Gujarati

Textbook - Areas Related to Circles Questions in Gujarati

Class 10 Mathematics · Areas Related to Circles · Textbook - Areas Related to Circles

41+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 41 of 41 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
એક વર્તુળાકાર ખેતરને વાડ કરવાનો ખર્ચ $Rs. 24$ પ્રતિ મીટરના દરે $Rs. 5280$ છે. આ ખેતરને $Rs. 0.50$ પ્રતિ $m^2$ ના દરે ખેડવાનું છે. ખેતરને ખેડવાનો ખર્ચ શોધો ($\pi = \frac{22}{7}$ લો). ($Rs.$ માં)
A
$1925$
B
$220$
C
$1800$
D
$1850$

Solution

(A) વાડની લંબાઈ ($m$ માં) $= \frac{\text{કુલ ખર્ચ}}{\text{દર}} = \frac{5280}{24} = 220$.
તેથી,ખેતરનો પરિઘ $= 220\, m$.
ધારો કે ખેતરની ત્રિજ્યા $r$ છે. તો,$2\pi r = 220$.
$2 \times \frac{22}{7} \times r = 220$.
$r = \frac{220 \times 7}{2 \times 22} = 35\, m$.
ખેતરનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 35 \times 35 = 22 \times 5 \times 35 = 3850\, m^2$.
ખેતરને $1\, m^2$ ખેડવાનો ખર્ચ $= Rs. 0.50$.
ખેતરને ખેડવાનો કુલ ખર્ચ $= 3850 \times 0.50 = Rs. 1925$.
2
EasyMCQ
બે વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ અનુક્રમે $19\, cm$ અને $9\, cm$ છે. તે વર્તુળની ત્રિજ્યા શોધો જેનો પરિઘ આ બે વર્તુળોના પરિઘના સરવાળા જેટલો હોય. ($cm$ માં) [$\pi=\frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]
A
$14$
B
$28$
C
$42$
D
$38$

Solution

(B) પ્રથમ વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_1) = 19\, cm$.
બીજા વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_2) = 9\, cm$.
ધારો કે ત્રીજા વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ છે.
પ્રથમ વર્તુળનો પરિઘ $= 2\pi r_1 = 2\pi(19) = 38\pi$.
બીજા વર્તુળનો પરિઘ $= 2\pi r_2 = 2\pi(9) = 18\pi$.
ત્રીજા વર્તુળનો પરિઘ $= 2\pi r$.
પ્રશ્ન મુજબ,ત્રીજા વર્તુળનો પરિઘ એ આપેલા બે વર્તુળોના પરિઘના સરવાળા જેટલો છે:
$2\pi r = 38\pi + 18\pi$
$2\pi r = 56\pi$
બંને બાજુ $2\pi$ વડે ભાગતા:
$r = \frac{56\pi}{2\pi} = 28\, cm$.
આમ,જરૂરી વર્તુળની ત્રિજ્યા $28\, cm$ છે.
3
MediumMCQ
બે વર્તુળોની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $8 \, cm$ અને $6 \, cm$ છે. તે વર્તુળની ત્રિજ્યા શોધો જેનું ક્ષેત્રફળ આ બે વર્તુળોના ક્ષેત્રફળના સરવાળા જેટલું હોય. [$\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો] ($cm$ માં)
A
$100$
B
$20$
C
$10$
D
$64$

Solution

(C) પ્રથમ વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_1) = 8 \, cm$.
બીજા વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_2) = 6 \, cm$.
ધારો કે ત્રીજા વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ છે.
પ્રથમ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_1^2 = \pi(8)^2 = 64\pi \, cm^2$.
બીજા વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_2^2 = \pi(6)^2 = 36\pi \, cm^2$.
પ્રશ્ન મુજબ,ત્રીજા વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ એ બે વર્તુળોના ક્ષેત્રફળના સરવાળા જેટલું છે:
$\pi r^2 = \pi r_1^2 + \pi r_2^2$
$\pi r^2 = 64\pi + 36\pi$
$\pi r^2 = 100\pi$
$r^2 = 100$
$r = \sqrt{100} = 10 \, cm$.
ત્રિજ્યા ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી ત્રીજા વર્તુળની ત્રિજ્યા $10 \, cm$ છે.
4
Medium
આકૃતિમાં એક તીરંદાજીનું લક્ષ્ય દર્શાવેલ છે,જેમાં કેન્દ્રથી બહારની તરફ પાંચ સ્કોરિંગ વિસ્તારો $Gold, Red, Blue, Black$ અને $White$ તરીકે ચિહ્નિત થયેલ છે. Gold સ્કોર દર્શાવતા વિસ્તારનો $\text{વ્યાસ}$ $21\, cm$ છે અને અન્ય દરેક પટ્ટી $10.5\, cm$ પહોળી છે. પાંચેય સ્કોરિંગ વિસ્તારોનું ક્ષેત્રફળ શોધો. [$\pi=\frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]
Question diagram

Solution

(N/A) Gold વિસ્તારની ત્રિજ્યા $(r_1)$ (એટલે કે,$1^{st}$ વર્તુળ) $= \frac{21}{2} = 10.5\, cm$.
આપેલ છે કે દરેક વર્તુળ અગાઉના વર્તુળ કરતા $10.5\, cm$ પહોળું છે.
તેથી,$2^{nd}$ વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_2) = 10.5 + 10.5 = 21\, cm$.
$3^{rd}$ વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_3) = 21 + 10.5 = 31.5\, cm$.
$4^{th}$ વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_4) = 31.5 + 10.5 = 42\, cm$.
$5^{th}$ વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_5) = 42 + 10.5 = 52.5\, cm$.
Gold વિસ્તારનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_1^2 = \frac{22}{7} \times (10.5)^2 = 346.5\, cm^2$.
Red વિસ્તારનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_2^2 - \pi r_1^2 = \frac{22}{7} \times (21^2 - 10.5^2) = 1039.5\, cm^2$.
Blue વિસ્તારનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_3^2 - \pi r_2^2 = \frac{22}{7} \times (31.5^2 - 21^2) = 1732.5\, cm^2$.
Black વિસ્તારનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_4^2 - \pi r_3^2 = \frac{22}{7} \times (42^2 - 31.5^2) = 2425.5\, cm^2$.
White વિસ્તારનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_5^2 - \pi r_4^2 = \frac{22}{7} \times (52.5^2 - 42^2) = 3118.5\, cm^2$.
આમ,$Gold, Red, Blue, Black$ અને $White$ વિસ્તારોના ક્ષેત્રફળ અનુક્રમે $346.5\, cm^2, 1039.5\, cm^2, 1732.5\, cm^2, 2425.5\, cm^2$ અને $3118.5\, cm^2$ છે.
5
EasyMCQ
એક કારના પૈડાંનો વ્યાસ $80\, cm$ છે. જ્યારે કાર $66\, km/h$ ની ઝડપે ગતિ કરતી હોય,ત્યારે $10\, \text{મિનિટમાં}$ દરેક પૈડું કેટલા પૂર્ણ પરિભ્રમણ કરશે? [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
A
$4375$
B
$4300$
C
$4350$
D
$4475$

Solution

(A) પૈડાંનો વ્યાસ $= 80\, cm$.
પૈડાંની ત્રિજ્યા $(r) = 40\, cm$.
પૈડાંનો પરિઘ $= 2\pi r = 2 \times \frac{22}{7} \times 40 = \frac{1760}{7}\, cm$.
કારની ઝડપ $= 66\, km/h = \frac{66 \times 100000\, cm}{60\, min} = 110000\, cm/min$.
$10\, \text{મિનિટમાં}$ કાપેલું અંતર $= 110000 \times 10 = 1100000\, cm$.
ધારો કે પરિભ્રમણની સંખ્યા $n$ છે.
$n \times \text{પરિઘ} = \text{કુલ અંતર}$.
$n \times \frac{1760}{7} = 1100000$.
$n = \frac{1100000 \times 7}{1760} = \frac{110000 \times 7}{176} = 4375$.
આમ,દરેક પૈડું $4375$ પૂર્ણ પરિભ્રમણ કરશે.
6
EasyMCQ
નીચેનામાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો અને તમારા જવાબનું સમર્થન કરો: જો વર્તુળનો પરિઘ અને ક્ષેત્રફળ આંકડાકીય રીતે સમાન હોય,તો વર્તુળની ત્રિજ્યા ......... $units$ છે.
A
$2\pi$
B
$2$
C
$4$
D
$7$

Solution

(B) ધારો કે વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ $units$ છે.
વર્તુળનો પરિઘ શોધવાનું સૂત્ર $C = 2\pi r$ છે.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર $A = \pi r^2$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,પરિઘ અને ક્ષેત્રફળના આંકડાકીય મૂલ્યો સમાન છે,તેથી $C = A$ લેતા:
$2\pi r = \pi r^2$
બંને બાજુ $\pi r$ વડે ભાગતા (જ્યાં $r \neq 0$):
$2 = r$
તેથી,વર્તુળની ત્રિજ્યા $2$ $units$ છે.
7
Medium
$4\, cm$ ત્રિજ્યા અને $30^{\circ}$ ખૂણાવાળા વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. તેમજ,અનુરૂપ ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ ($cm^2$ માં) શોધો ($\pi = 3.14$ લો).

Solution

(N/A) આપેલ ત્રિજ્યા $r = 4\, cm$ અને કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$ છે.
વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$
$= \frac{30}{360} \times 3.14 \times 4 \times 4\, cm^{2}$
$= \frac{1}{12} \times 3.14 \times 16\, cm^{2} = \frac{50.24}{12}\, cm^{2} \approx 4.19\, cm^{2}$.
અનુરૂપ ગુરુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^{2} - \text{લઘુ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ}$
$= (3.14 \times 4^{2}) - 4.19\, cm^{2}$
$= (3.14 \times 16) - 4.19\, cm^{2}$
$= 50.24 - 4.19 = 46.05\, cm^{2} \approx 46.1\, cm^{2}$.
Solution diagram
8
Difficult
આકૃતિમાં દર્શાવેલ વૃત્તાંશ $AYB$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો,જો વર્તુળની ત્રિજ્યા $21 \, cm$ હોય અને $\angle AOB = 120^{\circ}$ હોય. ($\pi = \frac{22}{7}$ લો)
Question diagram

Solution

(N/A) વૃત્તાંશ $AYB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \text{વૃત્તાંશ } OAYB \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - \triangle OAB \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$ ......$(1)$
હવે,વૃત્તાંશ $OAYB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{120}{360} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21 \, cm^2 = 462 \, cm^2$ ......$(2)$
$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $OM \perp AB$ દોરો.
નોંધો કે $OA = OB$. તેથી,$RHS$ એકરૂપતા દ્વારા,$\triangle AMO \cong \triangle BMO$.
તેથી,$M$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે અને $\angle AOM = \angle BOM = \frac{1}{2} \times 120^{\circ} = 60^{\circ}$.
ધારો કે $OM = x \, cm$.
તેથી,$\triangle OMA$ માંથી,$\frac{OM}{OA} = \cos 60^{\circ}$.
$\frac{x}{21} = \frac{1}{2} \implies x = \frac{21}{2}$.
તેથી,$OM = \frac{21}{2} \, cm$.
વળી,$\frac{AM}{OA} = \sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,$AM = \frac{21\sqrt{3}}{2} \, cm$.
તેથી,$AB = 2 \times AM = 2 \times \frac{21\sqrt{3}}{2} = 21\sqrt{3} \, cm$.
તેથી,$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times AB \times OM = \frac{1}{2} \times 21\sqrt{3} \times \frac{21}{2} = \frac{441\sqrt{3}}{4} \, cm^2$ ......$(3)$
તેથી,વૃત્તાંશ $AYB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \left( 462 - \frac{441\sqrt{3}}{4} \right) cm^2$ [$(1), (2)$ અને $(3)$ પરથી].
$= \frac{21}{4} (88 - 21\sqrt{3}) \, cm^2$.
Solution diagram
9
MediumMCQ
$6 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો જો વૃત્તાંશનો ખૂણો $60^{\circ}$ હોય. [$\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]
A
$132/7 \, cm^2$
B
$130/7 \, cm^2$
C
$135/7 \, cm^2$
D
$120/7 \, cm^2$

Solution

(A) ધારો કે $OACB$ એ વર્તુળના કેન્દ્ર $O$ આગળ $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવતો એક વૃત્તાંશ છે.
$\theta$ ખૂણાવાળા વૃત્તાંશના ક્ષેત્રફળનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\text{વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 6 \, cm$
ખૂણો $\theta = 60^{\circ}$
$\pi = \frac{22}{7}$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times (6)^{2}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{6} \times \frac{22}{7} \times 36$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{1}{6} \times \frac{22}{7} \times 6 \times 6$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{22 \times 6}{7} = \frac{132}{7} \, cm^{2}$
તેથી,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $\frac{132}{7} \, cm^{2}$ છે.
10
Medium
એક વર્તુળના ચતુર્થાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો જેનો પરિઘ $22 \, cm$ છે. [$\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]

Solution

(N/A) ધારો કે વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ છે.
પરિઘ $= 2 \pi r = 22 \, cm$.
$r = \frac{22}{2 \pi} = \frac{11}{\pi} = \frac{11}{22/7} = \frac{11 \times 7}{22} = 3.5 \, cm$.
વર્તુળનો ચતુર્થાંશ કેન્દ્ર આગળ $90^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે.
ચતુર્થાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^{2} = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times (3.5)^{2}$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 3.5 \times 3.5 = \frac{1}{4} \times 22 \times 0.5 \times 3.5$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{11 \times 3.5}{4} = \frac{38.5}{4} = 9.625 \, cm^{2}$.
Solution diagram
11
Medium
એક ઘડિયાળના મિનિટ કાંટાની લંબાઈ $14 \, cm$ છે. મિનિટ કાંટા દ્વારા $5$ મિનિટમાં આવરી લેવાયેલ ક્ષેત્રફળ શોધો. [$\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]

Solution

(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે $1$ કલાકમાં (એટલે કે $60$ મિનિટમાં),મિનિટ કાંટો $360^{\circ}$ પરિભ્રમણ કરે છે.
$5$ મિનિટમાં,મિનિટ કાંટો $= \frac{360^{\circ}}{60} \times 5 = 30^{\circ}$ પરિભ્રમણ કરશે.
તેથી,$5$ મિનિટમાં મિનિટ કાંટા દ્વારા આવરી લેવાયેલ ક્ષેત્રફળ એ $14 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં $30^{\circ}$ ના વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ થશે.
વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{30^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{12} \times 22 \times 2 \times 14$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{11 \times 14}{3} = \frac{154}{3} \, cm^{2}$.
તેથી,$5$ મિનિટમાં મિનિટ કાંટા દ્વારા આવરી લેવાયેલ ક્ષેત્રફળ $\frac{154}{3} \, cm^{2}$ છે.
Solution diagram
12
Difficult
$10\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળની એક જીવા કેન્દ્ર આગળ કાટખૂણો આંતરે છે। અનુરૂપ:
$(i)$ લઘુવૃત્તખંડ અને $(ii)$ ગુરુવૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો। ($\pi=3.14$ લો)

Solution

(N/A) ધારો કે $AB$ એ વર્તુળની જીવા છે જે વર્તુળના કેન્દ્ર $O$ આગળ $90^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે。
ગુરુવૃત્તાંશ $OADB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \left(\frac{360^{\circ}-90^{\circ}}{360^{\circ}}\right) \times \pi r^{2} = \left(\frac{270^{\circ}}{360^{\circ}}\right) \times 3.14 \times 10^{2}$
$= \frac{3}{4} \times 3.14 \times 100 = 235.5\, cm^{2}$
લઘુવૃત્તાંશ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^{2} = \frac{1}{4} \times 3.14 \times 100 = 78.5\, cm^{2}$
$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times OA \times OB = \frac{1}{2} \times 10 \times 10 = 50\, cm^{2}$
લઘુવૃત્તખંડ $ACB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \text{લઘુવૃત્તાંશ } OACB \text{ } \text{નું ક્ષેત્રફળ} - \triangle OAB \text{ } \text{નું ક્ષેત્રફળ} = 78.5 - 50 = 28.5\, cm^{2}$
Solution diagram
13
Medium
$21\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,એક ચાપ કેન્દ્ર આગળ $60^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે. શોધો:
$(i)$ ચાપની લંબાઈ
$(ii)$ ચાપ દ્વારા બનતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ
$(iii)$ અનુરૂપ જીવા દ્વારા બનતા વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram

Solution

(N/A) વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r) = 21\, cm$.
કેન્દ્ર આગળ આંતરેલો ખૂણો $(\theta) = 60^{\circ}$.
$(i)$ ચાપની લંબાઈ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times 2 \pi r$
$= \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times 2 \times \frac{22}{7} \times 21$
$= \frac{1}{6} \times 2 \times 22 \times 3 = 22\, cm$.
$(ii)$ વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$
$= \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times 21 \times 21$
$= \frac{1}{6} \times 22 \times 3 \times 21 = 231\, cm^{2}$.
$(iii)$ $\Delta OAB$ માં,$OA = OB = 21\, cm$ અને $\angle AOB = 60^{\circ}$.
બે બાજુઓ સમાન હોવાથી,$\angle OAB = \angle OBA$.
$\Delta OAB$ માં,$\angle OAB + \angle OBA + \angle AOB = 180^{\circ}$.
$2 \angle OAB + 60^{\circ} = 180^{\circ} \implies 2 \angle OAB = 120^{\circ} \implies \angle OAB = 60^{\circ}$.
આમ,$\Delta OAB$ એ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
$\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\sqrt{3}}{4} \times (\text{બાજુ})^{2} = \frac{\sqrt{3}}{4} \times (21)^{2} = \frac{441\sqrt{3}}{4}\, cm^{2}$.
વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = વૃત્તાંશ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ - $\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ
$= (231 - \frac{441\sqrt{3}}{4})\, cm^{2}$.
Solution diagram
14
Medium
$15 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળની એક જીવા કેન્દ્ર આગળ $60^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે. વર્તુળના અનુરૂપ લઘુવૃત્તાંશ અને ગુરુવૃત્તાંશના ક્ષેત્રફળ શોધો.
($\pi = 3.14$ અને $\sqrt{3} = 1.73$ લો)
Question diagram

Solution

(N/A) વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r) = 15 \, cm$.
વૃત્તાંશ $OPRQ$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$
$= \frac{1}{6} \times 3.14 \times (15)^{2}$
$= \frac{1}{6} \times 3.14 \times 225 = 117.75 \, cm^{2}$.
$\triangle OPQ$ માં,$OP = OQ = 15 \, cm$ હોવાથી,આ બાજુઓની સામેના ખૂણા સમાન થાય,એટલે કે $\angle OPQ = \angle OQP$.
$\angle POQ = 60^{\circ}$ હોવાથી,બાકીના બે ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ} - 60^{\circ} = 120^{\circ}$ થાય.
આમ,$\angle OPQ = \angle OQP = 60^{\circ}$.
બધા ખૂણા $60^{\circ}$ હોવાથી,$\triangle OPQ$ એ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
$\triangle OPQ$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\sqrt{3}}{4} \times (\text{બાજુ})^{2}$
$= \frac{1.73}{4} \times (15)^{2} = \frac{1.73}{4} \times 225 = 97.3125 \, cm^{2}$.
લઘુવૃત્તખંડ $PRQ$ નું ક્ષેત્રફળ $= \text{વૃત્તાંશ } OPRQ \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - \triangle OPQ \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$
$= 117.75 - 97.3125 = 20.4375 \, cm^{2}$.
ગુરુવૃત્તખંડ $PSQ$ નું ક્ષેત્રફળ $= \text{વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ} - \text{લઘુવૃત્તખંડ } PRQ \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$
$= \pi r^{2} - 20.4375$
$= 3.14 \times 225 - 20.4375 = 706.5 - 20.4375 = 686.0625 \, cm^{2}$.
Solution diagram
15
DifficultMCQ
$12 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળની એક જીવા કેન્દ્ર આગળ $120^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે. વર્તુળના અનુરૂપ વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ શોધો. (in $cm^2$)
($\pi = 3.14$ અને $\sqrt{3} = 1.73$ લો)
A
$22.44$
B
$150.72$
C
$88.44$
D
$62.28$

Solution

(C) ધારો કે આપણે જીવા $ST$ પર લંબ $OV$ દોરીએ છીએ. તે જીવા $ST$ ને દુભાગશે.
$SV = VT$
$\triangle OVS$ માં,
$\frac{OV}{OS} = \cos 60^{\circ}$
$\frac{OV}{12} = \frac{1}{2}$
$OV = 6 \, cm$
$\frac{SV}{SO} = \sin 60^{\circ} = \frac{\sqrt{3}}{2}$
$\frac{SV}{12} = \frac{\sqrt{3}}{2}$
$SV = 6\sqrt{3} \, cm$
$ST = 2SV = 2 \times 6\sqrt{3} = 12\sqrt{3} \, cm$
$\triangle OST$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times ST \times OV$
$= \frac{1}{2} \times 12\sqrt{3} \times 6$
$= 36\sqrt{3} = 36 \times 1.73 = 62.28 \, cm^2$
વૃત્તાંશ $OSUT$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{120^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi(12)^2$
$= \frac{1}{3} \times 3.14 \times 144 = 150.72 \, cm^2$
વૃત્તખંડ $SUT$ નું ક્ષેત્રફળ $= \text{વૃત્તાંશ } OSUT \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - \triangle OST \text{ નું ક્ષેત્રફળ}$
$= 150.72 - 62.28$
$= 88.44 \, cm^2$
Solution diagram
16
Difficult
એક $15 \, m$ બાજુવાળા ચોરસ આકારના ઘાસના મેદાનના એક ખૂણે એક ઘોડાને $5 \, m$ લાંબા દોરડા વડે ખીલા સાથે બાંધવામાં આવ્યો છે (આકૃતિ જુઓ). શોધો:
$(i)$ મેદાનનો તે ભાગનું ક્ષેત્રફળ જેમાં ઘોડો ચરી શકે છે.
$(ii)$ જો દોરડાની લંબાઈ $5 \, m$ ને બદલે $10 \, m$ હોય,તો ચરવાના ક્ષેત્રફળમાં થતો વધારો શોધો. ($\pi = 3.14$ લો)
Question diagram

Solution

(N/A) આકૃતિ પરથી જોઈ શકાય છે કે ઘોડો $5 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના $90^{\circ}$ ના વૃત્તાંશ જેટલા ભાગમાં ચરી શકે છે.
ઘોડા દ્વારા ચરી શકાય તેવું ક્ષેત્રફળ $=$ $r = 5 \, m$ અને ખૂણો $\theta = 90^{\circ}$ ધરાવતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$
$= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times 3.14 \times (5)^{2}$
$= \frac{1}{4} \times 3.14 \times 25$
$= 19.625 \, m^{2}$
જ્યારે દોરડાની લંબાઈ $10 \, m$ હોય ત્યારે ઘોડા દ્વારા ચરી શકાય તેવું ક્ષેત્રફળ $(r = 10 \, m)$:
ક્ષેત્રફળ $= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi \times (10)^{2}$
$= \frac{1}{4} \times 3.14 \times 100$
$= 78.5 \, m^{2}$
ચરવાના ક્ષેત્રફળમાં થતો વધારો $= (78.5 - 19.625) \, m^{2}$
$= 58.875 \, m^{2}$
17
Medium
એક બ્રોચ ચાંદીના તારથી બનેલ છે જે $35 \, mm$ વ્યાસ ધરાવતા વર્તુળના સ્વરૂપમાં છે. આ તારનો ઉપયોગ $5$ વ્યાસ બનાવવામાં પણ કરવામાં આવે છે જે વર્તુળને $10$ સમાન વૃત્તાંશમાં વિભાજિત કરે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. શોધો:
$(i)$ જરૂરી ચાંદીના તારની કુલ લંબાઈ.
$(ii)$ બ્રોચના દરેક વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ. [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram

Solution

(N/A) જરૂરી તારની કુલ લંબાઈ એ $5$ વ્યાસની લંબાઈ અને બ્રોચના પરિઘનો સરવાળો છે.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = \frac{35}{2} \, mm$.
બ્રોચનો પરિઘ $= 2 \pi r = 2 \times \frac{22}{7} \times \frac{35}{2} = 110 \, mm$.
$5$ વ્યાસની લંબાઈ $= 5 \times 35 = 175 \, mm$.
જરૂરી તારની કુલ લંબાઈ $= 110 + 175 = 285 \, mm$.
આકૃતિ પરથી જોઈ શકાય છે કે વર્તુળના $10$ વૃત્તાંશમાંથી દરેક વર્તુળના કેન્દ્ર આગળ $\frac{360^{\circ}}{10} = 36^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે.
તેથી,દરેક વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{36^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^{2} = \frac{1}{10} \times \frac{22}{7} \times \left(\frac{35}{2}\right) \times \left(\frac{35}{2}\right) = \frac{385}{4} \, mm^{2} = 96.25 \, mm^{2}$.
Solution diagram
18
Medium
એક છત્રીમાં $8$ સળિયા છે જે સમાન અંતરે આવેલા છે (જુઓ $Fig.$). છત્રીને $45 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતું એક સપાટ વર્તુળ ધારતા,છત્રીના બે ક્રમિક સળિયા વચ્ચેનું ક્ષેત્રફળ શોધો. [$\pi=\frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]
Question diagram

Solution

(N/A) એક છત્રીમાં $8$ સળિયા છે,જે વર્તુળાકાર વિસ્તારને $8$ સમાન વૃતાંશમાં વિભાજિત કરે છે.
કેન્દ્ર આગળ દરેક વૃતાંશ દ્વારા આંતરાતો ખૂણો $\theta = \frac{360^{\circ}}{8} = 45^{\circ}$ છે.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = 45 \, cm$ છે.
વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{Area} = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\text{Area} = \frac{45^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times (45)^{2}$
$\text{Area} = \frac{1}{8} \times \frac{22}{7} \times 2025$
$\text{Area} = \frac{11}{4 \times 7} \times 2025 = \frac{11 \times 2025}{28}$
$\text{Area} = \frac{22275}{28} \, cm^{2} \approx 795.54 \, cm^{2}$.
Solution diagram
19
Medium
એક કારમાં બે વાઇપર છે જે એકબીજા પર ઓવરલેપ થતા નથી. દરેક વાઇપરના બ્લેડની લંબાઈ $25 \, cm$ છે અને તે $115^{\circ}$ ના ખૂણે ફરી શકે છે. બ્લેડના દરેક સ્વીપ (ભ્રમણ) દરમિયાન સાફ થતું કુલ ક્ષેત્રફળ શોધો. [$\pi=\frac{22}{7}$ લો]
Question diagram

Solution

(N/A) અહીં જોઈ શકાય છે કે વાઇપરની દરેક બ્લેડ $25 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં $115^{\circ}$ ના વૃત્તાંશ જેટલું ક્ષેત્રફળ સાફ કરે છે.
$ heta$ ખૂણો અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર: $\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$ છે.
એક વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{115^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times (25)^{2}$
$= \frac{23}{72} \times \frac{22}{7} \times 625$
$= \frac{23 \times 11 \times 625}{36 \times 7} = \frac{158125}{252} \, cm^{2}$.
અહીં બે વાઇપર હોવાથી,બંને બ્લેડ દ્વારા સાફ થતું કુલ ક્ષેત્રફળ:
કુલ ક્ષેત્રફળ $= 2 \times \left( \frac{158125}{252} \right)$
$= \frac{158125}{126} \, cm^{2} \approx 1254.96 \, cm^{2}$.
Solution diagram
20
DifficultMCQ
જહાજોને પાણીની અંદરના ખડકો વિશે ચેતવણી આપવા માટે,એક લાઇટહાઉસ $80^{\circ}$ ના ખૂણાવાળા સેક્ટર પર $16.5 \, km$ ના અંતર સુધી લાલ રંગનો પ્રકાશ ફેલાવે છે. સમુદ્રનો તે વિસ્તાર શોધો કે જેના પર જહાજોને ચેતવણી આપવામાં આવે છે. ($km^2$ માં) ($\pi=3.14$ લો)
A
$185.14$
B
$205$
C
$36.84$
D
$189.97$

Solution

(D) લાઇટહાઉસ $r = 16.5 \, km$ ત્રિજ્યા અને $\theta = 80^{\circ}$ કેન્દ્રિય ખૂણાવાળા વર્તુળના વૃત્તાંશ (sector) પર પ્રકાશ ફેલાવે છે.
વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{80^{\circ}}{360^{\circ}} \times 3.14 \times (16.5)^2$
$= \frac{2}{9} \times 3.14 \times 272.25$
$= \frac{2}{9} \times 854.865$
$= 189.97 \, km^2$
આમ,સમુદ્રનો તે વિસ્તાર કે જેના પર જહાજોને ચેતવણી આપવામાં આવે છે તે $189.97 \, km^2$ છે.
Solution diagram
21
MediumMCQ
એક ગોળાકાર ટેબલ કવર પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છ સમાન ડિઝાઈન છે. જો કવરની ત્રિજ્યા $28\, cm$ હોય,તો $Rs.\, 0.35$ પ્રતિ $cm^2$ ના દરે ડિઝાઈન બનાવવાનો ખર્ચ શોધો. (Use $\sqrt{3}=1.7$)
Question diagram
A
$162.68$
B
$175.59$
C
$333.2$
D
$123.2$

Solution

(A) આ ડિઝાઈન વર્તુળના વૃત્તખંડો છે.
વૃત્તખંડ $APB$ ધ્યાનમાં લો. જીવા $AB$ એ વર્તુળમાં અંતર્ગત નિયમિત ષટ્કોણની એક બાજુ છે.
દરેક જીવા કેન્દ્ર $O$ આગળ $\frac{360^{\circ}}{6} = 60^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે.
$\triangle OAB$ માં,$OA = OB = 28\, cm$ (ત્રિજ્યાઓ).
$\angle AOB = 60^{\circ}$ અને $OA = OB$ હોવાથી,$\triangle OAB$ એ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{\sqrt{3}}{4} \times (\text{બાજુ})^2 = \frac{1.7}{4} \times 28 \times 28 = 1.7 \times 7 \times 28 = 333.2\, cm^2$.
વૃત્તાંશ $OAPB$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{1}{6} \times \frac{22}{7} \times 28 \times 28 = \frac{1232}{3} \approx 410.67\, cm^2$.
એક વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ = વૃત્તાંશ $OAPB$ નું ક્ષેત્રફળ - $\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1232}{3} - 333.2 = 410.67 - 333.2 = 77.47\, cm^2$.
$6$ ડિઝાઈનનું કુલ ક્ષેત્રફળ = $6 \times 77.47 = 464.82\, cm^2$.
ડિઝાઈન બનાવવાનો ખર્ચ = $464.82 \times 0.35 = Rs.\, 162.687 \approx Rs.\, 162.68$.
Solution diagram
22
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના $p$ (અંશમાં) ખૂણાવાળા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$\frac{p}{180} \times 2 \pi R$
B
$\frac{p}{720} \times 2 \pi R^{2}$
C
$\frac{p}{360} \times 2 \pi R$
D
$\frac{p}{180} \times \pi R^{2}$

Solution

(B) વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $\pi R^{2}$ છે.
કેન્દ્ર આગળ $\theta$ ખૂણો ધરાવતા વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\text{વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi R^{2}$
અહીં ખૂણો $p$ આપેલો હોવાથી,વૃત્તાંશનું ક્ષેત્રફળ:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{p}{360^{\circ}} \times \pi R^{2}$
આપેલા વિકલ્પો સાથે મેળ બેસાડવા માટે,આપણે અંશ અને છેદને $2$ વડે ગુણી શકીએ:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{p \times 2}{360^{\circ} \times 2} \times \pi R^{2} = \frac{p}{720^{\circ}} \times 2 \pi R^{2}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
Solution diagram
23
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,$56 \, m$ બાજુવાળા ચોરસ લૉન $ABCD$ ની બે બાજુઓ પર બે વર્તુળાકાર ફૂલના ક્યારા દર્શાવ્યા છે. જો દરેક વર્તુળાકાર ફૂલના ક્યારાનું કેન્દ્ર ચોરસ લૉનના વિકર્ણોનું છેદબિંદુ $O$ હોય,તો લૉન અને ફૂલના ક્યારાના કુલ ક્ષેત્રફળનો સરવાળો શોધો (માં $m^2$).
Question diagram
A
$2016$
B
$5672$
C
$4032$
D
$5656$

Solution

(C) ચોરસ $ABCD$ ની બાજુ $a = 56 \, m$ છે.
ચોરસ લૉન $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= a^2 = 56 \times 56 = 3136 \, m^2$.
ચોરસના વિકર્ણો $O$ પર છેદે છે. $O$ થી બાજુઓનું અંતર બાજુની લંબાઈનું અડધું એટલે કે $28 \, m$ છે. ફૂલના ક્યારા બનાવતા વર્તુળાકાર વૃતાંશની ત્રિજ્યા $r = OA = OB = OC = OD$ છે. $\triangle OAB$ માં,$OA^2 + OB^2 = AB^2$,તેથી $2r^2 = 56^2$,જે $r^2 = \frac{56 \times 56}{2} = 1568$ આપે છે.
$90^\circ$ ના કેન્દ્રિય ખૂણાવાળા એક વર્તુળાકાર વૃતાંશ (ફૂલનો ક્યારો) નું ક્ષેત્રફળ $\frac{90}{360} \times \pi r^2 = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 1568 = 1232 \, m^2$ છે.
આવા બે ફૂલના ક્યારા છે,તેથી તેમનું કુલ ક્ષેત્રફળ $2 \times 1232 = 2464 \, m^2$ છે.
જોકે,ફૂલના ક્યારા એ વર્તુળના વૃતખંડ છે. એક વૃતખંડનું ક્ષેત્રફળ = (વૃતાંશ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ - $\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ).
$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times 56 \times 28 = 784 \, m^2$.
એક ફૂલના ક્યારા (વૃતખંડ) નું ક્ષેત્રફળ $= 1232 - 784 = 448 \, m^2$.
કુલ ક્ષેત્રફળ = ચોરસનું ક્ષેત્રફળ + $2 \times$ વૃતખંડનું ક્ષેત્રફળ $= 3136 + 2 \times 448 = 3136 + 896 = 4032 \, m^2$.
24
MediumMCQ
આકૃતિમાં છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જ્યાં $ABCD$ એ $14 \, cm$ બાજુવાળો ચોરસ છે. ($cm^2$ માં)
Question diagram
A
$77$
B
$196$
C
$154$
D
$42$

Solution

(D) ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= 14 \times 14 \, cm^2 = 196 \, cm^2$.
ચોરસમાં ચાર વર્તુળો હોવાથી,દરેક વર્તુળનો વ્યાસ એ ચોરસની બાજુના માપ કરતા અડધો છે.
દરેક વર્તુળનો વ્યાસ $= \frac{14}{2} \, cm = 7 \, cm$.
દરેક વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r) = \frac{7}{2} \, cm = 3.5 \, cm$.
એક વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2} \, cm^2 = \frac{77}{2} \, cm^2 = 38.5 \, cm^2$.
ચાર વર્તુળોનું કુલ ક્ષેત્રફળ $= 4 \times 38.5 \, cm^2 = 154 \, cm^2$.
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ = ચોરસનું ક્ષેત્રફળ - ચાર વર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ.
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= 196 \, cm^2 - 154 \, cm^2 = 42 \, cm^2$.
25
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જ્યાં $ABCD$ એ $10 \, cm$ બાજુવાળો ચોરસ છે અને ચોરસની દરેક બાજુને વ્યાસ ગણીને અર્ધવર્તુળો દોરવામાં આવ્યા છે. ($cm^2$ માં) ($\pi = 3.14$ લો)
Question diagram
A
$57$
B
$21.5$
C
$78.5$
D
$25$

Solution

(A) ધારો કે ચાર અછાયાંકિત પ્રદેશોને $I, II, III$ અને $IV$ તરીકે દર્શાવીએ (આકૃતિ જુઓ).
$I$ નું ક્ષેત્રફળ $+$ $III$ નું ક્ષેત્રફળ $= \text{ચોરસ } ABCD \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - 10 \, cm \text{ વ્યાસવાળા બે અર્ધવર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ}$.
ચોરસની બાજુ $10 \, cm$ હોવાથી,દરેક અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા $r = 5 \, cm$ થશે.
$I + III$ નું ક્ષેત્રફળ $= (10 \times 10) - 2 \times (\frac{1}{2} \times \pi \times 5^2) \, cm^2$
$= 100 - (3.14 \times 25) \, cm^2 = 100 - 78.5 = 21.5 \, cm^2$.
તે જ રીતે,$II + IV$ નું ક્ષેત્રફળ $= 21.5 \, cm^2$.
હવે,છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ એ ચોરસના ક્ષેત્રફળમાંથી ચાર અછાયાંકિત પ્રદેશો $(I, II, III, IV)$ ના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો બાદ કરવાથી મળે છે:
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= \text{ચોરસ } ABCD \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - (I + II + III + IV \text{ નું ક્ષેત્રફળ})$
$= 100 - (21.5 + 21.5) \, cm^2 = 100 - 43 = 57 \, cm^2$.
Solution diagram
26
Medium
આકૃતિમાં દર્શાવેલ છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જો $PQ = 24 \, cm$,$PR = 7 \, cm$ હોય અને $O$ એ વર્તુળનું કેન્દ્ર હોય. [$\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]
Question diagram

Solution

(N/A) $1$. $RQ$ એ વર્તુળનો વ્યાસ હોવાથી,અર્ધવર્તુળમાંનો ખૂણો કાટખૂણો હોય છે. તેથી,$\angle QPR = 90^{\circ}$.
$2$. કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle QPR$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$RQ^2 = PQ^2 + PR^2$
$RQ^2 = 24^2 + 7^2 = 576 + 49 = 625$
$RQ = \sqrt{625} = 25 \, cm$.
$3$. વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = \frac{RQ}{2} = \frac{25}{2} = 12.5 \, cm$.
$4$. અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} \pi r^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times (12.5)^2 = \frac{11}{7} \times 156.25 = \frac{1718.75}{7} \approx 245.536 \, cm^2$.
$5$. $\triangle QPR$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times 7 \times 24 = 84 \, cm^2$.
$6$. છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ - $\triangle QPR$ નું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1718.75}{7} - 84 = \frac{1718.75 - 588}{7} = \frac{1130.75}{7} \approx 161.54 \, cm^2$.
27
Difficult
આકૃતિમાં દર્શાવેલ છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જો કેન્દ્ર $O$ વાળા બે સમકેન્દ્રી વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ અનુક્રમે $7\, cm$ અને $14\, cm$ હોય અને $\angle AOC = 40^{\circ}$ હોય. [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram

Solution

(N/A) છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ એ મોટા વર્તુળના વૃતાંશના ક્ષેત્રફળમાંથી નાના વર્તુળના વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ બાદ કરવાથી મળે છે.
ધારો કે મોટા વર્તુળની ત્રિજ્યા $R = 14\, cm$ અને નાના વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = 7\, cm$ છે.
કેન્દ્રિય ખૂણો $\theta = 40^{\circ}$ છે.
વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધવાનું સૂત્ર $\frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2$ છે.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = વૃતાંશ $OAC$ નું ક્ષેત્રફળ - વૃતાંશ $OBD$ નું ક્ષેત્રફળ
$= \frac{40^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi R^2 - \frac{40^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^2$
$= \frac{1}{9} \times \pi (R^2 - r^2)$
$= \frac{1}{9} \times \frac{22}{7} \times (14^2 - 7^2)$
$= \frac{1}{9} \times \frac{22}{7} \times (196 - 49)$
$= \frac{1}{9} \times \frac{22}{7} \times 147$
$= \frac{1}{9} \times 22 \times 21$
$= \frac{462}{9} = \frac{154}{3} \approx 51.33\, cm^2$.
28
MediumMCQ
જો $ABCD$ એ $14 \, cm$ બાજુવાળો ચોરસ હોય અને $APD$ તથા $BPC$ અર્ધવર્તુળો હોય,તો આકૃતિમાં દર્શાવેલ છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($cm^2$ માં) [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram
A
$77$
B
$196$
C
$154$
D
$42$

Solution

(D) આકૃતિ પરથી જોઈ શકાય છે કે ચોરસની બાજુનું માપ $14 \, cm$ છે. તેથી,દરેક અર્ધવર્તુળનો વ્યાસ $14 \, cm$ છે અને દરેક અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા $(r)$ $7 \, cm$ છે.
એક અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \pi r^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times (7)^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 49 = 77 \, cm^2$.
બે અર્ધવર્તુળોનું કુલ ક્ષેત્રફળ $= 2 \times 77 = 154 \, cm^2$.
ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= (\text{બાજુ})^2 = (14)^2 = 196 \, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $=$ ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $-$ બે અર્ધવર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $= 196 \, cm^2 - 154 \, cm^2 = 42 \, cm^2$.
Solution diagram
29
Difficult
આકૃતિમાં છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જ્યાં $12 \, cm$ બાજુવાળા સમબાજુ ત્રિકોણ $OAB$ ના શિરોબિંદુ $O$ ને કેન્દ્ર લઈને $6 \, cm$ ત્રિજ્યાનો એક વર્તુળાકાર ચાપ દોરવામાં આવ્યો છે. $\left[ \pi = \frac{22}{7} \text{ લો} \right]$
Question diagram

Solution

(N/A) છાયાંકિત પ્રદેશ એ સમબાજુ ત્રિકોણ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ અને મોટા વર્તુળના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો છે,જેમાં ત્રિકોણ સાથે ઓવરલેપ થતા વૃત્તાંશ $OCDE$ ને બાદ કરવામાં આવે છે.
$1$. સમબાજુ ત્રિકોણ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\sqrt{3}}{4} \times (\text{બાજુ})^2 = \frac{\sqrt{3}}{4} \times (12)^2 = 36\sqrt{3} \, cm^2$.
$2$. $r = 6 \, cm$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times 6^2 = \frac{792}{7} \, cm^2$.
$3$. સમબાજુ ત્રિકોણનો ખૂણો $60^{\circ}$ છે. વૃત્તાંશ $OCDE$ નું ક્ષેત્રફળ (જે ઓવરલેપિંગ ભાગ છે) $= \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{1}{6} \times \frac{22}{7} \times 36 = \frac{132}{7} \, cm^2$.
$4$. છાયાંકિત પ્રદેશનું કુલ ક્ષેત્રફળ = $\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $+$ વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $-$ વૃત્તાંશ $OCDE$ નું ક્ષેત્રફળ.
$= 36\sqrt{3} + \frac{792}{7} - \frac{132}{7} = 36\sqrt{3} + \frac{660}{7} \, cm^2$.
Solution diagram
30
Medium
$4\, cm$ બાજુવાળા ચોરસના દરેક ખૂણેથી $1\, cm$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનો એક ચતુર્થાંશ ભાગ કાપવામાં આવે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $2\, cm$ વ્યાસવાળું એક વર્તુળ પણ કાપવામાં આવે છે. ચોરસના બાકી રહેલા ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધો. [$\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો]
Question diagram

Solution

(N/A) $1$. ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $= (\text{બાજુ})^2 = (4\, cm)^2 = 16\, cm^2$.
$2$. $r = 1\, cm$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળના દરેક ચતુર્થાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{4} \pi r^2 = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times (1)^2 = \frac{22}{28} = \frac{11}{14}\, cm^2$.
$3$. $4$ ચતુર્થાંશનું કુલ ક્ષેત્રફળ $= 4 \times \frac{11}{14} = \frac{22}{7}\, cm^2$.
$4$. $2\, cm$ વ્યાસવાળા (ત્રિજ્યા $r = 1\, cm$) મધ્યવર્તી વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times (1)^2 = \frac{22}{7}\, cm^2$.
$5$. બાકી રહેલા ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= \text{ચોરસનું ક્ષેત્રફળ} - (4 \text{ ચતુર્થાંશનું કુલ ક્ષેત્રફળ} + \text{મધ્યવર્તી વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ})$.
$6$. ક્ષેત્રફળ $= 16 - (\frac{22}{7} + \frac{22}{7}) = 16 - \frac{44}{7} = \frac{112 - 44}{7} = \frac{68}{7}\, cm^2$.
31
Medium
$32 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક વર્તુળાકાર ટેબલ કવર પર,આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મધ્યમાં એક સમબાજુ ત્રિકોણ $ABC$ છોડીને એક ડિઝાઇન બનાવવામાં આવી છે. ડિઝાઇનનું ક્ષેત્રફળ શોધો. [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram

Solution

(N/A) વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r) = 32 \, cm$.
$AD$ એ $\triangle ABC$ નો મધ્યગા છે.
$O$ એ સમબાજુ ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર હોવાથી,$AO = \frac{2}{3} AD = 32 \, cm$.
તેથી,$AD = 32 \times \frac{3}{2} = 48 \, cm$.
$\triangle ABD$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$AB^2 = AD^2 + BD^2$
$AB^2 = (48)^2 + \left(\frac{AB}{2}\right)^2$
$AB^2 - \frac{AB^2}{4} = 2304$
$\frac{3 AB^2}{4} = 2304$
$AB^2 = \frac{2304 \times 4}{3} = 3072$
$AB = \sqrt{3072} = 32 \sqrt{3} \, cm$.
સમબાજુ ત્રિકોણ $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\sqrt{3}}{4} \times (\text{બાજુ})^2 = \frac{\sqrt{3}}{4} \times (32 \sqrt{3})^2$
$= \frac{\sqrt{3}}{4} \times 1024 \times 3 = 768 \sqrt{3} \, cm^2$.
વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times (32)^2 = \frac{22}{7} \times 1024 = \frac{22528}{7} \, cm^2$.
ડિઝાઇનનું ક્ષેત્રફળ = વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $-$ $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ
$= \left(\frac{22528}{7} - 768 \sqrt{3}\right) \, cm^2$.
Solution diagram
32
EasyMCQ
આકૃતિમાં,$ABCD$ એ $14 \, cm$ બાજુવાળો એક ચોરસ છે. $A, B, C$ અને $D$ ને કેન્દ્ર લઈને ચાર વર્તુળો એવી રીતે દોરવામાં આવ્યા છે કે જેથી દરેક વર્તુળ બાકીના ત્રણ વર્તુળોમાંથી બે વર્તુળોને બહારથી સ્પર્શે છે. છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો ( $cm^2$ માં). $\left[\pi = \frac{22}{7} \text{ લો}\right]$
Question diagram
A
$196$
B
$154$
C
$77$
D
$42$

Solution

(D) $4$ વૃતાંશ પૈકી દરેકનું ક્ષેત્રફળ સમાન છે,અને દરેક $7 \, cm$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનો $90^{\circ}$ માપનો વૃતાંશ છે.
દરેક વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi(7)^{2}$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7$
$= \frac{77}{2} \, cm^{2} = 38.5 \, cm^{2}$
ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= (\text{બાજુ})^{2} = (14)^{2} = 196 \, cm^{2}$
છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ = ચોરસ $ABCD$ નું ક્ષેત્રફળ $- 4 \times$ (દરેક વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ)
$= 196 - 4 \times \frac{77}{2}$
$= 196 - 154$
$= 42 \, cm^{2}$
તેથી,છાયાંકિત ભાગનું ક્ષેત્રફળ $42 \, cm^{2}$ છે.
Solution diagram
33
Medium
આકૃતિ એક રેસિંગ ટ્રેક દર્શાવે છે જેના ડાબા અને જમણા છેડા અર્ધવર્તુળાકાર છે.
બે આંતરિક સમાંતર રેખાખંડો વચ્ચેનું અંતર $60 \, m$ છે અને તે દરેક $106 \, m$ લાંબા છે. જો ટ્રેક $10 \, m$ પહોળો હોય,તો શોધો:
$(i)$ ટ્રેકની આંતરિક ધાર પરનું અંતર
$(ii)$ ટ્રેકનું ક્ષેત્રફળ. $\left[ \pi = \frac{22}{7} \text{ લો} \right]$
Question diagram

Solution

(N/A) આપેલ છે:
સીધા ભાગોની આંતરિક લંબાઈ $= 106 \, m$
આંતરિક પહોળાઈ (સમાંતર રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર) $= 60 \, m$
આંતરિક ત્રિજ્યા $(r) = \frac{60}{2} = 30 \, m$
ટ્રેકની પહોળાઈ $= 10 \, m$
બાહ્ય ત્રિજ્યા $(R) = 30 + 10 = 40 \, m$
$(i)$ ટ્રેકની આંતરિક ધાર પરનું અંતર $= AB + \text{ચાપ } BEC + CD + \text{ચાપ } DFA$
$= 106 + (\pi r) + 106 + (\pi r)$
$= 212 + 2 \pi r$
$= 212 + 2 \times \frac{22}{7} \times 30$
$= 212 + \frac{1320}{7} = \frac{1484 + 1320}{7} = \frac{2804}{7} \, m \approx 400.57 \, m$
$(ii)$ ટ્રેકનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \times (\text{લંબચોરસ } 106 \times 10 \text{ નું ક્ષેત્રફળ}) + 2 \times (\text{અર્ધવર્તુળાકાર રીંગનું ક્ષેત્રફળ})$
$= 2 \times (106 \times 10) + 2 \times \left[ \frac{1}{2} \pi (R^2 - r^2) \right]$
$= 2120 + \pi (40^2 - 30^2)$
$= 2120 + \frac{22}{7} (1600 - 900)$
$= 2120 + \frac{22}{7} \times 700$
$= 2120 + 2200 = 4320 \, m^2$
Solution diagram
34
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,$AB$ અને $CD$ એ એક વર્તુળના (કેન્દ્ર $O$ સાથે) બે પરસ્પર લંબ વ્યાસ છે. $OD$ એ નાના વર્તુળનો વ્યાસ છે. જો $OA = 7 \, cm$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $cm^2$ માં શોધો. [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram
A
$49$
B
$66.5$
C
$49.8$
D
$77.20$

Solution

(B) મોટા વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_1) = 7 \, cm$.
નાના વર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_2) = \frac{7}{2} \, cm = 3.5 \, cm$.
નાના વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r_2^2 = \frac{22}{7} \times 3.5 \times 3.5 = 38.5 \, cm^2$.
મોટા વર્તુળના અર્ધવર્તુળ $ACB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \pi r_1^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 7^2 = 77 \, cm^2$.
$\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times AB \times OC = \frac{1}{2} \times 14 \times 7 = 49 \, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $=$ નાના વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $+$ (અર્ધવર્તુળ $ACB$ નું ક્ષેત્રફળ $-$ $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ).
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $= 38.5 + (77 - 49) = 38.5 + 28 = 66.5 \, cm^2$.
Solution diagram
35
MediumMCQ
એક સમબાજુ ત્રિકોણ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $17320.5 \, cm^2$ છે. ત્રિકોણના દરેક શિરોબિંદુને કેન્દ્ર તરીકે લઈને,ત્રિકોણની બાજુની લંબાઈના અડધા જેટલી ત્રિજ્યા ધરાવતું એક વર્તુળ દોરવામાં આવે છે (આકૃતિ જુઓ). છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $cm^2$ માં શોધો. ($\pi = 3.14$ અને $\sqrt{3} = 1.73205$ લો)
Question diagram
A
$1570$
B
$1732.0$
C
$1620.5$
D
$1880.5$

Solution

(C) ધારો કે સમબાજુ ત્રિકોણની બાજુ $a$ છે.
સમબાજુ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= 17320.5 \, cm^2$.
$\frac{\sqrt{3}}{4} a^2 = 17320.5$
$\frac{1.73205}{4} a^2 = 17320.5$
$a^2 = 4 \times 10000 = 40000$
$a = 200 \, cm$.
દરેક વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = \frac{a}{2} = \frac{200}{2} = 100 \, cm$ છે.
સમબાજુ ત્રિકોણનો દરેક ખૂણો $60^{\circ}$ હોય છે.
એક વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{60^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{1}{6} \times 3.14 \times (100)^2 = \frac{31400}{6} = \frac{15700}{3} \, cm^2$.
ત્રણ વૃતાંશનું કુલ ક્ષેત્રફળ $= 3 \times \frac{15700}{3} = 15700 \, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $=$ સમબાજુ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $-$ ત્રણ વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ
$= 17320.5 - 15700 = 1620.5 \, cm^2$.
Solution diagram
36
EasyMCQ
એક ચોરસ રૂમાલ પર,દરેક $7\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી નવ વર્તુળાકાર ડિઝાઈન બનાવવામાં આવી છે (આકૃતિ જુઓ). રૂમાલના બાકીના ભાગનું ક્ષેત્રફળ શોધો. (in $cm^2$) $\left[\right.$ $\pi=\frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો $\left.\right]$
Question diagram
A
$154$
B
$907$
C
$1386$
D
$378$

Solution

(D) આકૃતિ પરથી જોઈ શકાય છે કે ચોરસની બાજુનું માપ $3 \times (2 \times 7) = 42\, cm$ છે.
ચોરસનું ક્ષેત્રફળ $= (\text{બાજુ})^2 = (42)^2 = 1764\, cm^2$.
એક વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^2 = \frac{22}{7} \times (7)^2 = 154\, cm^2$.
$9$ વર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ $= 9 \times 154 = 1386\, cm^2$.
રૂમાલના બાકીના ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= \text{ચોરસનું ક્ષેત્રફળ} - 9 \text{ વર્તુળોનું ક્ષેત્રફળ} = 1764 - 1386 = 378\, cm^2$.
Solution diagram
37
Medium
આપેલ આકૃતિમાં,$OACB$ એ $O$ કેન્દ્ર અને $3.5 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનો ચતુર્થાંશ છે. જો $OD = 2 \, cm$ હોય,તો નીચેનાના ક્ષેત્રફળ શોધો:
$(i)$ ચતુર્થાંશ $OACB$,
$(ii)$ છાયાંકિત પ્રદેશ. $\left[ \pi = \frac{22}{7} \text{ લો} \right]$
Question diagram

Solution

(N/A) $(i)$ $OACB$ એ ચતુર્થાંશ હોવાથી,તે કેન્દ્ર $O$ પર $90^{\circ}$ નો ખૂણો આંતરે છે.
ચતુર્થાંશ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times \pi r^{2}$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times (3.5)^{2} = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times \left( \frac{7}{2} \right)^{2}$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times \frac{49}{4} = \frac{11 \times 7}{8} = \frac{77}{8} \, cm^{2} = 9.625 \, cm^{2}$.
$(ii)$ $\triangle BOD$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times OB \times OD$
$= \frac{1}{2} \times 3.5 \times 2 = 3.5 \, cm^{2} = \frac{7}{2} \, cm^{2}$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $=$ ચતુર્થાંશ $OACB$ નું ક્ષેત્રફળ $- \triangle BOD$ નું ક્ષેત્રફળ
$= \frac{77}{8} - \frac{7}{2} = \frac{77 - 28}{8} = \frac{49}{8} \, cm^{2} = 6.125 \, cm^{2}$.
Solution diagram
38
MediumMCQ
આકૃતિમાં,એક ચોરસ $OABC$ એ ચતુર્થાંશ $OPBQ$ માં અંતર્ગત છે. જો $OA = 20 \, cm$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. ($cm^2$ માં) ($\pi = 3.14$ નો ઉપયોગ કરો)
Question diagram
A
$628$
B
$228$
C
$202$
D
$400$

Solution

(B) $\triangle OAB$ માં,$OABC$ ચોરસ હોવાથી,$\angle OAB = 90^{\circ}$ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$OB^2 = OA^2 + AB^2$.
અહીં $OA = AB = 20 \, cm$ હોવાથી,$OB^2 = 20^2 + 20^2 = 400 + 400 = 800$ મળે.
તેથી,ચતુર્થાંશની ત્રિજ્યા $(r) = OB = \sqrt{800} = 20\sqrt{2} \, cm$ થાય.
ચતુર્થાંશ $OPBQ$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{4} \times \pi r^2 = \frac{1}{4} \times 3.14 \times (20\sqrt{2})^2$.
$= \frac{1}{4} \times 3.14 \times 800 = 3.14 \times 200 = 628 \, cm^2$.
ચોરસ $OABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= (\text{બાજુ})^2 = 20^2 = 400 \, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = ચતુર્થાંશ $OPBQ$ નું ક્ષેત્રફળ - ચોરસ $OABC$ નું ક્ષેત્રફળ.
$= 628 \, cm^2 - 400 \, cm^2 = 228 \, cm^2$.
Solution diagram
39
Medium
$AB$ અને $CD$ એ અનુક્રમે $21\, cm$ અને $7\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સમકેન્દ્રી વર્તુળોના ચાપ છે,જેનું કેન્દ્ર $O$ છે (આકૃતિ જુઓ). જો $\angle AOB = 30^{\circ}$ હોય,તો છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
Question diagram

Solution

(N/A) છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ એ મોટા વૃતાંશ $OAB$ અને નાના વૃતાંશ $OCD$ ના ક્ષેત્રફળનો તફાવત છે.
વૃતાંશ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi R^2 = \frac{30^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times (21)^2 = \frac{1}{12} \times \frac{22}{7} \times 441 = \frac{1}{12} \times 22 \times 63 = \frac{1386}{12} = 115.5\, cm^2$.
વૃતાંશ $OCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{\theta}{360^{\circ}} \times \pi r^2 = \frac{30^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times (7)^2 = \frac{1}{12} \times \frac{22}{7} \times 49 = \frac{1}{12} \times 22 \times 7 = \frac{154}{12} = \frac{77}{6}\, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ $=$ વૃતાંશ $OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $-$ વૃતાંશ $OCD$ નું ક્ષેત્રફળ $= 115.5 - \frac{77}{6} = \frac{693 - 77}{6} = \frac{616}{6} = \frac{308}{3}\, cm^2$.
Solution diagram
40
EasyMCQ
આકૃતિમાં,$ABC$ એ $14 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનો ચતુર્થાંશ છે અને $BC$ ને વ્યાસ ગણીને એક અર્ધવર્તુળ દોરવામાં આવ્યું છે. છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો. (in $cm^2$) [$\pi = \frac{22}{7}$ લો]
Question diagram
A
$168$
B
$189$
C
$208$
D
$98$

Solution

(D) કારણ કે $ABC$ એ વર્તુળનો ચતુર્થાંશ છે,તેથી $\angle BAC = 90^{\circ}$.
$\triangle ABC$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$BC^2 = AC^2 + AB^2 = (14)^2 + (14)^2 = 196 + 196 = 392$.
$BC = \sqrt{392} = 14\sqrt{2} \, cm$.
$BC$ પર દોરેલા અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા $(r_1) = \frac{14\sqrt{2}}{2} = 7\sqrt{2} \, cm$.
$\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times AB \times AC = \frac{1}{2} \times 14 \times 14 = 98 \, cm^2$.
ચતુર્થાંશ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{4} \times \pi \times r^2 = \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14 = 154 \, cm^2$.
વૃત્તખંડ $BC$ નું ક્ષેત્રફળ (જીવા $BC$ અને ચાપ $BC$ વચ્ચેનો પ્રદેશ) = ચતુર્થાંશ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ - $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= 154 - 98 = 56 \, cm^2$.
$BC$ પર દોરેલા અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \pi \times r_1^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times (7\sqrt{2})^2 = \frac{1}{2} \times \frac{22}{7} \times 98 = 154 \, cm^2$.
છાયાંકિત પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ = $BC$ પરના અર્ધવર્તુળનું ક્ષેત્રફળ - વૃત્તખંડ $BC$ નું ક્ષેત્રફળ $= 154 - 56 = 98 \, cm^2$.
41
Difficult
આકૃતિમાં દર્શાવેલ ડિઝાઇનવાળા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ શોધો,જે $8 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના બે ચતુર્થાંશ વચ્ચે સામાન્ય છે. $\left[\pi = \frac{22}{7} \text{ લો}\right]$
Question diagram

Solution

(N/A) ડિઝાઇનવાળો વિસ્તાર એ બે વૃત્તાંશ $BAEC$ અને $DAFC$ વચ્ચેનો સામાન્ય પ્રદેશ છે.
વૃત્તાંશ $BAEC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{90^{\circ}}{360^{\circ}} \times \frac{22}{7} \times (8)^{2}$
$= \frac{1}{4} \times \frac{22}{7} \times 64$
$= \frac{22 \times 16}{7} = \frac{352}{7} \, cm^{2}$
$\triangle BAC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times BA \times BC$
$= \frac{1}{2} \times 8 \times 8 = 32 \, cm^{2}$
ડિઝાઇનવાળા ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \times (\text{વૃત્તખંડ } AEC \text{ નું ક્ષેત્રફળ})$
$= 2 \times (\text{વૃત્તાંશ } BAEC \text{ નું ક્ષેત્રફળ} - \triangle BAC \text{ નું ક્ષેત્રફળ})$
$= 2 \times \left(\frac{352}{7} - 32\right) = 2 \left(\frac{352 - 224}{7}\right)$
$= \frac{2 \times 128}{7} = \frac{256}{7} \, cm^{2}$
Solution diagram

Areas Related to Circles — Textbook - Areas Related to Circles · Frequently Asked Questions

1Are these Areas Related to Circles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Areas Related to Circles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.