Lipid Questions in Gujarati

(A) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે ચરબી શરીરમાં લાંબા ગાળાના ઉર્જા સંગ્રહ તરીકે મેદસ્વી પેશીઓમાં સંગ્રહિત થાય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે લિપિડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અથવા પ્રોટીન $(4 \ kcal/g)$ ની તુલનામાં પ્રતિ ગ્રામ વધુ ઉર્જા $(9.3 \ kcal/g)$ પ્રદાન કરે છે.
ચરબી ઉર્જાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સઘન હોવાથી,તે શરીરમાં લાંબા ગાળાના ઉર્જા સંગ્રહ માટે પસંદગીનું સ્વરૂપ છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) મીણ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મૉનોહાઇડ્રૉક્સિ આલ્કોહોલ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફૅટી ઍસિડ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બનતા એસ્ટર છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સથી વિપરીત,જેમાં ગ્લિસરોલ હોય છે,મીણમાં ઊંચા આણ્વીય દળ ધરાવતા મૉનોહાઇડ્રૉક્સિ આલ્કોહોલ હોય છે.
તેથી,સાચું બંધારણ $1$ મૉનોહાઇડ્રૉક્સિ આલ્કોહોલ અને $1$ લાંબી શૃંખલાયુક્ત ફૅટી ઍસિડ છે.

(B) સ્ટૅરોઇડ્સ એ લિપિડ્સનો એક પ્રકાર છે જે ચાર જોડાયેલી વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા ઓળખાય છે.
સ્ટૅરોલ્સ (જેમ કે કોલેસ્ટરોલ) એ સ્ટૅરોઇડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ હોય છે.
સ્ટૅરોન્સ (જેમ કે પ્રોજેસ્ટેરોન અથવા ટેસ્ટોસ્ટેરોન) એ સ્ટૅરોઇડ હોર્મોન્સ છે જેમાં સ્ટૅરોલ્સમાં જોવા મળતા હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહને બદલે સામાન્ય રીતે $C-3$ સ્થાન પર કિટો $(=O)$ સમૂહ હોય છે.
તેથી,કિટો સમૂહની હાજરી કે ગેરહાજરી એ સ્ટૅરોન્સ અને સ્ટૅરોલ્સ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત છે.

(C) જૈવિક અણુઓની શક્તિનું પ્રમાણ પ્રતિ ગ્રામ કેલરીમાં માપવામાં આવે છે.
લિપિડ (ચરબી) આશરે $9.3 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
કાર્બોદિત અને પ્રોટીન અનુક્રમે આશરે $4.1 \ kcal/g$ અને $4.0 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
તેથી,કાર્બોદિત,પ્રોટીન અને પેપ્ટાઈડની તુલનામાં લિપિડ પ્રતિ એકમ દળ દીઠ સૌથી વધુ શક્તિ મુક્ત કરે છે.

(C) મીણ એ એક પ્રકારનું લિપિડ છે જે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલના એસ્ટર છે.
તે અત્યંત જલવિરાગી (hydrophobic) હોય છે અને વનસ્પતિના હવાઈ અંગો જેવા કે પર્ણો અને પ્રકાંડ પર ક્યુટિકલ (cuticle) તરીકે ઓળખાતું રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે.
આ પડ બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને વનસ્પતિને યાંત્રિક ઈજાઓ તથા રોગકારકોથી બચાવે છે.

(C) વનસ્પતિ તેલ મુખ્યત્વે અસંતૃપ્ત ફૅટી ઍસિડનું બનેલું હોય છે,જેમાં કાર્બન શૃંખલામાં દ્વિબંધ હોય છે. વનસ્પતિ ઘી (ડાલ્ડા) હાઇડ્રોજનેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે,જેમાં નિકલ જેવા ઉદ્દીપકની હાજરીમાં વનસ્પતિ તેલમાં હાઇડ્રોજન વાયુ ઉમેરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વિબંધ તોડીને અને હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ઉમેરીને અસંતૃપ્ત ફૅટી ઍસિડને સંતૃપ્ત ફૅટી ઍસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે. તેથી,વનસ્પતિ તેલની સરખામણીમાં વનસ્પતિ ઘીમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુઓનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.

(D) આપેલ બંધારણ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ (એક પ્રકારનું લિપિડ) દર્શાવે છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડ એ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફૅટી ઍસિડના ત્રણ અણુઓમાંથી બનતા એસ્ટર છે.
જલવિભાજન દરમિયાન,પાણીની હાજરીમાં એસ્ટર બંધ તૂટે છે,જેના પરિણામે ગ્લિસરોલનો એક અણુ અને ફૅટી ઍસિડના ત્રણ અણુઓ મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) લિપિડ એ હાઇડ્રોફોબિક અણુઓનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે.
$1$. મીણ,જટિલ લિપિડ (જેમ કે ફોસ્ફોલિપિડ્સ) અને તેલ (જેમ કે કોડલિવર ઓઇલ) સામાન્ય રીતે ફૅટી ઍસિડ અને આલ્કોહોલના એસ્ટર હોય છે.
$2$. સ્ટિરૉઇડ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે ચાર જોડાયેલી વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$3$. અન્ય લિપિડથી વિપરીત,સ્ટિરૉઇડની રાસાયણિક રચનામાં ફૅટી ઍસિડ હોતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) તેલ એ લિપિડ્સ છે જે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સની હાજરીને કારણે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહે છે.
સિંગતેલ,કોપરેલ અને ફિશ લિવર ઓઈલ એ બધા લિપિડ્સના ઉદાહરણો છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી હોય છે,તેથી તેને તેલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ ઘી એ વનસ્પતિ તેલના હાઇડ્રોજનેશન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે,જે અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સને સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા તેને ઓરડાના તાપમાને ઘન બનાવે છે,તેથી તેને તેલ નહીં પણ ચરબી (Fat) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) કોલેસ્ટૅરોલ એ એક સ્ટીરોલ છે,જે લિપિડનો એક પ્રકાર છે. તેને અસાબુનીકરણ પામતા (non-saponifiable) લિપિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેની રચનામાં ફૅટી ઍસિડ હોતા નથી.
વિધાન $A$ સાચું છે.
કોલેસ્ટૅરોલની રાસાયણિક રચના ટેટ્રાસાયક્લિક સાયક્લોપેન્ટા[a]ફિનાન્થ્રીન માળખા પર આધારિત છે. તેમાં હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ હોય છે,પરંતુ તેના મૂળભૂત સ્ટીરોઇડ ન્યુક્લિયસમાં કાર્બોક્સિલિક ઍસિડ $(-COOH)$ સમૂહ કે કીટોન $(>C=O)$ સમૂહ હોતો નથી.
કારણ $R$ સાચું છે અને તે યોગ્ય રીતે સમજાવે છે કે શા માટે કોલેસ્ટૅરોલ એ ફૅટી ઍસિડ ધરાવતું સામાન્ય લિપિડ (જેમ કે ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ) નથી.
તેથી,$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) ફેટિઍસિડ એ લાંબી એલિફેટિક શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક ઍસિડ છે.
પામિટિક ઍસિડ એ સંતૃપ્ત ફેટિઍસિડ છે જે તેની શૃંખલામાં કાર્બોક્સિલ કાર્બન સહિત કુલ $16$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવે છે.
સ્ટિયરિક ઍસિડ $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવે છે.
ઓલિક ઍસિડ એ અસંતૃપ્ત ફેટિઍસિડ છે જે $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવે છે.
બ્યુટિરિક ઍસિડ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતું ફેટિઍસિડ છે જે $4$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ પામિટિક ઍસિડ છે.

(A) ફેટી એસિડનું વર્ગીકરણ શૃંખલાની લંબાઈ અને સંતૃપ્તતાના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. સ્ટીયરિક એસિડ $(C_{18}H_{36}O_2)$ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતો સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે $(I-q-x)$.
$2$. બ્યુટીરિક એસિડ $(C_4H_8O_2)$ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતો સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે $(II-p-x)$.
$3$. ક્રોટોનિક એસિડ $(C_4H_6O_2)$ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતો અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે $(III-p-y)$.
$4$. ઓલિક એસિડ $(C_{18}H_{34}O_2)$ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતો અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે $(IV-q-y)$.
તેથી, સાચી જોડ $I-q-x, II-p-x, III-p-y, IV-q-y$ છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં અધોત્વચીય મેદપડ એ એક વિશિષ્ટ સંયોજક પેશી છે જે મુખ્યત્વે ઉર્જા સંગ્રહ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે એડિપોસાઇટ્સ (ચરબીના કોષો) ની બનેલી હોય છે,જે લિપિડ્સને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત કરે છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ એ આ ચરબીના જથ્થાના મુખ્ય ઘટકો છે,જે શરીરને ઉષ્મારોધન અને ઉર્જાનો સંગ્રહ પૂરો પાડે છે.

(C) લિપિડ એ હાઈડ્રોફોબિક કાર્બનિક સંયોજનોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે.
$1$. તેમની અધ્રુવીય પ્રકૃતિને કારણે તેઓ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$2$. મીણ,જે એક પ્રકારનું લિપિડ છે,તે વનસ્પતિના હવાઈ અંગો પર રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે જેથી પાણીનો વ્યય અટકાવી શકાય.
$3$. લિપિડ ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ જેમ કે $A, D, E,$ અને $K$ માટે દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. ન્યુક્લિઈક એસિડ ન્યુક્લિઓટાઈડ્સના બનેલા હોય છે,જેમાં નાઈટ્રોજનયુક્ત બેઈઝ,પેન્ટોઝ શર્કરા અને ફોસ્ફેટ સમૂહ હોય છે. લિપિડ ન્યુક્લિઈક એસિડના બંધારણીય ઘટકો નથી.
તેથી,લિપિડ ન્યુક્લિઈક એસિડના બંધારણીય ઘટકો છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) વનસ્પતિ તેલમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે જેમાં દ્વિ-બંધ (double bonds) આવેલા હોય છે.
હાઇડ્રોજીનેશન એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેમાં ઉદ્દીપક (જેમ કે નિકલ,$Ni$) ની હાજરીમાં આ અસંતૃપ્ત ચરબીમાં હાઇડ્રોજન વાયુ ઉમેરવામાં આવે છે,જેથી તેનું રૂપાંતર સંતૃપ્ત ચરબી (વનસ્પતિ ઘી) માં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા તેલનું ગલનબિંદુ વધારે છે,જેના કારણે તે ઓરડાના તાપમાને ઘન અથવા અર્ધ-ઘન અવસ્થામાં ફેરવાય છે.

(A) લિપિડને તેમના રાસાયણિક બંધારણના આધારે ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: સાદા લિપિડ,જટિલ લિપિડ અને વ્યુત્પન્ન લિપિડ.
સાદા લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને વિવિધ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે.
તેમને વધુ બે મુખ્ય પ્રકારોમાં પેટાવિભાજિત કરવામાં આવે છે:
$1$. ચરબી અને તેલ (ટ્રાયગ્લિસરાઈડ),જે ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલના એસ્ટર છે.
$2$. મીણ (Waxes),જે ફેટી એસિડ અને ઉચ્ચ આણ્વીય ભાર ધરાવતા મોનોહાઈડ્રિક આલ્કોહોલના એસ્ટર છે.
તેથી,ટ્રાયગ્લિસરાઈડ અને મીણ એ સાદા લિપિડના પ્રકારો છે.

(B) લિપિડનું વર્ગીકરણ ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં કરવામાં આવે છે: સાદા લિપિડ,જટિલ (સંયુગ્મી) લિપિડ અને વ્યુત્પન્ન લિપિડ.
સાદા લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને વિવિધ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે (દા.ત.,ચરબી,તેલ અને મીણ).
જટિલ અથવા સંયુગ્મી લિપિડ એ ફેટી એસિડના એસ્ટર છે જેમાં આલ્કોહોલ અને ફેટી એસિડ ઉપરાંત અન્ય સમૂહો પણ જોડાયેલા હોય છે. લીપોપ્રોટીન એ જટિલ લિપિડનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં લિપિડ પ્રોટીન સાથે જોડાયેલા હોય છે.
સ્ટેરોઈડ અને સ્ટેરોલ એ વ્યુત્પન્ન લિપિડના ઉદાહરણો છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(A) મીણ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઈડ્રિક આલ્કોહોલના સંયોજનથી બનતા એસ્ટર છે. ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ (ચરબી અને તેલ) થી વિપરીત,જેમાં ગ્લિસરોલ (એક ટ્રાઈહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ) હોય છે,મીણમાં તેમના આલ્કોહોલ ઘટકમાં માત્ર એક જ હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ હોય છે,જે તેમને મોનોહાઈડ્રિક આલ્કોહોલ બનાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ એવા ફેટીઍસિડ છે જેમાં તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે કોઈ દ્વિબંધ હોતા નથી.
કોપરેલ (નાળિયેરનું તેલ) મુખ્યત્વે સંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ્સ જેવા કે લૉરિક ઍસિડ,મિરિસ્ટિક ઍસિડ અને પામિટિક ઍસિડનું બનેલું હોય છે.
તેની સામે,ફિશ લિવર ઑઈલ,તલનું તેલ અને માખણમાં અસંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ્સનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર હોય છે,જેમાં તેમના બંધારણમાં એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધ હોય છે.

(A) લિપિડ એ કાર્બનિક સંયોજનો છે જે મુખ્યત્વે કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનના અણુઓથી બનેલા છે.
કાર્બોદિત પદાર્થોથી વિપરીત,જેમાં હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનના અણુઓનું પ્રમાણ $2:1$ હોય છે (પાણીની જેમ),લિપિડમાં ઓક્સિજનના અણુઓની તુલનામાં હાઇડ્રોજનના અણુઓનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોય છે.
આ ઊંચું હાઇડ્રોજન-ઓક્સિજન પ્રમાણ એ ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલની લાક્ષણિકતા છે,જે લિપિડના બંધારણીય એકમો છે,અને તે તેમની જલવિરાગી (hydrophobic) પ્રકૃતિ અને ઉચ્ચ ઉર્જા ઘનતા માટે જવાબદાર છે.

(B) ફૅટી ઍસિડનું વર્ગીકરણ તેમની કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈના આધારે કરવામાં આવે છે.
લાંબી શૃંખલાયુક્ત ફૅટી ઍસિડમાં સામાન્ય રીતે $14$ થી $22$ કે તેથી વધુ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
$1$. પામિટિક ઍસિડ $(C_{16}H_{32}O_2)$ માં $16$ કાર્બન હોય છે.
$2$. સ્ટીયરિક ઍસિડ $(C_{18}H_{36}O_2)$ માં $18$ કાર્બન હોય છે.
$3$. ઑલિક ઍસિડ $(C_{18}H_{34}O_2)$ માં $18$ કાર્બન હોય છે.
બ્યુટિરિક ઍસિડ $(C_4H_8O_2)$ એ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત ફૅટી ઍસિડ છે ($4$ કાર્બન).
ક્રોટોનિક ઍસિડ $(C_4H_6O_2)$ પણ ટૂંકી શૃંખલાયુક્ત ફૅટી ઍસિડ છે.
તેથી,પામિટિક,સ્ટીયરિક અને ઑલિક ઍસિડનું જૂથ લાંબી શૃંખલાયુક્ત ફૅટી ઍસિડનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(A) અસંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ તેમની કાર્બન શૃંખલામાં એક અથવા વધુ દ્વિબંધ ધરાવે છે.
આ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ તેલ અને દરિયાઈ તેલમાં જોવા મળે છે,જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં હોય છે.
ફિશ લિવર ઓઈલ એ પોલીઅનસેચ્યુરેટેડ (બહુઅસંતૃપ્ત) ફેટીઍસિડ્સ (PUFAs) થી સમૃદ્ધ હોય છે,જેમ કે ઓમેગા-$3$ ફેટીઍસિડ.
તેની સામે,માખણ,વનસ્પતિ ઘી (હાઈડ્રોજનેટેડ ચરબી) અને પ્રાણીજ ચરબી મુખ્યત્વે સંતૃપ્ત ફેટીઍસિડ્સના બનેલા હોય છે,જે ઓરડાના તાપમાને ઘન અવસ્થામાં હોય છે.

(A) લિપિડનું વર્ગીકરણ સાદા,સંયોજિત (જટિલ) અને વ્યુત્પન્ન લિપિડમાં કરવામાં આવે છે.
સંયોજિત લિપિડ એ ફૅટી ઍસિડના એસ્ટર છે જેમાં આલ્કોહોલ અને ફૅટી ઍસિડ ઉપરાંત અન્ય સમૂહો પણ હોય છે.
લિપોપ્રોટીન એ એક પ્રકારના સંયોજિત લિપિડ છે જેમાં લિપિડ પ્રોટીન (બિનલિપિડ ઘટક) સાથે જોડાયેલા હોય છે.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે લિપોપ્રોટીન ખરેખર જટિલ (સંયોજિત) લિપિડ છે.
કારણ $R$ જણાવે છે કે તે ફૅટી ઍસિડ,આલ્કોહોલ અને બિનલિપિડ ઘટકથી બનેલા છે. સંયોજિત લિપિડમાં સામાન્ય રીતે આ ઘટકો હોય છે,અને લિપોપ્રોટીનની વ્યાખ્યા મુજબ તે લિપિડ અને પ્રોટીનનું સંયોજન છે. તેથી,$A$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) ગ્લિસરોલ,જેને પ્રોપેન-$1,2,3$-ટ્રાયોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક સાદું પોલીઓલ સંયોજન છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_3H_8O_3$ છે.
તેની રચનામાં ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓની શૃંખલા હોય છે,જેમાં દરેક કાર્બન પરમાણુ એક હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
આમ,ત્રણ હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહો હોવાથી,ગ્લિસરોલમાં $3$ આલ્કોહોલ સમૂહો હોય છે.

(C) લિપિડનો અણુ,ખાસ કરીને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ (અથવા ટ્રાયએસીલગ્લિસરોલ),ગ્લિસરોલના એક અણુ સાથે ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા રચાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગ્લિસરોલ અણુના ત્રણ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહોમાંથી દરેક ફેટી એસિડના કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના પરિણામે ત્રણ એસ્ટર બંધોની રચના થાય છે અને પાણીના ત્રણ અણુઓ મુક્ત થાય છે.

(A) ટ્રાયગ્લિસરાઈડનું નિર્માણ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્લિસરોલનો હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ ફેટી એસિડના કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીના ત્રણ અણુઓ $(H_2O)$ ઉપપેદાશ તરીકે મુક્ત થાય છે.
આ પ્રકારની પ્રક્રિયા,જેમાં બંધ બનાવવા માટે પાણી દૂર કરવામાં આવે છે,તેને નિર્જલીકરણ સંશ્લેષણ (Dehydration synthesis) અથવા સંઘનન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.

(A) સંતૃપ્ત ફેટી એસિડની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં બે ક્રમિક કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ (single bond) હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે દરેક કાર્બન પરમાણુ શક્ય તેટલા મહત્તમ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલો હોય છે,જે શૃંખલાને હાઇડ્રોજનથી 'સંતૃપ્ત' બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધ હોય છે.
તેથી,સંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં બે ક્રમિક કાર્બન પરમાણુઓને જોડતા બંધની સંખ્યા $1$ છે.

(C) વિવિધ જૈવિક અણુઓ (biomolecules) દ્વારા મળતી શક્તિમાં નોંધપાત્ર તફાવત હોય છે.
કાર્બોદિત (carbohydrates) આશરે $4.0 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
ચરબી (fats/lipids) આશરે $9.0 \ kcal/g$ શક્તિ પૂરી પાડે છે.
આમ,$9.0 \ kcal/g$ એ $4.0 \ kcal/g$ ના બમણા કરતા પણ વધારે હોવાથી,ચરબીના ઑક્સિડેશન દ્વારા મુક્ત થતી શક્તિ કાર્બોદિતના ઑક્સિડેશન દ્વારા મુક્ત થતી શક્તિ કરતાં બમણીથી વધારે હોય છે.

(A) સ્ટેરોઈડ એ લિપિડ્સનો એક પ્રકાર છે જે ચાર જોડાયેલા વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા ઓળખાય છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે તેમના બંધારણમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને ક્યારેક કાર્બોનિલ સમૂહ $(>C=O)$ ધરાવે છે.
જો કે,તેમના મુખ્ય બંધારણમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ હોતો નથી,જે ફેટી એસિડની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,સ્ટેરોઈડના બંધારણમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ ગેરહાજર હોય છે.

(A) ટ્રાયગ્લિસરાઈડ એ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગ્લિસરોલના હાઈડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ફેટી એસિડના કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ગ્લિસરોલ બેકબોન અને ફેટી એસિડની શૃંખલાઓ વચ્ચે એસ્ટર બંધ $(-COO-)$ બને છે,જેમાં આડપેદાશ તરીકે પાણીના અણુઓ મુક્ત થાય છે.

(D) ઓલિક એસિડ એ $C_{18}H_{34}O_2$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતો ફેટી એસિડ છે.
તે $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતી લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાનો બનેલો છે.
તેની રચનામાં એક દ્વિબંધ હોય છે,જે તેને અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ બનાવે છે.
તેથી,તેને લાંબી શૃંખલાયુક્ત અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) લિપિડ એ કાર્બનિક અણુઓ છે જે મુખ્યત્વે કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજનના પરમાણુઓથી બનેલા હોય છે.
કાર્બોહાઇડ્રેટ્સથી વિપરીત,જેમાં સામાન્ય રીતે $C:H:O$ નું પ્રમાણ $1:2:1$ હોય છે,લિપિડમાં ઑક્સિજનના પરમાણુઓની તુલનામાં કાર્બન અને હાઇડ્રોજનના પરમાણુઓનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોય છે.
ઑક્સિજન અત્યંત વિદ્યુતઋણ હોવાથી તે કાર્બન અને હાઇડ્રોજન પાસેથી ઇલેક્ટ્રોનને પોતાની તરફ ખેંચે છે,તેથી લિપિડમાં રહેલા કાર્બન-હાઇડ્રોજનનું ઊંચું પ્રમાણ તેમને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ કરતા પ્રતિ ગ્રામ ઘણી વધારે ઊર્જા સંગ્રહિત કરવામાં મદદ કરે છે.
આથી,કાર્બોહાઇડ્રેટ્સની સરખામણીમાં લિપિડમાં કાર્બનનું પ્રમાણ વધુ અને ઑક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.

(B) ચરબીનો અણુ,જેને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી ઍસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્લિસરોલના ત્રણ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ત્રણ ફેટી ઍસિડના કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના પરિણામે પાણીના ત્રણ અણુઓ મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચી રચના $1$ ગ્લિસરોલ અને $3$ ફેટી ઍસિડના અણુઓ છે.

(B) લિપિડ્સ એ સંયોજનોનું એક વિષમજાતિય જૂથ છે જે સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે પરંતુ અધ્રુવીય કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
તેઓ રાસાયણિક રીતે ફેટી ઍસિડ સાથે સંબંધિત છે,જે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક ઍસિડ છે.
લિપિડ્સમાં ચરબી,તેલ,મીણ,ફોસ્ફોલિપિડ્સ અને સ્ટેરોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે,જે તમામ ફેટી ઍસિડ અથવા તેના વ્યુત્પન્નો સાથે સામાન્ય બંધારણીય અથવા કાર્યાત્મક સંબંધ ધરાવે છે.

(A) લિપિડ્સ એ હાઇડ્રોફોબિક કાર્બનિક અણુઓનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે જેમાં ચરબી,તેલ,મીણ અને સ્ટેરોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. ચરબી અને તેલ એ ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ (ફેટી એસિડ્સ અને ગ્લિસરોલના એસ્ટર્સ) છે.
$2$. મીણ એ લાંબી શૃંખલાવાળા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલાવાળા આલ્કોહોલના એસ્ટર્સ છે.
$3$. લિગ્નીન એ એક જટિલ કાર્બનિક પોલિમર છે જે ઘણી વનસ્પતિઓની કોષદીવાલમાં જમા થાય છે,જે તેમને સખત અને લાકડા જેવી બનાવે છે. તે એક ફિનોલિક સંયોજન છે,લિપિડ નથી.

(D) ચરબી એ અધ્રુવીય કાર્બનિક સંયોજનો છે.
'જેવું દ્રાવ્ય તેવું દ્રાવક' (like dissolves like) ના સિદ્ધાંત મુજબ,અધ્રુવીય પદાર્થો ઈથર,ક્લોરોફોર્મ અને બેન્ઝિન જેવા અધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ઓગળે છે.
પાણી એ ધ્રુવીય દ્રાવક છે.
તેથી,ચરબી પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.

(C) ચરબી એ લિપિડ્સ છે,જે મુખ્યત્વે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ પરમાણુઓથી બનેલા હોય છે. તે ફેટી એસિડ્સ અને ગ્લિસરોલના એસ્ટર છે. સલ્ફર $(S)$ એ સામાન્ય ચરબી (ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ) નું ઘટક તત્વ નથી.

(D) ચરબી (લિપિડ્સ) કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન પરમાણુઓથી બનેલી હોય છે.
ફેટી એસિડ્સ અને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સની રચનામાં,હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા ઓક્સિજન પરમાણુઓની સંખ્યા કરતા ઘણી વધારે હોય છે.
કાર્બોહાઇડ્રેટ્સથી વિપરીત,જ્યાં $H$ અને $O$ નું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે $2 : 1$ હોય છે,ચરબીમાં હાઇડ્રોજનની સાપેક્ષમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘણું ઓછું હોય છે.
તેથી,ચરબીમાં $H$ પરમાણુઓની સંખ્યા $O$ પરમાણુઓ કરતા ઘણી વધારે હોય છે.

(D) લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને આલ્કોહૉલના એસ્ટર છે.
સરળ લિપિડમાં,આલ્કોહૉલ ઘટક તરીકે ગ્લિસરોલ (એક ટ્રાયહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ) અથવા લાંબી શૃંખલા ધરાવતા મોનોહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ (જે સામાન્ય રીતે મીણમાં જોવા મળે છે) હોઈ શકે છે.
તેથી,ગ્લિસરોલ અને મોનોહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ બંને લિપિડમાં જોવા મળતા આલ્કોહૉલના સ્વરૂપો છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ટ્રાય હાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ,જેને સામાન્ય રીતે ગ્લિસરોલ (અથવા ગ્લિસરીન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પોલિઓલ સંયોજન છે.
તે ત્રણ કાર્બન ધરાવતી શૃંખલાનું બનેલું છે જેમાં દરેક કાર્બન પરમાણુ એક હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
ગ્લિસરોલનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_3H_8O_3$ અથવા $CH_2(OH)CH(OH)CH_2(OH)$ છે.
તેથી,તે ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ અને ત્રણ $-OH$ સમૂહ ધરાવે છે.

(D) ફેટી ઍસિડ એ લાંબી એલિફેટિક શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક ઍસિડ છે,જે સંતૃપ્ત અથવા અસંતૃપ્ત હોઈ શકે છે.
$1$. સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય છે (દા.ત.,પામિટિક ઍસિડ).
$2$. અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધ હોય છે (દા.ત.,ઓલિક ઍસિડ).
$3$. ફેટી ઍસિડનું વર્ગીકરણ તેમની કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈના આધારે પણ કરવામાં આવે છે,જેમ કે લાંબી શૃંખલાયુક્ત ફેટી ઍસિડ (સામાન્ય રીતે $14$ થી $24$ કાર્બન).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ફેટી ઍસિડના યોગ્ય પ્રકારો દર્શાવે છે.

(C) જે ફેટી ઍસિડ હાઇડ્રોજન અથવા હેલોજન પરમાણુઓ સ્વીકારી શકે છે તેને અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ કહેવામાં આવે છે.
અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડમાં તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક અથવા વધુ દ્વિબંધ હોય છે.
આ દ્વિબંધો અસંતૃપ્તિના સ્થાનો છે જ્યાં ઉમેરણ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા વધારાના પરમાણુઓ (જેમ કે $H$ અથવા હેલોજન) ઉમેરી શકાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,બ્યુટિરિક ઍસિડ,પામિટિક ઍસિડ અને સ્ટિયરિક ઍસિડ એ સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે (જેમાં માત્ર એકલ બંધ હોય છે).
ઑલિક ઍસિડ એ અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે (જેમાં એક દ્વિબંધ હોય છે),જે તેને ઉમેરણ પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(B) ફેટી એસિડનું વર્ગીકરણ તેમની કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. ટૂંકી શૃંખલાવાળા ફેટી એસિડમાં સામાન્ય રીતે $6$ કરતા ઓછા કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
$2$. બ્યુટિરિક એસિડ $(C_4H_8O_2)$ એ $4$ કાર્બન ધરાવતો સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે,તેથી તે ટૂંકી શૃંખલાવાળો ફેટી એસિડ છે.
$3$. પામિટિક એસિડ ($16$ કાર્બન) અને સ્ટિયરિક એસિડ ($18$ કાર્બન) એ લાંબી શૃંખલાવાળા સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે.
$4$. ક્રોટોનિક એસિડ એ અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ફેટી ઍસિડ એ લાંબી એલિફેટિક શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક ઍસિડ છે.
$1$. સ્ટિયરિક ઍસિડ $(C_{18}H_{36}O_2)$ એ $18$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતું લાંબી શૃંખલાયુક્ત સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.
$2$. બ્યુટિરિક ઍસિડ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતું ફેટી ઍસિડ ($4$ કાર્બન) છે.
$3$. ક્રોટોનિક ઍસિડ એ અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.
$4$. ઑલિક ઍસિડ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતું અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.
તેથી,સાચો જવાબ સ્ટિયરિક ઍસિડ છે.

(C) જે ફેટી ઍસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધ હોય તેને અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ કહેવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,બ્યુટિરિક ઍસિડ $(C_4H_8O_2)$,પામિટિક ઍસિડ $(C_{16}H_{32}O_2)$,અને સ્ટિયરિક ઍસિડ $(C_{18}H_{36}O_2)$ એ સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય છે.
ક્રોટોનિક ઍસિડ $(CH_3CH=CHCOOH)$ એ એક અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે (ખાસ કરીને $trans$-but$-2-$enoic acid) જેમાં બીજા અને ત્રીજા કાર્બન પરમાણુ વચ્ચે દ્વિબંધ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) જે ફેટી ઍસિડ હાઇડ્રોજન અથવા હેલોજન પરમાણુઓને ઉમેરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે તે અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.
અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં એક અથવા વધુ દ્વિબંધ $(C=C)$ આવેલા હોય છે.
આ દ્વિબંધો હાઇડ્રોજન (હાઇડ્રોજનેશન) અથવા હેલોજન (હેલોજનેશન) સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા કરી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$A$ (ક્રોટોનિક ઍસિડ) એ અસંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ $(CH_3CH=CHCOOH)$ છે,જ્યારે $B$,$C$,અને $D$ એ સંતૃપ્ત ફેટી ઍસિડ છે.
તેથી,ક્રોટોનિક ઍસિડ સાચો જવાબ છે.

(D) લિપિડ એ હાઇડ્રોફોબિક અણુઓનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે. સામાન્ય રીતે તેમને ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $1$. સાદા લિપિડ (દા.ત.,ચરબી,તેલ અને મીણ),$2$. જટિલ અથવા સંયુગ્મી લિપિડ (દા.ત.,ફોસ્ફોલિપિડ્સ),અને $3$. વ્યુત્પન્ન લિપિડ (દા.ત.,સ્ટેરોઇડ્સ). લિગ્નીન એ ઘણા છોડની કોષદીવાલમાં જમા થયેલ એક જટિલ કાર્બનિક પોલિમર છે,જે તેમને સખત અને લાકડા જેવું બનાવે છે. તે એક ફિનોલિક સંયોજન છે,લિપિડ નથી.

(A) સાદા લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને વિવિધ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે.
ટ્રાયગ્લિસરાઇડ (અથવા ટ્રાયએસીલગ્લિસરોલ) એ સૌથી સામાન્ય સાદા લિપિડ છે,જે ત્રણ ફેટી એસિડના અણુઓ અને એક ગ્લિસરોલના અણુના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
ગ્લાયકોલિપિડ એ સંયુગ્મી લિપિડ છે જેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હોય છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન એ સ્ટીરોઇડ હોર્મોન છે (જે લિપિડમાંથી મેળવવામાં આવે છે પરંતુ તે સાદો લિપિડ નથી).
આર્ગોસ્ટેરોલ એ સ્ટીરોલ છે (જે વ્યુત્પન્ન લિપિડનો એક પ્રકાર છે).

(B) ટ્રાયગ્લિસરાઇડ એ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી ઍસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગ્લિસરોલના હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો ફેટી ઍસિડના કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે એસ્ટર બંધ $(-COO-)$ બને છે અને પાણીના અણુઓ મુક્ત થાય છે.
તેથી,આમાં સામેલ બંધ એસ્ટર બંધ છે.

(B) ટ્રાયગ્લિસરાઇડ એ ગ્લિસરોલ (એક ટ્રાયહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ) ના એક અણુ અને ફેટી ઍસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દરેક ફેટી ઍસિડનું કાર્બોક્સિલ જૂથ $(-COOH)$ ગ્લિસરોલ અણુના હાઇડ્રોક્સિલ જૂથ $(-OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
આના પરિણામે એસ્ટર બંધનું નિર્માણ થાય છે,જે ફેટી ઍસિડને ગ્લિસરોલ સાથે જોડે છે.
તેથી,ફેટી ઍસિડ તેના કાર્બોક્સિલ જૂથ $(-COOH)$ દ્વારા ટ્રાયહાઇડ્રોક્સિ આલ્કોહૉલ સાથે જોડાય છે.