Gastro intestinal hormones/Digestive enzymes Questions in Gujarati

(C) સાચો જવાબ $C$ (સિક્રેટિન) છે.
સિક્રેટિન એ જઠરાંત્રિય માર્ગના પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જેથી એસિડિક કાઈમનું તટસ્થીકરણ થઈ શકે.
વધુમાં,તે યકૃત પર પણ કાર્ય કરે છે અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
આમ,તે બે અંગો: સ્વાદુપિંડ અને યકૃતને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) કોલેસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે નાના આંતરડાના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં આવેલા $I$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,ખાસ કરીને પકવાશય (duodenum) અને મધ્યાંત્ર (jejunum) માં.
તેના મુખ્ય કાર્યોમાં સ્વાદુપિંડમાંથી પાચક ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરવું અને પિત્તાશયનું સંકોચન કરીને પિત્તને નાના આંતરડામાં મુક્ત કરવાનો સમાવેશ થાય છે,જે ચરબી અને પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે સિક્રેટિન એક્સોક્રાઇન સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,પિત્તાશય પર નહીં.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને અને પિત્તાશય પર કાર્ય કરીને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$A$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે.

(C) ઉત્સેચકો જૈવિક ઉદ્દીપકો છે જે ચોક્કસ $pH$ સ્તરે શ્રેષ્ઠ પ્રવૃત્તિ દર્શાવે છે.
પ્રોટીએઝ,જેમ કે જઠરમાં જોવા મળતું પેપ્સિન,અત્યંત એસિડિક વાતાવરણમાં ($1.5$ થી $2.5$ ની ઓછી $pH$ રેન્જ) શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
લાઈપેઝ અને મોટાભાગના કાર્બોહાઈડ્રેઝ સામાન્ય રીતે નાના આંતરડામાં જોવા મળતા તટસ્થ અથવા સહેજ આલ્કલાઇન $pH$ સ્તરે શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પ્રોટીએઝ એ એવા ઉત્સેચકો છે જે એસિડિક $pH$ પર શ્રેષ્ઠ રીતે સક્રિય હોય છે.

(D) સ્વાદુરસનો સ્રાવ મુખ્યત્વે જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. $Secretin$ (સિક્રિટીન) સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $Cholecystokinin$ $(CCK)$ સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ બંને અંતઃસ્ત્રાવો સ્વાદુરસના સ્રાવમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,પરંતુ $Secretin$ એ સ્વાદુરસના જલીય ઘટકોના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરવા માટે જાણીતો મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેથી,સૌથી યોગ્ય ઉત્તર $Secretin$ (સિક્રિટીન) છે.

(D) જઠરરસનો સ્રાવ મુખ્યત્વે ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી પદ્ધતિઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. ગેસ્ટ્રીન એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરરસના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. એન્ટરોગેસ્ટ્રોન (જેને ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ અથવા $GIP$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જ્યારે ફેટી એસિડ્સ અને એસિડિક કાઈમ પકવાશયમાં પ્રવેશે છે ત્યારે પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
$3$. આ અંતઃસ્ત્રાવ જઠરરસના સ્રાવને અવરોધવાનું અને જઠરની ગતિશીલતા ઘટાડવાનું કાર્ય કરે છે,જેથી નાના આંતરડામાં પાચન માટે વધુ સમય મળી રહે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) પાચનતંત્રનું નિયમન જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે:
$1$. ગેસ્ટ્રીન જઠરમાં $HCl$ અને પેપ્સીનોજનના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. એન્ટરોગેસ્ટ્રોન (જેને ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ અથવા $GIP$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જઠરના સ્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.
$3$. કોલિસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ પિત્તાશયમાંથી પિત્તરસ અને સ્વાદુપિંડમાંથી સ્વાદુરસના ઉત્સેચકોના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. પેન્ક્રીયાઝાયમીન સ્વાદુરસના ઉત્સેચકોના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,જઠરરસના અવરોધન અને જઠર,સ્વાદુપિંડ તથા પિત્તરસના સ્રાવના નિયમનમાં સામેલ અંતઃસ્ત્રાવોનો સાચો ક્રમ ગેસ્ટ્રીન,એન્ટરોગેસ્ટ્રોન,કોલિસીસ્ટોકાઈનીન અને પેન્ક્રીયાઝાયમીન છે.

(B) $Enterokinase$ (જેને $Enteropeptidase$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઉત્સેચક આંતરડાના શ્લેષ્મ (intestinal mucosa) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડ દ્વારા પકવાશયમાં મુક્ત થતા નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક $Trypsinogen$ પર કાર્ય કરે છે.
$Enterokinase$ એ $Trypsinogen$ ને તેના સક્રિય સ્વરૂપ $Trypsin$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
ત્યારબાદ $Trypsin$ અન્ય સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે $Chymotrypsinogen$ અને $Procarboxypeptidase$ ને સક્રિય કરે છે,જે પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(A) સાચી જોડ $Maltose - Maltase$ છે.
$Maltase$ એ એક વિશિષ્ટ ઉત્સેચક છે જે ડાયસેકેરાઇડ $Maltose$ નું જળવિભાજન કરીને $Glucose$ ના બે અણુઓમાં રૂપાંતર કરે છે.
$Lactose$ નું પાચન $Lactase$ દ્વારા થાય છે,$Renin$ દ્વારા નહીં.
$Starch$ નું પાચન મુખ્યત્વે $Amylase$ દ્વારા થાય છે (સ્ટીએપ્સીન એ સ્વાદુપિંડના લાઈપેઝનું બીજું નામ છે,જે ચરબી પર કાર્ય કરે છે).
$Casein$ એ દૂધનું પ્રોટીન છે જેના પર મુખ્યત્વે શિશુઓમાં $Renin$ અથવા પુખ્ત વયના લોકોમાં $Pepsin$ કાર્ય કરે છે,$Chymotrypsin$ નહીં.

(C) પિત્તાશયનું સંકોચન અને સ્ફિન્ક્ટર ઓફ ઓડી $(Sphincter \, of \, Oddi)$ નું શિથિલન મુખ્યત્વે $Cholecystokinin$ $(CCK)$ અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
$CCK$ એ નાના આંતરડાના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં આવેલા $I$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે, જે કાઈમમાં રહેલા ચરબી અને પ્રોટીનની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
એકવાર રુધિરમાં મુક્ત થયા પછી, તે પિત્તાશય સુધી પહોંચે છે અને ચરબીના પાચનમાં મદદ કરવા માટે પિત્તને પકવાશયમાં મુક્ત કરવા માટે તેના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે.

(A) $Gastrin$ (ગેસ્ટ્રીન) અંતઃસ્ત્રાવ જઠરના પાયલોરિક એન્ટ્રમમાં આવેલા $G-cells$ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે જઠરની ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરીને જઠરરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જેમાં $HCl$ અને પેપ્સીનોજનનો સમાવેશ થાય છે.
$Renin$ (રેનીન) એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
$Enterokinase$ (એન્ટરોકાઇનેઝ) એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે જે ટ્રિપ્સીનોજનને સક્રિય કરે છે.
$Enterogastrone$ (એન્ટરોગેસ્ટ્રીન) એવો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.

(D) કોલિસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ અને ડ્યુઓકાઈનીન એ જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો છે.
$CCK$ નો સ્ત્રાવ પકવાશય અને અગ્ર-મધ્યાંત્રના શ્લેષ્મસ્તરના $I$-કોષો દ્વારા થાય છે.
ડ્યુઓકાઈનીનનો સ્ત્રાવ પકવાશયના શ્લેષ્મસ્તર દ્વારા થાય છે.
આ બંને અંતઃસ્ત્રાવો નાના આંતરડાની દીવાલમાં આવેલા અંતઃસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) બાફેલા બટાકા એ સ્ટાર્ચનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
મનુષ્યના પાચનતંત્રમાં,સ્ટાર્ચનું પાચન મુખમાં લાળરસ એમાયલેઝ અને નાના આંતરડામાં સ્વાદુરસીય એમાયલેઝ દ્વારા સરળ શર્કરા (જેમ કે માલ્ટોઝ) માં થાય છે.
તેથી,સ્ટાર્ચ એ ખોરાકનો પાચ્ય ઘટક છે.
જો કે,સેલ્યુલોઝ એ વનસ્પતિ કોષદીવાલમાં જોવા મળતી બંધારણીય પોલીસેકેરાઈડ છે,જેનું પાચન મનુષ્યો કરી શકતા નથી કારણ કે આપણામાં સેલ્યુલેઝ ઉત્સેચકનો અભાવ હોય છે.
$DNA$ તમામ વનસ્પતિ કોષોમાં હાજર હોય છે,અને તેનું પાચન નાના આંતરડામાં સ્વાદુરસીય $DNAase$ દ્વારા ન્યુક્લિઓટાઈડ્સમાં થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$DNA$ એવો ઘટક છે જેનું પાચન ખાસ કરીને સ્વાદુરસીય $DNAase$ દ્વારા થાય છે.

(B) પક્વાશય (duodenum) બે મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,$Secretin$ (સિક્રિટીન) અને $Cholecystokinin$ ($CCK$ - કોલિસીસ્ટોકાઈનીન),જે પાચન પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$Secretin$ સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત સ્વાદુરસ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે અને તે બ્રુનરની ગ્રંથિઓને (જે પક્વાશયના સબમ્યુકોસામાં આવેલી હોય છે) શ્લેષ્મ અને ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે પણ ઉત્તેજિત કરે છે.
$Cholecystokinin$ $(CCK)$ પિત્તાશયને પિત્ત મુક્ત કરવા માટે અને સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સિક્રિટીન અને કોલિસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પક્વાશયના શ્લેષ્મસ્તરમાં આવેલા અંતઃસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
સિક્રિટીન સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જ્યારે $CCK$ પિત્તાશયને પિત્તરસ મુક્ત કરવા અને સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સ્ત્રાવનું સાચું સ્થાન પક્વાશય છે.

(C) મનુષ્યમાં,ખાસ કરીને શિશુઓમાં,જઠર $Rennin$ (જેને $Chymosin$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નામનો ઉત્સેચક સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઉત્સેચક દૂધના પ્રોટીન,ખાસ કરીને $Casein$ ના પાચન માટે જવાબદાર છે.
$Rennin$ દ્રાવ્ય દૂધના પ્રોટીન $Casein$ ને અદ્રાવ્ય $Paracasein$ (કેલ્શિયમ પેરાકેસીનેટ) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનું ત્યારબાદ $Pepsin$ દ્વારા વધુ પાચન થાય છે.

(A) સ્વાદુરસ અને બાયકાર્બોનેટનો સ્રાવ પકવાશય (duodenum) માં ઉત્પન્ન થતા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. $Secretin$ (સિક્રિટીન) સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ પર કાર્ય કરીને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $Cholecystokinin$ $(CCK)$ (કોલિસીસ્ટોકાઈનીન) સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને સ્વાદુરસના ઉત્સેચકોના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$Cholecystokinin$ અને $Secretin$ બંને સ્વાદુપિંડના સ્રાવને ઉત્તેજિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) લાઈપેઝ એવા ઉત્સેચકો છે જે ચરબી (લિપિડ્સ) ના ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલમાં વિઘટન માટે જવાબદાર છે. એમાયલેઝ સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં વિઘટન કરે છે. પ્રોટીએઝ પ્રોટીનનું એમિનો એસિડમાં વિઘટન કરે છે. ડાયસેકેરાઈડેઝ ડાયસેકેરાઈડ્સનું મોનોસેકેરાઈડ્સમાં વિઘટન કરે છે. તેથી,લાઈપેઝ અને સ્ટાર્ચની જોડી ખોટી છે.

(D) શેરડી અને બીટ એ સુક્રોઝના સૌથી સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે,જે એક ડાયસેકેરાઇડ છે.
માનવ પાચનતંત્રમાં,ઇન્વર્ટેઝ (જેને સુક્રેઝ પણ કહેવાય છે) ઉત્સેચક નાના આંતરડાના પકવાશય (Duodenum) માં હાજર હોય છે.
આ ઉત્સેચક સુક્રોઝનું જળવિભાજન કરીને તેને ગ્લુકોઝના એક અણુ અને ફ્રુક્ટોઝના એક અણુમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પેપ્સિન પ્રોટીન પર કાર્ય કરે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે લાળમાં રહેલ એમાયલેઝ સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરીને માલ્ટોઝ બનાવે છે,ગ્લુકોઝ નહીં.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે લિપેઝ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ પર કાર્ય કરીને ફેટી એસિડ્સ અને મોનોગ્લિસરાઇડ્સ બનાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સુક્રોઝના ઉત્સેચકીય વિઘટનનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(D) દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) નું પાચન પેપ્સિન અને કાઈમોટ્રિપ્સિન બંને દ્વારા થઈ શકે છે. પેપ્સિન એ જઠરમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે કેસીન સહિતના પ્રોટીન પર કાર્ય કરે છે. કાઈમોટ્રિપ્સિન એ સ્વાદુપિંડનો ઉત્સેચક છે જે કેસીન સહિતના પ્રોટીનનું પણ વિઘટન કરે છે. તેથી,કાઈમોટ્રિપ્સિન કેસીનનું પાચન કરી શકે છે તે વિધાન સાચું છે.

(C) સ્વાદુપિંડનું એમાયલેઝ એ કાર્બોદિતનું પાચન કરતો ઉત્સેચક (એમાયલોલિટિક ઉત્સેચક) છે,જે સ્ટાર્ચ અને ગ્લાયકોજનનું જળવિભાજન કરીને તેને માલ્ટોઝ,આઈસોમાલ્ટોઝ અને લિમિટ ડેક્સટ્રિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
પ્રોટીનનું પાચન ટ્રિપ્સિન,કાઈમોટ્રિપ્સિન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ જેવા પ્રોટીઓલિટિક ઉત્સેચકો દ્વારા થાય છે,એમાયલેઝ દ્વારા નહીં.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(A) ટ્રિપ્સિન એ પ્રાણીઓના આંતરડામાં જોવા મળતો પ્રોટીનનું પાચન કરનાર ઉત્સેચક છે.
જે શિકારી પ્રાણીઓ તેમના શિકારનું રુધિર પીવે છે,તેમાં ટ્રિપ્સિન રુધિરમાં રહેલા $fibrinogen$ (ફાઈબ્રિનોજન) નું $fibrin$ (ફાઈબ્રિન) માં જળવિભાજન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા રુધિરના ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા તરફ દોરી જાય છે,જે રુધિરના પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે $ptyalin$ (લાળ એમાયલેઝ) સ્ટાર્ચ પર કાર્ય કરે છે અને તેને માલ્ટોઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે $sucrase$ (ઇન્વર્ટેઝ) સુક્રોઝનું જળવિભાજન ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝમાં કરે છે,લેક્ટોઝમાં નહીં. લેક્ટોઝનું જળવિભાજન $lactase$ ઉત્સેચક દ્વારા ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં થાય છે.

(N/A) ઉત્સેચક ટ્રિપ્સિન (સ્વાદુપિંડના રસમાં હાજર) નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક કાઈમોટ્રિપ્સિનૉજનને સક્રિય કાઈમોટ્રિપ્સિનમાં ફેરવે છે.
$\text{Chymotrypsinogen (નિષ્ક્રિય)} \xrightarrow{\text{Trypsin}} \text{Chymotrypsin (સક્રિય)}$
સક્રિય થયેલ કાઈમોટ્રિપ્સિન આંશિક રીતે જળવિભાજિત થયેલા પ્રોટીનનું પેપ્ટાઈડ્સમાં વધુ વિઘટન કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$\text{Proteins} \xrightarrow{\text{Chymotrypsin}} \text{Peptides}$
સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા તે જ શ્રેણીના (પ્રોટીએઝ) અન્ય પાચક ઉત્સેચકો ટ્રિપ્સિનૉજન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટાઈડેઝ છે.
ટ્રિપ્સિનૉજન સ્વાદુપિંડના રસમાં નિષ્ક્રિય સ્વરૂપે હોય છે. આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક એન્ટરોકાઈનેઝ,ટ્રિપ્સિનૉજનને ટ્રિપ્સિનમાં સક્રિય કરે છે.
$\text{Trypsinogen} \xrightarrow{\text{Enterokinase}} \text{Trypsin} + \text{Inactive peptide}$
ત્યારબાદ સક્રિય થયેલ ટ્રિપ્સિન બાકીના ટ્રિપ્સિનૉજનનું જળવિભાજન કરે છે અને અન્ય સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે કાઈમોટ્રિપ્સિનૉજન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટાઈડેઝને સક્રિય કરે છે. ટ્રિપ્સિન પ્રોટીનને પેપ્ટાઈડ્સમાં તોડવામાં પણ મદદ કરે છે.
$\text{Proteins} \xrightarrow{\text{Trypsin}} \text{Peptides}$
કાર્બોક્સિપેપ્ટાઈડેઝ પેપ્ટાઈડ શૃંખલાના કાર્બોક્સિલ છેડા પર કાર્ય કરે છે અને છેલ્લા એમિનો એસિડને મુક્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
$\text{Peptides} \xrightarrow{\text{Carboxypeptidase}} \text{Small peptide chain} + \text{Amino acids}$

(N/A) પાચનમાર્ગની પ્રવૃત્તિઓ વિવિધ ભાગોના યોગ્ય સંકલન માટે ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
ખોરાકનો દેખાવ,ગંધ અને/અથવા મુખગુહામાં ખોરાકની હાજરી લાળના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
જઠર અને આંતરડાના સ્ત્રાવ પણ સમાન રીતે ચેતાકીય સંકેતો દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે. પાચનનળીના વિવિધ ભાગોની સ્નાયુબદ્ધ પ્રવૃત્તિઓ સ્થાનિક અને $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) દ્વારા ચેતાકીય પદ્ધતિઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
પાચક રસોના સ્ત્રાવનું અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ જઠર અને આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા સ્થાનિક અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા કરવામાં આવે છે.

$1$. અંતઃસ્ત્રાવ	$2$. કાર્ય
ગેસ્ટ્રિન	જઠરરસના સ્ત્રાવને પ્રેરે છે.
પેન્ક્રિઓઝાઇમિન	સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને પ્રેરે છે.
સિક્રેટિન	સ્વાદુરસમાં પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને પ્રેરે છે.
કોલેસિસ્ટોકાઇનિન $(CCK)$	પિત્તરસ અને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને પ્રેરે છે.
એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન/ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઇડ $(GIP)$	જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.

(N/A) પાચનતંત્રના વિવિધ ભાગોના યોગ્ય સંકલન માટે જઠરાંત્રીય માર્ગની પ્રવૃત્તિઓ ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
પાચક રસોના સ્ત્રાવનું અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ જઠર અને આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તર દ્વારા ઉત્પન્ન થતા સ્થાનિક અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે.

$1$. અંતઃસ્ત્રાવ	$2$. કાર્ય
ગેસ્ટ્રિન	જઠરની ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરે છે અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ તથા પેપ્સિનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
સિક્રેટિન	સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરે છે અને પાણી તથા બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$	સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરે છે અને અનુક્રમે સ્વાદુરસના ઉત્સેચકો અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ $(GIP)$	જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.

(C) જઠરઆંત્રીય માર્ગની વિવિધ પ્રક્રિયાઓનું યોગ્ય સંકલન કરવા માટે તે ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
જઠરઆંત્રીય માર્ગના વિવિધ ભાગોમાં આવેલા અંતઃસ્ત્રાવી કોષો ચાર મુખ્ય પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: ગેસ્ટ્રિન,સિક્રિટીન,કોલિસિસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ અને ગેસ્ટ્રિક ઈન્હિબિટરી પેપ્ટઈડ $(GIP)$.
ગેસ્ટ્રિન જઠર ગ્રંથિઓ પર અસર કરે છે અને $HCl$ તથા પેપ્સિનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે. સિક્રિટીન બહિઃસ્ત્રાવી સ્વાદુપિંડ પર અસર કરે છે અને પાણી તથા બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે. $CCK$ સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે.

(N/A)

પેપ્સીનોજન	ટ્રિપ્સીનોજન
$(1)$ તે જઠરની જઠરગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.	$(1)$ તે સ્વાદુપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$(2)$ તે જઠરરસમાં રહેલો નિષ્ક્રિય પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.	$(2)$ તે સ્વાદુરસમાં રહેલો નિષ્ક્રિય પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
$(3)$ તે મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં સક્રિય પેપ્સીનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.	$(3)$ તે એન્ટરોકાઈનેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં સક્રિય ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$(4)$ તે પ્રોટીનનું પ્રોટીઓઝ અને પેપ્ટોન્સમાં રૂપાંતર કરવામાં મદદ કરે છે.	$(4)$ તે પ્રોટીન,પ્રોટીઓઝ અને પેપ્ટોન્સનું ડાયપેપ્ટાઈડમાં રૂપાંતર કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) $(1)$ ટાયલિન (લાળ એમાયલેઝ) એ લાળમાં રહેલો ઉત્સેચક છે. તે સ્ટાર્ચનું આંશિક પાચન કરીને તેને માલ્ટોઝમાં રૂપાંતરિત કરે છે,આમ તે કાર્બોદિતોના રાસાયણિક પાચનની શરૂઆત કરે છે.
$(2)$ રેનિન એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે. તે દૂધના પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,કારણ કે તે દૂધમાં રહેલા દ્રાવ્ય પ્રોટીન કેસીનોજનને અદ્રાવ્ય કેસીન (દહીં) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનું ત્યારબાદ પેપ્સિન દ્વારા વધુ પાચન થાય છે.

(N/A) $(1)$ એન્ટરોકાઈનેઝ એ આંતરડાના શ્લેષ્મ (ખાસ કરીને પકવાશય) દ્વારા સ્ત્રવિત થતો ઉત્સેચક છે. તે નિષ્ક્રિય ટ્રિપ્સીનોજનને સક્રિય ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતરિત કરીને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોને સક્રિય કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$(2)$ ગેસ્ટ્રિક ઇનહિબિટરી પેપ્ટાઈડ $(GIP)$ એ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધવાનું છે,જેના દ્વારા તે પાચન પ્રક્રિયાનું નિયમન કરે છે.

(C) જઠરાંત્રીય માર્ગની પ્રવૃત્તિઓનું નિયમન ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી બંને પ્રકારના નિયંત્રણ દ્વારા થાય છે,જેથી પાચનતંત્રના વિવિધ ભાગો વચ્ચે યોગ્ય સંકલન જળવાઈ રહે.
ચેતાકીય નિયંત્રણ સ્થાનિક આંત્ર ચેતાતંત્ર (enteric nervous system) અને સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા થાય છે.
અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ જઠરાંત્રીય શ્લેષ્મકલાના અંતઃસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા મુક્ત થતા વિવિધ જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ગેસ્ટ્રિન,સિક્રેટિન અને કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન) દ્વારા થાય છે.

(C) એન્ટરોકાઈનેઝ ઉત્સેચક આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તે સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક ટ્રિપ્સીનોજન પર કાર્ય કરે છે અને તેને તેના સક્રિય સ્વરૂપ,ટ્રિપ્સિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ સક્રિયકરણ નાના આંતરડામાં પ્રોટીન પાચનની પ્રક્રિયામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

(B) રેનિન એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે. તે દૂધના પ્રોટીન કેસીનનું પેરાકેસીનમાં વિશિષ્ટ રીતે જળવિભાજન કરે છે,જે ત્યારબાદ કેલ્શિયમ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ પેરાકેસીનેટ (દહીં) બનાવે છે,જે દૂધના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(A) એમાયલેઝ એ એક ઉત્સેચક છે જે સ્ટાર્ચ (પોલિસેકેરાઇડ) પર કાર્ય કરે છે અને તેનું ગ્લુકોઝ અથવા માલ્ટોઝ જેવી સરળ શર્કરામાં જળવિભાજન કરે છે. સંપૂર્ણ જળવિભાજનના સંદર્ભમાં,એમાયલેઝ સ્ટાર્ચને ગ્લુકોઝના એકમોમાં તોડવામાં મદદ કરે છે.

(A) જઠરરસનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે $Gastrin$ (ગેસ્ટ્રિન) અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$Gastrin$ એ જઠરના પાયલોરિક એન્ટ્રમ અને ડ્યુઓડેનલ મ્યુકોસામાં આવેલા $G$-કોષો દ્વારા પ્રોટીન,પેપ્ટાઈડ્સ અને આલ્કોહોલની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
એકવાર રુધિરમાં મુક્ત થયા પછી,$Gastrin$ જઠરની ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરે છે અને મોટી માત્રામાં જઠરરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જેમાં $HCl$ અને પેપ્સિનોજન હોય છે.
તેથી,$Gastrin$ એ જઠરના સ્ત્રાવનું મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રક છે.

(D) કોલેસિસ્ટોકાઈનિન-પેન્ક્રિયોઝાઈમિન $(CCK-PZ)$ એ નાના આંતરડાના અધિચ્છદ દ્વારા સ્ત્રવતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે પિત્તાશયને સંકોચવા અને પિત્તરસને મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
સાથે જ,તે સ્વાદુપિંડને સ્વાદુરસમાં પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા અને તેને મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) પેપ્સિન $pH$ $5$ થી ઉપર હોય ત્યારે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
પેપ્સિન એ પ્રોટીઓલિટીક અથવા પ્રોટીનનું પાચન કરનાર ઉત્સેચક છે.
પેપ્સિન માટે શ્રેષ્ઠ $pH$ આશરે $2$ છે,તેથી તે જઠરના અત્યંત એસિડિક પાચક રસમાં સારી રીતે કાર્ય કરે છે,જ્યારે તે બેઝિક (આલ્કલાઇન) માધ્યમમાં નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.

(A) પાચક ઉત્સેચકોને હાઈડ્રોલેઝ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ રાસાયણિક બંધોના જળવિભાજન (hydrolysis) ને ઉદ્દીપ્ત કરે છે. જળવિભાજન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રોટીન,કાર્બોદિતો અને ચરબી જેવા જટિલ અણુઓને તેમના સરળ,શોષણક્ષમ સ્વરૂપોમાં તોડવા માટે પાણીના અણુનો ઉપયોગ થાય છે.

(C) પિત્ત ક્ષારો ચરબીના તૈલોદ્દીકરણ (emulsification) માટે આવશ્યક છે,જે ઉત્સેચકોની પ્રક્રિયા માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
લાઈપેઝ એ ચરબીનું ડાય- અને મોનોગ્લિસરાઈડ્સમાં પાચન કરવા માટે જવાબદાર ઉત્સેચક છે.
પિત્ત ક્ષારો લાઈપેઝ માટે સક્રિયકારક અથવા સહ-કારક (co-factor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે નાના આંતરડામાં તેની ઉદ્દીપકીય પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
તેથી,પિત્ત ક્ષારો તૈલોદ્દીકૃત ચરબી પર લાઈપેઝની ક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન એ જઠરાંત્રિય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ગેસ્ટ્રિન,સિક્રેટિન અને કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન જેવા અન્ય અંતઃસ્ત્રાવોની સાથે પાચક સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન જઠરના સંકોચનને ધીમું કરીને અને જઠરના એસિડના સ્ત્રાવને અવરોધીને કાર્ય કરે છે.
જઠર પર આ અવરોધક અસરને કારણે,તેને ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઇડ $(GIP)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સેક્રેટિન અને કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ એ પાચનમાર્ગના પકવાશયમાં સ્ત્રવિત થતા બે મુખ્ય જઠરાંત્રીય $(GI)$ અંતઃસ્ત્રાવો છે.
$CCK$ પિત્તાશયના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે અને આમ આંતરડામાં પિત્ત ક્ષારોનો પ્રવાહ વધારે છે.
જ્યારે,સેક્રેટિન આલ્કલાઇન સ્વાદુપિંડના રસના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે જઠરમાંથી આંતરડામાં પ્રવેશતા એસિડને તટસ્થ કરે છે.

(D) સેક્રેટિન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પકવાશય (Duodenum) ના શ્લેષ્મ સ્તરમાં રહેલા $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક અન્નરસ (chyme) નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે,ત્યારે આ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત થાય છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જે અન્નરસની એસિડિકતાને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે. તે યકૃતને પિત્તનું ઉત્પાદન વધારવા માટે પણ ઉત્તેજિત કરે છે.

(D) વર્ણવેલ કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$I.$ એન્ટેરોક્રિનિન એ ક્રિપ્ટ્સ ઓફ લિબરકુનને આંતરડાના રસ (succus entericus) નો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$II.$ સોમેટોસ્ટેટિન એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે સ્વાદુપિંડમાંથી ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન બંનેના સ્ત્રાવને અવરોધે છે (ખાસ કરીને આલ્ફા અને બીટા કોષોમાંથી).
$III.$ ડ્યુઓક્રિનિન એ બ્રનરની ગ્રંથિઓને (જે ડ્યુઓડેનમમાં આવેલી હોય છે) શ્લેષ્મ અને બાયકાર્બોનેટયુક્ત પ્રવાહી મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેથી ડ્યુઓડેનમની દીવાલને એસિડિક કાઇમથી બચાવી શકાય.
તેથી,સાચી જોડ $I$-એન્ટેરોક્રિનિન,$II$-સોમેટોસ્ટેટિન અને $III$-ડ્યુઓક્રિનિન છે.

(D) જઠરરસમાં પેપ્સિનોજન (જે પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે),જઠરીય લાઈપેઝ અને શિશુઓમાં રેનિન (કાઈમોસિન) હોય છે.
$1$. એમાયલેઝ લાળ (મુખ) અને સ્વાદુપિંડના રસમાં જોવા મળે છે.
$2$. ટ્રિપ્સિન અને કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ એ સ્વાદુપિંડના રસમાં જોવા મળતા ઉત્સેચકો છે,જઠરરસમાં નહીં.

(C) ટાયલિન,જેને લાળ એમાયલેઝ (salivary amylase) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે લાળમાં રહેલો એક ઉત્સેચક છે જે સ્ટાર્ચનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે.
તેની ઉદ્દીપકીય પ્રવૃત્તિ માટે ક્લોરાઈડ આયનો $(Cl^-)$ ની હાજરી આવશ્યક સહ-કારક (cofactor) તરીકે જરૂરી છે.
મુખમાં થતી પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$\text{સ્ટાર્ચ} \xrightarrow[pH = 6.8]{\text{ટાયલિન}, Cl^-} \text{માલ્ટોઝ} + \text{આઈસોમાલ્ટોઝ} + \text{ડેક્સટ્રિન્સ}$

(B) $Trypsin$ એ પાચક ઉત્સેચક છે,જ્યારે $Gastrin$,$Secretin$ અને $Enterocrinin$ એ જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો છે. તેથી,$Trypsin$ એ અસંગત છે.

(A) કોલેગોગ્સ એવા પદાર્થો છે જે પિત્તનો પ્રવાહ પકવાશયમાં વધારે છે.
તેઓ પિત્તાશયના સંકોચન અને ઓડીના મુદ્રિકા સ્નાયુ (sphincter of Oddi) ના શિથિલનને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા કોલેસિસ્ટોકાઈનિન-પેન્ક્રિઓઝાઈમિન $(CCK-PZ)$ હોર્મોન દ્વારા થાય છે,જે ચરબી અને પ્રોટીનની હાજરીના પ્રતિભાવમાં પકવાશયના શ્લેષ્મ કોષોમાંથી મુક્ત થાય છે.
તેથી,$CCK-PZ$ નું મુક્ત થવું એ તે પદ્ધતિ છે જેના દ્વારા કોલેગોગ્સ પિત્તાશયનું સંકોચન પ્રેરે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) ટ્રિપ્સિન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા ટ્રિપ્સિનોજન નામના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
તેને એન્ડોપેપ્ટિડેઝ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે ખાસ કરીને પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાના છેડાને બદલે તેના આંતરિક ભાગમાં રહેલા પેપ્ટાઈડ બંધોને તોડે છે.
આમ,ઉત્સેચકનું એન્ડોપેપ્ટિડેઝ તરીકેનું કાર્ય તેના આંતરિક પેપ્ટાઈડ બંધો પર કાર્ય કરવાની ક્ષમતા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) ગેસ્ટ્રિન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે જઠરના પાયલોરિક એન્ટ્રમમાં આવેલા $G$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે જઠરની પેરીએટલ કોષોને હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સ્ત્રવિત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે,જે બંને મળીને જઠરરસ બનાવે છે.
તેથી,તે જઠરના એસિડના સ્ત્રાવના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.