Meristematic Tissue Questions in Gujarati

(A) વાયરસ સામાન્ય રીતે પ્રકાંડના અગ્રભાગ (પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી) સિવાય આખા છોડને સંક્રમિત કરે છે.
આનું કારણ એ છે કે અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીના કોષોમાં ઓક્સિન જેવા વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે વાયરસના પ્રતિકૃતિ અને પ્રસરણને અટકાવે છે.
વધુમાં,અગ્રસ્થ ભાગમાં કોષ વિભાજનનો દર ખૂબ જ ઝડપી હોય છે,જે વાયરસના ફેલાવા કરતા વધુ ઝડપી હોવાથી આ ભાગો વાયરસમુક્ત રહે છે.

(C) $Pinus$ (અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) ના પર્ણોમાં તેમના તલસ્થ ભાગે વર્ધનશીલ પેશી આવેલી હોય છે. આ તલસ્થ વર્ધનશીલ પેશી પર્ણના જીવનકાળ દરમિયાન તેની સતત વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) Tunica-corpus સિદ્ધાંત $1924$ માં Schmidt દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (shoot apical meristem) ના સંગઠનને સમજાવે છે.
તે બે અલગ વિસ્તારોને ઓળખે છે: Tunica (પરિઘીય સ્તર) અને Corpus (કોષોનો કેન્દ્રીય જથ્થો).

(C) હિસ્ટોજેન સિદ્ધાંત $1870$ માં હેન્સ્ટીન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રરોહાગ્ર (shoot apex) $3$ અલગ-અલગ સ્તરોના પ્રારંભિક કોષો (initials) નો બનેલો હોય છે,જે નીચે મુજબ છે:
$1$. ડર્મેટોજેન: સૌથી બહારનું સ્તર જે અધિસ્તર (epidermis) બનાવે છે.
$2$. પેરિબ્લેમ: મધ્યનું સ્તર જે બાહ્યક (cortex) બનાવે છે.
$3$. પ્લેરોમ: કેન્દ્રીય ભાગ જે રંભ (stele/vascular tissues) બનાવે છે.

(A) "Protoderm" શબ્દ $1914$ માં $Haberlandt$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો。
$Haberlandt$ એ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી $(apical \text{ meristem})$ માંથી ઉદ્ભવતા વર્ધનશીલ પ્રદેશો માટે નવી પરિભાષા રજૂ કરી હતી, જે $Hanstein$ દ્વારા આપવામાં આવેલા જૂના શબ્દોનું સ્થાન લે છે。
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, તેમણે "dermatogen" ના બદલે "protoderm", "periblem" ના બદલે "ground meristem" અને "plerome" ના બદલે "procambium" શબ્દો સૂચવ્યા હતા。

(B) હેન્સ્ટીન $(1870)$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રરોહાગ્ર (shoot apex) ત્રણ અલગ-અલગ વર્ધનશીલ વિસ્તારો અથવા સ્તરોમાં વિભેદિત થાય છે:
$(a)$ ડર્મેટોજન: આ સૌથી બહારનું સ્તર છે જે અધિસ્તર (epidermis) બનાવે છે.
$(b)$ પેરિબ્લેમ: આ મધ્યનું સ્તર છે જે બાહ્યક (cortex) અને અંતઃસ્તર (endodermis) બનાવે છે.
$(c)$ પ્લેરોમ: આ કેન્દ્રીય ભાગ છે જે પરિચક્ર (pericycle),વાહકપુલ (vascular bundles),મજ્જા કિરણો (medullary rays) અને મજ્જા (pith) બનાવે છે.
આ સ્તરો સતત કોષવિભાજન દ્વારા વિવિધ વનસ્પતિ પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર હોવાથી,તેમને વર્ધનશીલ પેશીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) હેન્સ્ટીન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળની અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી ત્રણ અલગ-અલગ ઝોન અથવા હિસ્ટોજનમાં વિભાજિત થાય છે:
$1$. ડર્મેટોજન: સૌથી બહારનું સ્તર જે અધિસ્તર (મૂળમાં એપિબ્લેમા) નું નિર્માણ કરે છે.
$2$. પેરિબ્લેમ: મધ્યનું સ્તર જે બાહ્યક (cortex) નું નિર્માણ કરે છે.
$3$. પ્લેરોમ: કેન્દ્રીય ભાગ જે સ્ટીલ (વાહક પેશીઓ જેવી કે જલવાહક અને અન્નવાહક,અને મજ્જા) નું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ અધિસ્તર છે.

(C) . ઘાસમાં પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશીની સક્રિયતાને કારણે થાય છે. તે પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીનો એક પ્રકાર છે જે પરિપક્વ પેશીઓની વચ્ચે જોવા મળે છે. તે ઘાસ જેવા એકદળી વનસ્પતિઓના આંતરગાંઠના પ્રદેશોમાં હાજર હોય છે,જે તેમને ચરતા પ્રાણીઓ દ્વારા દૂર કરાયેલા ભાગોને ફરીથી ઉગાડવામાં મદદ કરે છે.

(D) ટ્યુનિકા-કોર્પસ સિદ્ધાંત $1924$ માં શ્મિટ (Schmidt) દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રરોહાગ્ર (shoot apical meristem) ના આયોજનને સમજાવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રરોહાગ્ર બે અલગ-અલગ વિસ્તારોનો બનેલો છે:
$(1)$ ટ્યુનિકા: કોષોનું બાહ્ય સ્તર જે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે એન્ટિક્લાઇનલ વિભાજન પામે છે.
$(2)$ કોર્પસ: કોષોનો કેન્દ્રીય જથ્થો જે પ્રરોહાગ્રનું કદ વધારવા માટે વિવિધ સમતલોમાં વિભાજન પામે છે.
તેથી,તે પ્રરોહાગ્ર સાથે સંબંધિત છે.

(A) પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીઓ ધરીમાં પાર્શ્વીય રીતે,પ્રકાંડ અને મૂળની બાજુઓને સમાંતર જોવા મળે છે.
તેઓ દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,જે વનસ્પતિની જાડાઈમાં વધારો કરે છે.
વાહક એધા (જેમાં પુલીય,આંતરપુલીય અને બાહ્યરંભીય એધાનો સમાવેશ થાય છે) અને ત્વક્ષૈધા (phellogen) એ પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીઓના મુખ્ય ઉદાહરણો છે.

(A) અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી વનસ્પતિમાં પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
આ કોષો મૂળ અને પ્રરોહના ટોચના ભાગે આવેલા હોય છે.
તેઓ વિવિધ સમતલોમાં સક્રિય રીતે વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે વનસ્પતિ અક્ષની લંબાઈમાં વધારો થાય છે.

(D) સક્રિય રીતે વૃદ્ધિ પામતી વનસ્પતિ પેશીઓ,જેમ કે વર્ધનશીલ પેશીઓ (meristematic tissues),કોષના વિસ્તરણ માટે આશૂનતા દાબ (turgor pressure) જાળવી રાખવા અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવા માટે વધુ પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર હોય છે. આવી પેશીઓમાં સામાન્ય રીતે પાણીનું પ્રમાણ $85\%$ થી $95\%$ ની વચ્ચે હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(D) મૂળની અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી એક રક્ષણાત્મક રચના દ્વારા ઢંકાયેલી હોય છે જેને મૂળટોપ (root cap) કહેવામાં આવે છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,ખાસ કરીને એકદળી વનસ્પતિઓમાં,આ મૂળટોપ કોષોના એક વિશિષ્ટ સ્તર દ્વારા બને છે જેને $Calyptrogen$ (કેલિપ્ટ્રોજેન) કહેવાય છે. હેન્સ્ટીન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજેન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળના અગ્રભાગમાં ત્રણ હિસ્ટોજેન હોય છે: $Dermatogen$ (અધિસ્તર બનાવે છે),$Periblem$ (વલ્કૂટ બનાવે છે),અને $Plerome$ (વાહકપેશી કે સ્ટીલ બનાવે છે). $Calyptrogen$ ને ચોથો હિસ્ટોજેન માનવામાં આવે છે જે મૂળટોપના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(C) દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં મૂળટોપ એ $Calyptrogen$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ વર્ધનશીલ પ્રદેશમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$Calyptrogen$ એ મૂળના અગ્રભાગે આવેલું કોષોનું એક વિશિષ્ટ સ્તર છે જે ઝડપથી વિભાજન પામીને મૂળટોપનું નિર્માણ કરે છે,જે જમીનમાં આગળ વધતી વખતે મૂળના નાજુક અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનું રક્ષણ કરે છે.
$Protoderm$ માંથી અધિસ્તર બને છે,$Ground \ meristem$ માંથી બાહ્યક અને મજ્જા બને છે,અને $Procambium$ માંથી વાહક પેશી તંત્રનો વિકાસ થાય છે.

(B) વર્ધનશીલ કોષો સક્રિય રીતે વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ કોષો સેલ્યુલોઝની બનેલી પાતળી પ્રાથમિક કોષદીવાલ ધરાવે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે સમવ્યાસી (isodiametric) હોય છે અને તેમાં એક સ્પષ્ટ,મોટું કોષકેન્દ્ર હોય છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,તેઓ ઉચ્ચ ચયાપચયની પ્રક્રિયા અને ઝડપી કોષ વિભાજન માટે ઘટ્ટ,દાણાદાર જીવરસથી ભરેલા હોય છે.
તેથી,સાચું વર્ણન પાતળી કોષદીવાલ,સમવ્યાસી,કોષકેન્દ્રયુક્ત અને ઘટ્ટ જીવરસવાળા કોષો છે.

(D) પ્રોમેરિસ્ટમ એ વર્ધનશીલ પેશીનો સૌથી પ્રારંભિક તબક્કો છે જે પ્રરોહ અને મૂળના અતિ અંતિમ ભાગોમાં જોવા મળે છે. તે તેની સક્રિય વિભાજનની ઉચ્ચ ક્ષમતા,તેના વિશિષ્ટ અગ્રસ્થ સ્થાન અને તેના કોષોમાં મોટા,સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. આ તમામ લક્ષણો પ્રોમેરિસ્ટમના હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) વર્ધનશીલ પેશી સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
આ પેશીઓ ચોક્કસ પ્રદેશોમાં આવેલી હોય છે જેને વર્ધનશીલ પ્રદેશો કહેવામાં આવે છે.
અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી મૂળ અને પ્રકાંડની ટોચ (પ્રકાંડની ટોચ) પર જોવા મળે છે,જ્યાં તે પ્રાથમિક વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે.
કલિકાઓમાં પણ વર્ધનશીલ પેશી હોય છે જે નવી શાખાઓ અથવા ફૂલોને જન્મ આપે છે.
જોકે,આપેલા વિકલ્પોમાં,પ્રકાંડની ટોચ એ ઊભી વૃદ્ધિ માટે સક્રિય વર્ધનશીલ વિભાજનનું મુખ્ય સ્થાન છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(A) . પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશી વનસ્પતિની જાડાઈ વધારવા માટે જવાબદાર છે.
આ વર્ધનશીલ પેશીઓ ધરીમાં પાર્શ્વીય રીતે,પ્રકાંડ અને મૂળની બાજુઓને સમાંતર જોવા મળે છે.
આ વર્ધનશીલ પેશીમાં એવા કોષો (initials) હોય છે જે મુખ્યત્વે એક સમતલમાં $(periclinal)$ વિભાજન પામે છે અને અંગના વ્યાસમાં વધારો કરે છે.

(B) ઉદભવના આધારે,વર્ધનશીલ પેશીઓને $3$ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. આદિ વર્ધનશીલ પેશી (Promeristem)
$2$. પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી (Primary meristem)
$3$. દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશી (Secondary meristem)
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી એ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ઘાસ અને અન્ય એકદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
તેઓ પરિપક્વ પેશીઓની વચ્ચે આવેલા હોય છે અને આંતરગાંઠોની લંબાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે.
તેઓ વનસ્પતિના દેહની લંબાઈમાં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે,તેથી તેઓ પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ જેવી કે વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધા સાથે સંકળાયેલી છે.

(A) પ્રરોહ અને મૂળના અગ્રભાગમાં રહેલી પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓ ત્રણ અલગ પ્રકારની પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે:
$1$. સૌથી બહારનું સ્તર પ્રોટોડર્મ (protoderm) છે,જે અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. પ્રોકેમ્બિયમ પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) નું નિર્માણ કરે છે.
$3$. આધારક વર્ધનશીલ પેશી (ground meristem) આધારક પેશી તંત્ર (બાહ્યક,અંતઃસ્તર,પરિચક્ર અને મજ્જા) નું નિર્માણ કરે છે.
તેથી,સૌથી બહારની પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી (પ્રોટોડર્મ) અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.

(A) મૂળની અધિસ્તરને એપિબ્લેમા અથવા રોમમય સ્તર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વનસ્પતિઓમાં પ્રાથમિક વૃદ્ધિ દરમિયાન,અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (apical meristem) ત્રણ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે: પ્રોટોડર્મ,પ્રોકેમ્બિયમ અને ગ્રાઉન્ડ મેરિસ્ટમ. પ્રોટોડર્મ એ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનું સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે પ્રકાંડમાં અધિસ્તર અને મૂળમાં એપિબ્લેમાનું નિર્માણ કરે છે.

(B) . દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશીઓ,જેમ કે ત્વક્ષૈધા $(phellogen)$,વનસ્પતિ શરીરમાં દ્વિતીયક પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે. આ પેશીઓ વનસ્પતિના ઈજાગ્રસ્ત ભાગોના સમારકામ માટે આવશ્યક છે અને પરિચર્મ $(periderm)$ ના નિર્માણ દ્વારા વનસ્પતિ શરીરને અસરકારક રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

(D) $Hanstein$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગ ત્રણ અલગ-અલગ વર્ધનશીલ પ્રદેશો અથવા હિસ્ટોજનના બનેલા હોય છે: $Dermatogen$,$Periblem$ અને $Plerome$.
$Dermatogen$ એ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનું સૌથી બહારનું સ્તર છે.
તે વનસ્પતિમાં અધિસ્તર અને અધિસ્તરીય પેશીતંત્રના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $\text{અગ્રીય } \text{વર્ધનશીલ પેશી }(Apical \text{ meristem})$ પ્રકાંડ અને મૂળના વૃદ્ધિ પામતા ટોચના ભાગે આવેલી હોય છે。
પર્ણના નિર્માણ અને પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારા દરમિયાન, કેટલાક કોષો પ્રકાંડના અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશીમાંથી પાછળ રહી જાય છે。
આ કોષો $\text{કક્ષકલિકા }(Axillary \text{ bud})$ બનાવે છે, જે પર્ણના કક્ષમાં હાજર હોય છે અને શાખા અથવા પુષ્પ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે。
$\text{અગ્રકલિકા }(Terminal \text{ bud})$ (અથવા પ્રકાંડ ટોચ) એ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પ્રદેશ છે જે વનસ્પતિની લંબાઈમાં વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે。
તેથી, કક્ષકલિકા અને અગ્રકલિકા બંને $\text{અગ્રીય } \text{વર્ધનશીલ પેશી}$ ની સક્રિયતાથી ઉદ્ભવે છે。

(B) કોષ વિભાજનના સમતલના આધારે વર્ધનશીલ પેશીઓનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Plate$ $meristem$: વિભાજન બે સમતલોમાં થાય છે,જેના પરિણામે પ્લેટ જેવી રચનાઓ બને છે (દા.ત.,પર્ણપત્ર).
$2$. $Ground$ $meristem$: વિભાજન તમામ સમતલોમાં થાય છે,જે ત્રિ-પરિમાણીય શરીરના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે (દા.ત.,બાહ્યક,મજ્જા).
$3$. $File$ $meristem$: વિભાજન માત્ર એક જ સમતલમાં થાય છે,જેના પરિણામે કોષોની હારમાળા બને છે.
$4$. $Lateral$ $meristem$: આ દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે અને સામાન્ય રીતે સ્પર્શક સમતલમાં વિભાજન પામે છે.
તેથી,$Ground$ $meristem$ એ એવી પેશી છે જેમાં કોષ વિભાજન તમામ સમતલોમાં થાય છે.

(A) ટોટિપોટન્સી એ એક જ કોષની વિભાજન પામીને સજીવના તમામ વિભેદિત કોષો ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે.
વર્ધનશીલ પેશીના કોષો અવિભેદિત અને સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષો છે,જે વનસ્પતિના કોઈપણ પ્રકારના પેશીમાં વિકસિત થવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે.
ચાલની નલિકા,સ્થૂલકોણક પેશી અને જલવાહિની એ વિભેદિત કોષો છે જેમણે તેમની વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે અને તેઓ વહન અથવા રચનાત્મક આધાર જેવા ચોક્કસ કાર્યો માટે વિશિષ્ટ બનેલા હોય છે.

(B) મૂળની અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી મૂળના ટોચના ભાગની પાછળ આવેલી હોય છે. મૂળની ટોચ એક રક્ષણાત્મક રચના દ્વારા આવરી લેવાયેલી હોય છે જેને મૂળટોપ (root cap) કહેવામાં આવે છે,તેથી વર્ધનશીલ પ્રદેશ ટોચની થોડો પાછળ સ્થિત હોય છે,જેને કારણે તેને અગ્રસ્થની નીચે (sub-terminal or sub-apical) કહેવામાં આવે છે.

(A) વર્ધનશીલ પેશી એ વનસ્પતિમાં સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષો ધરાવતો પ્રદેશ છે.
$Cycas$ (સાયકસ) ના પ્રકાંડમાં અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી જોવા મળે છે જે વનસ્પતિના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
ફર્નના પર્ણો અને પરાગરજ એ પરિપક્વ રચનાઓ છે જેમાં સામાન્ય રીતે સક્રિય વર્ધનશીલ પેશીનો અભાવ હોય છે.
ફર્નના રાઈઝોમમાં પણ અગ્રભાગે વર્ધનશીલ પેશી હોય છે,પરંતુ $Cycas$ નું પ્રકાંડ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રાથમિક વૃદ્ધિના પ્રદેશોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(A) પ્રોમેરિસ્ટમ એ વર્ધનશીલ પેશીના વિકાસનો સૌથી પ્રારંભિક તબક્કો દર્શાવે છે.
તે ભ્રૂણમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેથી તેને આદિ અથવા ભ્રૂણીય વર્ધનશીલ પેશી (primordial or embryonic meristem) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે વનસ્પતિ શરીરનો એવો પ્રદેશ છે જે સતત વિભાજન પામવા માટે સક્ષમ છે અને તે મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગ જેવી પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓને જન્મ આપે છે.

(C) વર્ધનશીલ પેશીઓ વનસ્પતિમાં સક્રિય કોષ વિભાજન ધરાવતા વિસ્તારો છે.
$1$. અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશીઓ પ્રકાંડ અને મૂળની ટોચ પર જોવા મળે છે,જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$2$. પાર્શ્વીય વર્ધનશીલ પેશીઓ,જેમ કે વાહીએધા અને ત્વક્ષૈધા,દ્વિતીય વૃદ્ધિ (ઘેરાવામાં વધારો) માટે જવાબદાર છે.
તેથી,પ્રકાંડ અને મૂળની ટોચ,વાહીએધા અને ત્વક્ષૈધા એ વર્ધનશીલ પેશીઓના ઉદાહરણો છે.

(B) પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ,જેમાં પ્રાથમિક જલવાહક અને પ્રાથમિક અન્નવાહકનો સમાવેશ થાય છે,તે પ્રાથમિક એધા (Procambium) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$1$. પ્રાથમિક એધા એ એક પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશી છે જે વનસ્પતિની વાહક પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે.
$2$. આદિસ્તર (Protoderm) અધિસ્તરનું નિર્માણ કરે છે.
$3$. આધાર વર્ધનશીલ પેશી (Ground meristem) આધાર પેશી તંત્ર (વલ્ક,મજ્જા વગેરે) નું નિર્માણ કરે છે.
$4$. મૂલટોપ નિર્માણકારી પેશી (Calyptrogen) મૂળના ટોપના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(A) પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (Shoot apical meristem) ત્રણ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે: પ્રોટોડર્મ, પ્રોકેમ્બિયમ અને ગ્રાઉન્ડ મેરિસ્ટમ.
$1$. $Protoderm$ એ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનું સૌથી બહારનું સ્તર છે અને તે અધિસ્તરના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $Procambium$ પ્રાથમિક વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) નું નિર્માણ કરે છે.
$3$. $Ground$ મેરિસ્ટમ માંથી આધારક પેશી તંત્ર વિકસે છે, જેમાં બાહ્યક, અંતઃસ્તર, પરિવર્ધ અને મજ્જાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, અધિસ્તર $Protoderm$ માંથી ઉદ્ભવે છે.

(D) દ્વિતીયક વર્ધનશીલ પેશીઓ એવી પેશીઓ છે જે પુખ્ત,વિભેદિત સ્થાયી પેશીઓમાંથી 'પુનઃવિભેદન' (dedifferentiation) ની પ્રક્રિયા દ્વારા વિકસે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં ત્વક્ષૈધા (cork cambium) અને આંતરપુલિય એધા (interfascicular cambium) નો સમાવેશ થાય છે,જે કોષો પરિપક્વ થયા પછી અનુક્રમે બાહ્યક (cortex) અને મજ્જા કિરણો (medullary rays) ના મૃદુતકીય કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(A) આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી એ વર્ધનશીલ પેશીઓ છે જે સ્થાયી પેશીઓની વચ્ચે હાજર હોય છે. તે મુખ્યત્વે ગાંઠના પાયા (ગાંઠનો પ્રદેશ) પર જોવા મળે છે,જેમ કે $Mentha$ $viridis$ (ફુદીનો) માં,આંતરગાંઠના પાયા પર,જેમ કે ઘઉં અને ઘાસના પ્રકાંડમાં,અને પર્ણના પાયા પર,જેમ કે $Pinus$ માં. આ વર્ધનશીલ પેશીઓ આંતરગાંઠોની લંબાઈ વધારવા અને પર્ણોની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(A) આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી એ પ્રાથમિક વર્ધનશીલ પેશીનો એક પ્રકાર છે જે પરિપક્વ પેશીઓની વચ્ચે જોવા મળે છે. તે સામાન્ય રીતે એકદળી વનસ્પતિઓ જેવી કે ઘાસ (દા.ત.,ડાંગર,ઘઉં,વાંસ) ના આંતરગાંઠોમાં જોવા મળે છે,જે પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરવામાં મદદ કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ડાંગર એ એકદળી વનસ્પતિ છે,જેમાં આંતરગાંઠોના તળિયે આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશીઓ હાજર હોય છે.

(A) વનસ્પતિમાં પ્રાથમિક વૃદ્ધિ એટલે વનસ્પતિના દેહની લંબાઈમાં થતો વધારો.
આ વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ (apical meristems) ની પ્રવૃત્તિ દ્વારા થાય છે,જેમાં પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી અને મૂળ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનો સમાવેશ થાય છે.
આ વર્ધનશીલ પેશીઓ સતત વિભાજન પામીને નવા કોષો ઉત્પન્ન કરે છે જે પ્રાથમિક પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે,જેના પરિણામે પ્રકાંડ અને મૂળની લંબાઈમાં વધારો થાય છે.
વાહક એધા (vascular cambium) દ્વિતીય વૃદ્ધિ (ઘેરાવામાં વધારો) માટે જવાબદાર છે,પ્રાથમિક વૃદ્ધિ માટે નહીં.
મૂલાગ્રહ (root cap) મૂળની વર્ધનશીલ પેશીનું રક્ષણ કરે છે પરંતુ તે પોતે વૃદ્ધિમાં ફાળો આપતું નથી.
પ્રાથમિક વૃદ્ધિ વનસ્પતિના જીવનકાળ દરમિયાન મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગે સતત ચાલુ રહે છે.

(B) શાંત કેન્દ્ર એ મૂળની ટોચ (root apex) પર આવેલો કોષોનો એક નાનો સમૂહ છે જ્યાં કોષ વિભાજનનો દર ખૂબ જ ઓછો હોય છે અથવા ગેરહાજર હોય છે.
આ કોષો સ્ટેમ સેલના ભંડાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે જો પ્રાથમિક વર્ધમાન કોષોને નુકસાન થાય તો ફરીથી વિભાજન શરૂ કરી શકે છે.
તેથી,શાંત કેન્દ્ર મૂળની ટોચમાં જોવા મળે છે.

(D) 'Meristem' (વર્ધનશીલ પેશી) શબ્દ સ્વિસ વનસ્પતિશાસ્ત્રી $C. Nageli$ દ્વારા $1858$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ શબ્દનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓમાં એવી પેશીઓનું વર્ણન કરવા માટે કર્યો હતો જે સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોની બનેલી હોય છે,જે વનસ્પતિના શરીરની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(D) વર્ધનશીલ પેશીઓ સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોની બનેલી હોય છે. તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. સેલ્યુલોઝની બનેલી પાતળી પ્રાથમિક કોષદીવાલ.
$2$. કોષોની ગીચ ગોઠવણીને કારણે આંતરકોષીય અવકાશનો અભાવ.
$3$. ઘટ્ટ કોષરસ જેમાં ખૂબ જ નાની અથવા રસધાનીઓનો અભાવ હોય છે.
$4$. મોટું અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર જે ઉચ્ચ ચયાપચયની પ્રવૃત્તિ સૂચવે છે.
આમ,વિકલ્પ $A$,$B$ અને $C$ માં આપેલા તમામ વિધાનો વર્ધનશીલ પેશીના કોષો માટે સાચા છે,તેથી વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(D) $Cambium$ (એધા) એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીનો એક પ્રકાર છે.
વર્ધનશીલ પેશીઓ સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિમાં ફાળો આપે છે.
$Epidermis$ (અધિસ્તર),$Cortex$ (વલ્ક) અને $Hypodermis$ (અધઃસ્તર) એ સ્થાયી પેશીઓના ઉદાહરણો છે,જે એવા કોષોની બનેલી હોય છે જેમણે વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી છે.

(C) વર્ધનશીલ કોષો એ સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષો છે,જેને લવચીકતા અને ઝડપી વૃદ્ધિની જરૂર હોય છે.
તેમની પાસે પાતળી,લવચીક પ્રાથમિક કોષદીવાલ અને મધ્યપટલ હોય છે જે પાસપાસેના કોષોને જોડે છે.
દ્વિતીયક કોષદીવાલ સામાન્ય રીતે ત્યારે જ જમા થાય છે જ્યારે કોષ વિભાજન કરવાનું બંધ કરે છે અને બંધારણીય આધાર પૂરો પાડવા માટે વિભેદન (પરિપક્વતા) પામે છે.
તેથી,વર્ધનશીલ કોષોમાં દ્વિતીયક દીવાલનો અભાવ હોય છે.

(C) વનસ્પતિમાં સક્રિય કોષ વિભાજન વર્ધનશીલ પેશી (meristems) તરીકે ઓળખાતા વિસ્તારોમાં થાય છે.
વર્ધનશીલ પેશીઓ વનસ્પતિની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
પ્રકાંડની ટોચ પર પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી (shoot apical meristem) આવેલી હોય છે,જે સક્રિય કોષ વિભાજન અને વૃદ્ધિનું મુખ્ય સ્થાન છે.
વલ્ક,મજ્જા અને આંતરગાંઠના વિસ્તારો મુખ્યત્વે સ્થાયી પેશીઓના બનેલા હોય છે જેનું વિભેદન થઈ ગયું હોય છે અને સામાન્ય રીતે ત્યાં સક્રિય કોષ વિભાજન થતું નથી.

(A) બીજનો ભ્રૂણ એવા કોષોનો બનેલો હોય છે જે નવા છોડના વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે સતત અને ઝડપથી વિભાજન પામતા હોય છે. આ અવિભેદિત,સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોને વર્ધનશીલ પેશી (Meristematic tissue) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી એ એવી વર્ધનશીલ પેશી છે જે કાયમી પેશીઓની વચ્ચે હાજર હોય છે.
તે ઘાસના પ્રકારની વનસ્પતિઓની આંતરગાંઠોમાં અને પર્ણના પાયા (પર્ણદંડ) અથવા આંતરગાંઠોમાં જોવા મળે છે.
તે આંતરગાંઠોની લંબાઈ વધારવા અને પર્ણોની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી માટેનું સાચું સ્થાન પર્ણદંડ અને આંતરગાંઠ છે.

(D) વર્ધનશીલ પેશી એ કોષોનો સમૂહ છે જે સતત વિભાજન પામવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ કોષો અવિભેદિત હોય છે અને વનસ્પતિના શરીરની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર હોય છે.
જેમ જેમ આ કોષો વિભાજન પામે છે,તેમ તેઓ નવા કોષો ઉત્પન્ન કરે છે જે અંતે સ્થાયી પેશીઓમાં વિભેદિત થાય છે.
તેથી,વર્ધનશીલ પેશીનું મુખ્ય લક્ષણ કોષોનું સતત વિભાજન પામીને નવા કોષોનું નિર્માણ કરવું છે.

(A) અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી મુખ્ય અને પાર્શ્વીય પ્રરોહ તથા મૂળના વધતા અગ્રભાગો પર આવેલી હોય છે. આ કોષો વનસ્પતિના અંગની રેખીય વૃદ્ધિ (લંબાઈમાં વધારો) માટે જવાબદાર છે.

(A) હેન્સ્ટીન દ્વારા પ્રસ્તાવિત હિસ્ટોજેન સિદ્ધાંત મુજબ,મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગો ત્રણ અલગ-અલગ વર્ધનશીલ વિસ્તારોમાં વિભેદિત થાય છે જેને હિસ્ટોજેન્સ કહેવામાં આવે છે: ડર્મેટોજેન,પેરિબ્લેમ અને પ્લેરોમ. આ હિસ્ટોજેન્સ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીના ઘટકો છે,જે વનસ્પતિના પ્રાથમિક વિકાસ માટે જવાબદાર છે.