Lipid Questions in Gujarati

(A) : ચરબી શરીરમાં મેદસ્વી પેશીઓ (adipose tissue) તરીકે સંગ્રહિત થાય છે,જે ભૂખમરા અથવા ઊર્જાની વધુ જરૂરિયાત હોય ત્યારે સજીવ માટે અનામત ખોરાક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$R$: લિપિડ એ ઉચ્ચ ઊર્જા આપતા પોષક તત્વો છે કારણ કે તેમાં કાર્બોદિત અને પ્રોટીન કરતા કાર્બન-હાઈડ્રોજન બંધોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જેના કારણે ઓક્સિડેશન દરમિયાન તે વધુ ઊર્જા મુક્ત કરે છે ($9.3 \ kcal/g$ જ્યારે કાર્બોદિત માટે $4 \ kcal/g$ હોય છે).
આમ,ચરબીનો સંગ્રહ એટલા માટે થાય છે કારણ કે તે કાર્યક્ષમ અને ઉચ્ચ ઊર્જાનો સ્ત્રોત છે,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) ઑલિક ઍસિડ $(C_{18}H_{34}O_2)$ એ એક મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ (એક દ્વિબંધ ધરાવતો) ઓમેગા-$9$ ફેટી ઍસિડ છે.
તે $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતી લાંબી શૃંખલા ધરાવતો ફેટી ઍસિડ છે.
અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડની વ્યાખ્યા તેની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધની હાજરી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ઑલિક ઍસિડમાં $9$ મા અને $10$ મા કાર્બન પરમાણુ વચ્ચે દ્વિબંધ હોવાથી,તેને અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચાં છે,અને $R$ એ ઑલિક ઍસિડ અસંતૃપ્ત કેમ છે તેની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે લિપોપ્રોટીન એ જૈવરાસાયણિક સંકુલ છે જેમાં પ્રોટીન અને લિપિડ બંને હોય છે,જેને સંયુગ્મી પ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે લિપોપ્રોટીન લિપિડ્સ (જેમ કે ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ,ફોસ્ફોલિપિડ્સ અને કોલેસ્ટ્રોલ) અને પ્રોટીન (એપોલિપોપ્રોટીન) ના બનેલા હોય છે. તે ફેટી ઍસિડ,આલ્કોહૉલ અને એમિનો ઍસિડના સંયોજનથી બનતા નથી જે રીતે સાદા લિપિડ અથવા મીણ માટે વર્ણવવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કોલેસ્ટેરોલ એ એક સ્ટીરોલ છે,જે લિપિડનો એક પ્રકાર છે. ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ અથવા ફોસ્ફોલિપિડ્સથી વિપરીત,કોલેસ્ટેરોલના બંધારણમાં ફેટી ઍસિડ હોતા નથી.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
કોલેસ્ટેરોલ એ એક સ્ટીરોઈડ આલ્કોહોલ છે. તેનું રાસાયણિક બંધારણ ચાર જોડાયેલા કાર્બન વલયો (tetracyclic carbon skeleton) ધરાવે છે,જેમાં ત્રીજા કાર્બન સાથે હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ જોડાયેલો હોય છે.
તેના મૂળભૂત બંધારણમાં કાર્બોક્સિલિક ઍસિડ $(-COOH)$ સમૂહ કે કીટોન $(>C=O)$ સમૂહ હોતો નથી.
તેથી,કારણ $(R)$ સાચું છે અને તે યોગ્ય રીતે સમજાવે છે કે શા માટે કોલેસ્ટેરોલને એવા લિપિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે જેમાં ફેટી ઍસિડનો અભાવ હોય છે (કારણ કે ફેટી ઍસિડની લાક્ષણિકતા $-COOH$ સમૂહની હાજરી છે).
આમ,$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) વિધાન $P$ ખોટું છે કારણ કે તેલ એ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ છે,જે ગ્લિસરોલ અને ફેટી ઍસિડમાંથી બનતા એસ્ટર છે. તેથી,તેલમાં આલ્કોહૉલ ઘટક તરીકે ગ્લિસરોલ હોય છે.
વિધાન $Q$ સાચું છે કારણ કે સ્ટિરોઇડ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે ચાર જોડાયેલી વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા ઓળખાય છે. ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ અથવા ફોસ્ફોલિપિડ્સથી વિપરીત,તેમાં ગ્લિસરોલ સાથે જોડાયેલી ફેટી ઍસિડની શૃંખલાઓ હોતી નથી.

(C) આપેલ ફેટી એસિડ્સની રાસાયણિક સંરચના નીચે મુજબ છે:
$(1)$ સ્ટિયરીક એસિડ એ $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતો સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે: $CH_3-(CH_2)_{16}COO^-$.
$(2)$ બ્યુટીરિક એસિડ એ $4$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતો ટૂંકી શૃંખલાવાળો સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે: $CH_3-(CH_2)_2COO^-$.
$(3)$ પામીટિક એસિડ એ $16$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતો સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે: $CH_3-(CH_2)_{14}COO^-$.
$(4)$ ફેટી એસિડ્સને સામાન્ય રીતે $R-COOH$ સૂત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $R$ એ આલ્કાઈલ સમૂહ છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-b), (2-a), (3-d), (4-c)$ છે.

(A) કોર્ટિઝોન એ એક સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ (hormone) છે.
સ્ટીરોઇડ એ લિપિડ્સ છે જે કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ અથવા ફોસ્ફોલિપિડ્સથી વિપરીત,કોર્ટિઝોન જેવા સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોની રાસાયણિક સંરચનામાં ફેટી ઍસિડની શૃંખલાઓ હોતી નથી.
તેથી,કોર્ટિઝોનમાં હાજર ફેટી ઍસિડના અણુઓની સંખ્યા શૂન્ય છે.

(A) લિપિડ્સ,ખાસ કરીને ચરબી,શરીરમાં ઉષ્માના અવાહક (insulator) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ મેદસ્વી પેશીઓમાં (adipose tissue) સંગ્રહિત થાય છે,જે શરીરની ગરમીને જાળવી રાખવામાં અને શરીરનું આંતરિક તાપમાન સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,લિપિડ્સ તાપમાનના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) માખણ એક લિપિડ છે જે સામાન્ય તાપમાને ઘન રહે છે કારણ કે તેમાં મુખ્યત્વે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ હોય છે.
સંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા સીધી હોય છે જે એકબીજાની નજીક ગોઠવાઈ શકે છે,જેના પરિણામે મજબૂત આંતરઆણ્વીય બળો (વાન ડર વાલ્સ બળો) ઉદભવે છે અને ગલનબિંદુ ઊંચું રહે છે.
તેથી,$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
લિપિડ્સ સામાન્ય રીતે આલ્કોહોલ અને સંબંધિત પદાર્થોના ફેટી એસિડ એસ્ટર્સ છે,અને તે અન્ય મેક્રોમોલેક્યુલ્સની જેમ પુનરાવર્તિત મોનોમેરિક એકમોની લાંબી સાંકળો બનાવતા નથી.
પોલિસેકેરાઈડ્સ એ મોનોસેકેરાઈડ્સના પોલિમર છે.
પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના પોલિમર છે.
ન્યુક્લિક એસિડ એ ન્યુક્લિયોટાઈડ્સના પોલિમર છે.

(D) : તટસ્થ અથવા સાચી ચરબી ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ છે. તે ત્રણ ફેટી એસિડના અણુઓ અને એક ટ્રાયહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ,જેને ગ્લિસરોલ (ગ્લિસરીન અથવા $1,2,3$-ટ્રાયહાઈડ્રોક્સીપ્રોપેન) કહેવાય છે,તેના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.

(A) ફોસ્ફોગ્લિસરાઈડ્સ એ જટિલ લિપિડ્સ છે.
તેઓ ગ્લિસરોલના અણુ સાથે ફેટી એસિડ્સ (જે સંતૃપ્ત અથવા અસંતૃપ્ત હોઈ શકે છે) ના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
વધુમાં,ગ્લિસરોલના માળખા સાથે એક ફોસ્ફેટ જૂથ જોડાયેલું હોય છે.
તેથી,સાચી રચનામાં ગ્લિસરોલનો અણુ,ફેટી એસિડ્સ અને ફોસ્ફેટ જૂથનો સમાવેશ થાય છે.

(D) એ લેસીથિનનું બંધારણીય સૂત્ર છે.
લેસીથિન એક ફોસ્ફોલિપિડ છે,જે કોષરસસ્તરના લિપિડ દ્વિસ્તરનો મુખ્ય ઘટક છે.
તેથી,$A$ ને લેસીથિન તરીકે અને તેના કાર્યને કોષરસસ્તરના ઘટક તરીકે ઓળખવું યોગ્ય છે.

(D) એરાકીડોનિક એસિડ એ એક પોલીઅનસેચ્યુરેટેડ (બહુઅસંતૃપ્ત) ફેટી એસિડ છે.
તે $20$ કાર્બન ધરાવતી ફેટી એસિડની શૃંખલા છે જેમાં ચાર દ્વિબંધ આવેલા હોય છે.
એરાકીડોનિક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{20}H_{32}O_2$ છે.
તેથી,કાર્બન પરમાણુઓની સાચી સંખ્યા $20$ છે.

(B) પામિટિક એસિડ એ સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે જે સામાન્ય રીતે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
તે એક લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા ધરાવે છે જેના એક છેડે કાર્બોક્સિલ સમૂહ હોય છે.
પામિટિક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3(CH_2)_{14}COOH$ છે.
કાર્બનની ગણતરી કરતા: શૃંખલામાં $14$ કાર્બન,મિથાઈલ સમૂહમાં $1$ કાર્બન અને કાર્બોક્સિલ સમૂહમાં $1$ કાર્બન હોય છે.
કુલ કાર્બનની સંખ્યા = $1 + 14 + 1 = 16$ કાર્બન.
તેથી,પામિટિક એસિડમાં $16$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.

(B) લિપિડ એ કાર્બનિક સંયોજનોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે જેમાં ચરબી,તેલ,સ્ટેરોઇડ્સ અને મીણનો સમાવેશ થાય છે.
તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ હાઇડ્રોફોબિક (જલવિરાગી) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે કારણ કે તેઓ અધ્રુવીય અણુઓ છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ (ગ્લાયકોજન નહીં) ના બનેલા હોય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે તેઓ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.

(A) આકૃતિમાં લાક્ષણિક ચાર-વલય ધરાવતું સ્ટેરોઇડ ન્યુક્લિયસ (ત્રણ છ-સભ્ય વલયો અને એક પાંચ-સભ્ય વલય) દર્શાવવામાં આવ્યું છે,જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ અને હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી જોડાયેલ છે. આ કોલેસ્ટેરોલનું આણ્વિય બંધારણ છે. કોલેસ્ટેરોલ એ પ્રાણી કોષરસતરનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે અને સ્ટેરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) લિપિડ્સ એ કાર્બનિક સંયોજનોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે જે સામાન્ય રીતે સ્વભાવે જલવિરાગી (hydrophobic) હોય છે.
$I$. લિપિડ્સ અધ્રુવીય અને જલવિરાગી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે.
$II$. તેઓ જલવિરાગી હોવાથી,તેઓ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. તેથી,વિધાન $II$ સાચું છે.
$III$. ફોસ્ફોલિપિડ્સ એ લિપિડ્સનો એક પ્રકાર છે જેમાં ફોસ્ફેટ સમૂહ હોય છે,જેમ કે લેસીથિન. તેથી,વિધાન $III$ સાચું છે.
$IV$. લિપિડ્સ કોષના વિવિધ ભાગોમાં જોવા મળે છે,જેમાં કોષરસ (સંગ્રહિત ટીપાં તરીકે) અને અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે,માત્ર કોષરસસ્તરમાં જ નહીં. તેથી,વિધાન $IV$ ખોટું છે.
આમ,વિધાન $II$ અને $III$ સાચા છે.

(D) લેસિથિન એ એક ફોસ્ફોલિપિડ છે,જે ખાસ કરીને ફોસ્ફેટિડિલકોલિન તરીકે ઓળખાય છે.
તેની રાસાયણિક રચનામાં ગ્લિસરોલ બેકબોન,બે ફેટી એસિડની શૃંખલાઓ,એક ફોસ્ફેટ સમૂહ અને એક કોલિન અણુનો સમાવેશ થાય છે.
લેસિથિનનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{42}H_{82}NO_8P$ છે.
તેમાં રહેલા તત્વોનું વિશ્લેષણ કરતા: $C$ (કાર્બન),$H$ (હાઇડ્રોજન),$N$ (નાઇટ્રોજન),$O$ (ઓક્સિજન) અને $P$ (ફોસ્ફરસ) હાજર હોય છે.
સલ્ફર $(S)$ એ લેસિથિનના અણુનો ઘટક નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ફેટી એસિડ એ કાર્બનિક એસિડ છે જેમાં $R$ ગ્રુપ સાથે કાર્બોક્સિલ ગ્રુપ $(-COOH)$ જોડાયેલું હોય છે.
$R$ ગ્રુપ એ મિથાઈલ ગ્રુપ $(-CH_3)$,ઈથાઈલ ગ્રુપ $(-C_2H_5)$,અથવા વધારે સંખ્યામાં $-CH_2$ ગ્રુપ ($1$ થી $19$ કાર્બન સુધી) હોઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,પામિટિક એસિડમાં $16$ કાર્બન હોય છે અને એરાકીડોનિક એસિડમાં $20$ કાર્બન હોય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ફેટી એસિડમાં $R$ ગ્રુપનું સાચું નિરૂપણ છે.

(C) વિધાન $(A)$: ગ્લિસરોલ રાસાયણિક રીતે $1,2,3$-પ્રોપેનટ્રાયોલ છે,જે એક ટ્રાય-હાઈડ્રોક્સી પ્રોપેન છે. તેને સાદું લિપિડ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે ગ્લિસરોલનું ફેટી એસિડ એસ્ટર છે. આ વિધાન સાચું છે.
કારણ $(R)$: લિપિડનું વર્ગીકરણ સાદા લિપિડ (દા.ત.,ચરબી,તેલ,મીણ),સંયોજિત લિપિડ (દા.ત.,ફોસ્ફોલિપિડ્સ) અને વ્યુત્પન્ન લિપિડ (દા.ત.,સ્ટીરોઈડ્સ) માં કરવામાં આવે છે. તેથી,બધા લિપિડ સાદા હોતા નથી; ઘણા જટિલ અથવા વ્યુત્પન્ન હોય છે. આ વિધાન ખોટું છે.
નિષ્કર્ષ: $A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(C) લેસિથિન એ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના કોષરસસ્તરમાં જોવા મળતું એક પ્રકારનું ફોસ્ફોલિપિડ છે.
તે ગ્લિસરોલ બેકબોન,બે ફેટી એસિડ શૃંખલાઓ,એક ફોસ્ફેટ સમૂહ અને એક કોલિન અણુનું બનેલું હોય છે.
તેમાં ફોસ્ફેટ સમૂહ અને લિપિડ ઘટક બંને હોવાથી,તેને ફોસ્ફોલિપિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) ફેટી એસિડ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે જેમાં $COOH$ સમૂહ સાથે $R$ સમૂહ જોડાયેલ હોય છે.
પામિટિક એસિડ એ સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે જેમાં કાર્બોક્સિલ કાર્બન સહિત કુલ $16$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3(CH_2)_{14}COOH$ છે.
એરાકીડોનિક એસિડમાં $20$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
ગ્લિસરોલ એ ટ્રાયહાઈડ્રોક્સી પ્રોપેન છે,ફેટી એસિડ નથી.
સિસ્ટીન એ એમિનો એસિડ છે,ફેટી એસિડ નથી.

(D) ટ્રાયહાઈડ્રોક્સી પ્રોપેન એ $Glycerol$ (જેને $Glycerin$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નું રાસાયણિક નામ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_3H_8O_3$ અથવા $CH_2OH-CHOH-CH_2OH$ છે.
તે એક સરળ પોલીઓલ સંયોજન છે જે ત્રણ કાર્બન ધરાવતી શૃંખલાનું બનેલું છે,જેમાં દરેક કાર્બન પરમાણુ સાથે ત્રણ હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ જોડાયેલા હોય છે.
તે ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ માટે આધાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શરીરની ચરબી અને વનસ્પતિ તેલના મુખ્ય ઘટકો છે.

(C) આપેલ આકૃતિ ગ્લિસરોલ બેકબોન દર્શાવે છે જે બે ફેટી એસિડ ચેઈન ($R_1$ અને $R_2$) અને કોલિન અણુ સાથે જોડાયેલ ફોસ્ફેટ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલ છે.
આ બંધારણ ફોસ્ફોલિપિડનું લાક્ષણિક છે,ખાસ કરીને લેસિથિન (ફોસ્ફેટીડિલકોલિન).
લેસિથિન એ કોષરસસ્તરમાં જોવા મળતું એક સામાન્ય ફોસ્ફોલિપિડ છે.

(D) તેલના અચળાંક (constant) શબ્દ તેલના વિશિષ્ટ ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મોને સૂચવે છે,જેમ કે આયોડિન મૂલ્ય,જે અસંતૃપ્તતાની માત્રા માપે છે. એરુસિક એસિડ $(C_{22}H_{42}O_2)$ એ એક મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ ઓમેગા-$9$ ફેટી એસિડ છે જે રેપસીડ અને સરસવના તેલમાં ઉચ્ચ સાંદ્રતામાં જોવા મળે છે. આ તેલની શુદ્ધતા અને બંધારણ નક્કી કરવા માટે વિશ્લેષણમાં તેને ઘણીવાર માર્કર અથવા અચળાંક તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.

(B) લિપિડ એ કાર્બનિક સંયોજનો છે જે સ્વભાવે અધ્રુવીય (non-polar) હોય છે.
પાણી એ ધ્રુવીય દ્રાવક છે.
'જેવું દ્રાવ્ય તેવું દ્રાવક' (like dissolves like) ના સિદ્ધાંત મુજબ,ધ્રુવીય પદાર્થો ધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ઓગળે છે,જ્યારે અધ્રુવીય પદાર્થો અધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ઓગળે છે.
લિપિડના અણુઓ અધ્રુવીય હોવાથી,તેઓ પાણીના અણુઓથી દૂર રહે છે,આ ગુણધર્મને $Hydrophobic$ (જલવિરાગી) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,લિપિડ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.

(D) ફૉસ્ફોગ્લિસરાઈડ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે કોષરસસ્તરનો મુખ્ય ઘટક છે.
તે ગ્લિસરોલના આધારનું બનેલું હોય છે.
બે ફેટી એસિડની શૃંખલાઓ (જે સંતૃપ્ત અથવા અસંતૃપ્ત હોઈ શકે છે) ગ્લિસરોલ અણુના પ્રથમ અને બીજા કાર્બન સાથે એસ્ટર બંધ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે.
ગ્લિસરોલ અણુનો ત્રીજો કાર્બન ફોસ્ફેટ સમૂહ સાથે એસ્ટર બંધ દ્વારા જોડાયેલો હોય છે,જે આગળ જતાં અન્ય રાસાયણિક સમૂહો (જેમ કે કોલિન,ઇથેનોલામાઇન વગેરે) સાથે જોડાઈ શકે છે.
તેથી,ફૉસ્ફોગ્લિસરાઈડ ગ્લિસરોલ અણુ,ફેટી એસિડ (સંતૃપ્ત કે અસંતૃપ્ત) અને ફોસ્ફેટ સમૂહનું બનેલું હોય છે.

(A) એક લાક્ષણિક ચરબીનો અણુ,જેને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગ્લિસરોલ અણુના ત્રણ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ત્રણ ફેટી એસિડ અણુઓના કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના પરિણામે ત્રણ એસ્ટર બંધોનું નિર્માણ થાય છે અને પાણીના ત્રણ અણુઓ મુક્ત થાય છે.

(D) પૉલિમર એ એક મોટો અણુ (મેક્રોમોલેક્યુલ) છે જે ઘણા પુનરાવર્તિત એકમોથી બનેલો હોય છે જેને મોનોમર્સ કહેવામાં આવે છે.
$1$. ન્યુક્લિક ઍસિડ એ ન્યુક્લિયોટાઇડ્સના પૉલિમર છે.
$2$. પ્રોટીન એ એમિનો ઍસિડના પૉલિમર છે.
$3$. પોલીસેકેરાઇટ્સ એ મોનોસેકેરાઇટ્સના પૉલિમર છે.
$4$. લિપિડ્સ,જોકે ઘણીવાર મેક્રોમોલેક્યુલ્સ સાથે જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે તેમને સાચા પૉલિમર માનવામાં આવતા નથી કારણ કે તે લાંબી સાંકળમાં પુનરાવર્તિત મોનોમેરિક એકમોના સહસંયોજક જોડાણ દ્વારા બનતા નથી. તે સામાન્ય રીતે ફેટી ઍસિડ્સ અને ગ્લિસરોલ અથવા અન્ય ઘટકોના સંઘનન દ્વારા બને છે.

(B) રુધિરમાં ઊંચું કોલેસ્ટેરોલ મુખ્યત્વે સંતૃપ્ત ચરબીના સેવનને કારણે થાય છે.
વનસ્પતિ તેલ,જેમ કે મગફળીનું તેલ,અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સથી ભરપૂર હોય છે,જે રુધિરમાં લો-ડેન્સિટી લિપોપ્રોટીન $(LDL)$ કોલેસ્ટેરોલનું સ્તર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
તેની સામે,દેશી ઘી,માખણ,રેડમીટ અને માર્ગેરિનમાં સંતૃપ્ત ચરબી અથવા ટ્રાન્સ ફેટનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે કોલેસ્ટેરોલનું સ્તર વધારીને હૃદયરોગનું જોખમ વધારે છે.

(D) વનસ્પતિ તેલ અને ચરબી વનસ્પતિ કોષોમાં અદ્રાવ્ય સ્વરૂપે હોય છે,દ્રાવ્ય સ્વરૂપે નહીં. તેથી,વિધાન ખોટું છે.
વનસ્પતિ તેલ માત્ર ભ્રૂણ પૂરતું મર્યાદિત નથી; તે વનસ્પતિના વિવિધ ભાગો જેવા કે બીજ,ફળ (દા.ત.,ઓલિવ અને પામ તેલ માંસલ ફલાવરણમાંથી),મૂળ,પ્રકાંડ અને પાંદડાઓમાં જોવા મળે છે. તેથી,કારણ પણ ખોટું છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) અસંતૃપ્ત ચરબીમાં તેમની ફેટી એસિડ શૃંખલાઓમાં એક અથવા વધુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ હોય છે,જે તેમને સંતૃપ્ત ચરબીની તુલનામાં વધુ રાસાયણિક રીતે સક્રિય બનાવે છે,જેમાં માત્ર એકલ બંધ $(C-C)$ હોય છે.
અસંતૃપ્ત ચરબીમાં દ્વિબંધ હોવાને કારણે,તે વધુ સક્રિય હોય છે.
કારણનું વિધાન દાવો કરે છે કે અસંતૃપ્ત ચરબીમાં માત્ર એકલ બંધ હોય છે,જે વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે કારણ કે તે ઓછામાં ઓછા એક દ્વિબંધની હાજરી દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(B) લેસીથિન એ ફોસ્ફોલિપિડનો એક પ્રકાર છે,ખાસ કરીને ફોસ્ફેટિડિલકોલિન.
ફોસ્ફોલિપિડ્સ એ જટિલ લિપિડ્સ છે જેમાં ફેટી એસિડ્સ અને આલ્કોહોલ (સામાન્ય રીતે ગ્લિસરોલ) ઉપરાંત ફોસ્ફેટ જૂથ હોય છે.
તેઓ જૈવિક પટલના આવશ્યક ઘટકો છે,જે લિપિડ બાયલેયર બનાવે છે.
તેથી,લેસીથિન જે શ્રેણીમાં આવે છે તે મુખ્ય ઘટક ફોસ્ફોલિપિડ છે.

(N/A) ટ્રાયગ્લિસરાઇડ એ ગ્લિસરાઇડનો એક પ્રકાર છે જે ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
તે મુખ્યત્વે વનસ્પતિ તેલ અને પ્રાણીજ ચરબીમાં જોવા મળે છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડનું સામાન્ય રાસાયણિક સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$R_{1}COO-CH_{2}-CH(OOCR_{2})-CH_{2}-OOCR_{3}$
આ બંધારણમાં,$R_{1}, R_{2},$ અને $R_{3}$ એ ફેટી એસિડની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાઓ દર્શાવે છે. આ ત્રણેય ફેટી એસિડ સમાન અથવા અલગ-અલગ હોઈ શકે છે,જે ચોક્કસ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ પર આધાર રાખે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ લિપિડ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે. તે સાદા ફેટી એસિડ હોઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ ફેટી એસિડમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ $R$ સમૂહ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
$\Rightarrow$ $R$ સમૂહ મિથાઈલ $(-CH_{3})$,ઈથાઈલ $(-C_{2}H_{5})$ અથવા $-CH_{2}$ સમૂહોની વધુ સંખ્યા ($1$ કાર્બન થી $19$ કાર્બન) હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,પામિટિક એસિડમાં કાર્બોક્સિલ કાર્બન સહિત $16$ કાર્બન હોય છે. એરેકીડોનિક એસિડમાં કાર્બોક્સિલ કાર્બન સહિત $20$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
$\Rightarrow$ ફેટી એસિડ સંતૃપ્ત (દ્વિબંધ વગરના) અથવા અસંતૃપ્ત (એક કે તેથી વધુ $C=C$ દ્વિબંધ ધરાવતા) હોઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ અન્ય એક સાદું લિપિડ ગ્લિસરોલ છે,જે ટ્રાયહાઈડ્રોક્સી પ્રોપેન છે.
$\Rightarrow$ ઘણા લિપિડમાં ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડ બંને હોય છે. અહીં ફેટી એસિડ ગ્લિસરોલ સાથે એસ્ટરીકૃત થયેલા હોય છે. તે મોનોગ્લિસરાઈડ્સ,ડાયગ્લિસરાઈડ્સ અને ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ હોઈ શકે છે. ગલનબિંદુના આધારે તેમને ચરબી અને તેલ પણ કહેવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ તેલનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે (દા.ત.,તલનું તેલ) અને તેથી તે શિયાળામાં તેલ સ્વરૂપે જ રહે છે.
$\Rightarrow$ કેટલાક લિપિડમાં ફોસ્ફરસ અને ફોસ્ફોરાયલેટેડ કાર્બનિક સંયોજન હોય છે. આને ફોસ્ફોલિપિડ્સ કહેવાય છે. તે કોષરસસ્તરમાં જોવા મળે છે. લેસીથિન તેનું એક ઉદાહરણ છે. કેટલાક પેશીઓ,ખાસ કરીને ચેતાપેશીઓમાં વધુ જટિલ બંધારણ ધરાવતા લિપિડ હોય છે.

(N/A) કોલેસ્ટેરોલ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે,જે ખાસ કરીને સ્ટેરોલ તરીકે ઓળખાય છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{27}H_{46}O$ છે. બંધારણીય રીતે,તે ટેટ્રાસાયક્લિક સાયક્લોપેન્ટા[$a$]ફિનાન્થ્રીન માળખું ધરાવે છે,જેમાં ચાર જોડાયેલી રીંગ હોય છે: ત્રણ છ-સભ્યોની રીંગ $(A, B, C)$ અને એક પાંચ-સભ્યોની રીંગ $(D)$. તેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$,$C-5$ અને $C-6$ વચ્ચે દ્વિબંધ,અને $C-17$ સ્થાન પર આલ્કાઈલ શૃંખલા આવેલી હોય છે. આપેલી આકૃતિ આ લાક્ષણિક ચાર-રીંગ ધરાવતું સ્ટેરોઈડનું માળખું દર્શાવે છે.

(N/A) લિપિડ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે. તે સરળ ફેટી એસિડ હોઈ શકે છે.
ફેટી એસિડમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ $R$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે. $R$ સમૂહ મિથાઈલ $(-CH_3)$,ઈથાઈલ $(-C_2H_5)$ અથવા $-CH_2$ સમૂહોની વધુ સંખ્યા ($1$ કાર્બન થી $19$ કાર્બન) હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,પામિટિક એસિડમાં કાર્બોક્સિલ કાર્બન સહિત $16$ કાર્બન હોય છે. એરાકીડોનિક એસિડમાં કાર્બોક્સિલ કાર્બન સહિત $20$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
ફેટી એસિડ સંતૃપ્ત (દ્વિબંધ વગરના) અથવા અસંતૃપ્ત (એક કે તેથી વધુ $C=C$ દ્વિબંધ ધરાવતા) હોઈ શકે છે.
અન્ય એક સરળ લિપિડ ગ્લિસરોલ છે,જે ટ્રાયહાઈડ્રોક્સી પ્રોપેન છે.
ઘણા લિપિડમાં ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડ બંને હોય છે. અહીં,ફેટી એસિડ ગ્લિસરોલ સાથે એસ્ટરીકૃત થયેલા હોય છે. તે મોનોગ્લિસરાઈડ્સ,ડાયગ્લિસરાઈડ્સ અને ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ હોઈ શકે છે. ગલનબિંદુના આધારે તેમને ચરબી અને તેલ પણ કહેવામાં આવે છે.
તેલનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે (દા.ત.,તલનું તેલ) અને તેથી તે શિયાળામાં પણ તેલ સ્વરૂપે રહે છે.
કેટલાક લિપિડમાં ફોસ્ફરસ અને ફોસ્ફોરાઈલેટેડ કાર્બનિક સંયોજન હોય છે. આને ફોસ્ફોલિપિડ્સ કહેવાય છે. તે કોષરસસ્તરમાં જોવા મળે છે. લેસીથિન તેનું એક ઉદાહરણ છે. કેટલાક પેશીઓ,ખાસ કરીને ચેતાપેશીઓમાં વધુ જટિલ બંધારણ ધરાવતા લિપિડ હોય છે,જેમ કે કોલેસ્ટેરોલ.

(B) $\Rightarrow$ તેલનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે (દા.ત.,તલનું તેલ) અને તેથી તે ઓરડાના તાપમાને અને શિયાળામાં પ્રવાહી સ્વરૂપે રહે છે.
$\Rightarrow$ ચરબીનું ગલનબિંદુ ઊંચું હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપે હોય છે.
$\Rightarrow$ રાસાયણિક રીતે,બંને લિપિડ્સ (ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ) છે,પરંતુ તેમની ફેટી એસિડ શૃંખલાઓમાં અસંતૃપ્તતાનું પ્રમાણ અલગ હોય છે; તેલમાં સામાન્ય રીતે વધુ અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે,જ્યારે ચરબીમાં વધુ સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે.

(C) $\Rightarrow$ જ્યારે આપણે પેશીને દળીએ છીએ,ત્યારે આપણે કોષીય બંધારણને તોડીએ છીએ. કોષરસતર અને અન્ય અંગિકાઓના પટલના ટુકડા થઈ જાય છે અને પુટિકાઓ (vesicles) બનાવે છે,જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$\Rightarrow$ પટલના આ ટુકડાઓ,પુટિકાઓના સ્વરૂપમાં,એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશ સાથે અલગ પડે છે અને તેથી તે મેક્રોમોલેક્યુલર અંશમાં જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ જોકે,લિપિડને વાસ્તવમાં મેક્રોમોલેક્યુલ્સ ગણવામાં આવતા નથી કારણ કે તેમનું આણ્વીય વજન $800 \ Da$ થી વધતું નથી,જે મેક્રોમોલેક્યુલર અંશ માટેની મર્યાદા છે.

(C) બિટુમેન એ પેટ્રોલિયમનું ચીકણું,કાળું અને અત્યંત સ્નિગ્ધ સ્વરૂપ છે. તે કુદરતી રીતે $Hydrophobic$ (જલવિકર્ષક) છે,જેનો અર્થ છે કે તે પાણીને દૂર રાખે છે. આ ગુણધર્મને કારણે તે વોટરપ્રૂફિંગ અને રસ્તાના નિર્માણ માટે ઉત્તમ સામગ્રી છે,કારણ કે તે સપાટી પર પાણીને પ્રવેશતા અટકાવે છે.

(D) રુધિર ગંઠાઈ જવા (blood clotting) માટે જરૂરી ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન વિટામિન $K$ છે.
આ વિટામિન રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે જરૂરી પ્રોટીનના સંશ્લેષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેનાથી વધુ પડતા રક્તસ્ત્રાવને અટકાવી શકાય છે.
તે કુદરતી રીતે લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી,બ્રોકોલી,ફુલેવર,લીવર અને ઈંડામાં જોવા મળે છે.

(B) કાર્બોદિત પદાર્થો એ પોલીહાઇડ્રોક્સી આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન છે અથવા એવા પદાર્થો છે જે જળવિભાજન દ્વારા આ આપે છે.
સેલ્યુલોઝ,સ્ટાર્ચ અને ઘઉંનો લોટ (જેમાં સ્ટાર્ચ હોય છે) એ બધા કાર્બોદિત પદાર્થો છે.
મીણ એ લિપિડ છે,જે ખાસ કરીને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલમાંથી બનેલો એસ્ટર છે.
તેથી,મીણમાં કાર્બોદિત પદાર્થો હોતા નથી.

(B) ચરબી એ ગ્લિસરોલ સાથે ઉચ્ચ ફેટી એસિડના એસ્ટર છે.
જ્યારે ચરબીનું $NaOH$ અથવા $KOH$ જેવા પ્રબળ બેઝનો ઉપયોગ કરીને આલ્કલાઇન જળવિભાજન (સાબુનીકરણ) કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષારમાં વિભાજિત થાય છે.
ફેટી એસિડના આ ક્ષારોને સાબુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે:
$CH_2OCOR-CHOCOR-CH_2OCOR + 3NaOH \rightarrow CH_2OH-CHOH-CH_2OH + 3RCOONa$
(ચરબી + બેઝ $\rightarrow$ ગ્લિસરોલ + સાબુ)

(C) ચરબી અને તેલ રાસાયણિક રીતે ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ તરીકે ઓળખાય છે.
તેઓ ગ્લિસરોલ (એક ટ્રાયહાઇડ્રોક્સી આલ્કોહોલ) અને ત્રણ ફેટી એસિડના અણુઓ વચ્ચે એસ્ટરીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.
તેમાં એસ્ટર ક્રિયાશીલ સમૂહ $(R-COO-R')$ હોવાથી,તેમને એસ્ટર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) ચરબી અને તેલ એ લિપિડ્સ છે. દૂધમાં ચરબીના ગોલકો હોય છે,માખણ એ દૂધની ચરબીમાંથી બનતી ડેરી પ્રોડક્ટ છે અને ચીઝ પણ દૂધની ચરબીનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે. તેથી,આ તમામ ચરબી અને તેલના સ્ત્રોતો છે.

(B) તેલ એ ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ છે જે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સની હાજરીને કારણે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહે છે.
ચરબી સામાન્ય રીતે ઓરડાના તાપમાને ઘન હોય છે કારણ કે તેમાં સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે.
તેથી,તેલ એ મૂળભૂત રીતે પ્રવાહી ચરબી છે.

(C) સાબુને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા (ઉચ્ચ) ફેટી એસિડના $Na$ અથવા $K$ ક્ષાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેમ કે સ્ટિયરિક,પામિટિક અથવા ઓલિક એસિડ. આ સાબુનીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં ચરબી અથવા તેલની પ્રક્રિયા $NaOH$ અથવા $KOH$ જેવા આલ્કલી સાથે કરવામાં આવે છે.

(C) ચરબી અને તેલને રાસાયણિક રીતે ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ અથવા ટ્રાયએસીલગ્લિસરોલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
આ ફેટી એસિડ્સ સંતૃપ્ત (જેમાં દ્વિબંધ હોતા નથી) અથવા અસંતૃપ્ત (જેમાં એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધ હોય છે) હોઈ શકે છે.
તેથી,ચરબી અને તેલ ગ્લિસરોલ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા સંતૃપ્ત અને અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સમાંથી બને છે.