Gastro intestinal hormones/Digestive enzymes Questions in Gujarati

(A) એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન એ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
જ્યારે અન્નરસ (chyme) પકવાશયમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે જઠરના સ્ત્રાવ (પેરિએટલ કોષોમાંથી $HCl$ સહિત) ને અવરોધે છે અને જઠરના હલનચલન (સંકોચન) ને ઘટાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $\text{એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન}$ એ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે જઠરના સ્ત્રાવ અને જઠરની ગતિશીલતાને અવરોધે છે.
જ્યારે અન્નરસ $(chyme)$ નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે ત્યારે તે જઠર ખાલી થવાની પ્રક્રિયાને ધીમી કરવા માટે નકારાત્મક પ્રતિપોષણ તંત્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $Enterogastrone$ એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે આંતરડામાં ચરબીની હાજરી હોય ત્યારે પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય જઠરરસના સ્ત્રાવને અવરોધવાનું અને જઠરની ગતિશીલતા ઘટાડવાનું છે.
આનાથી નાના આંતરડામાં ચરબીના પાચન અને અભિશોષણ માટે વધુ સમય મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) એન્ટેરોકાઈનેઝ (જેને એન્ટેરોપેપ્ટિડેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો ઉત્સેચક છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડના નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક ટ્રિપ્સીનોજનને તેના સક્રિય સ્વરૂપ,ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતરિત કરવાનું છે. એકવાર ટ્રિપ્સીન સક્રિય થઈ જાય,પછી તે અન્ય સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે કાયમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝને સક્રિય કરે છે,જે પ્રોટીનના પાચન માટે આવશ્યક છે. તેથી,એન્ટેરોકાઈનેઝ દ્વારા સક્રિય થતી પ્રક્રિયા ટ્રિપ્સીનોજનનું ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતર છે.

(B) રેનિન (જેને કાયમોસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
તે દૂધના પ્રોટીન કેસીન (દ્રાવ્ય પ્રોટીન) પર કાર્ય કરે છે અને તેને અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ પેરાકેસિનેટ (પેરાકેસિન) માં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા શિશુઓમાં દૂધના પાચન માટે આવશ્યક છે,કારણ કે તે દૂધને પાચન માર્ગમાંથી ખૂબ ઝડપથી પસાર થતું અટકાવે છે,જેથી અન્ય ઉત્સેચકો તેના પર અસરકારક રીતે કાર્ય કરી શકે.

(B) માનવ પાચનતંત્રમાં,$HCl$ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ) એક સક્રિયકારક તરીકે કાર્ય કરે છે જે નિષ્ક્રિય ઝાયમોજન $Pepsinogen$ ને સક્રિય ઉત્સેચક $Pepsin$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
તે જ રીતે,$Enterokinase$ (જેને $Enteropeptidase$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે જે નિષ્ક્રિય સ્વાદુપિંડના ઝાયમોજન $Trypsinogen$ ને સક્રિય ઉત્સેચક $Trypsin$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.

(A) પુખ્ત માનવીમાં,$Rennin$ (જેને $chymosin$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સામાન્ય રીતે ગેરહાજર હોય છે અથવા નહિવત માત્રામાં હોય છે. $Rennin$ એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે દૂધના પ્રોટીન $(casein)$ ના પાચનમાં મદદ કરે છે.
$Renin$ એ કિડની દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અંતઃસ્ત્રાવ/ઉત્સેચક છે જે બ્લડ પ્રેશરનું નિયમન કરે છે.
$Trypsin$ અને $Pepsin$ એ પુખ્ત વયના લોકોના પાચન માર્ગમાં જોવા મળતા મુખ્ય પાચક ઉત્સેચકો છે.
તેથી,$Rennin$ અલગ પડે છે કારણ કે તે મુખ્યત્વે શિશુઓ સાથે સંકળાયેલ છે,પુખ્ત વયના લોકો સાથે નહીં.

(D) $1$. $Enterokinase$ એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે જે $Trypsinogen$ ને $Trypsin$ માં સક્રિય કરે છે.
$2$. $Amylase$ એ પાચક ઉત્સેચક છે જે સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં વિઘટન કરે છે.
$3$. $Trypsin$ એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા તેના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ $Trypsinogen$ તરીકે સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
$4$. $Enterogastrone$ એ અંતઃસ્ત્રાવ છે,ઉત્સેચક નથી. તે પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.

(B) $Gastrin$ (ગેસ્ટ્રીન) અંતઃસ્ત્રાવ જઠરના અસ્તરમાં આવેલા $G$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે જઠરની ગ્રંથીઓ પર કાર્ય કરીને $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$Renin$ (રેનિન) એ રુધિરના દબાણના નિયમન સાથે સંકળાયેલ ઉત્સેચક છે.
$Secretin$ (સીક્રીટિન) સ્વાદુપિંડને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$Somatomedin$ (સોમેટોમેડિન) વૃદ્ધિના નિયમન સાથે સંકળાયેલ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) પાચનતંત્રનું નિયમન વિવિધ જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે:
$1$. $Gastrin$ (ગેસ્ટ્રીન) જઠરના પાચક રસો (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ અને પેપ્સીનોજન) ના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે.
$2$. $Enterogastrone$ (એન્ટરોગેસ્ટ્રોન) (જેને $GIP$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે.
$3$. $CCK$ (કોલેસીસ્ટોકાઈનીન) પિત્તાશયમાંથી પિત્તનો સ્ત્રાવ ઉત્તેજે છે.
$4$. $Pancreozymin$ (પેન્ક્રીયોઝાયમિન) સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે.
તેથી,જઠરના સ્ત્રાવના અવરોધ અને જઠર,સ્વાદુપિંડ તથા પિત્તના સ્ત્રાવના ઉત્તેજન માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવો ગેસ્ટ્રીન,એન્ટરોગેસ્ટ્રોન,$CCK$ અને પેન્ક્રીયોઝાયમિન છે.

(A) $Pepsin$ એ જઠરના મુખ્ય કોષો દ્વારા નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ $pepsinogen$ તરીકે સ્ત્રવિત થતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે.
$HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ) ની હાજરીમાં,$pepsinogen$ તેના સક્રિય સ્વરૂપ $Pepsin$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$Pepsin$ એસિડિક વાતાવરણ માટે અત્યંત વિશિષ્ટ છે અને $1.20$ થી $1.80$ ની $pH$ મર્યાદામાં મહત્તમ ઉદ્દીપકીય સક્રિયતા દર્શાવે છે.
જો આ મર્યાદા કરતા $pH$ નોંધપાત્ર રીતે વધે,તો ઉત્સેચક નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.

(C) ટ્રીપ્સીનોજન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા નાના આંતરડામાં સ્ત્રવિત થતો નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક (ઝાયમોજન) છે.
તેનું સક્રિય સ્વરૂપ,ટ્રીપ્સીનમાં રૂપાંતર એન્ટેરોકાઈનેઝ (જેને એન્ટેરોપેપ્ટીડેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નામના ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.
એન્ટેરોકાઈનેઝ આંતરડાના શ્લેષ્મ (intestinal mucosa) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
એકવાર ટ્રીપ્સીન બની જાય પછી,તે સ્વાદુપિંડના અન્ય નિષ્ક્રિય ઉત્સેચકો જેવા કે કાયમોટ્રીપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટીડેઝને સક્રિય કરે છે.

(B) એન્ટેરોગેસ્ટ્રીન એ પકવાશય (duodenum) ના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે જઠરના એસિડ $(HCl)$ ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે અને જઠરની ગતિશીલતા ઘટાડે છે.
જ્યારે પકવાશય ભરાઈ જાય અથવા એસિડિટી વધારે હોય ત્યારે તે જઠરમાંથી ખોરાક ખાલી થવાની પ્રક્રિયાને ધીમી કરવા માટે પ્રતિપોષણ (feedback) પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સીક્રીટિન મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટ આયનો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
એન્ટેરોકાઈનીન આંતરડાના રસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગેસ્ટ્રીન જઠરમાં $HCl$ અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પાચક ઉત્સેચકો એ જૈવિક ઉદ્દીપકો છે જે જટિલ ખોરાકના અણુઓને સરળ સ્વરૂપમાં તોડે છે.
મોટાભાગના પાચક ઉત્સેચકો $Hydrolases$ (હાઈડ્રોલેઝ) વર્ગના છે,કારણ કે તેઓ રાસાયણિક બંધોના જળવિભાજનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે (દા.ત.,પ્રોટીન,કાર્બોદિત અને ચરબી).
$Oxidoreductases$ (ઓક્સિડો-રિડક્ટેઝ) રેડોક્સ પ્રતિક્રિયાઓમાં સામેલ છે,પાચનમાં નહીં.
$Enterogastrone$ (એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન) એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે,ઉત્સેચક નથી.
તેથી,$Hydrolase$ એ પાચક ઉત્સેચકો માટેનું સાચું વર્ગીકરણ છે.

(A) કાયમોટ્રિપ્સિન એ પાચક ઉત્સેચક છે જે પ્રોટીએઝ વર્ગમાં આવે છે.
તે સ્વાદુપિંડ દ્વારા કાયમોટ્રિપ્સીનોજન નામના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
નાના આંતરડામાં,તે ટ્રિપ્સિન દ્વારા સક્રિય થાય છે અને પેપ્ટાઈડ બંધોનું જળવિભાજન કરીને પ્રોટીનનું નાના પેપ્ટાઈડ્સમાં વિઘટન કરવાનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,તેને પ્રોટીઓલાઈટિક ઉત્સેચક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે બે અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે: $Secretin$ (સીક્રીટિન) અને $Cholecystokinin$ $(CCK)$.
$Secretin$ સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ પર કાર્ય કરીને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$Cholecystokinin$ $(CCK)$ સ્વાદુપિંડના એસીનાર કોષોને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,બંને અંતઃસ્ત્રાવો સ્વાદુરસના સ્ત્રાવના નિયમનમાં સામેલ છે.

(D) $\text{એન્ટેરોગેસ્ટ્રીન}$ (જેને $Gastric$ $Inhibitory$ $Peptide$ અથવા $GIP$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) અંતઃસ્ત્રાવ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય જઠરરસના સ્ત્રાવ અને જઠરની ગતિશીલતાને અવરોધવાનું છે, જેનાથી જઠરમાંથી ખોરાકનું નાના આંતરડામાં જવાનું પ્રમાણ ધીમું થાય છે.
$\text{ગેસ્ટ્રીન}$ જઠરના એસિડના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે, જ્યારે $\text{સીક્રીટિન}$ અને $CCK$ મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડ અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

(A) પ્રોટીયોલાયટિક ઉત્સેચકો એવા ઉત્સેચકો છે જે પ્રોટીનનું વિઘટન કરીને તેને નાના પોલીપેપ્ટાઈડ્સ અથવા એમિનો એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$1$. $Pepsin$ એ જઠરમાં જોવા મળતો ઉત્સેચક છે જે પ્રોટીનનું પાચન કરીને તેને પેપ્ટાઈડ્સમાં ફેરવે છે.
$2$. $Trypsin$ અને $Chymotrypsin$ એ સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો છે જે નાના આંતરડામાં પેપ્ટાઈડ્સનું વધુ વિઘટન કરીને તેને નાના ટુકડાઓમાં ફેરવે છે.
તેથી,પ્રોટીયોલાયટિક ઉત્સેચકોનો સાચો સમૂહ $Trypsin, Chymotrypsin, Pepsin$ છે.

(C) પિત્તાશયનું સંકોચન મુખ્યત્વે $\text{કોલિસીસ્ટોકાઇનીન}$ $(CCK)$ નામના અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
$CCK$ એ નાના આંતરડા (પકવાશય અને મધ્યાંત્ર) ના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં આવેલા $I$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે, જે કાઇમમાં રહેલા ચરબી અને પ્રોટીનની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
એકવાર રુધિરમાં મુક્ત થયા પછી, $CCK$ પિત્તાશય પર કાર્ય કરે છે અને તેનું સંકોચન પ્રેરે છે, જેનાથી પિત્તરસ સામાન્ય પિત્તનળીમાં અને અંતે પકવાશયમાં ઠલવાય છે, જે ચરબીના પાચન અને અભિશોષણમાં મદદ કરે છે.

(A) એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન એ પકવાશયના શ્લેષ્મસ્તર (duodenal mucosa) દ્વારા સ્ત્રાવ પામતો એક અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધવાનું કાર્ય કરે છે.
તે પકવાશયમાં ચરબીની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,તે પાચનમાર્ગના શ્લેષ્મસ્તર દ્વારા સ્ત્રાવ પામતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(C) માલ્ટેઝ ઉત્સેચક નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે અને તે માલ્ટોઝનું બે ગ્લુકોઝના અણુઓમાં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર છે.
આ ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયા આંતરડાના રસ (succus entericus) માં થાય છે,જે સ્વભાવે થોડો આલ્કલાઇન (બેઝિક) હોય છે.
તેથી,માલ્ટેઝની પ્રક્રિયા માટે શ્રેષ્ઠ $pH$ $7$ કરતા થોડી વધારે (સામાન્ય રીતે $7.5$ થી $8.0$ ની વચ્ચે) હોય છે.

(D) એમિનોપેપ્ટિડેઝ એ નાના આંતરડામાં જોવા મળતો બ્રશ બોર્ડર ઉત્સેચક છે.
તે પેપ્ટાઈડ્સના $N$-ટર્મિનલ છેડા પર કાર્ય કરે છે.
તે ખાસ કરીને પોલીપેપ્ટાઈડ્સ અથવા ઓલિગોપેપ્ટાઈડ્સના $N$-ટર્મિનલ છેડા પરના પેપ્ટાઈડ બંધોનું જળવિભાજન કરીને મુક્ત એમિનો એસિડ મુક્ત કરે છે.
તેથી,એમિનોપેપ્ટિડેઝની પ્રક્રિયાનું અંતિમ ઉત્પાદન એમિનો એસિડ છે.

(B) એન્ટેરોકાઈનેઝ (જેને એન્ટેરોપેપ્ટિડેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત નિષ્ક્રિય ઝાયમોજન,ટ્રિપ્સિનોજનને તેના સક્રિય સ્વરૂપ,ટ્રિપ્સિનમાં રૂપાંતરિત કરવાનું છે. આ સક્રિયકરણ પ્રોટીન પાચનની પ્રક્રિયામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે કારણ કે ટ્રિપ્સિન ત્યારબાદ અન્ય સ્વાદુપિંડના ઝાયમોજન જેવા કે કાયમોટ્રિપ્સિનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝને સક્રિય કરે છે.

(A) ગેસ્ટ્રીન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે જઠરની ગ્રંથિઓમાંથી જઠરરસ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ અને પેપ્સીનોજન) ના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે.
$\text{એન્ટેરોગેસ્ટેરોન}$ જઠરના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.
$\text{સીક્રિટિન}$ સ્વાદુપિંડને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજે છે.
$\text{હિપેક્રાઈનીન}$ યકૃતને પિત્તનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજે છે.

(B) યકૃતમાંથી પિત્તરસનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે $Secretin$ (સીક્રીટિન) અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક અન્નરસ (chyme) પકવાશયમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા $Secretin$ ઉત્પન્ન થાય છે.
તે યકૃત પર કાર્ય કરીને પિત્તરસના ઉત્પાદન અને પિત્ત નળીઓમાં તેના સ્ત્રાવને વધારે છે.
$Gastrin$ જઠરના એસિડના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે,$Enterogastrone$ જઠરના સ્ત્રાવને અવરોધે છે,અને $Enterokinase$ એ એક ઉત્સેચક છે જે ટ્રિપ્સીનોજનને સક્રિય કરે છે.

(D) આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરના બ્રશ બોર્ડર કોષો એવા ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે આંતરડાના રસ (succus entericus) બનાવે છે. આ ઉત્સેચકોમાં ડાયસેકેરાઈડેઝ (જેમ કે માલ્ટેઝ,લેક્ટેઝ,સુક્રેઝ),ડાયપેપ્ટિડેઝ,ન્યુક્લિઓટાઈડેઝ અને ન્યુક્લિઓસિડેઝનો સમાવેશ થાય છે. લાઈપેઝ અને સ્ટીએપ્સિન (જે એક સ્વાદુપિંડનો લાઈપેઝ છે) મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને નાના આંતરડામાં મુક્ત થાય છે,તે આંતરડાના શ્લેષ્મસ્તરના બ્રશ બોર્ડર કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નથી. તેથી,$C$ અને $D$ બંને બ્રશ બોર્ડર કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નથી,પરંતુ પ્રમાણિત જીવવિજ્ઞાનના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,$D$ (સ્ટીએપ્સિન) એ સ્વાદુપિંડનો વિશિષ્ટ ઉત્સેચક છે જે બ્રશ બોર્ડર ઉત્સેચક નથી.

(A) એમાયલેઝ એ પાચક ઉત્સેચક છે જે જટિલ કાર્બોદિતોનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે. ખાસ કરીને,તે સ્ટાર્ચ (પોલિસેકેરાઈડ) પર કાર્ય કરીને તેનું માલ્ટોઝ અને અન્ય નાના ગ્લુકોઝ એકમોમાં જળવિભાજન કરે છે. પ્રોટીન પર પ્રોટીએઝ (જેમ કે પેપ્સિન અથવા ટ્રિપ્સિન) દ્વારા કાર્ય કરવામાં આવે છે,અને ચરબી પર લાઈપેઝ દ્વારા કાર્ય કરવામાં આવે છે.

(C) $Cholecystokinin$ $(CCK)$ અંતઃસ્ત્રાવ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરે છે.
તે સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે અને પિત્તાશયને સંકોચન કરવા માટે પ્રેરે છે,જેનાથી પિત્તરસ પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે અને ચરબીના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(D) રેનિન (જેને કાયમોસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શિશુઓના જઠરરસમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે. તે દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) ના પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે દ્રાવ્ય કેસીનને અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ પેરાકેસીનેટમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેથી પેપ્સિન દ્વારા તેનું પાચન સરળતાથી થઈ શકે. તેથી,તે જઠરમાં આવેલી જઠર ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(B) સીક્રીટિન એ એક પેપ્ટાઈડ આંતઃસ્ત્રાવ છે જે પકવાશય (નાના આંતરડાનો ભાગ) ના $S$-કોષો દ્વારા જઠરમાંથી આવતા એસિડિક પાચિત ખોરાક (chyme) ના પ્રતિભાવમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જે પકવાશયમાં રહેલા એસિડિક પાચિત ખોરાકની એસિડિટીને તટસ્થ કરે છે,જેથી સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોની પ્રવૃત્તિ માટે યોગ્ય $pH$ જળવાઈ રહે.

(C) સીક્રીટિન એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક અન્નરસ (chyme) નાના આંતરડામાં પ્રવેશે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને પકવાશયમાં પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જેથી અન્નરસની એસિડિકતા તટસ્થ થઈ શકે.
વધુમાં,તે યકૃતને પિત્ત ઉત્પન્ન કરવા માટે પણ ઉત્તેજિત કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,સીક્રીટિનની અસર મુખ્યત્વે પિત્ત અને સ્વાદુપિંડના રસના ઉત્પાદન પર થાય છે. પાઠ્યપુસ્તકના સંદર્ભમાં,સીક્રીટિન યકૃતમાંથી પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરવા માટે જાણીતું છે,તેથી વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(D) પાચકરસનો સ્ત્રાવ ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી એમ બંને પદ્ધતિઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. $\text{ગેસ્ટ્રિન}$ જઠરમાં $HCl$ અને પેપ્સીનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે।
$2$. $\text{કોલેસિસ્ટોકાઇનિન}$ $(CCK)$ સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો અને પિત્તાશયમાંથી પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે।
$3$. $\text{એન્ટેરોગેસ્ટ્રોન}$ (જેને $GIP$ અથવા ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જઠરના સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે।
આ તમામ અંતઃસ્ત્રાવો પાચકરસના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોવાથી, સાચો જવાબ $\text{ઉપરોક્ત } \text{તમામ}$ છે।

(D) જઠરાંત્રિય અંતઃસ્ત્રાવ $GIP$ નો અર્થ ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઇડ છે,જેને ગ્લુકોઝ-આધારિત ઇન્સ્યુલિનટ્રોપિક પેપ્ટાઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે પકવાશય (duodenum) અને અગ્ર-મધ્યાંત્ર (jejunum) ના $K$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પાચનમાર્ગમાં ગ્લુકોઝની હાજરીના પ્રતિભાવમાં સ્વાદુપિંડના બીટા કોષોમાંથી ઇન્સ્યુલિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરવાનું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) જઠરરસનો સ્ત્રાવ મુખ્યત્વે $Gastrin$ (ગેસ્ટ્રીન) અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
$Gastrin$ જઠરની દીવાલમાં આવેલા $G-cells$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે ખોરાક જઠરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે $Gastrin$ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે,જે જઠરની પેરીએટલ કોષોને $HCl$ અને મુખ્ય કોષોને પેપ્સીનોજનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,આમ જઠરરસના સ્ત્રાવને પ્રોત્સાહન મળે છે.
$Secretin$ (સીક્રીટિન) અને $Enterogastrone$ (એન્ટેરોગ્રેસ્ટ્રોન) સામાન્ય રીતે જઠરના સ્ત્રાવને અવરોધે છે,જ્યારે $Enterokinase$ (એન્ટેરોકાઈનેઝ) એ નાના આંતરડામાં ટ્રિપ્સીનોજનના સક્રિયકરણમાં સામેલ ઉત્સેચક છે.

(B) $Secretin$ (સીક્રીટિન) એ નાના આંતરડાના પકવાશયમાં આવેલા $S-cells$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક ખોરાક (ચાઈમ) પકવાશયમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેના પ્રતિભાવમાં આ અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જેથી એસિડિક ચાઈમની એસિડિટી તટસ્થ થઈ શકે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ (ટાયલિન) છે.
ગેસ્ટ્રીન,ગ્લુકાગોન અને સીક્રિટિન એ બધા અંતઃસ્ત્રાવો (hormones) છે.
ગેસ્ટ્રીન એ જઠરના એસિડના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
ગ્લુકાગોન એ રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
સીક્રિટિન એ સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
ટાયલિન (જેને લાળીય એમાયલેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક ઉત્સેચક (enzyme) છે,અંતઃસ્ત્રાવ નથી.
તેથી,ટાયલિન એ અન્ય કરતા અલગ પડે છે.

(C) સીક્રીટિન અને કોલિસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ એ પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે પકવાશયના શ્લેષ્મસ્તરમાં આવેલા એન્ટરોએન્ડોક્રાઈન કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
સીક્રીટિન પકવાશયમાં નીચા $pH$ (એસિડિક કાઈમ) ના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે અને સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટ આયનોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
કોલિસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ પકવાશયમાં ચરબી અને પ્રોટીનની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે,જે પિત્તાશયને પિત્ત મુક્ત કરવા અને સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) સીક્રીટિન એ નાના આંતરડાના પકવાશય (duodenum) માં આવેલા $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
જ્યારે જઠરમાંથી એસિડિક જઠરપાક (chyme) પકવાશયમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તેની ઉત્તેજનાથી સીક્રીટિન મુક્ત થાય છે.
સીક્રીટિનનું મુખ્ય કાર્ય સ્વાદુપિંડને બાયકાર્બોનેટયુક્ત પ્રવાહી મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જે જઠરપાકની એસિડિકતાને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે અને સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોની પ્રવૃત્તિ માટે યોગ્ય $pH$ જાળવી રાખે છે.

(D) આંત્રરસ (succus entericus) ના સ્ત્રાવનું નિયંત્રણ મુખ્યત્વે બે અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે:
$1$. $Enterocrinin$: આ અંતઃસ્ત્રાવ આંત્રમાર્ગમાં આવેલા લિબરકૂહ્નનાં ગર્ત (crypts of Lieberkühn) ને આંત્રરસનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $Duocrinin$: આ અંતઃસ્ત્રાવ બ્રનરની ગ્રંથિઓને આંત્રરસમાં શ્લેષ્મ અને ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$Enterocrinin$ અને $Duocrinin$ બંને આંત્રરસના સ્ત્રાવના નિયંત્રણમાં ભાગ લે છે.

(A) મિશ્રાહારી સજીવો વનસ્પતિ અને પ્રાણીજન્ય પદાર્થો સહિત ખોરાકના વિવિધ સ્ત્રોતોનું સેવન કરે છે. તેમને સેલ્યુલોઝ,સ્ટાર્ચ,પ્રોટીન અને ચરબી જેવા જટિલ મેક્રોમોલેક્યુલ્સના વિવિધ પ્રકારોનું પાચન કરવાની જરૂર હોવાથી,તેમને તૃણાહારીઓ (જે મુખ્યત્વે વનસ્પતિજન્ય પદાર્થોનું પાચન કરે છે) અથવા માંસાહારીઓ (જે મુખ્યત્વે પ્રાણી પ્રોટીન અને ચરબીનું પાચન કરે છે) ની તુલનામાં પાચક ઉત્સેચકોની વિશાળ અને વધુ કેન્દ્રિત શ્રેણીની જરૂર હોય છે. તેથી,મિશ્રાહારીઓમાં પાચક ઉત્સેચકોનું પ્રમાણ અને વિવિધતા સૌથી વધુ હોય છે.

(D) એન્ટેરોકાઈનેઝ (જેને એન્ટેરોપેપ્ટિડેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થતો ઉત્સેચક છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય નિષ્ક્રિય પ્રો-એન્ઝાઈમ $Trypsinogen$ ને તેના સક્રિય સ્વરૂપ $Trypsin$ માં રૂપાંતરિત કરવાનું છે.
આ સક્રિયકરણ નાના આંતરડામાં પ્રોટીનના પાચનની પ્રક્રિયામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે,કારણ કે $Trypsin$ ત્યારબાદ અન્ય સ્વાદુપિંડના ઝાયમોજેન્સ જેવા કે કાયમોટ્રિપ્સિનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝને સક્રિય કરે છે.

(A) કોલિસીસ્ટોકાઈનીન $(CCK)$ એ નાના આંતરડાના (મુખ્યત્વે પકવાશય અને મધ્યાંત્ર) શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં આવેલા $I$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પિત્તાશયના સંકોચનને ઉત્તેજવાનું છે જેથી પિત્તરસ પકવાશયમાં મુક્ત થાય.
વધુમાં,તે સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકો મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(C) સિક્રીટીન એ જઠરાંત્રીય માર્ગના પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે પકવાશયમાં નીચા $pH$ (એસિડિક કાઈમ) ના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય બાહ્યસ્ત્રાવી સ્વાદુપિંડને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ પકવાશયમાં મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે,જેથી એસિડિક કાઈમનું તટસ્થીકરણ થઈ શકે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (સ્વાદુપિંડ) છે.

(B) લિપિડ એ જટિલ અણુઓ છે જેને ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ જેવા સરળ ઘટકોમાં તોડવા માટે ચોક્કસ ઉત્સેચકોની જરૂર હોય છે. $Lipase$ (લાઇપેઝ) ઉત્સેચક ખાસ કરીને લિપિડ (ચરબી) ના જળવિભાજન દ્વારા તેને ફેટી એસિડ અને મોનોગ્લિસરાઇડ્સમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જવાબદાર છે. સુક્રેઝ એ સુક્રોઝનું પાચન કરે છે,પ્રોટીએઝ પ્રોટીનનું પાચન કરે છે,અને લાયગેઝ $DNA$ ના ટુકડાઓને જોડવાનું કાર્ય કરે છે.

(B) સુક્રોઝ એ ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝનો બનેલો ડાયસેકેરાઈડ છે.
માનવ પાચનતંત્રમાં,સુક્રોઝનું તેના ઘટક મોનોસેકેરાઈડ્સ (ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ) માં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર ઉત્સેચકને ઇન્વર્ટેઝ (જેને સુક્રેઝ પણ કહેવાય છે) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ એ પકવાશય અને અગ્ર-મધ્યાંત્રના $I$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે સ્વાદુપિંડને સ્વાદુરસમાં પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ અને મુક્તિ માટે ઉત્તેજિત કરે છે અને પિત્તાશયના સંકોચન દ્વારા પિત્તરસને મુક્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
$2$. સિક્રેટિન એ પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા ઓછી $pH$ (એસિડિક કાઈમ) ના પ્રતિભાવમાં સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડની નલિકાઓને બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ થી સમૃદ્ધ પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે પકવાશયમાં એસિડિક કાઈમને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) એન્ટરોકાઈનેઝ (જેને એન્ટરોપેપ્ટિડેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત ઉત્સેચક છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય ટ્રિપ્સીનોજનને ટ્રિપ્સીનમાં સક્રિય કરવાનું છે. ટ્રિપ્સીન એ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રોટીએઝ છે જે અન્ય સ્વાદુપિંડના ઝાયમોજેન્સ જેવા કે કાયમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝને સક્રિય કરે છે. જો એન્ટરોકાઈનેઝ ઉત્પન્ન ન થાય,તો ટ્રિપ્સીનોજન સક્રિય ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતરિત થશે નહીં. પરિણામે,નાના આંતરડામાં પ્રોટીન પાચનની સમગ્ર પ્રક્રિયા ગંભીર રીતે ખોરવાઈ જશે,જેના કારણે પ્રોટીનનું પાચન અધૂરું રહેશે.

(B) મનુષ્યોમાં,દૂધના પ્રોટીન (કેસીન) નું પાચન જઠરમાં શરૂ થાય છે. $Rennin$ (જેને $Chymosin$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક છે જે શિશુઓના જઠરમાં સ્ત્રવિત થાય છે. તે દ્રાવ્ય દૂધના પ્રોટીન $Casein$ ને અદ્રાવ્ય $Paracasein$ (કેલ્શિયમ પેરાકેસિનેટ) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનું પાચન ત્યારબાદ $Pepsin$ દ્વારા થાય છે. જોકે $Rennin$ શિશુઓમાં ખૂબ જ સક્રિય હોય છે,પુખ્ત વયના લોકોમાં તેનું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે. તેથી,$Rennin$ દૂધના પ્રોટીનના પાચનના પ્રારંભિક પગલા માટે જવાબદાર છે.

(A) કાઈમોટ્રિપ્સિન એ પાચક ઉત્સેચક છે જે સેરીન પ્રોટીએઝના વર્ગમાં આવે છે.
તે સ્વાદુપિંડ દ્વારા કાઈમોટ્રિપ્સીનોજન નામના નિષ્ક્રિય સ્વરૂપમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
નાના આંતરડામાં,તે ટ્રિપ્સિન દ્વારા સક્રિય થાય છે અને પેપ્ટાઈડ બંધોનું જળવિભાજન કરીને પ્રોટીનનું નાના પેપ્ટાઈડ્સમાં વિઘટન કરવાનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,તેને પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓના શિશુઓમાં,જઠર $Rennin$ (જેને $Chymosin$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નામનો પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઉત્સેચક ખાસ કરીને દૂધના પ્રોટીન,મુખ્યત્વે $Casein$ ના પાચન માટે જવાબદાર છે.
$Rennin$ દ્રાવ્ય દૂધના પ્રોટીન $Casein$ ને અદ્રાવ્ય $Paracasein$ (કેલ્શિયમ પેરાકેસીનેટ) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જે દૂધને વધુ પાચન માટે $Pepsin$ દ્વારા જઠરમાં લાંબા સમય સુધી રહેવા દે છે.
તેથી,શિશુઓમાં દૂધના પાચનમાં $Rennin$ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.