Gastro intestinal hormones/Digestive enzymes Questions in Gujarati

(C) $Cholecystokinin$ $(CCK)$ એ જઠરાંત્રિય માર્ગનું એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ચરબી અને પ્રોટીનના પાચનને ઉત્તેજિત કરવા માટે જવાબદાર છે.
$CCK$ નાના આંતરડાના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં આવેલા $I$-કોષો દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકો મુક્ત કરવા માટે અને પિત્તાશયને પિત્તરસ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,તે સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરે છે.

(C) સેક્રેટિન એ પકવાશયના $S$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને સ્વાદુપિંડના રસમાં પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જે જઠરમાંથી નાના આંતરડામાં આવતા એસિડિક કાઈમ (chyme) ને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) $CCK$ (કોલેસિસ્ટોકાઈનિન) પકવાશયના શ્લેષ્મ (duodenal mucosa) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે અને પિત્તાશયના સંકોચનમાં મદદ કરે છે.

(A) ગેસ્ટ્રિન એ એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે જઠરના પાયલોરિક ભાગમાં આવેલા $G$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
જ્યારે ખોરાક જઠરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે પેપ્ટાઈડ્સ અને એમિનો એસિડની હાજરી તેમજ જઠરનું ફૂલવું ગેસ્ટ્રિનને રુધિરમાં મુક્ત કરવા માટે પ્રેરે છે.
ત્યારબાદ ગેસ્ટ્રિન જઠરની ગ્રંથિઓ સુધી પહોંચે છે અને પેરીએટલ કોષોને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સ્ત્રવિત કરવા અને મુખ્ય કોષોને પેપ્સીનોજન સ્ત્રવિત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા જઠરમાં પ્રોટીનના પાચનની શરૂઆત માટે આવશ્યક છે.

(N/A) ટ્રિપ્સીનોજન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત એક નિષ્ક્રિય પૂર્વગામી (ઝાયમોજન) છે.
તેને એન્ટરોકાઈનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા તેના સક્રિય સ્વરૂપ,ટ્રિપ્સીનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
એન્ટરોકાઈનેઝનો સ્ત્રાવ આંતરડાના શ્લેષ્મ (ખાસ કરીને નાના આંતરડાના બ્રશ બોર્ડર કોષો) દ્વારા થાય છે.
આ સક્રિયકરણ પ્રોટીન પાચનમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે,કારણ કે સક્રિય ટ્રિપ્સીન ત્યારબાદ અન્ય સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે કાયમોટ્રિપ્સીનોજન અને પ્રોકાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝને સક્રિય કરે છે.

(C) ન્યુક્લિયોટાઇડ્સનું શર્કરા અને બેઝમાં વિઘટન બે તબક્કામાં થાય છે.
પ્રથમ,$Nucleotidase$ ઉત્સેચક ન્યુક્લિયોટાઇડ્સને ન્યુક્લિયોસાઇડ્સ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાં તોડે છે.
બીજું,$Nucleosidase$ ઉત્સેચક ન્યુક્લિયોસાઇડ્સને શર્કરા અને નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઝમાં તોડે છે.
તેથી,સંપૂર્ણ વિઘટન પ્રક્રિયામાં આ બંને ઉત્સેચકો સામેલ છે.

(B) $GI$ માર્ગમાં પાચનની પ્રક્રિયા ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી બંને પદ્ધતિઓ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
જઠરાંત્રિય માર્ગ ($GI$ માર્ગ) ના વિવિધ ભાગોમાં અંતઃસ્ત્રાવી કોષો હાજર હોય છે.
આ કોષો ચાર મુખ્ય પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: ગેસ્ટ્રિન,સિક્રેટિન,કોલેસીસ્ટોકાઈનિન $(CCK)$ અને ગેસ્ટ્રિક ઈનહિબિટરી પેપ્ટાઈડ $(GIP)$.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પાચક રસોના સ્ત્રાવ અને પાચન માર્ગની ગતિશીલતાનું નિયમન કરે છે.

(B) $CCK$ એટલે કોલેસીસ્ટોકાઈનીન.
તે પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવતું જઠરાંત્રીય અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$CCK$ સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને સ્વાદુરસના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તે પિત્તાશય પર પણ કાર્ય કરે છે,જેનાથી પિત્તાશયનું સંકોચન થાય છે અને પિત્તરસ પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે.

(B) $Carboxypeptidase$ એ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચક (પ્રોટીએઝ) છે જે પ્રોટીન અથવા પેપ્ટાઈડ શૃંખલાના કાર્બોક્સિલ-ટર્મિનલ છેડા પર કાર્ય કરે છે. તે $C$-ટર્મિનલ પર પેપ્ટાઈડ બંધનું વિખંડન કરે છે અને અંતિમ એમિનો એસિડને મુક્ત કરે છે. તેથી,તે પ્રોટીનના પાચનમાં સામેલ ઉત્સેચક છે.

(C) $1$. પેપ્સિનોજેન એ જઠર દ્વારા સ્ત્રવિત નિષ્ક્રિય પ્રો-ઉત્સેચક છે,જે $HCl$ દ્વારા સક્રિય પેપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. ટ્રિપ્સિનોજેન એ સ્વાદુપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક છે,જે આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત એન્ટેરોકાયનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા સક્રિય ટ્રિપ્સિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. એકવાર ટ્રિપ્સિન બની જાય પછી,તે સ્વયં-ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે અને અન્ય સ્વાદુપિંડના ઝાયમોજેન્સ જેવા કે કાયમોટ્રીપ્સિનોજનને કાયમોટ્રીપ્સિનમાં અને પ્રોકાર્બોકિસપેપ્ટીડેઝને કાર્બોકિસપેપ્ટીડેઝમાં સક્રિય કરે છે.
$4$. તેથી,સક્રિય કરનારાઓનો સાચો ક્રમ $HCl$,એન્ટેરોકાયનેઝ,ટ્રિપ્સિન,ટ્રિપ્સિન છે.

(C) પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચકો એવા ઉત્સેચકો છે જે પ્રોટીનનું વિઘટન કરીને તેને નાના પેપ્ટાઈડ્સ અથવા એમિનો એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$1$. એમાઈલેઝ: કાર્બોદિતોનું પાચન કરે છે (પ્રોટીઓલાયટીક નથી).
$2$. લાઈપેઝ: ચરબીનું પાચન કરે છે (પ્રોટીઓલાયટીક નથી).
$3$. પેપ્સિન: જઠરમાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચક.
$4$. ટ્રિપ્સિન: નાના આંતરડામાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચક.
$5$. કાયમોટ્રિપ્સિન: નાના આંતરડામાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચક.
$6$. કાર્બોક્સિપેપ્ટીડેઝ: નાના આંતરડામાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચક.
$7$. માલ્ટેઝ: માલ્ટોઝનું પાચન કરે છે (પ્રોટીઓલાયટીક નથી).
$8$. ઈરિપ્સિન: નાના આંતરડામાં જોવા મળતો પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચક (પેપ્ટીડેઝનું મિશ્રણ).
આમ,પ્રોટીઓલાયટીક ઉત્સેચકો પેપ્સિન,ટ્રિપ્સિન,કાયમોટ્રિપ્સિન,કાર્બોક્સિપેપ્ટીડેઝ અને ઈરિપ્સિન છે.
કુલ સંખ્યા = $5$.

(D) જઠરઆંત્રીય માર્ગની પ્રવૃત્તિઓનું યોગ્ય સંકલન કરવા માટે તે ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.
$1$. ચેતાકીય નિયંત્રણ: પાચનમાર્ગના વિવિધ ભાગોની સ્નાયુબદ્ધ પ્રવૃત્તિઓ સ્થાનિક અને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ દ્વારા ચેતાકીય પદ્ધતિઓથી નિયંત્રિત થાય છે.
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ: પાચક રસોના સ્ત્રાવનું અંતઃસ્ત્રાવી નિયંત્રણ જઠર અને આંતરડાના શ્લેષ્મ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા સ્થાનિક અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તેથી,જઠરઆંત્રીય માર્ગનું નિયમન ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર બંને દ્વારા થાય છે.

(D) $CCK$ (કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન) અંતઃસ્ત્રાવ પકવાશયના શ્લેષ્મ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરે છે.
તે સ્વાદુપિંડને પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરવા માટે અને પિત્તાશયને સંકોચન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી ચરબીના પાચનમાં મદદ કરવા માટે પિત્તરસ પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે.

(C) સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$P$. ગેસ્ટ્રીન: જઠરની ગ્રંથીઓ પર કાર્ય કરે છે અને $HCl$ તથા પેપ્સિનોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે $(P-II)$.
$Q$. સિક્રીટીન: બાહ્યસ્ત્રાવી સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરે છે અને પાણી તથા બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે $(Q-I)$.
$R$. $CCK$ (કોલેસાઈસ્ટોકાઈનીન): સ્વાદુપિંડ અને પિત્તાશય બંને પર કાર્ય કરીને અનુક્રમે સ્વાદુ ઉત્સેચકો અને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજે છે $(R-IV)$.
$S$. $GIP$ (ગેસ્ટ્રિક ઇન્હિબિટરી પેપ્ટાઈડ): જઠરરસનો સ્ત્રાવ અને તેની ગતિશીલતાને અવરોધે છે $(S-III)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-I), (R-IV), (S-III)$ છે.

(A) માલ્ટેઝ ઉત્સેચક માલ્ટોઝ પર કાર્ય કરીને તેને ગ્લુકોઝના બે અણુઓમાં તોડે છે.
વિકલ્પ $A$ જણાવે છે કે માલ્ટોઝ ગ્લુકોઝ + ગેલેક્ટોઝમાં તૂટે છે,જે ખોટું છે.
સુક્રોઝનું પાચન સુક્રેઝ દ્વારા ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝમાં થાય છે.
લેક્ટોઝનું પાચન લેક્ટેઝ દ્વારા ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં થાય છે.
ડાયપેપ્ટાઈડ્સનું પાચન ડાયપેપ્ટાઈડેઝ દ્વારા એમિનો એસિડમાં થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ માં આપેલી પ્રક્રિયા ખોટી છે.

(D) જઠરાંત્રિય માર્ગના વિવિધ ભાગોમાં હાજર અંતઃસ્ત્રાવી કોષો ચાર મુખ્ય પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: $Gastrin$,$Secretin$,$Cholecystokinin$ $(CCK)$,અને $Gastric$ $Inhibitory$ $Peptide$ $(GIP)$.
$Erythropoietin$ એ કિડનીના જક્ષ્ટા-ગ્લોમેર્યુલર કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે રક્તકણોના નિર્માણ $(erythropoiesis)$ ને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$Erythropoietin$ એ જઠરાંત્રિય અંતઃસ્ત્રાવ નથી.

(D) આંતરડાનો રસ (succus entericus) નાના આંતરડાની ગ્રંથીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તેમાં પાચનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરતા વિવિધ ઉત્સેચકો હોય છે. આ ઉત્સેચકોમાં $enterokinase$,$maltase$,$sucrase$,$lactase$,$dipeptidase$ અને $lipase$ નો સમાવેશ થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$sucrase$,$maltase$ અને $dipeptidase$ એ આંતરડાના રસના ઘટકો છે. ટ્રિપ્સિન,પેપ્સિન અને કાઈમોટ્રિપ્સિન એ સ્વાદુપિંડ અથવા જઠરના ઉત્સેચકો છે,આંતરડાના નહીં.