Internal structure of stem Questions in Gujarati

(D) જે વાહીપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધાનો અભાવ હોય તેને બંધ વાહીપુલ કહેવામાં આવે છે,જે એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે. મકાઈ,જવ અને ઘઉં એકદળી વનસ્પતિઓ છે અને તેમાં બંધ વાહીપુલ જોવા મળે છે. સૂર્યમુખી એ દ્વિદળી વનસ્પતિ છે,અને તેના પ્રકાંડમાં ખુલ્લા વાહીપુલ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે એધા હાજર હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

$(C)$ દ્વિદળી પ્રકાંડમાં, અધિસ્તર સામાન્ય રીતે ત્રિલોમ (trichomes) ધરાવે છે.
એકદળી પ્રકાંડમાં, વાહકપુલ વિખરાયેલા હોય છે અને ઘણીવાર જલવાહકમાં પાણી ધરાવતી ગુહાઓ (lysigenous cavities) જોવા મળે છે.
તેથી, વિકલ્પ $C$ એ દ્વિદળી અને એકદળી પ્રકાંડની રચનાત્મક લાક્ષણિકતાઓ માટે સાચી જોડ દર્શાવે છે.

(D) એકદળી પ્રકાંડમાં વાહીપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે,જ્યારે દ્વિદળી પ્રકાંડમાં તેઓ એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ ઉપરાંત,એકદળી પ્રકાંડમાં સ્પષ્ટ મજ્જા (pith) અને બાહ્યકનો અભાવ હોય છે,જે દ્વિદળી પ્રકાંડમાં સુવિકસિત હોય છે.

(D) મકાઈ ($Zea$ $mays$) એ એકદળી વનસ્પતિ છે. એકદળી પ્રકાંડમાં અંતઃસ્તર સામાન્ય રીતે ગેરહાજર હોય છે અથવા સ્પષ્ટ હોતું નથી. તેથી,વિધાન ખોટું છે.
એકદળી પ્રકાંડમાં અટ્રેક્ટોસ્ટીલ (Atactostele - વિખરાયેલી વાહકપેશીઓ) જોવા મળે છે,જ્યારે યુસ્ટીલ (Eustele - વાહકપેશીઓનું વલયમાં ગોઠવણી) એ દ્વિદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે. તેથી,કારણ પણ ખોટું છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(B) જે વનસ્પતિઓ પાણીમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે તેને જલોદભિદ વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે.
જે જલોદભિદ વનસ્પતિઓ સંપૂર્ણપણે પાણીની અંદર રહે છે તેને નિમ્નજલિત જલોદભિદ કહેવામાં આવે છે.
આ વનસ્પતિઓના મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વાયુકોષ્ઠો (વાયુતક) ખૂબ જ વિકસિત હોય છે,જે તેમને તારકબળ અને વાયુ વિનિમયમાં મદદ કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $Hydrilla$,$Vallisneria$,$Ceratophyllum$,$Utricularia$ વગેરે.

(B) વનસ્પતિઓમાં,જલવાહક પેશીની ગોઠવણી આદિદારૂ અને અનુદારૂના સ્થાનના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. $Endarch$ (અંતરારંભી): આદિદારૂ કેન્દ્ર (મજ્જા) તરફ હોય છે અને અનુદારૂ પરિઘ તરફ હોય છે. આ પ્રકારની ગોઠવણી પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.
$2$. $Exarch$ (બહિરારંભી): આદિદારૂ પરિઘ તરફ હોય છે અને અનુદારૂ કેન્દ્ર તરફ હોય છે. આ પ્રકારની ગોઠવણી મૂળમાં જોવા મળે છે.
$3$. $Mesarch$ (મધ્યારંભી): આદિદારૂ બધી બાજુથી અનુદારૂ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
પ્રશ્નમાં જણાવ્યા મુજબ,આદિદારૂ કેન્દ્ર તરફ હોવાથી,સાચો જવાબ $Endarch$ (અંતરારંભી) છે.

(A) ખુલ્લા વાહકપુલ એવા છે જેમાં જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે એધા (cambium) હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$1$. દ્વિદળી મૂળ: વાહકપુલ અરીય અને બંધ પ્રકારના હોય છે.
$2$. દ્વિદળી પ્રકાંડ: વાહકપુલ સહસ્થ,એકપાશ્વીય અને ખુલ્લા (એધા ધરાવતા) હોય છે.
$3$. એકદળી મૂળ: વાહકપુલ અરીય અને બંધ પ્રકારના હોય છે.
$4$. એકદળી પ્રકાંડ: વાહકપુલ સહસ્થ,એકપાશ્વીય અને બંધ (એધાનો અભાવ) હોય છે.
$5$. દ્વિદળી પર્ણ: વાહકપુલ બંધ પ્રકારના હોય છે.
$6$. એકદળી પર્ણ: વાહકપુલ બંધ પ્રકારના હોય છે.
માત્ર દ્વિદળી પ્રકાંડમાં જ ખુલ્લા વાહકપુલ જોવા મળે છે. તેથી,તેની સંખ્યા $1$ છે.

(A) $1$. અરીય વાહિપુલ: આ પ્રકારના વાહિપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક અલગ-અલગ ત્રિજ્યા પર એકાંતરે ગોઠવાયેલા હોય છે. આ ગોઠવણી મૂળ (એકદળી અને દ્વિદળી બંને) ની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. સહસ્થ વાહિપુલ: આ પ્રકારના વાહિપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક એક જ ત્રિજ્યા પર સાથે આવેલા હોય છે. આ ગોઠવણી પ્રકાંડ અને પર્ણની લાક્ષણિકતા છે.
$3$. તેથી,અરીય વાહિપુલ મૂળમાં (દા.ત.,એકદળી મૂળ) જોવા મળે છે અને સહસ્થ વાહિપુલ પ્રકાંડમાં (દા.ત.,એકદળી પ્રકાંડ) જોવા મળે છે.
$4$. આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) અધિસ્તર એ પ્રકાંડનું સૌથી બહારનું સ્તર છે.
તે પાણીના વ્યયને રોકવા માટે $Cuticle$ (ક્યુટિકલ) નામના પાતળા,મીણયુક્ત સ્તર દ્વારા આવરિત હોય છે.
તેમાં $Trichomes$ (અધિસ્તરીય રોમ) પણ આવેલા હોય છે,જે બહુકોષીય વૃદ્ધિ છે.
વાયુઓની આપ-લે માટે પ્રકાંડના અધિસ્તરમાં $Stomata$ (વાયુરંધ્ર) પણ હાજર હોય છે.
તેથી,આ તમામ રચનાઓ પ્રકાંડના અધિસ્તરની લાક્ષણિકતાઓ છે.

$(C)$ દ્વિદળી પ્રકાંડમાં, પરિચક્ર અન્નવાહકની ઉપર દઢોતક (Sclerenchyma) ના અર્ધચંદ્રાકાર પટ્ટીઓ સ્વરૂપે જોવા મળે છે. તેથી, તે દઢોતકીય હોય છે.
દ્વિદળી મૂળમાં, પરિચક્ર એ અંતઃસ્તરની અંદરનું સ્તર છે અને તે પાતળી દીવાલ ધરાવતા મૃદુતક (Parenchyma) કોષોનું બનેલું હોય છે. તે પાર્શ્વ મૂળના ઉદ્ભવ અને દ્વિતીય વૃદ્ધિ દરમિયાન વાહક એધાના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
આમ, સાચો વિકલ્પ એ છે કે દ્વિદળી પ્રકાંડનું પરિચક્ર દઢોતકીય અને દ્વિદળી મૂળનું પરિચક્ર મૃદુતકીય હોય છે, જે વિકલ્પ $C$ દર્શાવે છે.

(A) આપેલ આકૃતિ દ્વિદળી પ્રકાંડનો આડછેદ દર્શાવે છે.
દ્વિદળી પ્રકાંડમાં:
$P$ એ અધ:સ્તર (Hypodermis) દર્શાવે છે,જે અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું સ્તર છે.
$Q$ એ પરિચક્ર (Pericycle) દર્શાવે છે,જે અન્નવાહકની ઉપર આવેલું હોય છે.
$R$ એ મજ્જાકિરણ (Medullary ray) દર્શાવે છે,જે વાહીપુલની વચ્ચે આવેલી મૃદુતક કોષોની ત્રિજ્યાવર્તી પટ્ટી છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $P=$ અધ:સ્તર,$Q=$ પરિચક્ર,$R=$ મજ્જાકિરણ છે.

(B) આપેલ આકૃતિમાં બંધ,સહસ્થ વાહિપુલ દર્શાવવામાં આવ્યો છે જેમાં જલવાહક પેશીની ગોઠવણી $Y$ આકારની છે,જે એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે. એકદળી પ્રકાંડમાં વાહિપુલ વિખરાયેલા અને બંધ (એધાનો અભાવ) હોય છે. એકદળી પર્ણમાં પણ બંધ વાહિપુલ જોવા મળે છે,પરંતુ જલવાહક પેશીની આ વિશિષ્ટ 'વાનરના મુખ' જેવી રચના (બે મોટા મેટાઝાયલમ અને નાના પ્રોટોઝાયલમ) એકદળી પ્રકાંડના આડછેદની મુખ્ય ઓળખ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ એકદળી પ્રકાંડનો આડછેદ દર્શાવે છે. એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહિપુલ સમગ્ર આધારપેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. '$P$' લેબલ આ વિખરાયેલા વાહિપુલ તરફ નિર્દેશ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ 'વાહિપુલ' છે.

(D) જ્યારે જલવાહક અને અન્નવાહક એક જ ત્રિજ્યા પર આવેલા હોય ત્યારે વાહિપુલને 'સહસ્થ' (conjoint) કહેવામાં આવે છે. જ્યારે અન્નવાહક બહારની તરફ અને જલવાહક અંદરની તરફ હોય ત્યારે તેને 'પાશ્વીય' (collateral) કહેવાય છે. જ્યારે જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે એધાની પટ્ટી હાજર હોય,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,ત્યારે તેને 'વર્ધમાન' (open) વાહિપુલ કહેવાય છે. આ લાક્ષણિકતાઓ દ્વિદળી પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.

(B) એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહીપુલ આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે. આધારક પેશી બાહ્યક,અંતઃસ્તર,પરિચક્ર અને મજ્જા જેવા સ્પષ્ટ પ્રદેશોમાં વિભેદિત હોતી નથી. આનાથી વિપરીત,દ્વિદળી પ્રકાંડ અને મૂળમાં આ પ્રદેશો સુસ્પષ્ટ હોય છે.

(A) એકદળી પ્રકાંડમાં,અધઃસ્તર સામાન્ય રીતે દ્રઢોતકીય (sclerenchymatous) હોય છે,મૃદુતકીય (parenchymatous) હોતું નથી. આ સ્તર પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર આપે છે.
- વાહકપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.
- વાહકપુલ સહસ્થ (જલવાહક અને અન્નવાહક સાથે) અને અવૃત (એધા ગેરહાજર) હોય છે.
- એકદળી પ્રકાંડના વાહકપુલમાં સામાન્ય રીતે અન્નવાહક મૃદુતક ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,'અધઃસ્તર મૃદુતકીય હોય છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(D) મકાઈ ($Zea$ $mays$) જેવા એકદળી પ્રકાંડના વાહીપુલમાં,આદિદારુ (protoxylem) ના ઘટકો વિઘટિત થઈને એક લાયસીજેનસ ગુહા બનાવે છે જેને પાણીની ગુહા અથવા પ્રોટોઝાયલેમ લેક્યુના કહેવામાં આવે છે. આ ગુહા પાણીના વહનમાં મદદ કરે છે. તેથી,પાણીની ગુહા એ એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,બાહ્યકના સૌથી અંદરના સ્તરને અંતઃસ્તર (endodermis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ સ્તરમાં સ્ટાર્ચના કણો પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે,તેથી તેને સામાન્ય રીતે $Starch \ sheath$ (સ્ટાર્ચ કંચુક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે સ્ટાર્ચના સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે અને પાણી તથા દ્રાવ્ય પદાર્થોના વહનના નિયમનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં,મૂળ અને પ્રકાંડની આંતરિક રચનામાં તફાવત હોય છે.
$1$. મૂળમાં (દ્વિદળી અને એકદળી બંને),અંતઃસ્તર અને પરિચક્ર સ્પષ્ટ સ્તરો તરીકે હાજર હોય છે. અંતઃસ્તર એ બાહ્યકના સૌથી અંદરના સ્તર તરીકે હોય છે,અને પરિચક્ર અંતઃસ્તરની બરાબર અંદર આવેલું હોય છે.
$2$. પ્રકાંડમાં,આયોજન અલગ હોય છે. દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,અંતઃસ્તરને ઘણીવાર સ્ટાર્ચ આવરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,પરંતુ તે હંમેશા સ્પષ્ટ રીતે સતત સ્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત હોતું નથી.
$3$. જો કે,એકદળી પ્રકાંડમાં,વાહીપુલ સમગ્ર આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે,અને વાહીપુલની આસપાસ કોઈ સ્પષ્ટ અંતઃસ્તર કે પરિચક્રનું સ્તર હોતું નથી.
તેથી,પરિચક્ર અને અંતઃસ્તર એકદળી પ્રકાંડમાં જોવા મળતા નથી.

(A) આપેલ આકૃતિ એકદળી પ્રકાંડના આડછેદને દર્શાવે છે.
$1$. $A$ એ વાહીપુલ (Vascular bundle) દર્શાવે છે,જે આધારક પેશીમાં વિખરાયેલા હોય છે.
$2$. $B$ એ સૌથી બહારનું સ્તર,અધિસ્તર (Epidermis) દર્શાવે છે.
$3$. $C$ એ અધઃસ્તર (Hypodermis) દર્શાવે છે,જે અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું હોય છે.
$4$. $D$ એ આધારક પેશી (Ground tissue) દર્શાવે છે,જે વાહીપુલોની વચ્ચેની જગ્યા ભરે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $A -$ વાહીપુલ,$B -$ અધિસ્તર,$C -$ અધઃસ્તર,$D -$ આધારક પેશી છે.

(B) $1$. એકદળી પ્રકાંડમાં વાહીપુલ સહસ્થ,સપાર્શ્વ અને અવર્ધમાન (એધાનો અભાવ) હોય છે.
$2$. દ્વિદળી પ્રકાંડમાં વાહીપુલ સહસ્થ,સપાર્શ્વ અને વર્ધમાન (એધા ધરાવતા) હોય છે.
$3$. મૂળમાં વાહીપુલ હંમેશા અરીય હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જલવાહક અને અન્નવાહક એકાંતરે ગોઠવાયેલા હોય છે,અને તે અવર્ધમાન હોય છે.
$4$. તેથી,વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે દ્વિદળી પ્રકાંડમાં વર્ધમાન વાહીપુલ હોય છે,જે દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.

(B) હાઈપોડર્મિસ એ અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું કોષોનું સ્તર છે.
દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,હાઈપોડર્મિસ સામાન્ય રીતે સ્થૂલકોણક (collenchyma) કોષોનું બનેલું હોય છે,જે તરુણ પ્રકાંડને યાંત્રિક આધાર અને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,એકદળી પ્રકાંડમાં સામાન્ય રીતે દ્રઢોતક (sclerenchymatous) હાઈપોડર્મિસ હોય છે,અને મૂળમાં સામાન્ય રીતે સ્પષ્ટ હાઈપોડર્મિસનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (દ્વિદળી પ્રકાંડ) છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,વાહક પુલો મજ્જાની આસપાસ એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ ગોઠવણી દ્વિદળી પ્રકાંડનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તેની સરખામણીમાં,એકદળી પ્રકાંડમાં વાહક પુલો સમગ્ર આધારક પેશીમાં છૂટાછવાયા હોય છે.
દ્વિદળી પર્ણો પૃષ્ઠવક્ષી રચના ધરાવે છે જેમાં શિરાઓમાં વાહક પુલો હોય છે,અને એકદળી મૂળમાં વાહક પુલોની અરીય ગોઠવણી જોવા મળે છે.

(A) વર્ણવેલ શરીરરચનાત્મક લાક્ષણિકતાઓ $\text{દ્વિદળી}$ પ્રકાંડની લાક્ષણિકતાઓ છે.
$(1)$ $\text{સ્થૂલકોણક}$ પેશીમય અધઃસ્તર એ $\text{દ્વિદળી}$ પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે, જે યાંત્રિક મજબૂતી આપે છે.
$(2)$ અન્નવાહકની ઉપર અર્ધચંદ્રાકાર પેચ સ્વરૂપે આવેલ $\text{દ્રઢોતક}$ પેશીમય પરિચક્ર એ $\text{દ્વિદળી}$ પ્રકાંડની નિદાનલક્ષી લાક્ષણિકતા છે.
$(3)$ વાહક પુલોનું વલયમાં ગોઠવાયેલ હોવું એ $\text{દ્વિદળી}$ પ્રકાંડની મુખ્ય ઓળખ છે.
$(4)$ $\text{સહસ્થ}$ અને $\text{ખુલ્લા}$ વાહક પુલો (જેમાં એધા હોય છે) દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે, જે $\text{દ્વિદળી}$ પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{દ્વિદળી}$ પ્રકાંડ છે.

(B) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,અધઃસ્તર (Hypodermis) અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું હોય છે.
તે સ્થૂલકોણક પેશી (Collenchyma) ના કોષોનું બનેલું હોય છે.
સ્થૂલકોણક પેશી એ જીવંત યાંત્રિક પેશી છે જે તરુણ અને વૃદ્ધિ પામતા પ્રકાંડને ખેંચાણ સામે મજબૂતી અને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે.
તેથી,અધઃસ્તર તરુણ પ્રકાંડને યાંત્રિક મજબૂતી આપવા માટે જવાબદાર છે.

(C) દ્વિદળી પ્રકાંડની આંતરિક રચનામાં, બાહ્યકના સૌથી અંદરના સ્તરને અંતઃસ્તર (endodermis) કહેવામાં આવે છે. અંતઃસ્તરના કોષો સ્ટાર્ચના કણોથી સમૃદ્ધ હોવાથી તેને $Starch$ $sheath$ (સ્ટાર્ચ શીથ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
વધુમાં, અન્નવાહક પુલની ઉપર જોવા મળતા દ્રઢોતક (Sclerenchyma) કોષોના સમૂહને $Bundle$ $cap$ (બંડલ કેપ) કહેવામાં આવે છે.

(A) વર્ણવેલ લાક્ષણિકતાઓ—અસંખ્ય વિખરાયેલા વાહક પુલ,એધાનો અભાવ (બંધ પુલ) અને સુસ્પષ્ટ મજ્જાનો અભાવ—એ એકદળી પ્રકાંડની લાક્ષણિકતાઓ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Maize$ (મકાઈ) નું પ્રકાંડ એ એકદળી પ્રકાંડ છે.
તેનાથી વિપરીત,$Sunflower$ (સૂર્યમુખી) નું પ્રકાંડ એ દ્વિદળી પ્રકાંડ છે,જેમાં વાહક પુલ વલયાકાર ગોઠવાયેલા હોય છે,એધા હાજર હોય છે અને સ્પષ્ટ મજ્જા જોવા મળે છે.
મૂળમાં (એકદળી અને દ્વિદળી બંને) વાહક પુલ સામાન્ય રીતે અરીય રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,વિખરાયેલા હોતા નથી.

(D) વાહક પુલને સંયુક્ત,પાર્શ્વસ્થ અને ખુલ્લા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.
$1$. સંયુક્ત (Conjoint): જલવાહક અને અન્નવાહક એક જ ત્રિજ્યા પર હાજર હોય છે.
$2$. પાર્શ્વસ્થ (Collateral): અન્નવાહક બહારની તરફ અને જલવાહક અંદરની તરફ હોય છે.
$3$. ખુલ્લા (Open): જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે એધા (cambium) ની હાજરી દ્વિતીય વૃદ્ધિ સૂચવે છે.
આ લાક્ષણિકતાઓ દ્વિદળી પ્રકાંડની વિશિષ્ટ ઓળખ છે.
તેનાથી વિપરીત,એકદળી પ્રકાંડમાં વાહક પુલ બંધ (એધાનો અભાવ) હોય છે,અને મૂળમાં વાહક પુલ અરીય (radial) પ્રકારના હોય છે.