્ટમ સંતુલનમાં છે.
તેથી,મુક્ત ઉર્જાના ફેરફારની ઋણ નિશાની સૂચવે છે કે પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ રીતે આગળ વધે છે.
9
EasyMCQ
$\Delta G$ અને $\Delta H$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$\Delta H = \Delta G - T \Delta S$
B
$\Delta G = \Delta H - T \Delta S$
C
$T \Delta S - \Delta G = \Delta H$
D
$\Delta H = T \Delta G + \Delta S$

Solution

(B) ગિબ્સ-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ સમીકરણ ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જા $(\Delta G)$,એન્થાલ્પી $(\Delta H)$,તાપમાન $(T)$ અને એન્ટ્રોપી $(\Delta S)$ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે.
તે સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$.
10
EasyMCQ
$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ સંબંધ કોના દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો?
A
બોલ્ટ્ઝમેન
B
ફેરાડે
C
ગિબ્સ-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ
D
થોમસન

Solution

(C) $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ સમીકરણને $Gibbs-Helmholtz$ સમીકરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે અચળ તાપમાને $(T)$ ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં થતા ફેરફાર $(\Delta G)$ ને એન્થાલ્પી $(\Delta H)$ અને એન્ટ્રોપી $(\Delta S)$ માં થતા ફેરફાર સાથે જોડે છે.
11
EasyMCQ
અચળ દબાણ અને તાપમાને,કોઈપણ સ્વયંભૂ રાસાયણિક પ્રક્રિયાની દિશા એવી સ્થિતિ તરફ હોય છે જ્યાં શેમાં ઘટાડો થાય છે?
A
એન્ટ્રોપી
B
એન્થાલ્પી
C
ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા
D
ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) અચળ દબાણ અને તાપમાને સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર ઋણ હોવો જોઈએ.
તેથી,પ્રક્રિયા એવી દિશામાં આગળ વધે છે જ્યાં ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ઘટાડો થાય છે,એટલે કે $\Delta G < 0$.
12
MediumMCQ
આદર્શ વાયુની સમતાપી પ્રક્રિયા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જાનો દબાણ પરનો આધાર નીચેનામાંથી કયા સૂત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
$\Delta G_T = nRT \ln \frac{P_2}{P_1}$
B
$\Delta G_T = nRT \ln \frac{V_2}{V_1}$
C
$\Delta G_T = nRT \log \frac{P_1}{P_2}$
D
$\Delta G_T = nRT \log \frac{V_2}{V_1}$

Solution

(A) આદર્શ વાયુની સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં થતો ફેરફાર દબાણ સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે: $\Delta G = \int_{P_1}^{P_2} V \, dP$
$PV = nRT$ હોવાથી,$V = \frac{nRT}{P}$ થાય.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા: $\Delta G = \int_{P_1}^{P_2} \frac{nRT}{P} \, dP = nRT \int_{P_1}^{P_2} \frac{1}{P} \, dP$
સંકલન કરતા: $\Delta G = nRT \ln \left( \frac{P_2}{P_1} \right)$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
13
MediumMCQ
$P = 1 \ atm$ અને $T = 373 \ K$ પર $H_2O_{(l)} \to H_2O_{(g)}$ ફેરફાર માટે,મુક્ત ઊર્જાનો ફેરફાર $\Delta G = 0$ છે. આ શું સૂચવે છે?
A
$H_2O_{(l)}$ એ $H_2O_{(g)}$ સાથે સંતુલનમાં છે
B
પાણી $373 \ K$ પર આપમેળે ઉકળે છે
C
પાણી $373 \ K$ પર આપમેળે ઉકળતું નથી
D
પાણીની વરાળનું સંઘનન $373 \ K$ પર આપમેળે થાય છે

Solution

(A) $\Delta G = 0$ ની સ્થિતિ સૂચવે છે કે પ્રણાલી સંતુલન અવસ્થામાં છે.
$1 \ atm$ અને $373 \ K$ (પાણીનું ઉત્કલન બિંદુ) પર કલા રૂપાંતર $H_2O_{(l)} \rightleftharpoons H_2O_{(g)}$ માટે,પ્રવાહી અને વાયુ અવસ્થાઓ સંતુલનમાં સહઅસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $H_2O_{(l)}$ એ $H_2O_{(g)}$ સાથે સંતુલનમાં છે.
14
MediumMCQ
$100 \ ^oC$ અને $1 \ atm$ દબાણે $1.0 \ mole$ પાણીનું $100 \ ^oC$ અને $1 \ atm$ દબાણે વરાળમાં રૂપાંતર થાય ત્યારે મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta G$ કેટલો હશે?
A
$540$
B
$-9800$
C
$9800$
D
$0$

Solution

(D) $100 \ ^oC$ અને $1 \ atm$ દબાણે $1.0 \ mole$ પાણીનું વરાળમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા એ તેના ઉત્કલન બિંદુએ થતી અવસ્થા પરિવર્તનની પ્રક્રિયા છે.
ઉત્કલન બિંદુએ,પ્રવાહી અને બાષ્પ અવસ્થાઓ સંતુલનમાં હોય છે.
સંતુલન સ્થિતિએ થતી કોઈપણ પ્રક્રિયા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta G = 0$ હોય છે.
15
MediumMCQ
$N_2O_4$ નું $NO_2$ માં વિઘટન માટે પ્રમાણિત એન્થાલ્પી $58.04 \, kJ$ છે અને આ પ્રક્રિયાની પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી $176.7 \, J/K$ છે. $25 \, ^oC$ તાપમાને આ પ્રક્રિયા માટે પ્રમાણિત મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $..... \, kJ$ છે.
A
$539$
B
$-539$
C
$-5.39$
D
$5.39$

Solution

(D) પ્રમાણિત મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ગિબ્સ-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ સમીકરણ $\Delta G^\circ = \Delta H^\circ - T\Delta S^\circ$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $\Delta H^\circ = 58.04 \, kJ = 58040 \, J$,$\Delta S^\circ = 176.7 \, J/K$,અને $T = 25 + 273 = 298 \, K$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta G^\circ = 58040 \, J - (298 \, K \times 176.7 \, J/K)$.
$\Delta G^\circ = 58040 \, J - 52656.6 \, J = 5383.4 \, J$.
$kJ$ માં ફેરવતા: $\Delta G^\circ = 5.3834 \, kJ \approx 5.39 \, kJ$.
16
EasyMCQ
રાસાયણિક પ્રક્રિયાની સ્વયંસ્ફુરિતતા શેમાં થતા ઋણ ફેરફાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે?
A
આંતરિક ઉર્જા
B
એન્થાલ્પી
C
એન્ટ્રોપી
D
મુક્ત ઉર્જા

Solution

(D) અચળ તાપમાન અને દબાણે રાસાયણિક પ્રક્રિયાની સ્વયંસ્ફુરિતતા ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાના ફેરફાર,$\Delta G$ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
સ્વયંસ્ફુરિત પ્રક્રિયા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ઋણ હોવો જોઈએ,એટલે કે,$\Delta G < 0$.
17
MediumMCQ
$25 \, ^oC$ તાપમાને એક પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર અને એન્ટ્રોપી ફેરફાર અનુક્રમે $-11.7 \times 10^3 \, J \, mol^{-1}$ અને $-105 \, J \, mol^{-1} \, K^{-1}$ છે. તો ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા $kJ$ માં કેટલી હશે?
A
$15.05$
B
$19.59$
C
$2.55$
D
$22.55$

Solution

(B) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફારનું સૂત્ર: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ છે.
આપેલ છે: $\Delta H = -11.7 \times 10^3 \, J \, mol^{-1}$,$\Delta S = -105 \, J \, mol^{-1} \, K^{-1}$,અને $T = 25 + 273 = 298 \, K$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = -11.7 \times 10^3 - (298 \times -105)$.
$\Delta G = -11700 + 31290 = 19590 \, J \, mol^{-1}$.
$kJ$ માં રૂપાંતર કરતા: $\Delta G = 19590 / 1000 = 19.59 \, kJ \, mol^{-1}$.
18
EasyMCQ
ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જા $G$,એન્થાલ્પી $H$ અને એન્ટ્રોપી $S$ વચ્ચેનો આંતર સંબંધ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$G = H + TS$
B
$G = H - TS$
C
$G - TS = H$
D
$G = S = H$

Solution

(B) ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જા $G$,એન્થાલ્પી $H$ અને એન્ટ્રોપી $S$ વચ્ચેનો આંતર સંબંધ $G = H - TS$ છે.
તે જ રીતે,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta G$,એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર $\Delta H$ અને એન્ટ્રોપીમાં ફેરફાર $\Delta S$ વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ છે.
19
MediumMCQ
પ્રક્રિયાની શક્યતા માટેની આવશ્યક શરત એ છે કે
A
પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક હોવી જોઈએ
B
નીપજોની એન્ટ્રોપી પ્રક્રિયકો કરતા વધારે હોવી જોઈએ
C
પ્રક્રિયા મુક્ત ઉર્જામાં ઘટાડા સાથે થવી જોઈએ
D
પ્રક્રિયામાં ઉચ્ચ સક્રિયકરણ ઉર્જા હોવી જોઈએ

Solution

(C) પ્રક્રિયા શક્ય અથવા સ્વયંભૂ બને તે માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta G)$ ઋણ હોવો જોઈએ.
આમ,શરત $\Delta G < 0$ છે.
20
MediumMCQ
$298 \, K$ તાપમાને ગ્રેફાઇટ અને હીરાની ઘનતા અનુક્રમે $2.25 \, g \, cm^{-3}$ અને $3.31 \, g \, cm^{-3}$ છે. જો પ્રમાણિત મુક્ત ઊર્જાનો તફાવત $(\Delta G^o) = 1895 \, J \, mol^{-1}$ હોય, તો $298 \, K$ તાપમાને કયા દબાણે ગ્રેફાઇટનું હીરામાં રૂપાંતર થશે?
A
$9.92 \times 10^5 \, Pa$
B
$9.92 \times 10^8 \, Pa$
C
$9.92 \times 10^7 \, Pa$
D
$9.92 \times 10^6 \, Pa$

Solution

(B) રૂપાંતર પ્રક્રિયા $C_{\text{graphite}} \rightarrow C_{\text{diamond}}$ છે.
સંતુલન સમયે $\Delta G = \Delta G^o + \Delta V \times P = 0$.
$\Delta V = V_{\text{diamond}} - V_{\text{graphite}} = M \times (\frac{1}{\rho_{\text{diamond}}} - \frac{1}{\rho_{\text{graphite}}})$.
ગણતરી કરતા, $P = \frac{-\Delta G^o}{\Delta V}$ મળે છે.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ સાચો જવાબ $9.92 \times 10^8 \, Pa$ છે.
21
MediumMCQ
ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા $(G)$ ને આ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે
A
$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$
B
$\Delta G = \Delta H + \frac{T}{\Delta S}$
C
$\Delta H = \Delta G - T\Delta S$
D
$\Delta G = \Delta H + T \cdot C_p$

Solution

(A) અચળ તાપમાન અને દબાણે પ્રક્રિયા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $(\Delta G)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$
જ્યાં $\Delta H$ એ એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર છે,$T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન છે,અને $\Delta S$ એ એન્ટ્રોપીમાં ફેરફાર છે.
22
MediumMCQ
$298 \ K$ તાપમાને એમોનિયાના ઓક્સિડેશન માટે પ્રમાણિત એન્થાલ્પી અને પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી ફેરફાર અનુક્રમે $-382.64 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $-145.6 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. $298 \ K$ તાપમાને તે જ પ્રક્રિયા માટે પ્રમાણિત ગિબ્સ ઉર્જા ફેરફાર $..... \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
A
$-439.3$
B
$-523.2$
C
$-221.1$
D
$-339.3$

Solution

(D) પ્રમાણિત ગિબ્સ ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta G^{\circ})$ ની ગણતરી સંબંધ: $\Delta G^{\circ} = \Delta H^{\circ} - T\Delta S^{\circ}$ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
$\Delta H^{\circ} = -382.64 \ kJ \ mol^{-1}$
$\Delta S^{\circ} = -145.6 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} = -0.1456 \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$
$T = 298 \ K$
કિંમતો મૂકતા:
$\Delta G^{\circ} = -382.64 \ kJ \ mol^{-1} - (298 \ K \times -0.1456 \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1})$
$\Delta G^{\circ} = -382.64 + 43.3888$
$\Delta G^{\circ} = -339.2512 \ kJ \ mol^{-1} \approx -339.3 \ kJ \ mol^{-1}$.
23
MediumMCQ
$1000 \, ^oC$ તાપમાને $\Delta H = 31400 \, cal$ અને $\Delta S = 32 \, cal \, K^{-1} \, mol^{-1}$ ધરાવતી પ્રક્રિયા માટે મુક્ત ઉર્જા ....... $cal$ છે.
A
$-9336$
B
$-7386$
C
$-1936$
D
$+9336$

Solution

(A) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફારનું સૂત્ર: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ છે.
આપેલ છે: $\Delta H = 31400 \, cal$,$\Delta S = 32 \, cal \, K^{-1} \, mol^{-1}$,અને $T = 1000 + 273 = 1273 \, K$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = 31400 - (1273 \times 32)$.
$\Delta G = 31400 - 40736 = -9336 \, cal$.
24
MediumMCQ
એક પ્રક્રિયા માટે $\Delta H = 9.08 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $\Delta S = 35.7 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. આ પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
પ્રતિવર્તી અને સમતાપી
B
પ્રતિવર્તી અને ઉષ્માક્ષેપક
C
સ્વયંસ્ફુરિત અને ઉષ્માશોષક
D
સ્વયંસ્ફુરિત અને ઉષ્માક્ષેપક

Solution

(C) પ્રક્રિયા ઉષ્માશોષક છે કારણ કે $\Delta H > 0$ $(9.08 \ kJ \ mol^{-1})$.
સ્વયંસ્ફુરિતતા નક્કી કરવા માટે,આપણે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા સમીકરણનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
પ્રક્રિયા સ્વયંસ્ફુરિત હોવા માટે,$\Delta G$ ઋણ હોવું જોઈએ $(\Delta G < 0)$.
$\Delta G = 9080 \ J \ mol^{-1} - T(35.7 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$.
$\Delta G < 0$ લેતા,આપણને $9080 < T(35.7)$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $T > 254.34 \ K$.
આમ,પ્રક્રિયા $254.34 \ K$ થી વધુ તાપમાને સ્વયંસ્ફુરિત હોઈ શકે છે અને તે ઉષ્માશોષક છે,તેથી વિકલ્પ $(C)$ સૌથી યોગ્ય વર્ણન છે.
25
MediumMCQ
પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે,નીચેનામાંથી કઈ શરત પૂરી થવી જોઈએ?
A
$(\Delta H - T\Delta S)$ ઋણ હોવું જોઈએ
B
$(\Delta H + T\Delta S)$ ઋણ હોવું જોઈએ
C
$\Delta H$ ઋણ હોવું જોઈએ
D
$\Delta S$ ઋણ હોવું જોઈએ

Solution

(A) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ હોવા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં ફેરફાર,$\Delta G$,ઋણ હોવો જોઈએ.
કારણ કે $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$,તેથી $(\Delta H - T\Delta S)$ નું મૂલ્ય ઋણ હોવું જોઈએ.
26
EasyMCQ
$0 \, ^\circ C$ તાપમાને $3 \ moles$ પાણીના ગલન માટે $\Delta G^o$ કેટલું હોય?
A
શૂન્ય
B
$+ve$
C
$-ve$
D
અનિશ્ચિત

Solution

(A) $0 \, ^\circ C$ અને $1 \, atm$ દબાણે,બરફ અને પ્રવાહી પાણી સંતુલન અવસ્થામાં હોય છે.
કોઈપણ સંતુલન પ્રક્રિયા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta G = 0$ હોય છે.
તેથી,ગલનબિંદુ પર પાણીનું ગલન એ સંતુલન પ્રક્રિયા હોવાથી,$\Delta G^o = 0$ થાય.
27
MediumMCQ
પ્રક્રિયા $H_{2(g)} + \frac{1}{2}O_{2(g)} \to H_2O_{(l)}$ માટે,$\Delta H = -285.8 \ kJ \ mol^{-1}$,$\Delta S = -0.163 \ kJ \ mol^{-1} K^{-1}$ છે. $27 \ ^\circ C$ તાપમાને આ પ્રક્રિયા માટે મુક્ત ઉર્જા ફેરફારનું મૂલ્ય $kJ \ mol^{-1}$ માં કેટલું થશે?
A
$-236.9$
B
$-281.4$
C
$-334.7$
D
$+334.7$

Solution

(A) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફારનું સૂત્ર: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ છે.
આપેલ છે: $\Delta H = -285.8 \ kJ \ mol^{-1}$,$\Delta S = -0.163 \ kJ \ mol^{-1} K^{-1}$,અને $T = 27 + 273 = 300 \ K$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = (-285.8) - (300 \times -0.163)$.
$\Delta G = -285.8 + 48.9 = -236.9 \ kJ \ mol^{-1}$.
28
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સ્થિતિ પ્રક્રિયાને થતી અટકાવશે અથવા તેનો વિરોધ કરશે?
A
$\Delta H = +ve, \Delta S = +ve$ પરંતુ $\Delta H < T \Delta S$
B
$\Delta H = -ve, \Delta S = -ve$ પરંતુ $\Delta H > T \Delta S$
C
$\Delta H = -ve, \Delta S = +ve$
D
$\Delta H = +ve, \Delta S = -ve$

Solution

(D) પ્રક્રિયાની સ્વયંભૂતા ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા સમીકરણ $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા બિન-સ્વયંભૂ (વિરોધ) થવા માટે,$\Delta G$ ધન $(> 0)$ હોવું જોઈએ.
જ્યારે $\Delta H = +ve$ (ઉષ્માશોષક) અને $\Delta S = -ve$ (એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો) હોય,ત્યારે $\Delta G = (+ve) - T(-ve) = (+ve) + T(+ve)$ પદ હંમેશા ધન રહેશે,તાપમાન $T$ ગમે તે હોય.
તેથી,$\Delta H = +ve$ અને $\Delta S = -ve$ ની સ્થિતિ હંમેશા પ્રક્રિયાનો વિરોધ કરશે.
29
MediumMCQ
કોઈ પણ તાપમાને પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ (spontaneous) થવા માટે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$\Delta G < 0, \Delta H < 0$
B
$\Delta G = \Delta H = 0$
C
$\Delta G > 0, \Delta H > 0$
D
$\Delta H < \Delta G$

Solution

(A) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર ઋણ હોવો જોઈએ,એટલે કે $\Delta G < 0$.
ગિબ્સ-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ સમીકરણ મુજબ,$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
કોઈ પણ તાપમાને પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ રહે તે માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H$ ઋણ (ઉષ્માક્ષેપક) અને એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S$ ધન હોવો જોઈએ.
આમ,સાચી શરત $\Delta G < 0$ અને $\Delta H < 0$ છે.
30
EasyMCQ
અચળ તાપમાન અને દબાણે થતી પ્રક્રિયા માટે,સંતુલન સમયે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$\Delta H = \Delta U$
B
$\Delta H = T \Delta S$
C
$\Delta H = 0$
D
$\Delta S = 0$

Solution

(B) અચળ તાપમાન અને દબાણે થતી પ્રક્રિયા માટે,સંતુલનની સ્થિતિ ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જાના ફેરફાર $\Delta G = 0$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
કારણ કે $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$,તેથી $\Delta G = 0$ મૂકતા આપણને $\Delta H = T \Delta S$ મળે છે.
31
MediumMCQ
આપમેળે થતી પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કઈ પરિસ્થિતિ સૌથી વધુ અનુકૂળ છે?
A
$T \Delta S > \Delta H, \Delta H > 0, \Delta S > 0$
B
$T \Delta S > \Delta H, \Delta H > 0, \Delta S < 0$
C
$T \Delta S = \Delta H, \Delta H < 0, \Delta S < 0$
D
$T \Delta S = \Delta H, \Delta H > 0, \Delta S > 0$

Solution

(A) પ્રક્રિયા આપમેળે થવા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જાનો ફેરફાર,$\Delta G$,ઋણ હોવો જોઈએ $(\Delta G < 0)$.
સંબંધ આ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$.
જો $\Delta H > 0$ (ઉષ્માશોષક) અને $\Delta S > 0$ (એન્ટ્રોપીમાં વધારો) હોય,તો જ્યારે $T \Delta S > \Delta H$ થાય ત્યારે પ્રક્રિયા આપમેળે થાય છે,કારણ કે આ $\Delta G$ ને ઋણ બનાવે છે.
તેથી,સાચી શરત $T \Delta S > \Delta H, \Delta H > 0, \Delta S > 0$ છે.
32
EasyMCQ
સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કઈ શરતનું પાલન થવું જોઈએ?
A
$\Delta S$ ઋણ હોવું જોઈએ
B
$(\Delta H - T \Delta S)$ ઋણ હોવું જોઈએ
C
$(\Delta H - T \Delta S)$ ધન હોવું જોઈએ
D
$\Delta H$ ઋણ હોવું જોઈએ

Solution

(B) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જાનો ફેરફાર,$\Delta G$,ઋણ હોવો જોઈએ.
આ સંબંધ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$.
તેથી,સ્વયંભૂતા માટે $(\Delta H - T \Delta S)$ નું મૂલ્ય ઋણ હોવું જોઈએ.
33
MediumMCQ
$C_{(graphite)} + CO_{2(g)} \rightarrow 2CO_{(g)}$ પ્રક્રિયા માટે $\Delta H = 170 \ kJ$ અને $\Delta S = 170 \ J/K$ છે. કયા તાપમાને $(K)$ પ્રક્રિયા આપમેળે (spontaneous) થશે?
A
$710$
B
$910$
C
$1110$
D
$510$

Solution

(C) પ્રક્રિયા આપમેળે થવા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $\Delta G < 0$ હોવો જોઈએ.
$\Delta G = \Delta H - T\Delta S < 0$ મુજબ,
$170,000 \ J - T(170 \ J/K) < 0$.
$170,000 < 170T$.
$T > 1000 \ K$.
આમ,પ્રક્રિયા $1000 \ K$ થી વધુ તાપમાને આપમેળે થશે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી $1110 \ K$ એ $1000 \ K$ કરતા વધારે છે.
34
MediumMCQ
$298 \ K$ તાપમાને અને $1 \ atm$ દબાણે $CaCO_3(s) \rightarrow CaO(s) + CO_2(g)$ પ્રક્રિયા માટે $\Delta H^o$ અને $\Delta S^o$ નાં મૂલ્યો અનુક્રમે $+179.1 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $+160.2 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. ધારો કે તાપમાન સાથે $\Delta H^o$ અને $\Delta S^o$ બદલાતા નથી,તો આ પ્રક્રિયા કયા તાપમાન ($K$ માં) થી ઊંચા તાપમાને આપમેળે થશે?
A
$1008$
B
$1200$
C
$845$
D
$1118$

Solution

(D) પ્રક્રિયા આપમેળે થાય તે માટે ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં ફેરફાર ઋણ હોવો જોઈએ,એટલે કે $\Delta G < 0$.
$\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ હોવાથી,આપમેળે થવા માટેની શરત $\Delta H - T \Delta S < 0$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $T > \frac{\Delta H}{\Delta S}$.
અહીં $\Delta H = +179.1 \ kJ \ mol^{-1} = 179100 \ J \ mol^{-1}$ અને $\Delta S = +160.2 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે.
$T > \frac{179100}{160.2} \ K$.
$T > 1117.97 \ K$.
તેથી,આ પ્રક્રિયા $1118 \ K$ થી ઊંચા તાપમાને આપમેળે થશે.
35
MediumMCQ
ચોક્કસ પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર અને એન્ટ્રોપી ફેરફાર અનુક્રમે $40.63 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $100 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. તો $27 \ ^oC$ તાપમાને $\Delta G$ નું મૂલ્ય શું થશે?
A
$10630 \ J \ mol^{-1}$
B
$10789 \ J \ mol^{-1}$
C
$11532 \ J \ mol^{-1}$
D
$10576 \ J \ mol^{-1}$

Solution

(A) આપેલ છે: $\Delta H = 40.63 \ kJ \ mol^{-1} = 40630 \ J \ mol^{-1}$
$\Delta S = 100 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$
$T = 27 \ ^oC = 27 + 273 = 300 \ K$
ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનું સમીકરણ $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = 40630 - (300 \times 100)$
$\Delta G = 40630 - 30000 = 10630 \ J \ mol^{-1}$.
36
MediumMCQ
અચળ તાપમાન $T$ અને દબાણ $P$ પર ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા માટે,જો પ્રક્રિયા આપમેળે થતી હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$\Delta G > 0$
B
$\Delta H < 0$
C
$\Delta S > 0$
D
$\Delta S < 0$

Solution

(C) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનું સમીકરણ $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ છે.
આપમેળે થતી પ્રક્રિયા માટે,શરત $\Delta G < 0$ છે.
ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા માટે,એન્થલ્પી ફેરફાર ધન હોય છે,એટલે કે $\Delta H > 0$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta G = (+\Delta H) - T\Delta S < 0$.
આનો અર્થ એ થાય કે $T\Delta S > \Delta H$. કારણ કે $\Delta H$ ધન છે અને $T$ ધન છે,તેથી પ્રક્રિયા આપમેળે થવા માટે $\Delta S$ ધન $(\Delta S > 0)$ હોવું જોઈએ.
37
EasyMCQ
ગીબ્સ મુક્ત ઊર્જા $(G)$ માટે નીચેના પૈકી કયું સૂત્ર સાચું છે?
A
$G = H + TS$
B
$G = TS - H$
C
$G = H - TS$
D
$G = H - T$

Solution

(C) ગીબ્સ મુક્ત ઊર્જા $(G)$ એ થર્મોડાયનેમિક પોટેન્શિયલ છે જે અચળ તાપમાન અને દબાણે થર્મોડાયનેમિક સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવતા મહત્તમ પ્રતિવર્તી કાર્યને માપે છે.
તે સમીકરણ $G = H - TS$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જ્યાં $H$ એ એન્થાલ્પી,$T$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન અને $S$ એ એન્ટ્રોપી છે.
38
MediumMCQ
બધા જ સ્વયંભૂ (spontaneous) પ્રક્રમોમાં નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
વિશ્વની એન્ટ્રોપી ઘટે છે.
B
પ્રણાલીની મુક્ત ઊર્જા વધે છે.
C
પ્રણાલીની મુક્ત ઊર્જા ઘટે છે.
D
પ્રણાલીની એન્થાલ્પી વધે છે.

Solution

(C) કોઈપણ પ્રક્રમ સ્વયંભૂ હોવા માટે,વિશ્વની કુલ એન્ટ્રોપીમાં થતો ફેરફાર ધન હોવો જોઈએ,એટલે કે $\Delta S_{total} > 0$ હોવી જોઈએ.
અચળ તાપમાન અને દબાણે,સ્વયંભૂતા ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જાના ફેરફાર $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ દ્વારા નક્કી થાય છે.
અચળ તાપમાન અને દબાણે સ્વયંભૂ પ્રક્રમ માટે,$\Delta G < 0$ હોય છે.
તેથી,પ્રણાલીની મુક્ત ઊર્જા ઘટે છે.
39
MediumMCQ
$298 \ K$ તાપમાને $2 \ mol$ આદર્શ વાયુનું $10 \ L$ થી $20 \ L$ સુધી પ્રતિવર્તી સમઉષ્મીય વિસ્તરણ દરમિયાન થતા કાર્યની ગણતરી $J$ માં કરો. ($.9$ માં)
A
$-3823$
B
$-3245$
C
$-3212$
D
$-3434$

Solution

(D) પ્રતિવર્તી સમઉષ્મીય વિસ્તરણ માટે કાર્યનું સૂત્ર: $W = -2.303 \ nRT \ \log \left( \frac{V_2}{V_1} \right)$.
આપેલ કિંમતો: $n = 2 \ mol$,$R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$,$T = 298 \ K$,$V_2 = 20 \ L$,$V_1 = 10 \ L$.
કિંમતો મૂકતા: $W = -2.303 \times 2 \times 8.314 \times 298 \times \log \left( \frac{20}{10} \right)$.
$W = -2.303 \times 2 \times 8.314 \times 298 \times 0.3010 \approx -3434.9 \ J$.
40
EasyMCQ
$1 \ mol$ આદર્શવાયુને $1 \ atm$ દબાણે $10 \ L$ ક્ષમતા ધરાવતા બલ્બમાં ભરવામાં આવે છે અને તેને $100 \ L$ ક્ષમતા ધરાવતા નિર્વાત બલ્બ સાથે જોડવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કેટલું કાર્ય (જૂલમાં) થશે?
A
$405.3$
B
$203.3$
C
$0$
D
$63.3$

Solution

(C) પ્રસરણ પ્રક્રિયામાં થતું કાર્ય $W = -P_{ext} \times \Delta V$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાયુ નિર્વાત બલ્બમાં પ્રસરણ પામે છે,તેથી બાહ્ય દબાણ $P_{ext} = 0 \ atm$ થાય.
આથી,$W = -0 \times \Delta V = 0 \ J$.
41
MediumMCQ
જો પ્રક્રિયા આપમેળે (spontaneous) ન થતી હોય,તો નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ સાચો છે?
A
$\Delta H < 0, \Delta S > 0$
B
$\Delta H > 0, \Delta S < 0$
C
$\Delta H < 0, \Delta S < 0$
D
$\Delta S = 0, \Delta H = 0$

Solution

(B) ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જાના સમીકરણ $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ મુજબ,
પ્રક્રિયા આપમેળે ન થાય તે માટે $\Delta G$ ધન $(> 0)$ હોવું જોઈએ.
જો $\Delta H > 0$ (ઉષ્માશોષક) અને $\Delta S < 0$ (એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો) હોય,તો $\Delta G = (\text{ધન}) - T(\text{ઋણ}) = (\text{ધન}) + (\text{ધન}) = \text{ધન} (> 0)$ મળે.
આથી,$\Delta H > 0$ અને $\Delta S < 0$ ની સ્થિતિમાં પ્રક્રિયા આપમેળે થતી નથી.
42
MediumMCQ
$Ag_2O_{(s)} \rightarrow 2Ag_{(s)} + 1/2 O_{2_{(g)}}$ પ્રક્રિયા માટે $\Delta H = 30.56 \, kJ \, mol^{-1}$ અને $\Delta S = 66 \, J \, K^{-1} \, mol^{-1}$ છે. તો કયા તાપમાને $(K)$ પ્રક્રિયા માટે મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર શૂન્ય થશે?
A
$373$
B
$413$
C
$463$
D
$493$

Solution

(C) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફારનું સૂત્ર: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
પ્રક્રિયા સંતુલનમાં હોય ત્યારે $\Delta G = 0$ થાય.
તેથી,$0 = \Delta H - T\Delta S$,જેનો અર્થ છે કે $T = \frac{\Delta H}{\Delta S}$.
અહીં $\Delta H = 30.56 \, kJ \, mol^{-1} = 30560 \, J \, mol^{-1}$ અને $\Delta S = 66 \, J \, K^{-1} \, mol^{-1}$ છે.
$T = \frac{30560}{66} \approx 463 \, K$.
43
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પરિસ્થિતિ રાસાયણિક પ્રક્રિયાને સ્વયંભૂ બનાવે છે?
A
ઉષ્માશોષક અને એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો
B
ઉષ્માક્ષેપક અને એન્ટ્રોપીમાં વધારો
C
ઉષ્માશોષક અને એન્ટ્રોપીમાં વધારો
D
ઉષ્માક્ષેપક અને એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો

Solution

(B) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ હોવા માટે,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $\Delta G$ ઋણ હોવો જોઈએ. આ સંબંધ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$. $\Delta G$ ઋણ રહે તે માટે,$\Delta H$ ઋણ (ઉષ્માક્ષેપક) અને $\Delta S$ ધન (એન્ટ્રોપી/અનિયમિતતામાં વધારો) હોવું જરૂરી છે.
44
MediumMCQ
$283 \ K$ તાપમાને બરફના પિગલનની પ્રક્રિયા માટે $\Delta G$ નું મૂલ્ય શું હશે?
A
$\Delta G > 0$
B
$\Delta G = 0$
C
$\Delta G < 0$
D
એકપણ નહીં

Solution

(C) બરફનું પિગલન એ કલા રૂપાંતરણની પ્રક્રિયા છે.
$273 \ K$ $(0 \ ^\circ C)$ તાપમાને,બરફ અને પાણી સંતુલનમાં હોય છે,તેથી $\Delta G = 0$ થાય.
$273 \ K$ થી ઊંચા તાપમાને,બરફનું પિગલન એ સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,$283 \ K$ તાપમાને આ પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ હોવાથી,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં થતો ફેરફાર ઋણ હશે,એટલે કે $\Delta G < 0$.
45
MediumMCQ
આપમેળે થતી પ્રક્રિયા દરમિયાન શું થાય છે?
A
ઊર્જામાં ફેરફાર થતો નથી
B
મુક્ત ઊર્જામાં ઘટાડો થાય છે
C
એન્ટ્રોપીમાં ઘટાડો થાય છે
D
આંતરિક ઊર્જામાં વધારો થાય છે

Solution

(B) આપમેળે થતી પ્રક્રિયા માટે,તંત્રની ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં ઘટાડો થાય છે,એટલે કે $\Delta G < 0$.
46
EasyMCQ
કયા સંજોગોમાં પ્રક્રિયા હંમેશા આપમેળે થાય છે?
A
$\Delta H > 0, \Delta S < 0$
B
$\Delta S > 0, \Delta H > 0$
C
$\Delta H < 0, \Delta S > 0$
D
$\Delta H = 0, \Delta S > 0$

Solution

(C) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાના સમીકરણ $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ મુજબ,
પ્રક્રિયા આપમેળે થવા માટે $\Delta G$ ઋણ હોવું જરૂરી છે.
જો $\Delta H < 0$ (ઉષ્માક્ષેપક) અને $\Delta S > 0$ (એન્ટ્રોપીમાં વધારો) હોય,તો તાપમાન $T$ ગમે તે હોય,$\Delta G$ હંમેશા ઋણ જ મળે છે.
તેથી,આ સંજોગોમાં પ્રક્રિયા હંમેશા આપમેળે થાય છે.
47
MediumMCQ
$310 \ K$ તાપમાને $4.50 \ g$ મિથેનનો નમૂનો $12.7 \ L$ કદ રોકે છે. જ્યારે આ વાયુ $200 \ torr$ ના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ $3.3 \ L$ જેટલું કદ વધે ત્યાં સુધી સમતાપી પ્રસરણ પામે,ત્યારે થતા કાર્યની ગણતરી $J$ માં કરો. ($.99$ માં)
A
$-87$
B
$-77$
C
$-73$
D
$-85$

Solution

(A) બાહ્ય દબાણ $P_{ext} = 200 \ torr = \frac{200}{760} \ atm \approx 0.26316 \ atm$.
કદમાં થતો ફેરફાર $\Delta V = 3.3 \ L$.
કાર્ય $W = -P_{ext} \times \Delta V$.
$W = -0.26316 \ atm \times 3.3 \ L = -0.8684 \ L \cdot atm$.
$1 \ L \cdot atm = 101.325 \ J$ હોવાથી,
$W = -0.8684 \times 101.325 \ J \approx -87.99 \ J$.
48
EasyMCQ
$0^o \text{C}$ તાપમાને $3 \ mol$ બરફના પીગલન માટે $\Delta G = \dots \dots$
A
શૂન્ય
B
ધન
C
ઋણ
D
નક્કી ન થાય

Solution

(A) $0^o \text{C}$ $(273 \ K)$ તાપમાને,બરફ અને પાણી સંતુલનમાં હોય છે: $H_2O_{(s)} \rightleftharpoons H_2O_{(l)}$.
સંતુલન સ્થિતિએ કોઈપણ પ્રક્રિયા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $\Delta G = 0$ થાય છે.
49
EasyMCQ
અચળ $T$ અને $P$ પર થતી અપ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા માટે,જેમાં માત્ર દબાણ-કદનું કાર્ય સંકળાયેલું છે,એન્ટ્રોપી ફેરફાર $(\Delta S)$ અને ગીબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta G)$ માટે કઈ શરત સંતોષાય છે?
A
$(\Delta S) = 0, (\Delta G) = 0$
B
$(\Delta S) = 0, (\Delta G) > 0$
C
$(\Delta S) < 0, (\Delta G) < 0$
D
$(\Delta S) > 0, (\Delta G) < 0$

Solution

(D) અચળ $T$ અને $P$ પર થતી સ્વયંભૂ (અપ્રતિવર્તી) પ્રક્રિયા માટે,સ્વયંભૂતાની શરતો નીચે મુજબ છે:
$1$. વિશ્વનો કુલ એન્ટ્રોપી ફેરફાર ધન હોવો જોઈએ: $(\Delta S)_{total} > 0$ .
$2$. ગીબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર ઋણ હોવો જોઈએ: $(\Delta G)_{T,P} < 0$ .
તેથી,સાચી શરત $(\Delta S)_{total} > 0$ અને $(\Delta G) < 0$ છે.

Thermodynamics — Free energy and Work · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.