Lipid Questions in Gujarati

(D) ટ્રાયગ્લિસરાઇડ એ ગ્લિસરોલ અને ત્રણ ફેટી એસિડમાંથી બનેલા એસ્ટર છે.
ચરબી અને તેલ એ ટ્રાયગ્લિસરાઇડના બે મુખ્ય સ્વરૂપો છે.
ઓરડાના તાપમાને,ચરબી સામાન્ય રીતે ઘન હોય છે,જ્યારે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડની હાજરીને કારણે તેલ પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
મીણ,ફૉસ્ફોલિપિડ અને સ્ટેરોઇડ એ લિપિડના અલગ વર્ગો છે અને તેને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી.

(C) ચરબી (fats) એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે ઓરડાના તાપમાને ઘન અવસ્થામાં જોવા મળે છે.
તેઓ ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડના એસ્ટર છે,જેને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ કહેવામાં આવે છે.
ચરબીમાં હાજર ફેટી એસિડ્સ મુખ્યત્વે સંતૃપ્ત (saturated) હોય છે,જે તેમને ઘન અવસ્થામાં રહેવામાં મદદ કરે છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે કારણ કે ચરબીમાં રહેલા ફેટી એસિડ્સની શૃંખલાની લંબાઈ અલગ-અલગ હોઈ શકે છે,પરંતુ 'તમામ ફેટી એસિડ્સ ટૂંકી કે લાંબી શૃંખલા ધરાવે છે' તેવું કહેવું એ ચરબીનું કોઈ વિશિષ્ટ લક્ષણ નથી,કારણ કે શૃંખલાની લંબાઈ એ કોઈપણ ફેટી એસિડનો ગુણધર્મ છે.
તેથી,$C$ એ ચરબીનું વિશિષ્ટ લક્ષણ નથી.

(B) ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ એ ગ્લિસરોલ અને ત્રણ ફેટી એસિડના એસ્ટર છે.
ઓરડાના તાપમાને જે ચરબી ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે,તે સામાન્ય રીતે સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સની બનેલી હોય છે,જે અણુઓને નજીકથી ગોઠવવામાં મદદ કરે છે.
માખણ એ ઓરડાના તાપમાને ઘન ટ્રાયગ્લિસરાઇડ (ચરબી) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેની સામે,કોપરેલ જેવા તેલ અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સના વધુ પ્રમાણને કારણે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) સાદા લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને વિવિધ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે. તેમાં ચરબી,તેલ અને મીણનો સમાવેશ થાય છે. સ્ટેરોઇડ્સને વ્યુત્પન્ન (derived) લિપિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે કોલેસ્ટ્રોલ જેવા પુરોગામી પદાર્થોમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે અને તેમની રચનામાં ફેટી એસિડ હોતા નથી. તેથી,સ્ટેરોઇડ્સ સાદા લિપિડ નથી.

(D) ચરબી એ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ છે જે ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે.
$A$. સીંગતેલ એ તેલ છે,જે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સની હાજરીને કારણે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
$B$. મીણ એ લિપિડ છે પરંતુ તે ચરબી નથી (તે લાંબી શૃંખલાવાળા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલાવાળા આલ્કોહોલનું એસ્ટર છે).
$C$. કોલેસ્ટેરોલ એ સ્ટેરોલ (એક પ્રકારનું લિપિડ) છે,ચરબી નથી.
$D$. વનસ્પતિ ઘી એ હાઇડ્રોજનેટેડ ચરબી છે,જે ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે,તેથી તે સાચી ચરબી છે.

(A) તેલ એ લિપિડ છે જે તેમના બંધારણમાં અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડની હાજરીને કારણે સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહે છે. આ અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં દ્વિ-બંધ હોય છે,જે હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં વળાંક (kinks) પેદા કરે છે. આ વળાંક અણુઓને એકબીજાની નજીક ગોઠવાતા અટકાવે છે,જેના કારણે તે પ્રવાહી રહે છે. આનાથી વિપરીત,ચરબી સામાન્ય તાપમાને ઘન હોય છે કારણ કે તેમાં સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ હોય છે.

(B) મીણ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહૉલના એસ્ટર છે. ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ (ચરબી અને તેલ) થી વિપરીત,જે ગ્લિસરોલ (ટ્રાયહાઇડ્રિક આલ્કોહૉલ) અને ફેટી એસિડના એસ્ટર છે,મીણમાં તેમના આલ્કોહૉલ ઘટકમાં માત્ર એક જ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ હોય છે. તેથી,મીણ એ સાચો જવાબ છે.

(B) લિપિડનું વર્ગીકરણ તેમના રાસાયણિક બંધારણના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. સાદા લિપિડ એ ફેટીઍસિડ અને વિવિધ આલ્કોહૉલના એસ્ટર છે (દા.ત.,ચરબી અને મીણ).
$2$. જટિલ લિપિડ એ ફેટીઍસિડ અને આલ્કોહૉલના એસ્ટર છે,જેમાં આલ્કોહૉલ અને ફેટીઍસિડ ઉપરાંત વધારાના ઘટકો જેવા કે ફોસ્ફેટ,નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઝ,કાર્બોદિત અથવા પ્રોટીન આવેલા હોય છે (દા.ત.,ફોસ્ફોલિપિડ,ગ્લાયકોલિપિડ).
$3$. સ્ટેરોઇડ એ વ્યુત્પન્ન લિપિડ છે જેમાં ફેટીઍસિડ હોતા નથી.
તેથી,આલ્કોહૉલ અને ફેટીઍસિડ ઉપરાંત બિનલિપિડ ઘટકો ધરાવતા લિપિડને જટિલ લિપિડ કહેવામાં આવે છે.

(C) લિપિડ એ સંયોજનોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
સાદા લિપિડ એ ફેટી ઍસિડ અને વિવિધ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે (દા.ત.,ચરબી અને મીણ).
જટિલ લિપિડમાં ફેટી ઍસિડ,આલ્કોહોલ અને ફોસ્ફેટ અથવા કાર્બોહાઇડ્રેટ જેવા વધારાના જૂથો હોય છે.
સ્ટેરોઇડ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે ચાર જોડાયેલી વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
ચરબી,મીણ અને ફોસ્ફોલિપિડથી વિપરીત,સ્ટેરોઇડ્સમાં તેમની રચનામાં ફેટી ઍસિડની સાંકળો હોતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) સ્ટેરોલ એ સ્ટેરોઇડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ અને $C-17$ સ્થાન પર હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા હોય છે.
તેઓ ચાર જોડાયેલા વલયો ધરાવતા સ્ટેરોઇડ ન્યુક્લિયસ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
સ્ટેરોલના મૂળભૂત બંધારણમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ અને કાર્બોનિલ સમૂહ $(>C=O)$ સામાન્ય રીતે ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,સ્ટેરોલના મૂળભૂત બંધારણમાં $(b)$ અને $(c)$ બંનેનો અભાવ હોય છે.

(B) સ્ટેરોલ્સ એ સ્ટેરોઇડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપ હોય છે.
આર્ગોસ્ટેરોલ $(Ergosterol)$ એ ફૂગ અને પ્રોટોઝોઆના કોષરસ પટલમાં જોવા મળતું જાણીતું સ્ટેરોલ છે,જે પ્રાણી કોષોમાં કોલેસ્ટેરોલ જેવું જ કાર્ય કરે છે.
કોર્ટિઝોન અને પ્રોજેસ્ટેરોન એ સ્ટેરોઇડ હોર્મોન્સ છે,અને ગ્લાયકોલિપિડ્સ એ કાર્બોહાઇડ્રેટ સાથે જોડાયેલા લિપિડ્સ છે.

(A) કોલેસ્ટેરોલ એ એક સ્ટેરોલ (સ્ટેરોઇડ આલ્કોહોલનો એક પ્રકાર) છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{27}H_{46}O$ છે.
તે ટેટ્રાસાયક્લિક હાઇડ્રોકાર્બન માળખું ધરાવે છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ અને એક હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી હોય છે.
તેમાં કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ કે કીટો $(C=O)$ સમૂહ હોતા નથી.
તેની સરખામણીમાં,કોર્ટિઝોન અને પ્રોજેસ્ટેરોન એ સ્ટેરોઇડ હોર્મોન્સ છે જેમાં કીટો સમૂહ હાજર હોય છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ એ ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલના એસ્ટર છે,જેમાં એસ્ટર બંધ $(-COO-)$ હોય છે જે કાર્બોક્સિલ સમૂહમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) સ્ટેરોલ્સ એ સ્ટેરોઇડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ હોય છે.
સ્ટેરોન્સ એ સ્ટેરોઇડનો એક પ્રકાર છે જેમાં અન્ય ક્રિયાશીલ સમૂહોની સાથે અથવા તેના બદલે કીટોન સમૂહ $(>C=O)$ હોય છે.
ચોક્કસ રીતે,રાસાયણિક નામકરણમાં '-ઓન' (-one) પ્રત્યય સામાન્ય રીતે કીટોન સમૂહની હાજરી સૂચવે છે.
તેથી,સ્ટેરોન એ કીટોન સમૂહ $(>C=O)$ ની હાજરી દ્વારા સ્ટેરોલથી અલગ પડે છે.

(C) ખોરાકની શક્તિનું મૂલ્ય તેના કુલ કેલરી મૂલ્ય અથવા શારીરિક બળતણ મૂલ્યના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે.
કાર્બોદિત પદાર્થો આશરે $4.0 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
પ્રોટીન આશરે $4.0 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
લિપિડ (ચરબી) આશરે $9.0 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
કારણ કે $9.0 \ kcal/g$ એ કાર્બોદિત દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી શક્તિ $(4.0 \ kcal/g \times 2 = 8.0 \ kcal/g)$ કરતા બમણાથી પણ વધારે છે,તેથી લિપિડ સાચો જવાબ છે.

(C) માનવ શરીરમાં અને અન્ય ઘણા પ્રાણીઓમાં, $\text{ચરબી}$ (ખાસ કરીને $\text{એડિપોઝ}$ પેશીઓમાં સંગ્રહિત $\text{ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ}$) લાંબા ગાળાના ઉર્જા સંગ્રહના મુખ્ય સ્વરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જોકે $\text{કાર્બોદિત}$ (જેમ કે $\text{ગ્લાયકોજન}$) યકૃત અને સ્નાયુઓમાં સંગ્રહિત થાય છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ ટૂંકા ગાળાની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે થાય છે.
$\text{ચરબી}$ કાર્બોદિતની તુલનામાં પ્રતિ ગ્રામ બમણીથી વધુ ઉર્જા પૂરી પાડે છે અને લાંબા ગાળાના સંગ્રહ માટે વધુ કાર્યક્ષમ છે કારણ કે તે હાઇડ્રોફોબિક છે અને સંગ્રહ માટે પાણીની જરૂર પડતી નથી.
તેથી, $\text{ચરબી}$ ને મુખ્ય અનામત ખોરાક તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(A) આપેલ બંધારણ લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા ધરાવતા સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડનું છે.
શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓની ગણતરી કરતા: એક અંતિમ $CH_3$ સમૂહ,$14$ $CH_2$ સમૂહો અને એક કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ છે.
કાર્બન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા = $1 + 14 + 1 = 16$.
$16$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતા અને દ્વિબંધ ન ધરાવતા ફેટી ઍસિડને પામિટિક ઍસિડ $(C_{16}H_{32}O_2)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) જ્યારે લિપિડનો અણુ કાર્બોદિત સાથે સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાય છે,ત્યારે બનતા સંયોજનને $Glycolipid$ (ગ્લાયકોલિપિડ) કહેવામાં આવે છે.
$Sphingolipids$ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જેમાં સ્ફિન્ગોઇડ બેઝ હોય છે.
$Phospholipids$ એ એવા લિપિડ છે જેમાં ફોસ્ફેટ સમૂહ હોય છે.
$Sterols$ એ સ્ટીરોઇડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ હોય છે.

(A) કાર્બોદિત આશરે $4 \ kcal/g$ ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
ચરબી (લિપિડ્સ) એ ખૂબ જ ઉર્જા-સભર અણુઓ છે જે આશરે $9 \ kcal/g$ ઉર્જા આપે છે.
કારણ કે $9 \ kcal/g$ એ કાર્બોદિત દ્વારા મળતી ઉર્જા $(4 \ kcal/g \times 2 = 8 \ kcal/g)$ કરતા બમણાથી પણ વધુ છે,તેથી ચરબી એ સાચો જવાબ છે.
ગ્લાયકોજન એ એક પોલીસેકેરાઈડ (કાર્બોદિત) છે અને તે અન્ય કાર્બોદિતોની જેમ જ ઉર્જા પૂરી પાડે છે.

(D) કોલેસ્ટેરોલ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જેને સ્ટેરોઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે એક સ્ટેરોલ (રૂપાંતરિત સ્ટેરોઇડ) છે જે પ્રાણી કોષરસસ્તરનો એક આવશ્યક ઘટક છે,જ્યાં તે કોષરસસ્તરની તરલતા અને સ્થિરતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તે સ્ટેરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો,પિત્ત એસિડ અને વિટામિન $D$ ના સંશ્લેષણ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) સ્ટિયરિક ઍસિડ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતો ફેટી ઍસિડ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{18}H_{36}O_2$ છે.
તે $18$ કાર્બન ધરાવતી શૃંખલા છે જેમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે કોઈ દ્વિબંધ હોતો નથી,તેથી તેને સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
જોકે તે કાર્બનિક ઍસિડ અને ફેટી ઍસિડ બંને છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સચોટ વર્ણન એ છે કે તે એક સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.

(B) લિપિડ્સ એ પ્રોટીન કે ન્યુક્લિક એસિડની જેમ સાચા અર્થમાં મહાઅણુઓ (macromolecules) નથી,કારણ કે તે પુનરાવર્તિત એકમોના બહુલકો નથી.
જોકે,પેશીઓના રાસાયણિક વિશ્લેષણ દરમિયાન તેમને એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશમાં મેળવવામાં આવે છે.
એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશમાં હોવા છતાં,તેમનો આણ્વીય ભાર સામાન્ય રીતે $800$ ડાલ્ટન કે તેથી ઓછો હોય છે.
તેથી,પ્રોટીન અને પોલીસેકેરાઈડ જેવા સાચા મહાઅણુઓની સરખામણીમાં લિપિડ્સને ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા સંયોજનો માનવામાં આવે છે.

(B) કોઈપણ પદાર્થનું શક્તિમૂલ્ય તેના ઓક્સિડેશન દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
લિપિડ (ચરબી) આશરે $9.4 \ kcal/g$ ઉર્જા પૂરી પાડે છે,જ્યારે કાર્બોદિત અને પ્રોટીન અનુક્રમે આશરે $4.1 \ kcal/g$ અને $4.0 \ kcal/g$ ઉર્જા આપે છે.
કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધોના વધુ પ્રમાણને કારણે,લિપિડ અન્ય કાર્બનિક મહાઅણુઓની તુલનામાં પ્રતિ ગ્રામ નોંધપાત્ર રીતે વધુ ઉર્જા આપે છે.
તેથી,લિપિડ સૌથી વધુ શક્તિમૂલ્ય ધરાવે છે.

(C) ચરબી એ અધ્રુવીય કાર્બનિક સંયોજનો છે. 'જેવું દ્રાવ્ય તેવું દ્રાવક' (like dissolves like) ના સિદ્ધાંત મુજબ,અધ્રુવીય પદાર્થો ક્લોરોફોર્મ,ઈથર અને બેન્ઝિન જેવા અધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ઓગળે છે. પાણી એ ધ્રુવીય દ્રાવક છે. તેથી,ચરબી પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.

(D) કાર્બોદિત એ પોલીહાઈડ્રોક્સી આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $(CH_2O)_n$ છે,જેમાં $C:H:O$ નો ગુણોત્તર $1:2:1$ હોય છે.
લિપિડ એ ચરબી,તેલ અને મીણ જેવા અણુઓનો વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે.
લિપિડમાં,કાર્બન અને હાઈડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યાની તુલનામાં ઓક્સિજન પરમાણુઓનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું હોય છે.
આ ઓછું ઓક્સિજન પ્રમાણ લિપિડને કાર્બોદિત કરતા વધુ રિડક્શન પામેલા બનાવે છે,જેના કારણે તે પ્રતિ એકમ દળ દીઠ વધુ ઉર્જાનો સંગ્રહ કરી શકે છે.

(C) સંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં કાર્બન શૃંખલાના તમામ કાર્બન અણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ $(C-C)$ હોય છે.
તેઓ હાઇડ્રોજન સાથે સંપૂર્ણ રીતે સંતૃપ્ત હોવાથી,તેઓ હાઇડ્રોજન અથવા હેલોજન સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા નથી.
વિધાન $(C)$ અસંગત છે કારણ કે દ્વિ-બંધ $(C=C)$ ની હાજરી એ અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડની લાક્ષણિકતા છે,સંતૃપ્ત ફેટી એસિડની નહીં.

(C) પામીટિક ઍસિડ એ $16$ કાર્બન ધરાવતો સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે $(CH_3(CH_2)_{14}COOH)$.
ઑલિક ઍસિડ એ $18$ કાર્બન ધરાવતો અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે $(CH_3(CH_2)_7CH=CH(CH_2)_7COOH)$.
બંનેને લાંબી શૃંખલાવાળા ફેટી ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં $12$ થી વધુ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
તેથી,પામીટિક ઍસિડ એ લાંબી શૃંખલાવાળો સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે અને ઑલિક ઍસિડ એ લાંબી શૃંખલાવાળો અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.

(D) વનસ્પતિ ઘી વનસ્પતિ તેલના હાઇડ્રોજનેશન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે,જે અસંતૃપ્ત ફેટીઍસિડને લાંબી શૃંખલાવાળા સંતૃપ્ત ફેટીઍસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે. કોપરેલ (નાળિયેરનું તેલ) વનસ્પતિ તેલોમાં વિશિષ્ટ છે કારણ કે તેમાં મુખ્યત્વે મધ્યમ-શૃંખલાવાળા સંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ (જેમ કે લોરિક એસિડ) હોય છે. સામાન્ય જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં,વનસ્પતિ ઘીમાં લાંબી શૃંખલાવાળા સંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ હોય છે,જ્યારે કોપરેલમાં ટૂંકી કે લાંબી શૃંખલાવાળા અસંતૃપ્ત ફેટીઍસિડનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ આ લિપિડ્સમાં જોવા મળતા ફેટીઍસિડની વિવિધતા માટે સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(A) મીણ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહૉલના એસ્ટર છે. ચરબી અને તેલ,જે ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ (ટ્રાયહાઇડ્રિક આલ્કોહૉલ) ના એસ્ટર છે,તેનાથી વિપરીત,મીણમાં ઊંચા આણ્વીય દળ ધરાવતા મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહૉલ હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) જટિલ લિપિડ એ ફેટી ઍસિડ અને આલ્કોહોલના એસ્ટર છે,પરંતુ તેમાં આલ્કોહોલ અને ફેટી ઍસિડ ઉપરાંત અન્ય સમૂહો પણ હોય છે. આ વધારાના સમૂહોને બિન-લિપિડ ઘટકો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ફોસ્ફોલિપિડ્સમાં ફોસ્ફેટ સમૂહ હોય છે અને ગ્લાયકોલિપિડ્સમાં કાર્બોહાઇડ્રેટનો ભાગ હોય છે. તેથી,જટિલ લિપિડનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે લિપિડ બંધારણ સાથે જોડાયેલા બિન-લિપિડ ઘટકના સ્વભાવ પર આધારિત છે.

(C) સ્ટેરોલ એ સ્ટેરોઈડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જે $C-3$ સ્થાન પર હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ ધરાવે છે.
સ્ટેરોન એ સ્ટેરોઈડ હોર્મોન્સ છે જે તેમના બંધારણમાં કીટોન સમૂહ $(> C = O)$ ધરાવે છે.
તેથી,સ્ટેરોલ હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ ધરાવે છે અને સ્ટેરોન કીટોન સમૂહ ધરાવે છે.

(C) કોલેસ્ટેરોલ એ જાણીતું સ્ટેરોલ છે,જે કોષરસસ્તરમાં જોવા મળતો એક પ્રકારનો સ્ટેરોઈડ આલ્કોહોલ છે.
કોર્ટિઝોન એ સ્ટેરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે,ખાસ કરીને ગ્લુકોકોર્ટિકોઈડ,જે બંધારણીય રીતે સ્ટેરોઈડ ન્યુક્લિયસમાંથી મેળવવામાં આવે છે (કીટોન સમૂહની હાજરીને કારણે તેને સ્ટેરોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે).
તેથી,કોલેસ્ટેરોલ એ સ્ટેરોલ છે અને કોર્ટિઝોન એ સ્ટેરોન છે.

(A) ફેટી ઍસિડને તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં રહેલા દ્વિ-બંધની હાજરીના આધારે સંતૃપ્ત અથવા અસંતૃપ્ત તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ (દા.ત.,પામેટીક ઍસિડ,સ્ટિયરીક ઍસિડ,બ્યુટારિક ઍસિડ) માં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય છે.
અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક અથવા વધુ દ્વિ-બંધ હોય છે.
ક્રોટોનિક ઍસિડ $(CH_3CH=CHCOOH)$ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતું અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.
તેથી,ક્રોટોનિક ઍસિડ એ અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(D) ચરબી (લિપિડ્સ) ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડ્સની બનેલી હોય છે.
ફેટી એસિડ્સમાં,હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાઓમાં $O$ અણુઓની તુલનામાં $H$ અણુઓની સંખ્યા ઘણી વધારે હોય છે.
કાર્બોદિત પદાર્થોથી વિપરીત,જ્યાં $H$ અને $O$ નું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે $2:1$ હોય છે,ચરબીમાં $O$ અણુઓની સરખામણીમાં $H$ અણુઓનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોય છે.
આ ઊંચા $H:O$ પ્રમાણને કારણે જ ચરબી કાર્બોદિત પદાર્થોની તુલનામાં ઓક્સિડેશન દરમિયાન પ્રતિ ગ્રામ વધુ ઊર્જા પ્રદાન કરે છે.

(A) ક્રોટોનિક ઍસિડ એ $CH_3CH=CHCOOH$ સૂત્ર ધરાવતું રાસાયણિક સંયોજન છે.
તે ચાર કાર્બન ધરાવતી શૃંખલાનું બનેલું છે,જે તેને ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત ફેટી ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે.
તેમાં કાર્બન-કાર્બન વચ્ચે દ્વિબંધ હોય છે,જે તેને અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે.
તેથી,ક્રોટોનિક ઍસિડ એ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.

(D) ઓલિક એસિડ એ $C_{18}H_{34}O_2$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતો એક મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ (એક-અસંતૃપ્ત) ઓમેગા-$9$ ફેટી એસિડ છે.
તે $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતી લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાનું બનેલું છે.
તેમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક દ્વિબંધ હોવાથી,તેને અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,તે લાંબી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે.

(C) ફેટી ઍસિડનું વર્ગીકરણ તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં રહેલા દ્વિ-બંધની હાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે.
સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય છે.
પામિટિક ઍસિડ $(C_{16}H_{32}O_2)$ અને સ્ટીયરીક ઍસિડ $(C_{18}H_{36}O_2)$ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
બ્યુટીરીક ઍસિડ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતો ફેટી ઍસિડ છે.
ક્રોટોનિક ઍસિડ અને ઑલિક ઍસિડ અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે કારણ કે તેમાં ઓછામાં ઓછો એક દ્વિ-બંધ હોય છે.
તેથી,સંતૃપ્ત લાંબી શૃંખલાયુક્ત ફેટી ઍસિડનું સાચું જૂથ પામિટિક ઍસિડ અને સ્ટીયરીક ઍસિડ છે.

(A) ઑલિક ઍસિડ $(C_{18}H_{34}O_2)$ એ એક મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ (એક દ્વિબંધ ધરાવતો) ઓમેગા-$9$ ફેટી ઍસિડ છે.
તેને અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં એક દ્વિબંધ હોય છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક અથવા વધુ દ્વિબંધ હોય છે.
તેથી,વિધાન $P$ સાચું છે.
કારણ $Q$ એ અસંતૃપ્તિના બંધારણીય આધારનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે,જે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે દ્વિબંધની હાજરી છે.
આમ,$Q$ એ $P$ માટેની યોગ્ય સમજૂતી છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: ક્રોટોનિક એસિડ $(A-ii)$.
$2$. લાંબી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: ઓલિક એસિડ $(B-i)$.
$3$. ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: બ્યુટિરિક એસિડ $(C-iii)$.
$4$. લાંબી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: પામીટિક એસિડ $(D-iv)$.
આમ,સાચો ક્રમ $A-ii, B-i, C-iii, D-iv$ છે.

(A) ટ્રાયગ્લિસરાઈડ એ કોષોમાં ચરબીના સંગ્રહનું મુખ્ય સ્વરૂપ છે,જે ટીપાં (droplets) સ્વરૂપે જોવા મળે છે. તેથી,$(A-iv)$.
$(B)$ ફોસ્ફોલિપિડ એ જૈવિક પટલના આવશ્યક ઘટકો છે,જે સ્તરીય લિપિડ તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,$(B-iii)$.
$(C)$ સ્ટેરોઈડ,જેમ કે કોલેસ્ટ્રોલ અને અમુક અંત:સ્ત્રાવો,લિપિડના વ્યુત્પન્ન છે. તેથી,$(C-i)$.
$(D)$ મીણ એ પિછા અને પર્ણો જેવી સપાટીઓ પર રક્ષણાત્મક પડ તરીકે જોવા મળે છે જે પાણીના વ્યયને અટકાવે છે. તેથી,$(D-ii)$.
આમ,સાચી જોડ $(A-iv), (B-iii), (C-i), (D-ii)$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ઓલિક એસિડ એ લાંબી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ ($18$ કાર્બન, $1$ દ્વિબંધ) છે $\rightarrow (s)$.
$(b)$ પામિટીક એસિડ એ લાંબી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ ($16$ કાર્બન) છે $\rightarrow (q)$.
$(c)$ ક્રોટોનિક એસિડ એ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ ($4$ કાર્બન, $1$ દ્વિબંધ) છે $\rightarrow (r)$.
$(d)$ બ્યુટીરિક એસિડ એ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ ($4$ કાર્બન) છે $\rightarrow (p)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a-s), (b-q), (c-r), (d-p)$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ચરબી: તેમાં સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ અને લાંબી શૃંખલા હોય છે, જે સામાન્ય તાપમાને ઘન હોય છે। તેથી, $(a-i)$.
$(b)$ તેલ: તેમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ હોય છે, જે સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી હોય છે। તેથી, $(b-ii)$.
$(c)$ મીણ: આ લાંબી શૃંખલાવાળા ફેટી એસિડ અને લાંબી શૃંખલાવાળા મોનોહાઈડ્રોક્સિ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે। તેથી, $(c-iii)$.
$(d)$ જટિલ લિપિડ: આ એવા લિપિડ છે જેમાં વધારાના બિન-લિપિડ ઘટકો જેવા કે ફોસ્ફેટ (ફોસ્ફોલિપિડ્સ) અથવા શર્કરા (ગ્લાયકોલિપિડ્સ) હોય છે। તેથી, $(d-iv)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(a-i), (b-ii), (c-iii), (d-iv)$ છે.

(A) લિપિડ એ આલ્કોહૉલના ફેટી એસિડ એસ્ટર્સ છે.
લિપિડના નિર્માણમાં,ફેટી એસિડ્સ આલ્કોહૉલ સાથે એસ્ટરીકરણ પામે છે.
લિપિડના પ્રકારના આધારે,આલ્કોહૉલનો એક અણુ (જેમ કે ગ્લિસરોલ,જે ટ્રાયહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ છે,અથવા કોલેસ્ટ્રોલ જેવા લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ) ફેટી એસિડના એક,બે અથવા ત્રણ અણુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુક્રમે મોનોગ્લિસરાઇડ્સ,ડાયગ્લિસરાઇડ્સ અથવા ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ બનાવે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે લિપિડમાં આલ્કોહૉલના મુખ્ય માળખા સાથે ફેટી એસિડની શૃંખલાઓની સંખ્યા અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.

(B) લિપિડ્સ હાઇડ્રોફોબિક (પાણી પ્રત્યે અપાકર્ષણ ધરાવતા) અણુઓ છે,જે તેમને પાણીમાં અદ્રાવ્ય બનાવે છે. લિપિડ્સની અધ્રુવીય પ્રકૃતિને કારણે આ તેમનો મૂળભૂત ગુણધર્મ છે. તેલ એ ખરેખર એક પ્રકારનું લિપિડ છે જે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સની હાજરીને કારણે સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહે છે. જોકે બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે,પરંતુ તેલ સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી છે તે હકીકત એ સમજાવતી નથી કે લિપિડ્સ સામાન્ય રીતે પાણીમાં શા માટે અદ્રાવ્ય છે. તેથી,$R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) જટિલ લિપિડ એટલે એવા લિપિડ કે જેમાં આલ્કોહૉલ અને ફેટિઍસિડ ઉપરાંત અન્ય ઘટકો જેવા કે ફોસ્ફેટ,શર્કરા અથવા પ્રોટીન જોડાયેલા હોય છે.
વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે જટિલ લિપિડ (જેને સંયુગ્મી લિપિડ પણ કહેવાય છે) માં લિપિડના મુખ્ય બંધારણ સાથે પ્રોટીન,કાર્બોદિત અથવા ફોસ્ફેટ જેવા બિન-લિપિડ ઘટકો જોડાયેલા હોય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે લિપોપ્રોટીન એ જટિલ લિપિડનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં પ્રોટીન લિપિડ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
આમ,બિન-લિપિડ ઘટકો (જેમ કે પ્રોટીન) ની હાજરી એ જટિલ લિપિડની વ્યાખ્યા છે,તેથી $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) લિપિડ્સનું વર્ગીકરણ તેમના રાસાયણિક બંધારણના આધારે કરવામાં આવે છે.
$A$. મીણ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે. આ સાચી જોડી છે.
$B$. ચરબી એ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ છે જે ઓરડાના તાપમાને ઘન સ્વરૂપમાં હોય છે,જેમ કે માખણ અને ઘી. આ સાચી જોડી છે.
$C$. તેલ એ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે,જેમ કે કોપરેલ અને ફિશ લિવર ઓઈલ. આ સાચી જોડી છે.
$D$. સ્ટેરોલ એ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ ધરાવતા સ્ટેરોઇડનો એક પ્રકાર છે. આર્ગોસ્ટેરોલ એ સ્ટેરોલ છે,પરંતુ કોર્ટિઝોન એ કોલેસ્ટરોલમાંથી મેળવેલ સ્ટેરોઇડ હોર્મોન (કોર્ટિકોસ્ટેરોઇડ) છે,તે પોતે સ્ટેરોલ તરીકે વર્ગીકૃત નથી. તેથી,આ અસંગત જોડી છે.

(C) ટ્રાયગ્લિસરાઇડનું નિર્માણ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,દરેક ફેટી એસિડનો અણુ ગ્લિસરોલના અણુના એક હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ત્રણ એસ્ટર બંધ બને છે અને પાણીના ત્રણ અણુઓ $(H_2O)$ મુક્ત થાય છે.
તેથી,એક ટ્રાયગ્લિસરાઇડ અણુના નિર્માણમાં પાણીના $3$ અણુઓ દૂર થાય છે.

(A) મીણ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી ઍસિડ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બનતા એસ્ટર છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સથી વિપરીત,જેમાં ગ્લિસરોલના આધાર સાથે ત્રણ ફેટી ઍસિડના અણુઓ જોડાયેલા હોય છે,મીણનો એક સાદો અણુ માત્ર $1$ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી ઍસિડના અણુનો બનેલો હોય છે જે $1$ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલના અણુ સાથે એસ્ટરીકરણ પામે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $1$ છે.

(D) લિપિડ એ હાઇડ્રોફોબિક અણુઓનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે.
કોલેસ્ટેરોલ,અર્ગોસ્ટેરોન અને કોર્ટીઝોન એ તમામ સ્ટીરોઇડના વ્યુત્પન્ન છે.
સ્ટીરોઇડ્સ ટેટ્રાસાયક્લિક કાર્બન માળખા (ગોનેન ન્યુક્લિયસ) દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
જોકે ફેટી એસિડ્સમાં $-COOH$ ગ્રુપ હોય છે,પરંતુ તેઓ વિકલ્પોમાં આપેલા જટિલ સ્ટીરોઇડ લિપિડ્સથી અલગ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ (કોલેસ્ટેરોલ,અર્ગોસ્ટેરોન,કોર્ટીઝોન) તેમના મૂળભૂત બંધારણમાં $-COOH$ ગ્રુપ ધરાવતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(1)$ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: બ્યુટિરિક એસિડ $(R)$.
$(2)$ લાંબી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: પામીટિક એસિડ $(S)$.
$(3)$ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: ક્રોટોનિક એસિડ $(Q)$.
$(4)$ લાંબી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ: ઓલિક એસિડ $(P)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-R), (2-S), (3-Q), (4-P)$ છે.