The tissue system Questions in Gujarati

(D) વનસ્પતિઓમાં બાહ્ય સંરક્ષણાત્મક પેશીઓ અધિસ્તર અને મૂલત્વચા (જેને મૂળમાં રોમમય સ્તર અથવા રાઈઝોડર્મિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
અધિસ્તર એ પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં પ્રાથમિક વનસ્પતિ દેહનું સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે યાંત્રિક ઈજા અને પાણીના વ્યય સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
મૂલત્વચા એ મૂળનું સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણ માટે જવાબદાર છે.

(D) હેનસ્ટીન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળના અગ્ર ભાગમાં ત્રણ અલગ-અલગ હિસ્ટોજન આવેલા હોય છે:
$1$. ડર્મેટોજન: તે અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. પેરિબ્લેમ: તે બાહ્યકનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. પ્લેરોમ: તે મધ્યરંભ (વાહક નળાકાર) નું નિર્માણ કરે છે,જેમાં જલવાહક અને અન્નવાહકનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,પ્લેરોમ મધ્યરંભના વિભેદન માટે જવાબદાર છે.

(A) વાહીપુલના વિકાસ દરમિયાન,સૌ પ્રથમ પ્રાકએધાના કોષોનું વિભેદન થાય છે.
ત્યારબાદ,પરિઘ તરફ પ્રાથમિક અન્નવાહકનું નિર્માણ થાય છે અને ત્યારબાદ કેન્દ્ર તરફ પ્રાથમિક જલવાહકનું નિર્માણ થાય છે.
વિભેદનનો આ ક્રમ વનસ્પતિના દેહમાં વાહીપેશીઓની યોગ્ય ગોઠવણી સુનિશ્ચિત કરે છે.

(C) દ્વિપાર્શ્વસ્થ $(Bicollateral)$ વાહિપુલમાં,અન્નવાહક પેશી જલવાહક પેશીની બહારની અને અંદરની બંને બાજુએ આવેલી હોય છે.
આ પ્રકારના વાહિપુલ સામાન્ય રીતે $Cucurbitaceae$ કુળની વનસ્પતિઓમાં (દા.ત.,કોળું,કાકડી) જોવા મળે છે.
તેની સામે,એકપાર્શ્વસ્થ $(Collateral)$ વાહિપુલમાં અન્નવાહક માત્ર બહારની બાજુએ હોય છે,અરિય $(Radial)$ વાહિપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક એકાંતરે ત્રિજ્યા પર ગોઠવાયેલા હોય છે,અને મધ્યદારક $(Amphicribral)$ વાહિપુલમાં જલવાહક પેશી અન્નવાહક પેશીથી ઘેરાયેલી હોય છે.

(A) સમકેન્દ્રિત વાહિપુલ એ વાહિપુલનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક પેશી બીજી પેશીને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે.
સમકેન્દ્રિત વાહિપુલના બે પ્રકાર છે:
$1$. એમ્ફિક્રિબ્રલ (હેડ્રોસેન્ટ્રિક): જલવાહક મધ્યમાં હોય છે અને તે સંપૂર્ણપણે અન્નવાહક દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
$2$. એમ્ફિવેસલ (લેપ્ટોસેન્ટ્રિક): અન્નવાહક મધ્યમાં હોય છે અને તે સંપૂર્ણપણે જલવાહક દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
વિકલ્પ $A$ એ એમ્ફિક્રિબ્રલ સ્થિતિનું વર્ણન કરે છે,જે સમકેન્દ્રિત વાહિપુલની વ્યાખ્યા છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં, જલવાહિની (xylem) અને અન્નવાહિની (phloem) ની ગોઠવણીના આધારે વાહિપુલનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે।
$1$. જ્યારે જલવાહિની અને અન્નવાહિની એક જ ત્રિજ્યા પર આવેલા હોય, ત્યારે તેવા વાહિપુલને $\text{સહસ્થ}$ (Conjoint) વાહિપુલ કહેવામાં આવે છે।
$2$. $\text{અરીય}$ (Radial) વાહિપુલમાં, જલવાહિની અને અન્નવાહિની અલગ-અલગ ત્રિજ્યા પર એકાંતરે ગોઠવાયેલા હોય છે।
$3$. $\text{સમકેન્દ્રિત}$ (Concentric) વાહિપુલમાં, એક વાહક પેશી બીજી પેશીને ઘેરી લે છે।
$4$. $\text{બહિરારંભ}$ (Exarch) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં આદિદારુ (protoxylem) પરિઘ તરફ હોય છે, જે મૂળની લાક્ષણિકતા છે।
તેથી, સાચો જવાબ $\text{સહસ્થ}$ છે।

(A) વાહિપૂલોને જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે એધાની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. વર્ધમાન (Open) વાહિપૂલ: આમાં જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે એધા આવેલી હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે. આ દ્વિદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. અવર્ધમાન (Closed) વાહિપૂલ: આમાં જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી. આ એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,એધા ધરાવતા વાહિપૂલોને વર્ધમાન વાહિપૂલ કહેવામાં આવે છે.

(A) બાહ્યક (Cortex) એ પ્રકાંડ અને મૂળમાં અધિસ્તર અને પરિચક્રની વચ્ચે આવેલી આધારક પેશી છે.
મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં,બાહ્યકના કોષો મૃદુતકીય (parenchyma) હોય છે જે મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ જેવા ખોરાકના સંગ્રહનું કાર્ય કરે છે.
જોકે કેટલીક વનસ્પતિઓમાં (જેમ કે જલીય વનસ્પતિઓ અથવા કુમળા પ્રકાંડમાં) બાહ્યકના કોષોમાં હરિતકણ હોઈ શકે છે,પરંતુ પુખ્ત બાહ્યકના કોષોની સૌથી પાયાની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ સામાન્ય રીતે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા નથી અને તેમાં હરિતદ્રવ્યનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સૌથી યોગ્ય જવાબ હરિતદ્રવ્ય છે.

(C) અધઃસ્તર એ પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં અધિસ્તરની તરત નીચે આવેલું કોષોનું સ્તર છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય વનસ્પતિના અંગને યાંત્રિક આધાર આપવાનું છે,જે તેને પવન જેવા પર્યાવરણીય તણાવ સામે ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે. દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,તે સામાન્ય રીતે સ્થૂલકોણક (Collenchyma) પેશીનું બનેલું હોય છે,જે વનસ્પતિને લવચીકતા અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.

(D) ક્ષીરવાહિનીઓ એ વિશિષ્ટ કોષો અથવા નલિકાઓ છે જે ક્ષીર (latex) ધરાવે છે,જે એક દૂધ જેવું ઘટ્ટ પ્રવાહી છે.
તે સામાન્ય રીતે $Euphorbiaceae$,$Apocynaceae$ અને $Moraceae$ જેવી વનસ્પતિ કુળમાં જોવા મળે છે.
$Hevea$ (રબરનું ઝાડ),$Calotropis$ (આંકડો),અને $Euphorbia$ એ ક્ષીરવાહિની ધરાવતી વનસ્પતિઓના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઉપરોક્ત તમામ છે.

(A) જે વાહિપુલમાં અન્નવાહક પેશી જલવાહકની બહારની અને અંદરની બંને બાજુએ આવેલી હોય અને એધાની પટ્ટીઓ દ્વારા અલગ પડતી હોય,તેને $Bicollateral$ $open$ (ઉભયપાર્શ્વ વર્ધમાન) વાહિપુલ કહે છે.
આ પ્રકારની ગોઠવણીમાં બે એધાની પટ્ટીઓ હોય છે: એક બહારની અન્નવાહક અને જલવાહકની વચ્ચે,અને બીજી અંદરની અન્નવાહક અને જલવાહકની વચ્ચે.
આ પ્રકારના વાહિપુલ $Cucurbitaceae$ કુળની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં આધારક પેશીતંત્રમાં અધિસ્તર અને વાહિપૂલો સિવાયની તમામ પેશીઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેમાં મૃદુતક,સ્થૂલકોણક અને દ્રઢોતક જેવી સરળ પેશીઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાથમિક પ્રકાંડ અને મૂળમાં,આધારક પેશીમાં બાહ્યક,પરિચક્ર,મજ્જા અને મજ્જાકિરણોનો સમાવેશ થાય છે.
પર્ણોમાં,આધારક પેશીમાં હરિતકણ ધરાવતા પાતળી દીવાલવાળા કોષો હોય છે જેને મધ્યપર્ણ પેશી કહેવામાં આવે છે.

(C) વાતરંધ્ર એ કાષ્ઠીય વનસ્પતિઓની છાલમાં જોવા મળતા મસૂર આકારના છિદ્રો છે.
આ રચનાઓ પ્રકાંડના આંતરિક પેશીઓ અને બહારના વાતાવરણ વચ્ચે વાયુઓના વિનિમય માટે મદદરૂપ થાય છે.
વાતરંધ્રને ભરતી પેશી છૂટી રીતે ગોઠવાયેલી,પાતળી દીવાલ ધરાવતી,જીવંત મૃદુત્તકીય કોષોની બનેલી હોય છે,જેને પૂરક પેશી (Complementary cells) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) વાતછિદ્રો એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડ અને મૂળની છાલમાં જોવા મળતી મસૂર આકારની રચનાઓ છે,જે આંતરિક પેશીઓ અને બાહ્ય વાતાવરણ વચ્ચે વાયુઓના વિનિમય માટે જવાબદાર છે.
આ છિદ્રો ઢીલા ગોઠવાયેલા,પાતળી દીવાલ ધરાવતા અને સુબેરીનવિહીન મૃદુતક કોષોથી ભરેલા હોય છે,જેને પૂરક કોષો કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો ઢીલી રીતે ગોઠવાયેલા હોવાથી અને તેમની વચ્ચે મોટી આંતરકોષીય જગ્યાઓ હોવાથી તથા તેમાં સુબેરીનનો અભાવ હોવાથી,તેઓ $O_2$ અને $CO_2$ જેવા વાયુઓના પ્રસરણમાં મદદ કરે છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં પેશીતંત્રનો ખ્યાલ જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી જુલિયસ વોન સેચ્સ (Julius von Sachs) દ્વારા $1875$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓને તેમના સ્થાન અને કાર્યના આધારે $3$ અલગ-અલગ તંત્રોમાં વર્ગીકૃત કરી હતી:
$1$. અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર (બાહ્ય તંત્ર)
$2$. આધારક પેશીતંત્ર (મૂળભૂત તંત્ર)
$3$. વાહકપેશીતંત્ર (વહન તંત્ર)
તેથી,સાચો જવાબ સેચ્સ (Sachs) છે.

(D) જલવાહક પેશી ચાર પ્રકારના ઘટકોની બનેલી છે: $1.$ જલવાહિનીકી,$2.$ જલવાહિની,$3.$ જલવાહક તંતુઓ અને $4.$ જલવાહક મૃદુતક.
આ પૈકી,જલવાહિનીકી,જલવાહિની અને જલવાહક તંતુઓ પરિપક્વ અવસ્થાએ મૃત હોય છે કારણ કે તેમાં જીવરસનો અભાવ હોય છે.
જલવાહક મૃદુતક એ જલવાહક પેશીનો એકમાત્ર જીવંત ઘટક છે,કારણ કે તેમાં કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ હોય છે. તે સ્ટાર્ચ કે ચરબી જેવા ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા અને પાણીના પાર્શ્વવર્તી વહન માટે જવાબદાર છે.

(C) સુબેરીન એ એક જટિલ,જલવિરાગી (hydrophobic) અને મીણ જેવો પદાર્થ છે જે વનસ્પતિના કોર્ક કોષો,અંતઃસ્તર (endodermis) અને બાહ્યસ્તર (exodermis) ની કોષદીવાલમાં જોવા મળે છે. રાસાયણિક રીતે,તે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ (જેમ કે ફેલોનિક એસિડ) અને ફિનોલિક સંયોજનોનો બનેલો પોલિમર છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,તે ફેટી એસિડના વ્યુત્પન્ન સાથે સૌથી વધુ સંબંધિત છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં,વાહિપૂલોને એધાની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. જો જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા હાજર હોય,તો તે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,અને આવા વાહિપૂલોને 'વર્ધમાન' (Open) વાહિપૂલ કહેવામાં આવે છે.
$2$. જો એધા ગેરહાજર હોય,તો તેને 'અવર્ધમાન' (Closed) વાહિપૂલ કહેવામાં આવે છે.
$3$. પૂલીય એધા એ વાહિપૂલની અંદર જોવા મળતી એધાનો એક પ્રકાર હોવાથી,તેની હાજરી વાહિપૂલને 'વર્ધમાન' બનાવે છે.

(A) સમકેન્દ્રિત વાહિપુલમાં,એક વાહક પેશી (જલવાહક અથવા અન્નવાહક) બીજી પેશીને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે.
જ્યારે અન્નવાહક પેશી જલવાહક પેશીને ફરતે ગોઠવાયેલી હોય,ત્યારે તેને એમ્ફિક્રિબ્રલ (amphicribral) અથવા હેડ્રોસેન્ટ્રિક વાહિપુલ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારની ગોઠવણી સમકેન્દ્રિત વાહિપુલનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ઉભયપાર્શ્વસ્થ અથવા હેડ્રોસેન્ટ્રિક વાહિપુલો એવા પ્રકારના હોય છે જેમાં જલવાહક પેશી કેન્દ્રમાં હોય છે અને તે સંપૂર્ણપણે અન્નવાહક પેશી દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
આવા વાહિપુલોમાં,જલવાહક પેશી સામાન્ય રીતે મધ્યાદિદારૂક (Mesarch) પ્રકારની હોય છે,જેનો અર્થ છે કે આદિદારૂ (Protoxylem) કેન્દ્રમાં સ્થિત હોય છે અને અનુદારૂ (Metaxylem) પરિઘ તરફ વિકાસ પામે છે.
તેથી,આ સંદર્ભમાં સાચો જવાબ મધ્યાદિદારૂક છે.

(B) વનસ્પતિનાં હવાઈ અંગો જેવા કે પર્ણ અને પ્રકાંડની બાહ્ય સપાટી પર એક મીણયુક્ત,કોષવિહીન પડ આવેલું હોય છે જેને $Cuticle$ (ક્યુટિકલ) કહે છે.
આ પડ મુખ્યત્વે $Cutin$ (ક્યુટિન),જે ફેટી એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે,અને મીણનું બનેલું હોય છે.
$Cuticle$ નું મુખ્ય કાર્ય બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વધુ પડતા વ્યયને અટકાવવાનું અને વનસ્પતિને યાંત્રિક ઈજાઓ તથા રોગકારકોથી રક્ષણ આપવાનું છે.

(B) વનસ્પતિના હવાઈ અંગો,જેવા કે પર્ણો અને પ્રકાંડ,એક પાતળા,મીણયુક્ત અને પાણીને અપાકર્ષતા પડથી ઢંકાયેલા હોય છે,જેને ક્યુટિકલ (cuticle) કહેવામાં આવે છે.
આ ક્યુટિકલ મુખ્યત્વે ક્યુટિન (cutin) નામના ફેટી એસિડના વ્યુત્પન્નનું બનેલું હોય છે અને ઘણીવાર તેની ઉપર મીણ (wax) નું આવરણ હોય છે.
આ મીણ બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે અને પર્યાવરણીય તણાવ,રોગકારકો અને યાંત્રિક ઈજાઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (મીણ) છે.

(D) વનસ્પતિના પર્ણ અને પ્રકાંડનું અધિસ્તર $stomata$ (વાયુરંધ્ર) નામના છિદ્રો દ્વારા આવરી લેવાયેલું હોય છે.
દરેક $stomata$ એ $guard$ $cells$ (રક્ષક કોષો) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ અધિસ્તરીય કોષોની જોડી દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં,આ $guard$ $cells$ ની આસપાસ અન્ય પ્રકારના ઓછા વિભેદિત અધિસ્તરીય કોષો આવેલા હોય છે,જેને $subsidiary$ $cells$ (સહાયક કોષો) કહેવામાં આવે છે,જે $guard$ $cells$ ને આધાર પૂરો પાડે છે.

(B) : આધારક પેશીતંત્રને અધિસ્તર અને વાહીપુલ સિવાયની તમામ પેશીઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય છે. આધારક પેશીતંત્ર વાહીપુલ સિવાયના અંગોના આંતરિક ભાગનું નિર્માણ કરે છે. તે મૃદુતક,સ્થૂલકોણક અને દ્રઢોતક જેવી સરળ પેશીઓનું બનેલું હોય છે. પ્રાથમિક પ્રકાંડ અને મૂળમાં મૃદુતકીય કોષો સામાન્ય રીતે બાહ્યક,પરિચક્ર,મજ્જા અને મજ્જાકિરણોમાં જોવા મળે છે. પર્ણના આધારક પેશીતંત્રને મધ્યપર્ણ પેશી (mesophyll) કહેવામાં આવે છે.

(B) : દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા (cambium) હાજર હોય છે,આવા વાહક પુલને 'ખુલ્લા' (open) કહેવામાં આવે છે. એકદળી પ્રકાંડમાં,એધા ગેરહાજર હોય છે,આવા વાહક પુલને 'બંધ' (closed) કહેવામાં આવે છે. એધા એ વર્ધનશીલ કોષો છે જે દ્વિતીયક જલવાહક અને અન્નવાહક ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે.

(C) વાહિનીઓ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના જલવાહક પેશીમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ વહન કરતા ઘટકો છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય મૂળમાંથી વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો સુધી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજ ક્ષારોનું લાંબા અંતરનું વહન કરવાનું છે.
અન્નવાહક પેશી જે ખોરાકનું વહન કરે છે અથવા મૃદુતક પેશી જે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે તેનાથી વિપરીત,વાહિનીઓ મૃત,પોલા,નળી જેવા બંધારણો છે જે પાણી (જલવાહક રસ) ના ઉપર તરફના વહન માટે ઓછા અવરોધવાળો માર્ગ પૂરો પાડે છે.

(D) ટ્રાયકોમ્સ એ પ્રકાંડ અથવા વનસ્પતિના અન્ય ભાગો પર જોવા મળતી અધિસ્તરીય રચનાઓ છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે બહુકોષીય હોય છે,જોકે કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે એકકોષીય પણ હોઈ શકે છે.
તેઓ શાખિત અથવા અશાખિત હોઈ શકે છે,અને તે નરમ અથવા સખત હોઈ શકે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ટ્રાયકોમ્સ માટે સાચા છે.

(C) $Vessels$ (વાહિનીઓ) એ લાંબી,નળાકાર,નળી જેવી રચનાઓ છે જે ઘણા કોષોની બનેલી હોય છે જેને વાહિની સભ્યો કહેવાય છે,જેમાંથી દરેક લિગ્નિનયુક્ત દીવાલ અને મોટી મધ્યસ્થ પોલાણ ધરાવે છે.
પરિપક્વતા સમયે તેમાં જીવરસ (protoplasm) હોતો નથી.
$Vessels$ એ $angiosperms$ (આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ) ની લાક્ષણિકતા છે અને તે મુખ્યત્વે પાણી અને ખનિજોના વહન માટે જવાબદાર છે.
$Companion$ $cells$ (સાથી કોષો) એ $phloem$ (અન્નવાહક) માં $sieve$ $tube$ $elements$ (ચાલની નલિકાના ઘટકો) સાથે સંકળાયેલા વિશિષ્ટ $parenchymatous$ (મૃદુતકીય) કોષો છે,$xylem$ (જલવાહક) ની વાહિનીઓ સાથે નહીં.
તેથી,$vessels$ સાથી કોષો સાથે જોડાયેલ હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં અધિસ્તરીય પેશીતંત્રમાં અધિસ્તર,અધિસ્તરીય ઉપાંગો (જેમ કે ત્રિલોમ અને મૂલરોમ) અને વાયુરંધ્રનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. અધિસ્તર એ પ્રાથમિક વનસ્પતિ દેહનું સૌથી બહારનું સ્તર છે.
$2$. વાયુરંધ્ર એ પર્ણના અધિસ્તરમાં જોવા મળતી રચનાઓ છે જે વાયુ વિનિમયનું નિયમન કરે છે.
$3$. ત્રિલોમ એ પ્રકાંડ પર જોવા મળતા અધિસ્તરીય રોમ છે.
$4$. મૂલરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય લંબાયેલા ભાગો છે.
$5$. પરિચક્ર એ અંતઃસ્તર અને વાહકપેશીની વચ્ચે આવેલું કોષોનું સ્તર છે,જે આધારક પેશીતંત્રનો ભાગ છે,અધિસ્તરીય પેશીતંત્રનો નહીં.

(A) અધિસ્તર એ પ્રાથમિક વનસ્પતિ દેહનું સૌથી બહારનું સ્તર છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,ખાસ કરીને સૂકા વાતાવરણમાં જોવા મળતી વનસ્પતિઓમાં,અધિસ્તર એક જાડા,મીણ જેવા સ્તરથી ઢંકાયેલું હોય છે જેને ક્યુટિકલ (cuticle) કહેવામાં આવે છે. આ મીણ જેવા ક્યુટિકલનું મુખ્ય કાર્ય બાષ્પીભવન (બાષ્પોત્સર્જન) દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને અટકાવવાનું છે. તેથી,તે પાણીના સુકાઈ જવા સામે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં,વાહીપુલને એધાની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ખુલ્લા વાહીપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
બંધ વાહીપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી.
તેથી,બંધ વાહીપુલમાં એધાનો અભાવ હોય છે.

(B) વાહક પેશી (અનાવૃત અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ) ના ચાલની નલિકા કોષો ખોરાકના વહન (અન્નવાહક) માટે વિશિષ્ટ કોષો છે.
પરિપક્વતા સમયે,આ કોષો તેમનું કોષકેન્દ્ર અને અન્ય ઘણી અંગિકાઓ ગુમાવે છે જેથી ચાલની પટ્ટીઓ દ્વારા ખોરાકનું વહન કાર્યક્ષમ રીતે થઈ શકે.
તેની સામે,ચેતાકોષો,અમીબા અને સામાન્ય પ્રાણીકોષોમાં સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(C) ચાલની નલિકાઓ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં અન્નવાહક પેશીના મુખ્ય વહન ઘટકો છે.
તેઓ લાંબી,નલિકા જેવી રચનાઓ છે જે લંબવર્તી રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે અને સાથી કોષો સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
તેમની અંતિમ દીવાલો ચાળણી જેવી રીતે છિદ્રિષ્ઠ હોય છે,જેને 'ચાલની પટ્ટિકા' (sieve plates) કહેવામાં આવે છે.
પુખ્ત ચાલની નલિકાના ઘટકોમાં પરિઘીય કોષરસનું સ્તર અને મોટી મધ્યસ્થ રસધાની હોય છે,પરંતુ તેમાં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
પરિઘીય કોષરસ અને છિદ્રિષ્ઠ અંતિમ દીવાલો (ચાલની પટ્ટિકા) ની હાજરી ખોરાકના પદાર્થોના કાર્યક્ષમ વહનને સરળ બનાવે છે.

(A) દ્વિપાર્શ્વિય વાહિપુલ એ સંયુક્ત વાહિપુલનો એક પ્રકાર છે જેમાં જલવાહકની બહારની અને અંદરની બંને બાજુએ અન્નવાહક આવેલી હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે જલવાહક પેશી બે અન્નવાહક સ્તરોની વચ્ચે સેન્ડવીચ થયેલી હોય છે.
આ પ્રકારની ગોઠવણી સામાન્ય રીતે $Cucurbitaceae$ કુળની વનસ્પતિઓના પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં વાહિપુલના વિકાસ દરમિયાન,પૂર્વએધા (procambium) એ વર્ધનશીલ પેશી છે જે વાહક પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે.
જેમ પૂર્વએધાનું વિભેદન થાય છે,તેમ તે પ્રાથમિક વાહક પેશીઓને જન્મ આપે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,પૂર્વએધા પ્રાથમિક અન્નવાહક અને પ્રાથમિક જલવાહકમાં વિભેદિત થાય છે.
મોટાભાગના વાહિપુલમાં,પ્રાથમિક અન્નવાહકનો વિકાસ પહેલા થાય છે (આદિ અન્નવાહક),ત્યારબાદ પ્રાથમિક જલવાહકનો વિકાસ થાય છે (આદિ જલવાહક).

(C) વાતછિદ્ર એ કાષ્ઠીય પ્રકાંડ અને મૂળની છાલમાં જોવા મળતા નાના,મસૂર આકારના છિદ્રો છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય વનસ્પતિના આંતરિક પેશીઓ અને બાહ્ય વાતાવરણ વચ્ચે વાયુઓની આપ-લે કરવાનું છે.
જોકે તેમની મારફતે થોડું બાષ્પોત્સર્જન થઈ શકે છે,પરંતુ તેમનું મુખ્ય દેહધાર્મિક કાર્ય વાયુ વિનિમય છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં,આધારક પેશીતંત્રમાં અધિસ્તર અને વાહિપુલ સિવાયની તમામ પેશીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં મૃદુતક,સ્થૂલકોણક અને દ્રઢોતક જેવી સરળ પેશીઓનો સમાવેશ થાય છે. પ્રાથમિક પ્રકાંડ અને મૂળમાં,આધારક પેશી બાહ્યક,પરિચક્ર,મજ્જા અને મજ્જાકિરણોની બનેલી હોય છે. પર્ણોમાં,તે હરિતકણ ધરાવતા પાતળી દીવાલવાળા કોષોની બનેલી હોય છે જેને મધ્યપર્ણ પેશી કહે છે.

(C) વાહિપુલોને એધાની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ખુલ્લા વાહિપુલો: તેમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા આવેલી હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે. આ સામાન્ય રીતે દ્વિદળી પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.
$2$. બંધ વાહિપુલો: તેમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી. આ સામાન્ય રીતે એકદળી પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.
આથી,બંધ વાહિપુલોમાં એધાનો અભાવ હોય છે.

(B) $Xylem$ (જલવાહક પેશી) ના મુખ્ય વહન કરતા ઘટકો જલવાહિની (Vessels) અને જલવાહિનિકી (Tracheids) છે.
જલવાહિનિકી લાંબા,સાંકડા અને છેડે અણીદાર કોષો હોય છે,જ્યારે જલવાહિની નળાકાર અને ટૂંકા કોષો હોય છે.
આ બંને ઘટકો વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની અંતિમ દીવાલો પર જોવા મળતા છિદ્રો (perforations) ની પ્રકૃતિમાં રહેલો છે.
જલવાહિનીઓની અંતિમ દીવાલોમાં મોટા છિદ્રો હોય છે,જે તેમને નળી જેવી રચના બનાવે છે,જ્યારે જલવાહિનિકીમાં આવા છિદ્રોનો અભાવ હોય છે અને તે માત્ર ગર્ત (pits) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.

(A) વાતછિદ્ર તંત્રમાં વાતછિદ્ર,રક્ષકકોષો અને તેની આસપાસ આવેલા વિશિષ્ટ અધિચ્છદીય કોષોનો સમાવેશ થાય છે,જેને સહાયક કોષો (subsidiary cells) કહેવામાં આવે છે. આ કોષો વાતછિદ્રના ખુલવા અને બંધ થવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન રક્ષકકોષોને બંધારણીય અને કાર્યાત્મક આધાર પૂરો પાડે છે.

(B) ઘાસ જેવા ઘણા એકદળી વનસ્પતિના પાંદડાઓમાં,શિરાઓની સાથે આવેલા કેટલાક અધિસ્તરીય કોષો મોટા,ખાલી અને રંગહીન કોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેને $bulliform$ કોષો કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે આ કોષો પાણીનું શોષણ કરે છે અને સ્ફીત (turgid) હોય છે,ત્યારે પાંદડાની સપાટી ખુલ્લી રહે છે.
જો કે,ખૂબ જ સૂકા હવામાન દરમિયાન,આ $bulliform$ કોષો પાણી ગુમાવે છે અને શિથિલ (flaccid) બની જાય છે.
આ સ્ફીતતા ગુમાવવાને કારણે પાંદડા અંદરની તરફ વળી જાય છે જેથી વાતાવરણના સંપર્કમાં આવતી સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે,જેનાથી બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટે છે અને પાણીનો વ્યય અટકે છે.

(N/A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં ત્રણ પાયાની પેશીતંત્રો નીચે મુજબ છે:

પેશીતંત્ર	સમાવિષ્ટ પેશીઓ
$1$. અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર	અધિસ્તર,ટ્રાયકોમ્સ (રોમ),વાળ અને વાયુરંધ્ર
$2$. આધારક પેશીતંત્ર	મૃદુતક,સ્થૂલકોણક,દ્રઢોતક અને મધ્યપર્ણ પેશી
$3$. વાહક પેશીતંત્ર	જલવાહક,અન્નવાહક અને એધા

(N/A) $\rightarrow$ તેમની રચના અને સ્થાનના આધારે,ત્રણ પ્રકારના પેશીતંત્રો છે: અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર,આધારક અથવા મૂળભૂત પેશીતંત્ર અને વાહક પેશીતંત્ર.
$\rightarrow$ અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર: અધિસ્તરીય પેશીતંત્ર સમગ્ર વનસ્પતિ દેહનું સૌથી બહારનું આવરણ બનાવે છે અને તેમાં અધિસ્તરીય કોષો,વાયુરંધ્રો અને અધિસ્તરીય ઉપાંગો (ત્રિચોમ્સ અને રોમ) નો સમાવેશ થાય છે.
$\rightarrow$ અધિસ્તર એ પ્રાથમિક વનસ્પતિ દેહનું સૌથી બહારનું સ્તર છે. તે લંબાયેલા,સઘન રીતે ગોઠવાયેલા કોષોનું બનેલું છે જે એક સતત સ્તર બનાવે છે.
$\rightarrow$ અધિસ્તર સામાન્ય રીતે એકસ્તરીય હોય છે. અધિસ્તરીય કોષો મૃદુતકીય હોય છે જેમાં કોષદીવાલની અંદરની બાજુએ થોડું કોષરસ અને મોટી રસધાની હોય છે.
$\rightarrow$ અધિસ્તરની બહારની બાજુ ઘણીવાર ક્યુટિકલ નામના મીણ જેવા જાડા સ્તરથી ઢંકાયેલી હોય છે,જે પાણીના વ્યયને અટકાવે છે.
$\rightarrow$ મૂળમાં ક્યુટિકલ ગેરહાજર હોય છે.
$\rightarrow$ વાયુરંધ્રો એ પર્ણના અધિસ્તરમાં હાજર રચનાઓ છે. વાયુરંધ્રો બાષ્પોત્સર્જન અને વાયુ વિનિમયની પ્રક્રિયાનું નિયમન કરે છે.
$\rightarrow$ દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,દરેક વાયુરંધ્ર બે વાલ આકારના કોષોનું બનેલું હોય છે જેને રક્ષક કોષો કહેવાય છે.
$\rightarrow$ ઘાસમાં,રક્ષક કોષો ડમ્બેલ આકારના હોય છે. રક્ષક કોષોની બહારની દીવાલો (વાયુરંધ્ર છિદ્રથી દૂર) પાતળી હોય છે અને અંદરની દીવાલો (વાયુરંધ્ર છિદ્ર તરફ) ખૂબ જ જાડી હોય છે.
$\rightarrow$ રક્ષક કોષોમાં હરિતકણ હોય છે અને તે વાયુરંધ્રોના ખુલવા અને બંધ થવાનું નિયમન કરે છે.
$\rightarrow$ ક્યારેક,રક્ષક કોષોની નજીકના થોડા અધિસ્તરીય કોષો તેમના આકાર અને કદમાં વિશિષ્ટ બને છે અને તેને સહાયક કોષો કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ વાયુરંધ્ર છિદ્ર,રક્ષક કોષો અને આસપાસના સહાયક કોષોને સામૂહિક રીતે વાયુરંધ્ર પ્રસાધન કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ અધિસ્તરના કોષો પર સંખ્યાબંધ રોમ હોય છે. મૂળરોમ એ અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય લંબાયેલા ભાગો છે અને તે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે.

(N/A) $\rightarrow$ અધિસ્તર અને વાહકપેશીઓ સિવાયની તમામ પેશીઓ ભરણ પેશી તંત્ર બનાવે છે.
$\rightarrow$ ભરણ પેશી તંત્ર મૃદુતક (parenchyma),સ્થૂલકોણક (collenchyma) અને દ્રઢોતક (sclerenchyma) જેવી સરળ પેશીઓનું બનેલું હોય છે.
$\rightarrow$ પ્રાથમિક પ્રકાંડ અને મૂળમાં મૃદુતકીય કોષો સામાન્ય રીતે બાહ્યક (cortex),પરિચક્ર (pericycle),મજ્જા (pith) અને મજ્જા કિરણોમાં જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ પર્ણોમાં,ભરણ પેશી પાતળી દીવાલ ધરાવતા હરિતકણયુક્ત કોષોની બનેલી હોય છે,જેને પર્ણમધ્ય પેશી (mesophyll) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $\rightarrow$ વાહક તંત્ર જટિલ પેશીઓ, અન્નવાહક અને જલવાહકનું બનેલું છે. જલવાહક અને અન્નવાહક સાથે મળીને વાહિપુલ બનાવે છે.
$\rightarrow$ દ્વિદળી પ્રકાંડમાં, અન્નવાહક અને જલવાહકની વચ્ચે એધા હાજર હોય છે. આવા વાહિપુલો એધાની હાજરીને કારણે દ્વિતીય જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીઓ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, તેથી તેમને વર્ધમાન (open) વાહિપુલ કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ એકદળી વનસ્પતિઓમાં, વાહિપુલોમાં એધા ગેરહાજર હોય છે. તેથી, તેઓ દ્વિતીય પેશીઓ બનાવતા નથી, તેમને અવર્ધમાન (closed) વાહિપુલ કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ જ્યારે વાહિપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક અલગ-અલગ ત્રિજ્યા પર એકાંતરે ગોઠવાયેલા હોય, ત્યારે આ ગોઠવણીને અરીય (radial) કહેવામાં આવે છે, જેમ કે મૂળમાં.
$\rightarrow$ સહસ્થ (conjoint) પ્રકારના વાહિપુલોમાં, જલવાહક અને અન્નવાહક વાહિપુલની એક જ ત્રિજ્યા પર સ્થિત હોય છે.
$\rightarrow$ આવા વાહિપુલો પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં સામાન્ય છે.
$\rightarrow$ સહસ્થ વાહિપુલોમાં સામાન્ય રીતે અન્નવાહક ફક્ત જલવાહકની બહારની બાજુએ આવેલું હોય છે.

(N/A) $(i)$ સ્થાન: દ્વિદળી મૂળના અંતઃસ્તરના કોષોમાં જોવા મળે છે,જ્યાં સુબેરીન અને લિગ્નિનનું સ્થૂલન અરીય અને સ્પર્શક દીવાલો પર પટ્ટી સ્વરૂપે હોય છે.
$\Rightarrow$ કાર્ય: તે પાણી માટે અપ્રવેશ્ય અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી પાણીને સિમ્પ્લાસ્ટિક પથ દ્વારા વહન કરવાની ફરજ પડે છે.
$(ii)$ સ્થાન: દ્વિદળી પ્રકાંડના અંતઃસ્તરમાં (દા.ત.,સૂર્યમુખી) જોવા મળે છે,જ્યાં કોષોમાં સ્ટાર્ચના કણો પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે.
$\Rightarrow$ કાર્ય: તે સ્ટાર્ચના સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,તેથી તેને સ્ટાર્ચ શીથ કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ રેઝિન નલિકા:
સ્થાન: અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperm) વનસ્પતિઓના પ્રકાંડના બાહ્યકમાં જોવા મળે છે (દા.ત.,Pinus).
કાર્ય: રેઝિનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે પ્રકાંડને યાંત્રિક મજબૂતી આપે છે અને રોગકારકો સામે રક્ષણ આપે છે.
$(ii)$ માર્ગ કોષો:
સ્થાન: મૂળના અંતઃસ્તરમાં આદિદારુની સામે આવેલા પાતળી દીવાલવાળા કોષો.
કાર્ય: બાહ્યકમાંથી મધ્યરંભમાં પાણી અને દ્રાવ્ય ક્ષારોના ત્રિજ્યાવર્તી વહનમાં મદદ કરે છે.
$(iii)$ આલ્બ્યુમિન કોષો:
સ્થાન: અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના અન્નવાહક પેશીમાં હાજર હોય છે.
કાર્ય: ચાલની કોષો સાથે સંકળાયેલા હોય છે; તેઓ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના સાથી કોષો જેવું જ ચયાપચયનું કાર્ય કરે છે.

(N/A) $ \Rightarrow $ અધિસ્તરીય કોષોનું રૂપાંતરણ: અધિસ્તરીય પેશીઓમાં નીચે મુજબના રૂપાંતરણો જોવા મળે છે:
$(1)$ મૂળરોમ:
$ \Rightarrow $ રચના: મૂળરોમ વિસ્તારમાં, મૂળના અધિસ્તરીય કોષો એકકોષીય મૂળરોમ તરીકે વિસ્તરેલા હોય છે.
$ \Rightarrow $ કાર્ય: તે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજ તત્વોના શોષણ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
$(2)$ ટ્રાયકોમ્સ (રોમ):
$ \Rightarrow $ રચના: આ પ્રકાંડ પર જોવા મળતી અધિસ્તરીય વૃદ્ધિ છે. તે એકકોષીય અથવા બહુકોષીય, શાખિત અથવા અશાખિત અને ક્યારેક સ્ત્રાવી હોઈ શકે છે.
$ \Rightarrow $ કાર્ય: તે બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વ્યયને અટકાવવામાં મદદ કરે છે અને વનસ્પતિને શાકાહારી પ્રાણીઓ સામે રક્ષણ આપે છે.

(N/A)

વાતછિદ્રો (Lenticels)	વાયુરંધ્રો (Stomata)
$\Rightarrow$ વાતછિદ્રો બાહ્યક પેશીના શિથિલ થવાને કારણે બને છે.	$\Rightarrow$ વાયુરંધ્રો અધિસ્તરમાં આવેલી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે.
$\Rightarrow$ તે મુખ્યત્વે પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.	$\Rightarrow$ તે મુખ્યત્વે પર્ણની નીચેની સપાટી પર જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ વાતછિદ્રોમાં રક્ષક કોષો હોતા નથી.	$\Rightarrow$ વાયુરંધ્રોમાં રક્ષક કોષો હોય છે.
$\Rightarrow$ આ છિદ્રોનું નિયમન થતું નથી; તે નકામા પદાર્થોના નિકાલ માટે કાર્ય કરે છે.	$\Rightarrow$ વાયુરંધ્રોનું ખુલવું અને બંધ થવું નિયંત્રિત હોય છે; તે વાયુ વિનિમય અને વધારાના પાણી તથા નકામા પદાર્થોના નિકાલ સાથે સંકળાયેલા છે.

(A) ખુલ્લા અને બંધ વાહીપુલ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત જલવાહક (Xylem) અને અન્નવાહક (Phloem) ની વચ્ચે એધા (Cambium) ના સ્તરની હાજરી કે ગેરહાજરી પર આધારિત છે.
$1$. ખુલ્લા વાહીપુલ: આમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનું સ્તર હોય છે. આ એધા દ્વિતીય વૃદ્ધિ (Secondary growth) માટે જવાબદાર છે,જે દ્વિદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. બંધ વાહીપુલ: આમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનું સ્તર હોતું નથી. પરિણામે,તેમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી,જે એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.