Textbook - Metals and Non-metals Questions in Gujarati

(N/A) $(i)$ ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી ધાતુ $\to$ પારો $(Hg)$.
$(ii)$ જેને છરી વડે સરળતાથી કાપી શકાય તેવી ધાતુ $\to$ સોડિયમ $(Na)$ અથવા પોટેશિયમ $(K)$.
$(iii)$ ઉષ્માની સૌથી સારી વાહક ધાતુ $\to$ ચાંદી $(Ag)$.
$(iv)$ ઉષ્માની મંદ વાહક ધાતુઓ $\to$ પારો $(Hg)$ અને સીસું $(Pb)$.

(N/A) ટીપી શકાય તેવા (Malleable): જે પદાર્થોને ટીપીને પાતળા પતરાં બનાવી શકાય છે,તેમને ટીપી શકાય તેવા (Malleable) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,મોટાભાગની ધાતુઓ ટીપી શકાય તેવી હોય છે.
તણાવક્ષમ (Ductile): જે પદાર્થોને ખેંચીને પાતળા તાર બનાવી શકાય છે,તેમને તણાવક્ષમ (Ductile) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,મોટાભાગની ધાતુઓ તણાવક્ષમ હોય છે.

(A) સોડિયમ $(Na)$ અને પોટેશિયમ $(K)$ ખૂબ જ સક્રિય ધાતુઓ છે.
જ્યારે તેઓ હવા (ઓક્સિજન) અને પાણી (ભેજ) ના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તેઓ ખૂબ જ ઝડપથી અને વિસ્ફોટક રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
જો તેમને ખુલ્લામાં રાખવામાં આવે,તો તેઓ વાતાવરણીય ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે,જેનાથી અકસ્માતે આગ લાગી શકે છે.
તેથી,આવી પ્રતિક્રિયાઓને રોકવા અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે,સોડિયમને કેરોસીનમાં ડુબાડીને રાખવામાં આવે છે,કારણ કે તે કેરોસીન સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી.

(N/A) $(i)$ $3Fe_{(s)} + 4H_2O_{(g)} \rightarrow Fe_3O_{4(s)} + 4H_{2(g)}$
$(ii)$ કેલ્શિયમની પાણી સાથેની પ્રતિક્રિયા: $Ca_{(s)} + 2H_2O_{(l)} \rightarrow Ca(OH)_{2(aq)} + H_{2(g)} + \text{ઉષ્મા}$
$(iii)$ પોટેશિયમની પાણી સાથેની પ્રતિક્રિયા: $2K_{(s)} + 2H_2O_{(l)} \rightarrow 2KOH_{(aq)} + H_{2(g)} + \text{ઉષ્મા}$

(B) વિસ્થાપન પ્રક્રિયાઓના આધારે:
$1$. $B$ એ આયર્ન,કોપર અને સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરે છે,પરંતુ ઝિંકનું નહીં. તેથી,$B$ એ આયર્ન,કોપર અને સિલ્વર કરતા વધુ સક્રિય છે,પરંતુ ઝિંક કરતા ઓછી સક્રિય છે.
$2$. $A$ એ કોપર અને સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરે છે,પરંતુ આયર્ન કે ઝિંકનું નહીં. તેથી,$A$ એ કોપર અને સિલ્વર કરતા વધુ સક્રિય છે,પરંતુ આયર્ન કરતા ઓછી સક્રિય છે.
$3$. $C$ માત્ર સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરે છે. તેથી,$C$ એ સિલ્વર કરતા વધુ સક્રિય છે,પરંતુ આયર્ન,કોપર અને ઝિંક કરતા ઓછી સક્રિય છે.
$4$. $D$ કોઈપણ ધાતુનું વિસ્થાપન કરતું નથી. તેથી,$D$ સૌથી ઓછી સક્રિય ધાતુ છે.
$(i)$ સૌથી વધુ સક્રિય ધાતુ $B$ છે.
$(ii)$ જો $B$ ને કોપર $(II)$ સલ્ફેટના દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે,તો $B$ દ્રાવણમાંથી કોપરનું વિસ્થાપન કરશે,જેના પરિણામે રંગમાં ફેરફાર જોવા મળશે.
$(iii)$ સક્રિયતાનો ઘટતો ક્રમ $B > A > C > D$ છે.

(N/A) જ્યારે મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ને સક્રિય ધાતુમાં ઉમેરવામાં આવે છે ત્યારે હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
જ્યારે લોખંડ $(Fe)$ મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે આયર્ન$(II)$ સલ્ફેટ $(FeSO_4)$ બને છે અને સાથે હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
તેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Fe(s) + H_2SO_4(aq) \longrightarrow FeSO_4(aq) + H_2(g)$

(N/A) ઝિંક એ આયર્ન કરતા વધુ સક્રિય છે. તેથી,જ્યારે ઝિંકને આયર્ન $(II)$ સલ્ફેટના દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે દ્રાવણમાંથી આયર્નને વિસ્થાપિત કરે છે,જેના પરિણામે ઝિંક સલ્ફેટ અને આયર્ન ધાતુ બને છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Zn_{(s)} + FeSO_{4(aq)} \to ZnSO_{4(aq)} + Fe_{(s)}$

(N/A) $(i)$ તત્વોની આસપાસ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને ટપકાં (dots) તરીકે દર્શાવવાની પદ્ધતિને ઇલેક્ટ્રોન-બિંદુ નિરૂપણ કહે છે.
$(a)$ સોડિયમ $(2, 8, 1) = Na^{\bullet}$
$(b)$ ઓક્સિજન $(2, 6) = :\ddot{O}:$
$(c)$ મેગ્નેશિયમ $(2, 8, 2) = Mg^{\bullet\bullet}$
$(ii)$ $Na_{2}O$ નું નિર્માણ:
$2Na^{\bullet} + :\ddot{O}: \rightarrow (Na^{+})_{2}[:\ddot{O}:]^{2-}$
$MgO$ નું નિર્માણ:
$Mg^{\bullet\bullet} + :\ddot{O}: \rightarrow (Mg^{2+})[:\ddot{O}:]^{2-}$
$(iii)$ $Na_{2}O$ માં $Na^{+}$ અને $O^{2-}$ આયનો હાજર છે,અને $MgO$ માં $Mg^{2+}$ અને $O^{2-}$ આયનો હાજર છે.

(N/A) આયનીય સંયોજનો પરમાણુઓ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનની આપ-લે દ્વારા બને છે,જેના પરિણામે ધન વીજભારિત કેટાયન અને ઋણ વીજભારિત એનાયન બને છે.
આ વિરુદ્ધ વીજભાર ધરાવતા આયનો પ્રબળ સ્થિર વિદ્યુતીય આકર્ષણ બળો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
આયનીય સંયોજનને પીગળાવવા માટે,આ પ્રબળ આંતર-આયનીય બળોને તોડવા માટે ઘણી બધી ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
પરિણામે,આયનીય સંયોજનો ઊંચા ગલનબિંદુ ધરાવે છે.

(N/A) $(i)$ ખનિજ: પૃથ્વીના ભૂપૃષ્ઠમાં કુદરતી રીતે મળી આવતા તત્વો કે સંયોજનોને ખનિજ કહે છે. ખનિજોનું રાસાયણિક બંધારણ નિશ્ચિત હોય છે.
$(ii)$ કાચી ધાતુ: જે ખનિજોમાંથી ધાતુઓનું નિષ્કર્ષણ નફાકારક રીતે કરી શકાય છે,તેને કાચી ધાતુ (અયસ્ક) કહેવામાં આવે છે.
$(iii)$ ગેંગ: પૃથ્વીમાંથી ખોદીને કાઢવામાં આવેલી કાચી ધાતુમાં ઘણી અશુદ્ધિઓ જેવી કે રેતી,માટી,કાંકરા વગેરે હોય છે,જેને ગેંગ કહેવામાં આવે છે.

(A) સક્રિયતા શ્રેણીમાં સૌથી નીચે રહેલી ધાતુઓ ખૂબ જ ઓછી સક્રિય હોય છે અને તે કુદરતમાં મુક્ત (સ્વતંત્ર) અવસ્થામાં મળી આવે છે,કારણ કે તે વાતાવરણમાં રહેલા ઓક્સિજન,ભેજ કે અન્ય રસાયણો સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરતી નથી.
આવી ધાતુઓના ઉદાહરણોમાં $Gold$ (સોનું - $Au$),$Silver$ (ચાંદી - $Ag$) અને $Platinum$ (પ્લેટિનમ - $Pt$) નો સમાવેશ થાય છે.

(B) ધાતુને તેના ઓક્સાઈડમાંથી મેળવવા માટે રિડક્શન પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,ધાતુના ઓક્સાઈડનું રિડક્શન કરવા માટે કાર્બન જેવા યોગ્ય રિડક્શનકર્તા અથવા વધુ સક્રિય ધાતુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,જે ધાતુને તેના ઓક્સાઈડમાંથી મુક્ત કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઝિંક ઓક્સાઈડને કાર્બન સાથે ગરમ કરીને તેનું રિડક્શન ઝિંક ધાતુમાં કરવામાં આવે છે:
$ZnO_{(s)} + C_{(s)} \xrightarrow{\Delta} Zn_{(s)} + CO_{(g)}$
મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઈડનું રિડક્શન એલ્યુમિનિયમ પાવડર સાથે પ્રક્રિયા કરીને મેંગેનીઝમાં કરવામાં આવે છે. આ કિસ્સામાં,એલ્યુમિનિયમ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે અને મેંગેનીઝને તેના ઓક્સાઈડમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે:
$3MnO_{2(s)} + 4Al_{(s)} \to 3Mn_{(l)} + 2Al_2O_{3(s)} + \text{Heat}$
વધુ સક્રિય ધાતુઓના ઓક્સાઈડનું રિડક્શન વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(D) જ્યારે વધુ સક્રિય ધાતુ ઓછી સક્રિય ધાતુને તેના ઓક્સાઈડમાંથી વિસ્થાપિત કરે ત્યારે વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા થાય છે. સક્રિયતા શ્રેણી $(Mg > Zn > Cu)$ ના આધારે:

ધાતુ	ઝિંક $(Zn)$	મેગ્નેશિયમ $(Mg)$	કોપર $(Cu)$
ઝિંક ઓક્સાઈડ $(ZnO)$	પ્રતિક્રિયા નથી	વિસ્થાપન	પ્રતિક્રિયા નથી
મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ $(MgO)$	પ્રતિક્રિયા નથી	પ્રતિક્રિયા નથી	પ્રતિક્રિયા નથી
કોપર ઓક્સાઈડ $(CuO)$	વિસ્થાપન	વિસ્થાપન	પ્રતિક્રિયા નથી

વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયાઓ ત્યારે થાય છે જ્યારે:
$1$. $Mg$ ને $ZnO$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે $(Mg + ZnO \rightarrow MgO + Zn)$
$2$. $Zn$ ને $CuO$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે $(Zn + CuO \rightarrow ZnO + Cu)$
$3$. $Mg$ ને $CuO$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે $(Mg + CuO \rightarrow MgO + Cu)$

(B) ધાતુની સક્રિયતા તેના ક્ષારણ પામવાની વૃત્તિના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
જે ધાતુઓ ઓછી સક્રિય હોય છે,જેમ કે સોનું,ચાંદી અને પ્લેટિનમ,તે વાતાવરણમાં રહેલા ઓક્સિજન,ભેજ અથવા અન્ય રસાયણો સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપતી નથી.
તેથી,આ ધાતુઓ ક્ષારણ સામે ઉચ્ચ પ્રતિકાર ધરાવે છે અને તેનું સરળતાથી ક્ષારણ થતું નથી.

(N/A) મિશ્રધાતુઓ એ બે કે તેથી વધુ તત્વોનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
આ તત્વો બે ધાતુઓ અથવા એક ધાતુ અને એક અધાતુ હોઈ શકે છે.
મિશ્રધાતુ બનાવવા માટે સૌપ્રથમ મુખ્ય ધાતુને પીગળવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેમાં અન્ય તત્વોને ઓગાળવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Steel$ એ $Iron$ (લોખંડ) અને $Carbon$ (કાર્બન) ની મિશ્રધાતુ છે.

(D) જ્યારે વધુ સક્રિય ધાતુ તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી ઓછી સક્રિય ધાતુનું વિસ્થાપન કરે છે ત્યારે તેને વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા કહેવાય છે.
સક્રિયતા શ્રેણી મુજબ,કોપર $(Cu)$ એ સિલ્વર $(Ag)$ કરતા વધુ સક્રિય છે.
તેથી,કોપર સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_{3})$ ના દ્રાવણમાંથી સિલ્વરનું વિસ્થાપન કરી શકે છે.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા આ મુજબ છે: $Cu(s) + 2AgNO_{3}(aq) \rightarrow Cu(NO_{3})_{2}(aq) + 2Ag(s)$.
અન્ય વિકલ્પોમાં,ઉમેરવામાં આવેલી ધાતુ ક્ષારના દ્રાવણમાં રહેલી ધાતુ કરતા ઓછી સક્રિય છે,તેથી ત્યાં કોઈ વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા થશે નહીં.

(A) સાચી પદ્ધતિ ઝિંકનું પડ ચડાવવું (ગેલ્વેનાઈઝેશન) છે.
સામાન્ય રીતે લોખંડને કાટથી બચાવવા માટે ગ્રીસ કે રંગ લગાવી શકાય છે,પરંતુ લોખંડની તવી માટે આ પદ્ધતિઓ યોગ્ય નથી.
જ્યારે તવીને ગરમ કરવામાં આવે અથવા વારંવાર ધોવામાં આવે,ત્યારે ગ્રીસ કે રંગનું પડ નાશ પામે છે.
ઝિંકનું પડ (ગેલ્વેનાઈઝેશન) એક વધુ ટકાઉ રક્ષણાત્મક પડ પૂરું પાડે છે જે ધાતુના રસોઈના વાસણો માટે વધુ યોગ્ય છે.

(B) આ તત્વ કેલ્શિયમ $(Ca)$ હોવાની શક્યતા છે.
કેલ્શિયમ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ બનાવે છે,જે એક આયનીય સંયોજન છે.
આયનીય સંયોજનોમાં આયનો વચ્ચેના પ્રબળ સ્થિર વિદ્યુતીય આકર્ષણ બળને કારણે તેમના ગલનબિંદુ ઊંચા હોય છે.
કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે,જે પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.

(C) ખોરાકના ડબ્બાઓ પર ઝીંકને બદલે ટીનનું પડ ચડાવવામાં આવે છે કારણ કે ઝીંક એ ટીન કરતા વધુ સક્રિય ધાતુ છે.
જ્યારે ખોરાક (જેમાં ઘણીવાર કાર્બનિક એસિડ હોય છે) ઝીંકના પડના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે ઝીંક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઝેરી ઝીંક ક્ષાર બનાવે છે,જે ખોરાકને દૂષિત કરી શકે છે.
તેની સામે,ટીન એ ઝીંક કરતા ઓછી સક્રિય ધાતુ છે અને તે ખોરાકના એસિડ સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી તે ખોરાકને સાચવવા માટે વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ છે.

(N/A) હથોડી વડે,આપણે નમૂનાને ટીપી શકીએ છીએ. જો તેને ટીપીને પાતળા પતરા બનાવી શકાય (એટલે કે તે ટીપાવપણું ધરાવે છે),તો તે ધાતુ છે; અન્યથા તે અધાતુ છે.
તેવી જ રીતે,આપણે બેટરી,બલ્બ,વાયર અને સ્વિચનો ઉપયોગ કરીને નમૂના સાથે એક વિદ્યુત પરિપથ બનાવી શકીએ છીએ. જો નમૂનો વિદ્યુતનું વહન કરે,તો બલ્બ પ્રકાશિત થશે,જે દર્શાવે છે કે તે ધાતુ છે; અન્યથા તે અધાતુ છે.
$(b)$ આ કસોટીઓ ધાતુઓ અને અધાતુઓ વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે ઉપયોગી છે કારણ કે તે ટીપાવપણું અને વિદ્યુત વાહકતા જેવા મૂળભૂત ભૌતિક ગુણધર્મો પર આધારિત છે. આ કસોટીઓ સરળ અને ઝડપી છે અને તેમાં કોઈ જટિલ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થતો નથી.

(N/A) જે ધાતુના ઓક્સાઈડ એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે,તેને ઉભયગુણી ઓક્સાઈડ કહેવામાં આવે છે.
આ ઓક્સાઈડ દ્વિ સ્વભાવ ધરાવે છે,જે એસિડિક અને બેઝિક બંને ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
ઉદાહરણો: એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડ $(Al_2O_3)$ અને ઝિંક ઓક્સાઈડ $(ZnO)$.

(N/A) સક્રિયતા શ્રેણીમાં હાઇડ્રોજન કરતાં વધુ સક્રિય ધાતુઓ મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકે છે. આવી ધાતુઓના ઉદાહરણો $Sodium$ $(Na)$ અને $Magnesium$ $(Mg)$ છે.
હાઇડ્રોજન કરતાં ઓછી સક્રિય ધાતુઓ મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતી નથી. આવી ધાતુઓના ઉદાહરણો $Copper$ $(Cu)$ અને $Silver$ $(Ag)$ છે.

(B) ધાતુ $M$ ના વિદ્યુતવિભાજનીય શુદ્ધિકરણમાં:
$1$. એનોડ: અશુદ્ધ ધાતુ $M$ નો સળિયો એનોડ તરીકે લેવામાં આવે છે.
$2$. કેથોડ: શુદ્ધ ધાતુ $M$ ની પાતળી પટ્ટી કેથોડ તરીકે લેવામાં આવે છે.
$3$. વિદ્યુતવિભાજ્ય: ધાતુ $M$ ના દ્રાવ્ય ક્ષારનું જલીય દ્રાવણ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે લેવામાં આવે છે.
વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન,એનોડમાંથી શુદ્ધ ધાતુ વિદ્યુતવિભાજ્યમાં ઓગળે છે અને વિદ્યુતવિભાજ્યમાંથી તેટલી જ માત્રામાં શુદ્ધ ધાતુ કેથોડ પર જમા થાય છે.

(N/A) $(i)$ સૂકા લિટમસ પેપર પર કોઈ અસર થશે નહીં.
$(ii)$ કારણ કે ઉત્પન્ન થયેલ વાયુ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ છે,તે ભીના ભૂરા લિટમસ પેપરને લાલ બનાવે છે કારણ કે સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરસ એસિડ બનાવે છે.
$(b)$ $S_{(s)} + O_{2(g)} \to SO_{2(g)}$
$SO_{2(g)} + H_2O_{(l)} \to H_2SO_{3(aq)}$

(N/A) લોખંડને કાટ લાગતો અટકાવવાના બે ઉપાયો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ તેલ,ગ્રીસ કે રંગ લગાવવો: લોખંડની સપાટી પર તેલ,ગ્રીસ કે રંગનું પડ લગાવવાથી સપાટી વોટરપ્રૂફ બને છે,જેથી હવામાં રહેલા ભેજ અને ઓક્સિજન લોખંડના સીધા સંપર્કમાં આવી શકતા નથી. આથી,કાટ લાગતો અટકે છે.
$(ii)$ ગેલ્વેનાઈઝેશન: લોખંડની વસ્તુ પર ઝીંક (જસત) ધાતુનું પાતળું પડ ચડાવવાની પ્રક્રિયાને ગેલ્વેનાઈઝેશન કહે છે. આ પડ લોખંડને ઓક્સિજન અને ભેજના સંપર્કમાં આવતા અટકાવે છે,જેથી કાટ લાગતો નથી.

(B) અધાતુઓ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
${S_{(s)}} + {O_{2(g)}} \to {SO_{2(g)}}$ (જે પ્રકૃતિમાં એસિડિક છે).
જ્યારે આ ઓક્સાઇડ પાણીમાં ઓગળે છે,ત્યારે તે એસિડ બનાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,${SO_2} + H_2O \to H_2SO_3$ (સલ્ફ્યુરસ એસિડ).

(N/A) પ્લેટિનમ,સોનું અને ચાંદીનો ઉપયોગ ઘરેણાં બનાવવા માટે નીચેના કારણોસર થાય છે:
$1$. ચમક: આ ધાતુઓ ઉચ્ચ કક્ષાની ધાત્વિક ચમક ધરાવે છે,જે તેમને આકર્ષક અને ઘરેણાં માટે યોગ્ય બનાવે છે.
$2$. ઓછી સક્રિયતા: આ નિષ્ક્રિય ધાતુઓ છે અને ખૂબ જ ઓછી સક્રિય છે. તેઓ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં હવા,પાણી કે એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતી નથી,જેના કારણે તેનું ક્ષારણ થતું નથી કે તે ઝાંખી પડતી નથી.
$3$. ટીપાઉપણું અને તન્યતા: આ ધાતુઓ ખૂબ જ ટીપાઉ અને તન્ય હોય છે,જેના કારણે તેમને સરળતાથી જટિલ ડિઝાઇનમાં ઢાળી શકાય છે.

(N/A) તાંબું હવામાં રહેલા ભેજયુક્ત કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોપર કાર્બોનેટ બનાવે છે,જેના પરિણામે તાંબાના વાસણની ચમકતી કથ્થઈ સપાટી ઝાંખી પડી જાય છે અને તેના પર કોપર કાર્બોનેટનું લીલા રંગનું પડ જામી જાય છે.
લીંબુ અથવા આમલીના રસમાં રહેલું સાઇટ્રિક એસિડ બેઝિક કોપર કાર્બોનેટને તટસ્થ કરે છે અને તે પડને ઓગાળી નાખે છે.
આ કારણોસર,તાંબાના વાસણોની સપાટી પરની લાક્ષણિક ચમક પાછી લાવવા માટે તેને લીંબુ અથવા આમલીના રસથી સાફ કરવામાં આવે છે.

(A)

ધાતુ	અધાતુ
ધાતુઓ વિદ્યુત ધનમય (electropositive) હોય છે.	અધાતુઓ વિદ્યુત ઋણમય (electronegative) હોય છે.
તેઓ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે. $4Na + O_2 \longrightarrow 2Na_2O$. આ સામાન્ય રીતે આયનીય બંધ બનાવે છે.	તેઓ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડિક અથવા તટસ્થ ઓક્સાઇડ બનાવે છે. $C + O_2 \longrightarrow CO_2$. આ સામાન્ય રીતે સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
તેઓ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઇડ અથવા હાઇડ્રોક્સાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે. $2Na + 2H_2O \longrightarrow 2NaOH + H_2 \uparrow$.	તેઓ સામાન્ય રીતે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેઓ મંદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે. $2Na + 2HCl \longrightarrow 2NaCl + H_2 \uparrow$.	તેઓ મંદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેઓ હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતા નથી.
તેઓ રિડક્શનકર્તા (reducing agent) તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેઓ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે. $Na \longrightarrow Na^+ + e^-$.	તેઓ ઓક્સિડેશનકર્તા (oxidizing agent) તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેઓ ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે. $Cl_2 + 2e^- \longrightarrow 2Cl^-$.

(A) તે માણસે ઘરેણાં સાફ કરવા માટે $Aqua$ $Regia$ (રાજા દ્રાવણ) નો ઉપયોગ કર્યો હશે.
$Aqua$ $Regia$ એ સાંદ્ર $HCl$ અને સાંદ્ર $HNO_3$ નું $3:1$ ના પ્રમાણમાં તાજું બનાવેલું મિશ્રણ છે.
તે અત્યંત ક્ષયકારી અને ધુમાડો છોડતું પ્રવાહી છે જે સોના જેવી ઉમદા ધાતુઓને ઓગાળી શકે છે.
જ્યારે સોનાની બંગડીઓને આ દ્રાવણમાં ડુબાડવામાં આવી,ત્યારે સોનાનું બહારનું પડ ઓગળી ગયું,જેનાથી અંદરનું નવું અને ચમકતું પડ દેખાવા લાગ્યું,જેથી બંગડીઓ નવી જેવી લાગતી હતી.
જોકે,સોનાનું બહારનું પડ દ્રાવણમાં ઓગળી જવાથી બંગડીનું કુલ વજન નોંધપાત્ર રીતે ઘટી ગયું હતું.

(N/A) તાંબુ ઠંડા પાણી,ગરમ પાણી કે વરાળ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
જોકે,લોખંડ વરાળ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
જો ગરમ પાણીની ટાંકી સ્ટીલ (લોખંડની મિશ્રધાતુ) ની બનાવવામાં આવે,તો સ્ટીલમાં રહેલું લોખંડ ગરમ પાણીમાંથી ઉત્પન્ન થતી વરાળ સાથે જોરદાર પ્રક્રિયા કરશે.
$3Fe(s) + 4H_2O(g) \to Fe_3O_4(s) + 4H_2(g)$
આ પ્રક્રિયાને કારણે ટાંકીનું ક્ષારણ થાય છે અને તે નુકસાન પામે છે.
આથી જ ગરમ પાણીની ટાંકી બનાવવા માટે તાંબાનો ઉપયોગ થાય છે,સ્ટીલનો નહીં.

(N/A) $Sodium$,$potassium$ અને $lithium$ અત્યંત સક્રિય ધાતુઓ છે જે હવા અને પાણી બંને સાથે ખૂબ જ ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપે છે. તેમને વાતાવરણની હવા (ઓક્સિજન) અને ભેજના સંપર્કમાં આવતા અટકાવવા માટે,જેના કારણે તેઓ સળગી શકે છે અથવા ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે,તેમને કેરોસીન તેલમાં ડૂબાડીને રાખવામાં આવે છે.

(N/A) જોકે એલ્યુમિનિયમ ખૂબ જ સક્રિય ધાતુ છે,પરંતુ તે ક્ષારણ (corrosion) સામે પ્રતિરોધક છે.
આનું કારણ એ છે કે એલ્યુમિનિયમ હવામાં રહેલા ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઇડ $(Al_2O_3)$ નું પાતળું અને રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે.
આ ઓક્સાઇડનું પડ ખૂબ જ સ્થાયી અને અભેદ્ય હોય છે,જે ધાતુના અંદરના ભાગને વધુ ઓક્સિડેશન અને ક્ષારણથી બચાવે છે.
વધુમાં,એલ્યુમિનિયમ વજનમાં હલકું,ટકાઉ અને ઉષ્માનું ઉત્તમ વાહક હોવાથી તે રસોઈના વાસણો બનાવવા માટે આદર્શ પદાર્થ છે.

(B) નિષ્કર્ષણની પ્રક્રિયા દરમિયાન કાર્બોનેટ અને સલ્ફાઇડ અયસ્કને સામાન્ય રીતે ઓક્સાઇડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે કારણ કે કાર્બોનેટ અથવા સલ્ફાઇડને સીધા રિડક્શન કરવા કરતા,કાર્બન જેવા રિડક્શન કર્તાનો ઉપયોગ કરીને અથવા વિદ્યુત વિભાજન દ્વારા ધાતુના ઓક્સાઇડમાંથી શુદ્ધ ધાતુ મેળવવી થર્મોડાયનેમિકલી અને રાસાયણિક રીતે સરળ છે. ધાતુના ઓક્સાઇડ રિડક્શન પ્રક્રિયાઓ માટે વધુ અનુકૂળ હોય છે.