Internal structure of stem Questions in Gujarati

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,બાહ્યકના સૌથી અંદરના સ્તરને અંતઃસ્તર કહેવામાં આવે છે.
અંતઃસ્તરના કોષો સ્ટાર્ચની કણિકાઓથી ભરપૂર હોય છે,તેથી આ સ્તરને સ્ટાર્ચ આવરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સ્ટાર્ચની કણિકાઓની હાજરીને કારણે જ તેને સ્ટાર્ચ આવરણ કહેવામાં આવે છે,તેથી વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે.
આમ,બંને વિધાનો સાચા છે અને વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) ઉભયપાર્શ્વસ્થ વાહિપૂલ એ સંયુક્ત વાહિપૂલનો એક પ્રકાર છે જેમાં અન્નવાહક પેશી જલવાહક પેશીની બહારની અને અંદરની બંને બાજુએ હાજર હોય છે. આ $Cucurbitaceae$ (કુકુરબિટેસી) કુળની લાક્ષણિકતા છે. આ વાહિપૂલોમાં અન્નવાહકના બે સમૂહો હોય છે,એક પરિઘ તરફ અને એક કેન્દ્ર તરફ,જે જલવાહક પેશી દ્વારા અલગ પડે છે.

(A) પ્રકાંડમાં,આદિદારૂ (protoxylem) કેન્દ્ર (મજ્જા) તરફ અને અનુદારૂ (metaxylem) અંગની પરિઘ તરફ આવેલું હોય છે. પ્રાથમિક જલવાહકની આ ગોઠવણીને $Endarch$ (અંતરારંભી) કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,મૂળમાં,આદિદારૂ પરિઘ તરફ અને અનુદારૂ કેન્દ્ર તરફ આવેલું હોય છે. આ ગોઠવણીને $Exarch$ (બહિરારંભી) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા $Endarch$ સ્થિતિ છે.

(A) આપેલ લક્ષણો,જેમ કે આધારોતક પેશીમાં વાહિપૂલનું છૂટાછવાયા હોવું અને દરેક વાહિપૂલની ફરતે દૃઢોતકીય પુલકંચુકનું હોવું,તે $Monocot$ (એકદળી) પ્રકાંડની લાક્ષણિકતાઓ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Maize$ (મકાઈ) એ $Monocot$ વનસ્પતિ છે.
તેની સામે,$Sunflower$ (સૂર્યમુખી),$Gram$ (ચણા) અને $Banyan$ (વડ) એ $Dicot$ (દ્વિદળી) વનસ્પતિઓ છે,જેમાં વાહિપૂલ સામાન્ય રીતે વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(A) $Cucurbita$ (કુકુરબીટા) ના પ્રકાંડમાં (જે $Cucurbitaceae$ કુળનો સભ્ય છે),વાહિપુલો એક વિશિષ્ટ રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમને 'ઉભયવાહિન' (Bicollateral) કહેવામાં આવે છે કારણ કે અન્નવાહક પેશી જલવાહક પેશીની બહારની અને અંદરની બંને બાજુએ આવેલી હોય છે.
તેઓ 'વર્ધમાન' (Open) પણ હોય છે કારણ કે જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીની વચ્ચે એધા (cambium) ની પટ્ટી હાજર હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો જવાબ 'ઉભયવાહિન અને વર્ધમાન' છે.

(A) ઘઉં જેવા એકદળી પ્રકાંડમાં,અધ:સ્તર દ્રઢોતક (sclerenchyma) કોષોનું બનેલું હોય છે,જે યાંત્રિક મજબૂતી આપે છે અને તેને સખત અધ:સ્તર કહેવામાં આવે છે.
સૂર્યમુખી જેવા દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,અધ:સ્તર સ્થૂલકોણક (collenchyma) કોષોનું બનેલું હોય છે,જે લવચીકતા આપે છે અને તેને નરમ અધ:સ્તર કહેવામાં આવે છે.
મૂળમાં સામાન્ય રીતે અધ:સ્તરનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઘઉંનું પ્રકાંડ છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં,એધાની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે વાહીપુલને ખુલ્લા અથવા બંધ પ્રકારના વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિના પ્રકાંડમાં,વાહીપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા આવેલી હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે; આને ખુલ્લા વાહીપુલ કહેવાય છે.
એકદળી વનસ્પતિના પ્રકાંડમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરી શકતા નથી.
તેથી,એકદળી વનસ્પતિના વાહીપુલને બંધ વાહીપુલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મકાઈ ($Zea$ $mays$) જેવા એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહક પુલ સહસ્થ,સંગત અને બંધ પ્રકારના હોય છે. આ વાહક પુલોની એક લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં લાયસીજેનસ (lysigenous) પ્રકારની પાણી ધરાવતી ગુહા જોવા મળે છે,જેને પ્રોટોઝાયલેમ લેક્યુના (protoxylem lacuna) પણ કહેવામાં આવે છે. આ ગુહા પ્રકાંડની વૃદ્ધિ દરમિયાન પ્રોટોઝાયલેમના ઘટકો અને તેની આસપાસના મૃદુતક કોષોના વિઘટનથી બને છે.

(C) : વાહકપુલ જટિલ પેશીઓ,અન્નવાહક અને જલવાહક પેશીના બનેલા હોય છે. દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા હાજર હોય છે જે દ્વિતીય વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે; આ પ્રકારના વાહકપુલને ખુલ્લા વાહકપુલ કહેવાય છે. એકદળી વનસ્પતિઓમાં એધાનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમને બંધ વાહકપુલ કહેવામાં આવે છે.

(A) $Barley$ (જવ) એ એકદળી વનસ્પતિ છે.
એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહકપુલ સહસ્થ,સંગત અને બંધ પ્રકારના હોય છે કારણ કે તેમાં એધા (cambium) ગેરહાજર હોય છે.
આ વાહકપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.

(B) એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહકપુલ આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.
દરેક વાહકપુલ સહસ્થ,સંગત અને અવરોધિત (closed) હોય છે.
આ વાહકપુલ શ્લેષ્મક પુલકંચુક દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે,જે પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે.

(A) દ્વિદળી પ્રકાંડની અંતસ્થ રચનામાં,વલ્ક (cortex) ત્રણ પેટા-વિભાગોમાં વહેંચાયેલું હોય છે: અધઃસ્તર (hypodermis),વલ્ક સ્તરો અને સૌથી અંદરનું સ્તર જેને અંતઃસ્તર (endodermis) કહેવામાં આવે છે.
અંતઃસ્તરના કોષો સ્ટાર્ચના કણોથી સમૃદ્ધ હોય છે,તેથી આ સ્તરને ઘણીવાર સ્ટાર્ચ શીથ (starch sheath) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ એકદળી પ્રકાંડ: વાહીપુલ સહસ્થ અને બંધ પ્રકારના હોય છે $(d)$.
$(2)$ એકદળી મૂળ: સામાન્ય રીતે બહુઆદિ (Polyarch) જલવાહક પુલ જોવા મળે છે $(c)$.
$(3)$ એકદળી પર્ણ: તેમાં બુલિફોર્મ કોષો $(a)$ હોય છે જે પાણીના વ્યયને ઘટાડવા માટે પર્ણને વાળવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-d), (2-c), (3-a)$ છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં, બાહ્યકના સૌથી અંદરના સ્તરને $Endodermis$ (અંતઃસ્તર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
આ સ્તર પીપળા આકારના કોષોનું બનેલું હોય છે અને તે સ્ટાર્ચના કણોથી ભરપૂર હોય છે।
પુષ્કળ પ્રમાણમાં સ્ટાર્ચની હાજરીને કારણે, દ્વિદળી પ્રકાંડના $Endodermis$ ને ઘણીવાર $Starch \text{ } sheath$ (સ્ટાર્ચ કંચુક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।

(A) એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહીપુલ આધારક પેશીમાં છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા હોય છે.
દરેક વાહીપુલ સહસ્થ (Conjoint) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જલવાહક અને અન્નવાહક બંને એક જ પુલમાં હાજર હોય છે.
તેઓ અવૃત (Closed) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા (Cambium) ગેરહાજર હોય છે,જેના કારણે દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી.
તેથી,એકદળી પ્રકાંડના વાહીપુલ માટે સાચું વર્ણન સહસ્થ અને અવૃત છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં,એધાની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે વાહીપુલને ખુલ્લા અથવા બંધ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ખુલ્લા વાહીપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીની વચ્ચે એધા આવેલી હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે અને તે દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લક્ષણ છે.
બંધ વાહીપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીની વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ દ્વિતીય વૃદ્ધિ કરી શકતા નથી,જે એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તેથી,સાચું કારણ એ છે કે તેમાં એધાનો અભાવ હોય છે.

(A) એકદળી પ્રકાંડમાં,આધારક પેશી (ground tissue) મૃદુતકીય કોષોના સમૂહની બનેલી હોય છે,જેમાં અધઃસ્તર,સામાન્ય બાહ્યક,અંતઃસ્તર,પરિચક્ર અને મજ્જા જેવું સ્પષ્ટ વિભેદન જોવા મળતું નથી. વાહકપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. આનાથી વિપરીત,દ્વિદળી પ્રકાંડ અને મૂળમાં બાહ્યકનું અધઃસ્તર,સામાન્ય બાહ્યક અને અંતઃસ્તર જેવા વિવિધ પ્રદેશોમાં સ્પષ્ટ વિભેદન જોવા મળે છે.

(B) જુવાર $(Zea \ mays)$ એ એકદળી વનસ્પતિ છે.
એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહિપુલો અસંખ્ય હોય છે,જે આધારક પેશીમાં વિકીર્ણ રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને તે દ્રઢોતકીય પુલકંચુક દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.
દરેક વાહિપુલ 'બંધ' પ્રકારનો હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય છે,જેના કારણે દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી.
તેથી,જુવારના પ્રકાંડમાં વાહિપુલો બંધ અને વિકીર્ણ હોય છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડ અને મૂળમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ થાય છે,જેના કારણે જૂની અવસ્થામાં તેઓ સમાન દેખાય છે. જોકે,$Protoxylem$ (આદિદારૂ) ની ગોઠવણી એક નિર્ણાયક લક્ષણ છે. દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,$Protoxylem$ કેન્દ્ર તરફ હોય છે (અંતઃસ્થ આદિદારૂ - $Endarch$),જ્યારે દ્વિદળી મૂળમાં,$Protoxylem$ પરિઘ તરફ હોય છે (બહિઃસ્થ આદિદારૂ - $Exarch$). આ તફાવત દ્વિતીય વૃદ્ધિ પછી પણ જળવાઈ રહે છે,જે તેમને અલગ પાડવા માટેનું સૌથી વિશ્વસનીય લક્ષણ છે.

(C) રિંગિંગ અથવા ગર્ડલીંગ પ્રયોગમાં પ્રકાંડમાંથી છાલ (અન્નવાહક) ની એક રીંગ દૂર કરવામાં આવે છે,જેથી સાબિત કરી શકાય કે અન્નવાહક ખોરાકના વહન માટે જવાબદાર છે.
દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહિપુલો એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જે જલવાહકને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના અન્નવાહકના સ્તરને સરળતાથી દૂર કરવાની મંજૂરી આપે છે.
જો કે,શેરડી જેવી એકદળી વનસ્પતિઓમાં,વાહિપુલો વલયમાં ગોઠવાયેલા હોવાને બદલે સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.
તેથી,જલવાહક અને અન્ય પેશીઓને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના અન્નવાહકની રીંગ દૂર કરવી અશક્ય છે,જેના કારણે આ પ્રયોગ નિષ્ફળ જાય છે.

(D) પ્રકાંડ અને મૂળના આડછેદ નરી આંખે જોતા સાદા દેખાય છે,પરંતુ માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ તેમને પ્રકાંડમાં $endarch$ (અંતઃકદિત) સ્થિતિ અને મૂળમાં $exarch$ (બાહ્યકદિત) સ્થિતિ દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.
$endarch$ સ્થિતિમાં,$protoxylem$ (આદિદારુ) પ્રકાંડના કેન્દ્ર તરફ હોય છે,જ્યારે $metaxylem$ (અનુદારુ) પરિઘ તરફ હોય છે.
$exarch$ સ્થિતિમાં,$protoxylem$ (આદિદારુ) પરિઘ (પરિચક્ર) તરફ હોય છે અને $metaxylem$ (અનુદારુ) મૂળના કેન્દ્ર તરફ હોય છે.

(A) સૌ પ્રથમ નિર્માણ પામતા પ્રાથમિક જલવાહક ઘટકોને આદિદારુ (protoxylem) કહેવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ નિર્માણ પામતા પ્રાથમિક જલવાહકને અનુદારુ (metaxylem) કહેવામાં આવે છે.
પ્રકાંડમાં,આદિદારુ કેન્દ્ર (મજ્જા) તરફ અને અનુદારુ અંગના પરિઘ તરફ આવેલું હોય છે.
પ્રાથમિક જલવાહકની આ પ્રકારની ગોઠવણીને અંતઃકેન્દ્રિત (endarch) કહેવામાં આવે છે.

(D) પાર્શ્વસ્થ વાહક પુલોમાં,અન્નવાહક પેશી બહારની તરફ આવેલી હોય છે,જ્યારે જલવાહક પેશી અંદરની તરફ આવેલી હોય છે. તેથી,વિધાન ખોટું છે.
એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહક પુલો બંધ પ્રકારના હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં એધા ગેરહાજર હોય છે. તેથી,કારણ પણ ખોટું છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(N/A) એકદળી અને દ્વિદળી પ્રકાંડ વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટે,વાહીપુલની ગોઠવણી અને રચનાનું અવલોકન કરો:
$1$. દ્વિદળી પ્રકાંડ:
- વાહીપુલ સહસ્થ (conjoint),સપાર્શ્વ (collateral) અને વર્ધમાન (open - એટલે કે તેમાં એધા/cambium હાજર હોય છે) પ્રકારના હોય છે.
- તે એક સ્પષ્ટ વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
- આધારક પેશી (ground tissue) અધઃસ્તર (hypodermis),બાહ્યક (cortex),અંતઃસ્તર (endodermis),પરિચક્ર (pericycle) અને મધ્યમાં આવેલા મજ્જા (pith) માં સ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે.
$2$. એકદળી પ્રકાંડ:
- વાહીપુલ સહસ્થ (conjoint),સપાર્શ્વ (collateral) અને અવર્ધમાન (closed - એટલે કે તેમાં એધા/cambium ગેરહાજર હોય છે) પ્રકારના હોય છે.
- તે સમગ્ર આધારક પેશીમાં છૂટાછવાયા પથરાયેલા હોય છે.
- દરેક વાહીપુલ દ્રઢોતકીય (sclerenchymatous) પુલકંચુક (bundle sheath) દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
- અન્નવાહક મૃદુતક (phloem parenchyma) ગેરહાજર હોય છે અને વાહીપુલમાં ઘણીવાર પાણી ધરાવતી ગુહાઓ (water-containing cavities) જોવા મળે છે.

(B) એકદળી પ્રકાંડ સહસ્થ,પાશ્વીય અને બંધ વાહીપુલો દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.
દરેક વાહીપુલ દ્રઢોતકીય પુલકંચુક કોષો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
વધુમાં,એકદળી પ્રકાંડમાં અન્નવાહક મૃદુતક ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,આપેલી લાક્ષણિકતાઓ એકદળી પ્રકાંડની છે.

(N/A) $\rightarrow$ સૂર્યમુખી એક એકવર્ષાયુ વનસ્પતિ છે જેનું પ્રકાંડ ટટ્ટાર હોય છે.
$\rightarrow$ સૂર્યમુખીના તરુણ પ્રકાંડના આડછેદ $(TS)$ માં નીચે મુજબની રચનાઓ જોવા મળે છે:
$(1)$ અધિસ્તર (Epidermis): આ સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક સ્તર છે,જે એક સ્તરીય અને મૃદુતકીય કોષોનું બનેલું હોય છે. તેની બહારની દીવાલ પર ક્યુટિકલનું પાતળું પડ હોય છે. તેમાં રોમ (trichomes) અને વાયુવિનિમય માટે થોડા વાયુરંધ્રો હોઈ શકે છે.
$(2)$ બાહ્યક (Cortex): તેમાં અધઃસ્તર,મુખ્ય બાહ્યક અને અંતઃસ્તર એમ ત્રણ ભાગોનો સમાવેશ થાય છે.
$(i)$ અધઃસ્તર (Hypodermis): તે અધિસ્તરની નીચે આવેલું હોય છે. તે $3-4$ સ્તરના સ્થૂલકોણક કોષોનું બનેલું હોય છે. કોષદીવાલ પર સેલ્યુલોઝ અને પેક્ટીનનું સ્થૂલન હોય છે અને આંતરકોષીય અવકાશનો અભાવ હોય છે. તે યાંત્રિક આધાર આપે છે.
$(ii)$ મુખ્ય બાહ્યક (Main Cortex): અધઃસ્તરની નીચેનો ભાગ મૃદુતકીય પેશીનો બનેલો હોય છે,જેમાં સ્પષ્ટ આંતરકોષીય અવકાશ જોવા મળે છે. કોષદીવાલ પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે. આ વિસ્તારમાં રેઝિન નલિકાઓ હોઈ શકે છે. આ કોષો ખોરાક અને પાણીનો સંગ્રહ કરે છે.
$(iii)$ અંતઃસ્તર (Endodermis): બાહ્યકનું સૌથી અંદરનું સ્તર,જે એક સ્તરીય અને પીપળાકાર મૃદુતકીય કોષોનું બનેલું હોય છે. આ કોષોમાં સ્ટાર્ચના કણો હોવાથી તેને સ્ટાર્ચ કણસ્તર (starch sheath) કહે છે.
$(3)$ રંભ (Stele): તેમાં પરિચક્ર,વાહીપુલ,મજ્જાકિરણો અને મજ્જાનો સમાવેશ થાય છે.
$(i)$ પરિચક્ર (Pericycle): અંતઃસ્તરની અંદર આવેલો ભાગ,જે દ્રઢોતક અને મૃદુતક કોષોનું બનેલું બહુસ્તરીય સ્તર છે. વાહીપુલની ઉપર આવેલા દ્રઢોતક કોષોના સમૂહને પુલ ટોપી (bundle cap) કહે છે.
$(ii)$ વાહીપુલ (Vascular Bundles): સૂર્યમુખીના પ્રકાંડમાં $20-25$ વાહીપુલ એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. દરેક વાહીપુલ સહસ્થ,વર્ધમાન (એધા ધરાવતા) અને અંતઃઆદિદારૂ (endarch) પ્રકારના હોય છે.

(N/A) $\rightarrow$ મકાઈ એક એકદળી વનસ્પતિ છે. જ્યારે તેના પ્રકાંડના પાતળા છેદને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ જોવામાં આવે છે,ત્યારે નીચેના ભાગો જોવા મળે છે: $(1)$ અધિસ્તર,$(2)$ આધારક પેશી,$(3)$ વાહીપુલ.
$(1)$ અધિસ્તર: તે સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે મૃદુતકીય કોષોના એક સ્તરનું બનેલું હોય છે. આ કોષોની બહારની દીવાલ ક્યુટિકલયુક્ત હોય છે.
$\rightarrow$ આ સ્તરમાંથી કોઈ પ્રકાંડ પ્રવર્ધો ઉત્પન્ન થતા નથી,તેથી તેની સપાટી નરમ હોય છે. આ સ્તરમાં વાયુરંધ્રો જોઈ શકાય છે. આ સ્તર રક્ષણ અને વાયુ વિનિમયનું કાર્ય કરે છે.
$(2)$ આધારક પેશી: દ્વિદળી પ્રકાંડથી વિપરીત,આધારક પેશીમાં બાહ્યક,અંતઃસ્તર અને પરિવર્ધ જેવા સ્પષ્ટ પ્રદેશો જોવા મળતા નથી.
$\rightarrow$ આધારક પેશીની સૌથી બહારની બાજુએ અધઃસ્તર આવેલું હોય છે. તે દ્રઢોતક પેશીના બે કે ત્રણ સ્તરોનું બનેલું હોય છે. આ કોષો નિર્જીવ અને લિગ્નિનયુક્ત હોય છે,જે પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર આપે છે.
$\rightarrow$ અધઃસ્તરની અંદર પાતળી દીવાલવાળી મૃદુતક પેશી આવેલી હોય છે,જેમાં વાહીપુલો ગોઠવાયેલા હોય છે. આધારક પેશીના કેન્દ્ર તરફના કોષો પ્રમાણમાં મોટા હોય છે અને તેમની વચ્ચે આંતરકોષીય અવકાશ હોય છે.
$(3)$ વાહીપુલ: મકાઈના પ્રકાંડમાં અસંખ્ય વાહીપુલો સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. પરિઘવર્તી વાહીપુલો સામાન્ય રીતે નાના,સંખ્યામાં વધુ અને એકબીજાની નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે. તેઓ દ્રઢોતકીય પુલકંચુક દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.
$\rightarrow$ કેન્દ્રમાં આવેલા વાહીપુલો સંખ્યામાં ઓછા અને એકબીજાથી દૂર હોય છે. દરેક વાહીપુલ દ્રઢોતકીય પુલકંચુકથી ઘેરાયેલો હોય છે,તેથી તેને ફાઈબ્રો-વાસ્ક્યુલર બંડલ કહેવાય છે.
$\rightarrow$ દરેક વાહીપુલ સહસ્થ,સંગત અને બંધ (એધાનો અભાવ) પ્રકારના હોય છે.
$\rightarrow$ વાહીપુલોમાં અન્નવાહક પેશી બહારની તરફ અને જલવાહક પેશી અંદરની તરફ '$V$' આકારમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.
$\rightarrow$ અન્નવાહક પેશી: બહારની તરફ '$V$' આકારમાં આવેલી હોય છે. તેમાં અન્નવાહક મૃદુતકનો અભાવ હોય છે.
$\rightarrow$ જલવાહક પેશી: અંગ્રેજી મૂળાક્ષર '$V$' ના આકારમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. તેમાં સામાન્ય રીતે ત્રણ થી ચાર વાહિનીઓ હોય છે. બે મોટી વાહિનીઓને મેટાઝાયલેમ કહેવાય છે,જે '$V$' ના બે ઉપરના છેડા પર હોય છે,જ્યારે પ્રોટોઝાયલેમ '$V$' ના પાયાના ભાગમાં હોય છે.

(B) અધિસ્તર એ મકાઈના પ્રકાંડનું સૌથી બહારનું સ્તર છે.
તે મૃદુત્તક કોષોનું બનેલું એકસ્તરીય સ્તર છે.
આ કોષોની બહારની દીવાલ ઉપર ક્યુટિકલનું આવરણ આવેલું હોય છે.
મકાઈના પ્રકાંડના અધિસ્તર પર સામાન્ય રીતે પ્રકાંડરોમ (trichomes) હોતા નથી,તેથી તેની સપાટી સુંવાળી હોય છે.
અધિસ્તરનું મુખ્ય કાર્ય આંતરિક પેશીઓનું રક્ષણ કરવાનું અને વાયુવિનિમયનું નિયમન કરવાનું છે.

(N/A) સૂર્યમુખી એકવર્ષાયુ વનસ્પતિ છે અને તે શાકીય પ્રકાંડ ધરાવે છે.
સૂર્યમુખીના અભિરંજિત કરેલ તરુણ પ્રકાંડના આડછેદનો સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર વડે અભ્યાસ કરતાં તેમાં નીચે પ્રમાણેની રચના જોવા મળે છે: $(1)$ અધિસ્તર,$(2)$ બાહ્યક,$(3)$ મધ્યરંભ.
$(1)$ અધિસ્તર: તે સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક સ્તર છે,જે મૃદુત્તક કોષોના એક સ્તરનું બનેલું છે. આ કોષોની બાહ્ય દીવાલ પર ક્યુટિકલનું પાતળું પડ હોય છે. આ કોષોમાંથી બહુકોષીય પ્રકાંડ રોમ ઉત્પન્ન થાય છે. કોષોની વચ્ચે પર્ણરંધ્રો હોય છે,જે વાયુવિનિમયનું કાર્ય કરે છે.
$(2)$ બાહ્યક: બાહ્યક ત્રણ ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: અધઃસ્તર,મુખ્ય બાહ્યક અને અંતઃસ્તર.
$(i)$ અધઃસ્તર: અધિસ્તરની નીચે આવેલા ભાગને અધઃસ્તર કહે છે. તે $3-4$ સ્તરની સ્થૂલકોણક પેશીનું બનેલું છે. કોષદીવાલ પર સેલ્યુલોઝ અને પેક્ટિનનું સ્થૂલન હોય છે. આંતરકોષીય અવકાશનો અભાવ હોય છે. આ પેશી યાંત્રિક આધાર આપે છે.
(ii) મુખ્ય બાહ્યક: અધઃસ્તરની નીચે આવેલા આ ભાગમાં મૃદુત્તક પેશી હોય છે જેમાં આંતરકોષીય અવકાશ વધુ હોય છે. કોષદીવાલ પાતળી અને સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે. આ પ્રદેશમાં રાળનલિકાઓ હોય છે. કોષો પાણી અને ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
(iii) અંતઃસ્તર: બાહ્યકનું સૌથી અંદરનું સ્તર એકસ્તરીય છે. કોષો પીપ આકારના (Barrel shaped) હોય છે. તેમાં કાંજીકણો હોવાથી તેને મંડસ્તર (Starch Sheath) કહે છે.
$(3)$ મધ્યરંભ: મધ્યરંભમાં પરિચક્ર,વાહિપુલો અને મજ્જાનો સમાવેશ થાય છે.
$(i)$ પરિચક્ર: અંતઃસ્તરની અંદરની તરફ આવેલું આ સ્તર બહુસ્તરીય છે અને દઢોત્તક તથા મૃદુત્તક કોષોનું બનેલું છે. વાહિપુલની ઉપર આવેલા દઢોત્તક કોષોને બંડલટોપી કહે છે.
(ii) વાહિપુલો: સૂર્યમુખીના પ્રકાંડમાં $20-25$ વાહિપુલો એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. દરેક વાહિપુલ સહસ્થ,એકપાર્થસ્થ અને વર્ધમાન પ્રકારનું હોય છે. જલવાહિનીનો વિકાસ અંતરારંભ હોય છે. વાહિપુલમાં અન્નવાહક,એધા અને જલવાહક પેશી હોય છે. અન્નવાહક અને જલવાહક વચ્ચે આવેલી એધાને પુલીય એધા કહે છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(A) $(i)$ મૂળમાં,મૂળરોમ એ અધિસ્તરના એકકોષીય પ્રવર્ધો છે. તેવી જ રીતે,પ્રકાંડમાં અધિસ્તરીય પ્રવર્ધોને પ્રકાંડરોમ (Trichomes) કહેવામાં આવે છે.
$(ii)$ દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહિપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા (Cambium) આવેલી હોય છે,તેથી તેને 'વર્ધમાન' (Open) વાહિપુલ કહેવાય છે. એકદળી પ્રકાંડમાં એધાનો અભાવ હોય છે,તેથી તેને 'અવર્ધમાન' (Closed) વાહિપુલ કહેવાય છે.

(B) $(i)$ વિધાન $(i)$ ખોટું છે કારણ કે તંતુઓ સામાન્ય રીતે જાડી દીવાલવાળા,લિગ્નિનયુક્ત અને મૃત કોષો હોય છે,પાતળી દીવાલવાળા હોતા નથી.
$(ii)$ વિધાન $(ii)$ સાચું છે કારણ કે એકદળી પ્રકાંડમાં (દા.ત. મકાઈ),વાહિપુલોમાં પાણી ભરેલા ભંગજાત વિવરો જોવા મળે છે,જે આદિદારુ (protoxylem) ના ઘટકોના વિઘટનથી બને છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં વાહિપુલો વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેની સામે, એકદળી પ્રકાંડમાં વાહિપુલો સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.

(B) $\Rightarrow$ અધિસ્તર એ મકાઈના પ્રકાંડનું સૌથી બહારનું સ્તર છે.
$\Rightarrow$ તે મૃદુતકીય કોષોના એક સ્તરનું બનેલું છે.
$\Rightarrow$ પાણીના વ્યયને રોકવા માટે આ કોષોની બહારની દીવાલ ક્યુટિકલયુક્ત હોય છે.
$\Rightarrow$ આ સ્તરમાંથી કોઈ પણ પ્રકાંડ ઉપાંગો (જેમ કે રોમ) ઉત્પન્ન થતા નથી,તેથી તેની સપાટી લીસી હોય છે.
$\Rightarrow$ આ સ્તરમાં વાયુરંધ્રો જોવા મળે છે,જે વાયુ વિનિમય અને બાષ્પોત્સર્જનમાં મદદ કરે છે.
$\Rightarrow$ અધિસ્તરનું મુખ્ય કાર્ય આંતરિક પેશીઓનું રક્ષણ કરવાનું અને વાયુ વિનિમયનું નિયમન કરવાનું છે.

$(B)$ વર્ણવેલ શારીરિક લાક્ષણિકતાઓ $\text{એકદળી}$ પ્રકાંડની લાક્ષણિકતાઓ છે:
$1$. વિખરાયેલા વાહકપુલ: એકદળી પ્રકાંડમાં વાહકપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.
$2$. પુલકંચુક: દરેક વાહકપુલ દ્રઢોતકીય પુલકંચુક દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
$3$. આધારક પેશી: આધારક પેશી મોટી, સ્પષ્ટ અને મૃદુતકીય હોય છે.
$4$. સહસ્થ અને અવૃત વાહકપુલ: વાહકપુલ સહસ્થ (જલવાહક અને અન્નવાહક સાથે) અને અવૃત (એધાનો અભાવ, તેથી દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી) હોય છે.
$5$. અન્નવાહક મૃદુતક: એકદળી પ્રકાંડમાં સામાન્ય રીતે અન્નવાહક મૃદુતકનો અભાવ હોય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) આપેલા લક્ષણો એકદળી પ્રકાંડના છે:
$1$. વીખરાયેલા વાહીપુલ એ એકદળી પ્રકાંડની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.
$2$. વાહીપુલની ફરતે પુલીય આવરણની હાજરી એકદળીમાં સામાન્ય છે.
$3$. વાહીપુલ સહસ્થ (જલવાહક અને અન્નવાહક સાથે) અને અવર્ધમાન (એધાનો અભાવ,તેથી દ્વિતીય વૃદ્ધિ થતી નથી) હોય છે.
$4$. એકદળી પ્રકાંડમાં અન્નવાહક મૃદુતકનો અભાવ હોય છે.
$5$. આધારોત્તક અવિભેદિત અને મૃદુતકીય હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહકપુલ સંયુક્ત,પાર્શ્વસ્થ અને બંધ પ્રકારના હોય છે.
સંયુક્ત એટલે કે જલવાહક અને અન્નવાહક એક જ પુલમાં હાજર હોય છે.
પાર્શ્વસ્થ એટલે કે અન્નવાહક બહારની તરફ અને જલવાહક અંદરની તરફ હોય છે.
બંધ એટલે કે જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા (cambium) ગેરહાજર હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિને અટકાવે છે.

(D) વાહક પુલની વલયાકાર ગોઠવણી એ દ્વિદળી પ્રકાંડનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહક પુલો મજ્જાની આસપાસ એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
દરેક વાહક પુલ સહસ્થ,વર્ધમાન (એધા ધરાવતું) અને અંતઃરંભી આદિદારૂ ધરાવે છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,પરિઘ (બહાર) થી કેન્દ્ર (અંદર) તરફ પેશીઓની ગોઠવણી નીચે મુજબ છે:
$1$. ફેલેમ (બૂચ): ત્વક્ષૈધા દ્વારા નિર્મિત સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક સ્તર.
$2$. અંતઃસ્તર: બાહ્યકના અંદરના ભાગે આવેલું સ્તર.
$3$. પરિચક્ર: અંતઃસ્તર અને વાહકપુલની વચ્ચે આવેલું સ્તર.
$4$. અન્નવાહક: ખોરાકના વહન માટે જવાબદાર વાહક પેશી,જે પરિચક્રની અંદર આવેલી હોય છે.
$5$. જલવાહક: સૌથી અંદરની વાહક પેશી.
તેથી,સાચો ક્રમ ફેલેમ $\rightarrow$ અંતઃસ્તર $\rightarrow$ પરિચક્ર $\rightarrow$ અન્નવાહક $\rightarrow$ જલવાહક છે.

(B) એક લાક્ષણિક યુવાન દ્વિદળી પ્રકાંડનો આડછેદ દર્શાવે છે કે અધિસ્તર એ પ્રકાંડનું સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક સ્તર છે,જે ક્યુટિકલના પાતળા સ્તરથી આવરિત હોય છે. તેના પર ટ્રાયકોમ્સ અને થોડા પર્ણરંધ્રો હોઈ શકે છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં બાહ્યક એ અધિસ્તર અને વાહીપુલની વચ્ચે આવેલું હોય છે. તે ત્રણ ઉપ-વિસ્તારોનું બનેલું છે:
$1$. અધઃસ્તર: અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું,જે સ્થૂલકોણક પેશીનું બનેલું છે.
$2$. બાહ્યક સ્તર: અધઃસ્તરની નીચે આવેલું,જે પાતળી દીવાલ ધરાવતી મૃદુતક પેશીનું બનેલું છે.
$3$. અંતઃસ્તર: બાહ્યકનું સૌથી અંદરનું સ્તર.
આમ,બાહ્યક $I$ (અધઃસ્તર),$II$ (બાહ્યક સ્તર) અને $IV$ (અંતઃસ્તર) નું બનેલું છે. અધિસ્તર $(V)$ એ પ્રકાંડનું સૌથી બહારનું સ્તર છે અને પરિચક્ર $(III)$ એ વાહીપુલનો ભાગ છે,બાહ્યકનો નહીં. તેથી,સાચો જવાબ $III$ અને $V$ સિવાયના બધા છે.

(D) એકદળી પ્રકાંડમાં,આધારક પેશી (ground tissue) વલ્ક,અંતઃસ્તર,પરિચક્ર અને મજ્જા જેવા સ્પષ્ટ પ્રદેશોમાં વિભેદિત હોતી નથી. તેના બદલે,તે મૃદુતકીય કોષોના સમૂહની બનેલી હોય છે. તેથી,એકદળી પ્રકાંડમાં અંતઃસ્તર અને વલ્ક સ્પષ્ટ સ્તરો તરીકે ગેરહાજર હોય છે. અધઃસ્તર હાજર હોય છે (સામાન્ય રીતે દ્રઢોતકીય). આમ,અંતઃસ્તર અને વલ્ક એ રચનાઓ છે જે ગેરહાજર હોય છે.

(D) આપેલ આકૃતિ દ્વિદળી પ્રકાંડનો આડછેદ $(T.S.)$ દર્શાવે છે.
$A$ એ કોલેન્કાઇમા દર્શાવે છે,જે અધિસ્તરની બરાબર નીચે હાજર હોય છે.
$B$ એ પેરેન્કાઇમા દર્શાવે છે,જે બાહ્યક બનાવે છે.
$C$ એ કેમ્બિયમ દર્શાવે છે,જે જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
$D$ એ આદિદારુ (Protoxylem) દર્શાવે છે,જે સૌપ્રથમ બનતી જલવાહક પેશી છે.
$E$ એ મજ્જા (Pith) દર્શાવે છે,જે પ્રકાંડનો કેન્દ્રિય ભાગ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-$ કોલેન્કાઇમા,$B-$ પેરેન્કાઇમા,$C-$ કેમ્બિયમ,$D-$ આદિદારુ,$E-$ મજ્જા છે.

(B) વનસ્પતિ અંતઃસ્થ રચનામાં,મજ્જા (pith) એ પ્રકાંડ અથવા મૂળના કેન્દ્રમાં આવેલી મૃદુતકીય કોષોની બનેલી રચના છે.
$1$. $Dicot$ (દ્વિદળી) પ્રકાંડમાં,કેન્દ્રમાં મોટી,સુવિકસિત અને સ્પષ્ટ મજ્જા હાજર હોય છે.
$2$. $Monocot$ (એકદળી) મૂળમાં પણ મોટી અને સુવિકસિત મજ્જા જોવા મળે છે.
$3$. $Dicot$ (દ્વિદળી) મૂળમાં,મજ્જા સામાન્ય રીતે નાની હોય છે અથવા ગેરહાજર હોય છે,અને કેન્દ્રમાં જલવાહક પેશી આવેલી હોય છે.
$4$. $Monocot$ (એકદળી) પ્રકાંડમાં,વાહીપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે,અને તેમાં કોઈ સ્પષ્ટ મજ્જા હોતી નથી.
તેથી,સ્પષ્ટ અને મુખ્ય મજ્જા એ $Dicot$ (દ્વિદળી) પ્રકાંડ અને $Monocot$ (એકદળી) મૂળની લાક્ષણિકતા છે.

(D) જલવાહિનીઓ એ પાણીનું વહન કરતી વિશિષ્ટ કોષો છે જે મોટાભાગની આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. જોકે,કેટલીક આદિ આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓ જેવી કે $Drimys$ માં તે ગેરહાજર હોય છે. આવી વનસ્પતિઓને હોમોઝાયલસ (homoxylous) આવૃતબીજધારી કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું જલવાહક પેશી માત્ર જલવાહિનિકીઓ (tracheids) ની બનેલી હોય છે.

(B) પ્રાથમિક જલવાહક પેશીની અંતઃઆદિદારૂ (endarch) સ્થિતિમાં,આદિદારૂ (protoxylem) કેન્દ્ર (મજ્જા) તરફ અને અનુદારૂ (metaxylem) અંગની પરિઘ તરફ આવેલું હોય છે. આ ગોઠવણી દ્વિદળી અને એકદળી બંને વનસ્પતિઓના પ્રકાંડનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(D) એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહક પુલ આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. દરેક વાહક પુલ દ્રઢોતકીય કોષોના એક સ્તર દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે જેને પુલકંચુક (bundle sheath) કહેવામાં આવે છે. આ એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિક અંતસ્થ રચના છે.

(A) એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહીપુલ આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. દરેક વાહીપુલ દ્રઢોતકીય કોષોના એક સ્તરથી ઘેરાયેલું હોય છે જેને પુલકંચુક (bundle sheath) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ દ્રઢોતકીય પુલકંચુક છે.

(C) એકદળી પ્રકાંડમાં વાહીપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. દરેક વાહીપુલ સહસ્થ,સંગત અને અવરોધિત (એધાનો અભાવ) હોય છે. વધુમાં,તેમાં પાણી ધરાવતી ગુહાઓ હોય છે જેને લાયસીજેનસ ગુહાઓ અથવા પ્રોટોઝાયલેમ લેક્યુના કહેવામાં આવે છે. વાહીપુલની 'વલયાકાર' ગોઠવણી એ દ્વિદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે,એકદળી પ્રકાંડની નહીં. તેથી,તેમની 'વલયાકાર' ગોઠવણી હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહીપુલ સહસ્થ,એકસ્વસ્થ અને વર્ધમાન (open) હોય છે.
સહસ્થ એટલે કે જલવાહક અને અન્નવાહક એક જ ત્રિજ્યા પર હાજર હોય છે.
એકસ્વસ્થ એટલે કે અન્નવાહક બહારની તરફ (પરિચક્ર) અને જલવાહક અંદરની તરફ (મજ્જા) સ્થિત હોય છે.
વર્ધમાન (open) એટલે કે જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાની પટ્ટી હાજર હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.

(D) એકદળી પ્રકાંડમાં વાહીપુલ વિખરાયેલા,સંયુક્ત,સહસ્થ અને બંધ (એધાનો અભાવ) પ્રકારના હોય છે. અધઃસ્તર દ્રઢોતકનું બનેલું હોય છે. 'જલવાહિની' (લાઈસીજેનસ પોલાણ) એ વાહીપુલની અંદર જોવા મળતી લાક્ષણિકતા છે,મજ્જામાં નહીં. વધુમાં,એકદળી પ્રકાંડમાં વાહીપુલની ફરતે સ્પષ્ટ 'પુલકંચુક' (bundle sheath) હોતું નથી,જે એકદળી પર્ણની લાક્ષણિકતા છે. તેથી,'પુલકંચુકની હાજરી' એ એકદળી પ્રકાંડ માટે સાચું નથી.