AP EAMCET 2023 Chemistry Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(D) પ્રબળ વિદ્યુતધન ધાતુઓ પ્રબળ બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે જે પાણીમાં ઓગળીને આલ્કલી આપે છે.
$Na_2O$ માં પ્રબળ વિદ્યુતધન $Na$ ધાતુ હોય છે,જે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NaOH$ બનાવે છે,જે એક પ્રબળ બેઝ છે.
$Na_2O + H_2O \rightarrow 2NaOH$.

(A) સામાન્ય સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના નીચે મુજબ છે:
$A$. આલ્કલી ધાતુઓ (સમૂહ $1$) ની રચના $ns^1$ છે.
$B$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ (સમૂહ $2$) ની રચના $ns^2$ છે.
$C$. હેલોજન (સમૂહ $17$) ની રચના $ns^2 np^5$ છે.
$D$. નિષ્ક્રિય વાયુઓ (સમૂહ $18$) ની રચના $ns^2 np^6$ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-II, B-IV, C-III, D-I$ છે.

(D) બંધ એન્થાલ્પી બંધ ક્રમાંક અને બંધ લંબાઈ પર આધાર રાખે છે. $H_2$,$O_2$ અને $N_2$ માટે બંધ ક્રમાંક અનુક્રમે $1$,$2$ અને $3$ છે.
જેમ બંધ ક્રમાંક વધે છે,તેમ બંધની મજબૂતી વધે છે અને પરિણામે બંધ એન્થાલ્પી વધે છે.
બંધના પ્રકારો $H-H$ (એકલ બંધ),$O=O$ (દ્વિબંધ) અને $N \equiv N$ (ત્રિબંધ) છે.
તેથી,બંધ એન્થાલ્પીનો સાચો ક્રમ $H_2 < O_2 < N_2$ છે.

(B) ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી એ તટસ્થ વાયુરૂપ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોન ઉમેરતી વખતે મુક્ત થતી ઉર્જા છે.
આપેલા તત્વો માટે મૂલ્યો છે:
$N$: $+7 \ kJ/mol$ (સ્થાયી અર્ધ-પૂર્ણ $2p^3$ ઇલેક્ટ્રોન રચનાને કારણે ધન)
$O$: $-141 \ kJ/mol$
$Cl$: $-349 \ kJ/mol$
$Al$: $-43 \ kJ/mol$
મૂલ્યોને ધ્યાનમાં લેતા,ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનો વધતો ક્રમ $Al < N < O < Cl$ છે.

(C) એસિડિક ઓક્સાઈડ સામાન્ય રીતે અધાતુના ઓક્સાઈડ અથવા ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતા ધાતુના ઓક્સાઈડ હોય છે.
$CO_2$,$SiO_2$,અને $GeO_2$ એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.
$SnO$,$PbO$,અને $PbO_2$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઈડ છે.
$CO$ એ તટસ્થ ઓક્સાઈડ છે.
તેથી,$GeO_2$ અને $SiO_2$ ની જોડીમાં,બંને ઓક્સાઈડ એસિડિક છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $14$ માં:
$C$ (કાર્બન) અધાતુ છે.
$Si$ (સિલિકોન) અર્ધધાતુ છે.
$Ge$ (જર્મેનિયમ) અર્ધધાતુ છે.
$Sn$ (ટીન) ધાતુ છે.
$Pb$ (લેડ) ધાતુ છે.
તેથી,ધાત્વિક ગુણધર્મ ધરાવતા તત્વો $Sn$ અને $Pb$ છે.

(D) આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારો થવાને કારણે પરમાણ્વીય કદ અથવા ત્રિજ્યા ઘટે છે.
બીજા આવર્તના આપેલા તત્વો માટે,પરમાણુ ક્રમાંકનો ક્રમ $Li (3) < B (5) < N (7) < F (9)$ છે.
તેથી,પરમાણ્વીય કદનો સાચો ક્રમ $Li > B > N > F$ છે.

(C) અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારાને કારણે આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા સામાન્ય રીતે ઘટે છે.
બીજા આવર્તમાં,તત્વો $Be (Z=4), B (Z=5), C (Z=6), N (Z=7)$ તરીકે ગોઠવાયેલા છે.
જેમ આપણે ડાબેથી જમણે જઈએ છીએ,તેમ અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધે છે,જે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને કેન્દ્રની નજીક ખેંચે છે,જેના પરિણામે પરમાણુ કદમાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,પરમાણ્વીય ત્રિજ્યાનો સાચો ક્રમ $N < C < B < Be$ છે.

(B) આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારો થવાને કારણે ધાત્વીય સ્વભાવ ઘટે છે.
ત્રીજા આવર્તમાં તત્વો $Na$,$Mg$,$Al$ અને $Si$ છે.
તેથી,ધાત્વીય ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $Na > Mg > Al > Si$ છે.

(A) કાર્બન મોનોક્સાઇડની હાઇડ્રોજન સાથેની પ્રક્રિયા વપરાતા ઉદ્દીપકના આધારે અલગ-અલગ નીપજો આપે છે:
$1$. $CO + 3 H_2 \xrightarrow{Ni} CH_4 + H_2 O$ (ઉદ્દીપક $A = Ni$)
$2$. $CO + 2 H_2 \xrightarrow{ZnO-Cr_2 O_3} CH_3 OH$ (ઉદ્દીપક $B = ZnO-Cr_2 O_3$)
$3$. $O_2 + 2 H_2 \xrightarrow{Pt} 2 H_2 O$ (ઉદ્દીપક $C = Pt$)
તેથી,ઉદ્દીપકો $A, B, C$ અનુક્રમે $Ni, ZnO-Cr_2 O_3, Pt$ છે.

(D) તટસ્થ અથવા થોડા આલ્કલાઇન માધ્યમમાં પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2KMnO_4 + H_2O + KI \rightarrow 2MnO_2 + 2KOH + KIO_3$
સંતુલિત સમીકરણના સ્ટોઇકિયોમેટ્રી મુજબ,$1 \ mole \ KI$ એ $2 \ moles \ KMnO_4$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આપેલ છે,$KI$ નો જથ્થો = $0.5 \ M \times 1 \ L = 0.5 \ moles$.
જેમ કે $1 \ mole \ KI$ ને $2 \ moles \ KMnO_4$ ની જરૂર પડે છે,તેથી $0.5 \ moles \ KI$ ને નીચે મુજબ જરૂર પડશે:
$0.5 \times 2 = 1.0 \ mole \ KMnO_4$.

(A) સંતુલિત રેડોક્સ પ્રક્રિયા છે: $5 C_2 O_4^{2-} + 2 MnO_4^{-} + 16 H^{+} \rightarrow 2 Mn^{2+} + 8 H_2 O + 10 CO_2$.
આ પ્રક્રિયામાં,ઉત્પન્ન થતા $Mn^{2+}$ આયનો સ્વયં-ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
શરૂઆતમાં પ્રક્રિયા ધીમી હોય છે,પરંતુ જેમ $Mn^{2+}$ ની સાંદ્રતા વધે છે,તેમ પ્રક્રિયાનો વેગ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.

(B) તટસ્થ અથવા થોડા આલ્કલાઇન માધ્યમમાં પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$2 \ KMnO_4 + H_2O + KI \rightarrow 2 \ MnO_2 + 2 \ KOH + KIO_3$
સ્ટોઇકિયોમેટ્રી મુજબ,$1 \ \text{mole} \ I^-$ ને $2 \ \text{moles} \ MnO_4^-$ ની જરૂર પડે છે.
$KI$ ના મોલની સંખ્યા $= 1 \ L \times 0.5 \ M = 0.5 \ \text{mol}$.
તેથી,જરૂરી $MnO_4^-$ ના મોલની સંખ્યા $= 2 \times 0.5 = 1.0 \ \text{mol}$.
$0.02 \ M \ KMnO_4$ દ્રાવણનું કદ $= \frac{\text{moles}}{\text{Molarity}} = \frac{1.0 \ \text{mol}}{0.02 \ M} = 50 \ L$.

(D) $1$. મુખ્ય ક્રિયાશીલ સમૂહ (કીટોન),દ્વિબંધ અને ત્રિબંધ ધરાવતી સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલા પસંદ કરો. આ શૃંખલામાં $9$ કાર્બન છે,તેથી મુખ્ય આલ્કેન નોનેન છે.
$2$. શૃંખલાને એ છેડેથી નંબર આપો જે ક્રિયાશીલ સમૂહોને સૌથી ઓછા લોકેન્ટ આપે. કીટોન સમૂહને અગ્રતા આપવામાં આવે છે,તેથી આપણે જમણેથી ડાબે નંબર આપીશું જેથી કીટોનને સૌથી ઓછો લોકેન્ટ $(5)$ મળે.
$3$. વિસ્થાપકો $4-$બ્રોમો,$6-$ક્લોરો અને $3,7-$ડાયઇથાઇલ છે.
$4$. દ્વિબંધ $7$ નંબર પર છે અને ત્રિબંધ $1$ નંબર પર છે.
$5$. આને જોડતા,$IUPAC$ નામ $4-$બ્રોમો$-6-$ક્લોરો$-3,7-$ડાયઇથાઇલનોન$-7-$ઇન$-1-$આઇન$-5-$ઓન થાય છે.

(A) $Z = 108$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ હાસિયમ $(Hs)$ છે,જેની $IUPAC$ સંજ્ઞા $Hs$ છે.

(A) $IUPAC$ ના અગ્રતાના નિયમો મુજબ,ક્રિયાશીલ સમૂહોની અગ્રતાનો સાચો ઘટતો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$-COOH > -SO_3H > -CN > -CHO > -OH$.

(C) મુખ્ય સંયોજન ટોલ્યુઈન (મિથાઈલબેન્ઝીન) છે. મિથાઈલ સમૂહને સ્થાન $1$ આપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ $-Cl$ અને $-NO_2$ વિસ્થાપકોને સૌથી ઓછા ક્રમાંક મળે તે રીતે નંબર આપવામાં આવે છે. સ્થાન $1$ પરના મિથાઈલ સમૂહથી શરૂ કરતા,ક્લોરિન પરમાણુ સ્થાન $2$ પર અને નાઈટ્રો સમૂહ સ્થાન $4$ પર આવે છે. તેથી,$IUPAC$ નામ $2-$ક્લોરો$-1-$મિથાઈલ$-4-$નાઈટ્રોબેન્ઝીન છે.

(B) આલ્કાઈલ મુક્ત મુલકોની સ્થિરતા મુલક કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ જૂથોની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે,જે ઇન્ડક્ટિવ અસર અને હાઇપરકોન્જુગેશન દ્વારા સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.
$3^{\circ}$ મુક્ત મુલકો સૌથી વધુ સ્થિર છે,ત્યારબાદ $2^{\circ}$,$1^{\circ}$ અને મિથાઈલ મુલકો આવે છે.
વિનાઈલ મુક્ત મુલકો $(CH_2=\dot{C}H)$ નોંધપાત્ર રીતે ઓછા સ્થિર છે કારણ કે અયુગ્મિત ઈલેક્ટ્રોન $sp^2$ સંકરિત કક્ષકમાં હોય છે,જેમાં $s$-લક્ષણ વધુ હોય છે અને તે વધુ વિદ્યુતઋણ હોય છે.
આમ,સ્થિરતાનો ક્રમ: $(CH_3)_3\dot{C} (3^{\circ}) > CH_3-\dot{C}H-CH_3 (2^{\circ}) > \dot{C}H_3 (1^{\circ}) > CH_2=\dot{C}H$ (વિનાઈલ).
સાચો ક્રમ $iv > iii > ii > i$ છે.

(D) એરોમેટિક સ્પીસીઝ સમતલીય,ચક્રીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત (conjugated) હોવી જોઈએ અને તેમાં $(4n+2) \pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જોઈએ,જ્યાં $n$ એ પૂર્ણાંક છે.
$A$. સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઈલ એનાયન: તે ચક્રીય,સમતલીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત છે અને તેમાં $6 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન $(n=1)$ છે,તેથી તે એરોમેટિક છે.
$B$. ટ્રોપિલિયમ કેટાયન: તે ચક્રીય,સમતલીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત છે અને તેમાં $6 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન $(n=1)$ છે,તેથી તે એરોમેટિક છે.
$C$. સાયક્લોપ્રોપેનાઈલ કેટાયન: તે ચક્રીય,સમતલીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત છે અને તેમાં $2 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન $(n=0)$ છે,તેથી તે એરોમેટિક છે.
$D$. સાયક્લોહેપ્ટાટ્રાયન: તેમાં વલયમાં એક $sp^3$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ છે,જે $\pi$ સિસ્ટમના સતત સંયુગ્મનને તોડે છે. તેથી,તે એરોમેટિક નથી.

(B) $-NO_2$ સમૂહ એ પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક સમૂહ ($-I$ અને $-M$ અસર) છે.
રેઝોનન્સ અસરને કારણે,બેન્ઝીન વલયમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે,ખાસ કરીને ઓર્થો અને પેરા સ્થાન પર,જ્યાં રેઝોનન્સ બંધારણોમાં ધન વીજભાર દેખાય છે.
પરિણામે,મેટા સ્થાનની તુલનામાં ઓર્થો અને પેરા સ્થાન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા પ્રમાણમાં ઓછી હોય છે.
આનાથી મેટા સ્થાન ઇલેક્ટ્રોફિલિક વિસ્થાપન માટે સૌથી અનુકૂળ સ્થાન બને છે,કારણ કે તે ઓર્થો અને પેરા સ્થાન કરતા પ્રમાણમાં ઓછું નિષ્ક્રિય હોય છે.
તેથી,વિધાનો $II$ અને $IV$ સાચા છે.

(D) એમ્બિડેન્ટ ન્યુક્લિયોફાઇલ એ એવી પ્રજાતિ છે જેમાં બે અથવા વધુ ન્યુક્લિયોફિલિક સાઇટ્સ હોય છે જેના દ્વારા તે ઇલેક્ટ્રોફાઇલ પર હુમલો કરી શકે છે.
સાયનાઇડ આયન $(CN^-)$ માં,કાર્બન પરમાણુ (જેના પર ઋણ વીજભાર છે) અને નાઇટ્રોજન પરમાણુ (જેની પાસે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે) બંને ન્યુક્લિયોફિલિક સાઇટ્સ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
તેથી,સાયનાઇડ આયન એ એમ્બિડેન્ટ ન્યુક્લિયોફાઇલનું ઉદાહરણ છે.

(B) પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય સંયોજન તે છે જેમાં કોઈ કાઈરલ કેન્દ્ર (અસમપ્રમાણ કાર્બન પરમાણુ) હોતું નથી.
$2-$બ્રોમોપ્રોપેનાલ: $CH_3-CH(Br)-CHO$ ($C-2$ કાર્બન કાઈરલ છે).
$3-$બ્રોમોપ્રોપેનાલ: $Br-CH_2-CH_2-CHO$ (કોઈ કાઈરલ કાર્બન નથી).
$3-$બ્રોમો-$2-$આયોડોપ્રોપેનાલ: $Br-CH_2-CH(I)-CHO$ ($C-2$ કાર્બન કાઈરલ છે).
$2-$બ્રોમો-$3-$આયોડોપ્રોપેનાલ: $CH_2(I)-CH(Br)-CHO$ ($C-2$ કાર્બન કાઈરલ છે).
તેથી,$3-$બ્રોમોપ્રોપેનાલ એ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય સંયોજન છે.

(C) $cis$-but$-2$-ene એ $trans$-but$-2$-ene કરતા વધુ ધ્રુવીય છે કારણ કે $trans$-but$-2$-ene માં બંધ દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા એકબીજાને નાબૂદ કરે છે. તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
તેની વધુ ધ્રુવીયતાને કારણે,$cis$-but$-2$-ene નું ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું હોય છે. તેથી,વિધાન $III$ સાચું છે.
$trans$-આઇસોમર વધુ સંમિત હોવાથી તે સ્ફટિક લેટીસમાં વધુ સારી રીતે ગોઠવાય છે,જેના કારણે તેનું ગલનબિંદુ $cis$-આઇસોમર કરતા વધારે હોય છે. તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.

(D) ભૌમિતિક સમઘટકતા એવા આલ્કીન દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં દ્વિબંધના દરેક કાર્બન પરમાણુ બે અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$2-$બ્યુટીન $(CH_3-CH=CH-CH_3)$,$3-$હેક્સિન $(CH_3-CH_2-CH=CH-CH_2-CH_3)$,અને બ્યુટ$-2-$ઈનાલ $(CH_3-CH=CH-CHO)$ માં,દ્વિબંધના કાર્બન પરમાણુઓ અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા છે.
સ્ટાયરીન $(C_6H_5-CH=CH_2)$ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતું નથી કારણ કે દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓમાંથી એક બે સમાન હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.

(D) આ અણુ $2,3-$ડાયબ્રોમોબ્યુટેન$-1,4-$ડાયોલ છે. તેનું બંધારણ $HOCH_2-CH(Br)-CH(Br)-CH_2OH$ છે.
અસમપ્રમાણ કાર્બન (કાઈરલ કેન્દ્ર) એ એવો કાર્બન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય છે.
આપેલ અણુમાં,$2$જા અને $3$જા સ્થાન પરના કાર્બન $-H$,$-Br$,$-CH_2OH$ અને બીજા $-CH(Br)CH_2OH$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા છે.
આ બંને કાર્બન ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા હોવાથી,તેઓ અસમપ્રમાણ કાર્બન છે.
આમ,કુલ $2$ અસમપ્રમાણ કાર્બન છે.

(C) જો અણુમાં ઓછામાં ઓછો એક કાયરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ) હોય,તો તે અણુ કાયરલ છે.
અણુ $X$ માં,મધ્યસ્થ કાર્બન $-H$,$-CH_3$,$-CH_2CH_2CH_3$,અને $-CH_2Br$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,કાર્બન કાયરલ છે,જે અણુ $X$ ને કાયરલ બનાવે છે.
અણુ $Y$ માં,મધ્યસ્થ કાર્બન $-H$,$-Br$,અને બે સમાન $-CH_2CH_3$ (ઇથાઇલ) સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. બે સમૂહો સમાન હોવાથી,કાર્બન કાયરલ નથી,જે અણુ $Y$ ને અકાયરલ બનાવે છે.
તેથી,$X$ કાયરલ છે અને $Y$ અકાયરલ છે.

(B) પ્રતિક્રિયા $I$ માં,$n$-પ્રોપેનોલની $PBr_3$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એ ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા ($S_N2$ મિકેનિઝમ) છે જે આલ્કોહોલ ગ્રુપને બ્રોમાઈડમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે $n$-પ્રોપાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2Br)$ આપે છે.
પ્રતિક્રિયા $II$ માં,બેન્ઝોઈલ પેરોક્સાઈડ $((C_6H_5COO)_2)$ ની હાજરીમાં પ્રોપીનની $HBr$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ મિકેનિઝમ (પેરોક્સાઈડ અસર અથવા ખરાશ અસર) દ્વારા આગળ વધે છે. આના પરિણામે મુખ્ય નીપજ તરીકે $n$-પ્રોપાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2Br)$ બને છે.
તેથી,$X = CH_3CH_2CH_2Br$ અને $Y = CH_3CH_2CH_2Br$.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા છે: $2 CH_3 CH_2 Br + 2 Na \xrightarrow{\text{Dry ether}} CH_3 CH_2 CH_2 CH_3 + 2 NaBr$.
આ પ્રક્રિયામાં સોડિયમ ધાતુ અને સૂકા ઈથરની હાજરીમાં બે આલ્કાઈલ હેલાઈડ અણુઓ જોડાઈને ઉચ્ચ આલ્કેન બનાવે છે.
આ વિશિષ્ટ પ્રક્રિયાને વુર્ટ્ઝ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
બનતી નીપજ $n$-બ્યુટેન $(CH_3 CH_2 CH_2 CH_3)$ છે.

(A) આઈસોમેરિક આલ્કેનનું ઉત્કલન બિંદુ શાખાઓ વધવાને કારણે ઘટે છે,કારણ કે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જે વાન ડર વાલ્સ બળોને નબળા પાડે છે.
$n$-હેક્ઝેન $(i)$ એ સીધી શૃંખલા ધરાવતો આલ્કેન છે જેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સૌથી વધુ છે,તેથી તેનું ઉત્કલન બિંદુ સૌથી વધુ છે.
$2$-મિથાઈલપેન્ટેન $(ii)$ માં એક શાખા છે,જે $n$-હેક્ઝેનની તુલનામાં તેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટાડે છે.
$2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન $(iii)$ માં બે શાખાઓ છે,જેના પરિણામે તે સૌથી વધુ કોમ્પેક્ટ બંધારણ ધરાવે છે અને તેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સૌથી ઓછું છે,તેથી તેનું ઉત્કલન બિંદુ સૌથી ઓછું છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $i > ii > iii$ છે.

(D) મેંગેનીઝ એસીટેટ $(CH_3 COO)_2 Mn$ ની હાજરીમાં ઊંચા દબાણે હવા સાથે ઈથેનનું નિયંત્રિત ઉદ્દીપકીય ઓક્સિડેશન કરવાથી એસિટિક એસિડ મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$2 CH_3-CH_3 + 3 O_2 \xrightarrow[\Delta]{(CH_3 COO)_2 Mn} 2 CH_3 COOH + 2 H_2 O$
તેથી,'$Q$' એ $CH_3 COOH$ છે.

(B) $1$. $n$-હેપ્ટેન $(CH_3(CH_2)_5CH_3)$ ની $V_2O_5$ અથવા $Cr_2O_3$ અથવા $Mo_2O_3$ સાથે $773 \ K$ તાપમાને અને $10-20 \ atm$ દબાણે પ્રક્રિયા કરવાથી એરોમેટાઈઝેશન થાય છે,જે ટોલ્યુઈન $(C_7H_8)$ આપે છે.
$2$. ત્યારબાદ ટોલ્યુઈનની $Br_2$ સાથે ગરમી $(\Delta)$ અથવા પ્રકાશની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થતા બેન્ઝાઈલિક સ્થાન પર મુક્ત મુલક વિસ્થાપન થઈને બેન્ઝાઈલ બ્રોમાઈડ $(C_6H_5CH_2Br)$ બને છે.

(C) દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(A)$ $CH_2Br-CH_2Br + Zn \rightarrow CH_2=CH_2 + ZnBr_2$. આ એક સાચી ડીહેલોજીનેશન પ્રક્રિયા છે.
$(B)$ $CH_3-C \equiv C-CH_3 + H_2 \xrightarrow{Pd/BaSO_4} cis-CH_3-CH=CH-CH_3$. આ લિન્ડલરના ઉદ્દીપક દ્વારા થતું સાચું રિડક્શન છે.
$(C)$ $CH_3-C \equiv CH + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+}, H^+} CH_3-CO-CH_3$ (એસીટોન). આપેલ નીપજ $CH_3-CH_2-CHO$ (પ્રોપેનાલ) ખોટી છે. પ્રોપાઇનના જલીયકરણથી એસીટોન મળે છે.
$(D)$ $2Ph-CH_2-Br + 2Na \xrightarrow{\text{dry ether}} Ph-CH_2-CH_2-Ph + 2NaBr$. આ એક સાચી વુર્ટ્ઝ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,વિકલ્પ $(C)$ ખોટી પ્રક્રિયા છે.

(B) $3-$બ્રોમો$-3-$મિથાઈલહેક્ઝેનની આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયા $E2$ વિલોપન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$3-$બ્રોમો$-3-$મિથાઈલહેક્ઝેનનું બંધારણ $CH_3-CH_2-C(Br)(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3$ છે.
$\beta$-કાર્બન એ બ્રોમીન ધરાવતા કાર્બનની બાજુના કાર્બન છે.
વિલોપન માટે ત્રણ પ્રકારના અલગ-અલગ $\beta$-હાઈડ્રોજન ઉપલબ્ધ છે:
$1$. $C2$ સ્થાન ($CH_2$ જૂથ) પરથી વિલોપન થવાથી $3-$મિથાઈલહેક્સ$-2-$ઈન મળે છે.
$2$. $C4$ સ્થાન ($CH_2$ જૂથ) પરથી વિલોપન થવાથી $3-$મિથાઈલહેક્સ$-3-$ઈન મળે છે.
$3$. $C3$ સાથે જોડાયેલા મિથાઈલ જૂથ પરથી વિલોપન થવાથી $2-$ઈથાઈલપેન્ટ$-1-$ઈન મળે છે.
આમ,$3$ અલગ-અલગ આલ્કીન મળે છે.

(B) પ્રક્રિયાઓનું વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે:
$A$. $Hg^{2+}$ અને $H^{+}$ ની હાજરીમાં ઇથાઇન $(HC \equiv CH)$ નું જલીયકરણ એસિટાલડિહાઇડ $(CH_{3}CHO)$ આપે છે,જે $III$ ને અનુરૂપ છે.
$B$. $Mo_{2}O_{3}$ અને ગરમીની હાજરીમાં $O_{2}$ સાથે મિથેન $(CH_{4})$ નું નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ આપે છે,જે $IV$ ને અનુરૂપ છે.
$C$. $2,3-$ડાયમિથાઇલબ્યુટ$-2-$ઇન $((CH_{3})_{2}C=C(CH_{3})_{2})$ નું ઓઝોનોલિસિસ એસિટોન $(CH_{3}COCH_{3})$ ના બે અણુઓ આપે છે,જે $II$ ને અનુરૂપ છે.
$D$. એસિડિક $KMnO_{4}$ સાથે બ્યુટ$-2-$ઇન $(CH_{3}CH=CHCH_{3})$ નું ઓક્સિડેટીવ ક્લીવેજ એસિટિક એસિડ $(CH_{3}COOH)$ આપે છે,જે $I$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-IV, C-II, D-I$ છે.

(D) $I$. $CH_3CH=CH_2 \xrightarrow{HCl, (C_6H_5CO)_2O_2} CH_3CH_2CH_2Cl$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી કારણ કે પેરોક્સાઈડ અસર (ખારાશ અસર) ફક્ત $HBr$ સાથે જોવા મળે છે,$HCl$ કે $HI$ સાથે નહીં.
$II$. $C_6H_6 + CH_3CH_2CH_2Cl \xrightarrow{AlCl_3} C_6H_5CH(CH_3)_2$ પ્રક્રિયા શક્ય છે. $n$-પ્રોપાઈલ કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થાયી આઈસોપ્રોપાઈલ કાર્બોકેટાયનમાં પુનઃગોઠવાય છે,જે ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઈલેશન દ્વારા આઈસોપ્રોપાઈલબેન્ઝીન આપે છે.
$III$. $CH_3CHClCH_2Cl \xrightarrow{KOH, \Delta} CH_3C \equiv CH$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી. વિસીનલ ડાયહેલાઈડનું $KOH$ સાથેનું ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશન સામાન્ય રીતે વિનાઈલ હેલાઈડ અથવા આલ્કીન આપે છે. આલ્કાઈન મેળવવા માટે $NaNH_2$ જેવા પ્રબળ બેઝની જરૂર પડે છે.
$IV$. $CH_3CH=CHCH_3 \xrightarrow{KMnO_4 / H^+} CH_3COOH$ પ્રક્રિયા શક્ય છે કારણ કે તેમાં આલ્કીનનું ઓક્સિડેટિવ વિભાજન થાય છે.
આમ,પ્રક્રિયા $I$ અને $III$ શક્ય નથી.

(B) ટ્રિટિયમ રેડિયોએક્ટિવ છે અને ઓછી ઉર્જા ધરાવતા $\beta$-કણોનું ઉત્સર્જન કરે છે,$\gamma$-કિરણોનું નહીં.
$H^{+}$ જલીય દ્રાવણમાં મુક્ત રીતે અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી; તે હાઇડ્રોનિયમ આયન,$H_3O^{+}$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ટ્રિટિયમ પ્રોટિયમના દર $10^{18}$ પરમાણુ દીઠ $1$ પરમાણુના ગુણોત્તરમાં જોવા મળે છે.
હાઇડ્રોજન હેલોજન કરતા ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ છે,જે સારા ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટ છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $H^{+}$ મુક્ત રીતે અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.

(A) $H-H$ બંધ એન્થાલ્પી $= 435.88 \ kJ \ mol^{-1}$.
$D-D$ બંધ એન્થાલ્પી $= 443.35 \ kJ \ mol^{-1}$.
તેમની બંધ વિયોજન એન્થાલ્પીમાં તફાવત હોવાને કારણે,પ્રોટીયમ અને ડ્યુટેરિયમની પ્રતિક્રિયાઓનો દર અલગ હોય છે.
આમ,$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) $NH_3$ એ ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ હાઇડ્રાઇડ છે કારણ કે $N$-પરમાણુ સમૂહ $15$ નો છે અને ત્રણ $N-H$ બંધ બનાવવા માટે તેના ત્રણ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનનો ઉપયોગ કરે છે,જ્યારે બાકીના બે ઇલેક્ટ્રોન અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) બનાવે છે.
$SiH_4$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ચોક્કસ હાઇડ્રાઇડ છે.
$CrH$ એ ધાત્વીય (આંતરાલીય) હાઇડ્રાઇડ છે.
$HF$ એ $F$-પરમાણુ પર અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ હાઇડ્રાઇડ છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: $LiH, BeH_2$ અને $MgH_2$ ક્ષારીય (આયનીય) હાઇડ્રાઇડ્સ છે જે કેટાયનના નાના કદ અને ઉચ્ચ ધ્રુવીય શક્તિને કારણે નોંધપાત્ર સહસંયોજક લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: ક્ષારીય હાઇડ્રાઇડ્સ આયનો વચ્ચેના મજબૂત સ્થિર વિદ્યુત આકર્ષણ બળને કારણે અબાષ્પશીલ,ઊંચા ગલનબિંદુ ધરાવતા સ્ફટિકીય ઘન પદાર્થો છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે: ઇલેક્ટ્રોન-ચોક્કસ હાઇડ્રાઇડ્સ (દા.ત.,$CH_4, SiH_4$) સામાન્ય સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે અને લુઈસ બેઝ તરીકે કામ કરતા નથી.
વિધાન $IV$ સાચું છે: ક્રોમિયમ $CrH$ સૂત્ર ધરાવતું બિન-સ્ટોઇકિયોમેટ્રિક આંતરાલીય હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને $IV$ સાચા છે.

(A) $NaH$ એ આયનીય (ક્ષારીય) હાઇડ્રાઇડ છે,જે અબાષ્પશીલ અને સ્ફટિકમય છે.
આથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
$MgH_2$ એ પોલિમરિક હાઇડ્રાઇડ છે,જે તેની બંધારણીય રચનામાં બ્રિજિંગ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આથી,વિધાન $(B)$ સાચું છે.
$NH_3$ માં $N$-પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે,ઇલેક્ટ્રોન-ચોક્કસ નહીં.
આથી,વિધાન $(C)$ ખોટું છે.
$H_2O$ માં $O$-પરમાણુ પર બે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે.
આથી,વિધાન $(D)$ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $(A)$,$(B)$ અને $(D)$ સાચા છે.

(A) $H_2O$,$HF$,અને $NH_3$ આંતરઆણ્વીય બળ તરીકે હાઇડ્રોજન બંધન ધરાવે છે,જ્યારે $HCl$ નબળા દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ ધરાવે છે.
આમ,$HCl$ નું ઉત્કલન બિંદુ સૌથી ઓછું છે.
$H_2O$,$HF$,અને $NH_3$ માંથી,$H_2O$ હાઇડ્રોજન બંધોના વ્યાપક નેટવર્કને કારણે સૌથી વધુ ઉત્કલન બિંદુ ધરાવે છે.
$NH_3$ અને $HF$ ની વચ્ચે,ફ્લોરિનની ખૂબ ઊંચી વિદ્યુતઋણતાને કારણે $HF$ મજબૂત હાઇડ્રોજન બંધ બનાવે છે.
તેથી,ઉત્કલન બિંદુનો વધતો ક્રમ આ મુજબ છે: $HCl < NH_3 < HF < H_2O$.

(D) ચૂનો $(Ca(OH)_2)$ સામાન્ય રીતે પાણીની કામચલાઉ કઠિનતા દૂર કરવા માટે વપરાય છે,જેને ક્લાર્કની પદ્ધતિ કહેવાય છે.
$Ca(HCO_3)_2 + Ca(OH)_2 \rightarrow 2CaCO_3 \downarrow + 2H_2O$
કાયમી કઠિનતા મેગ્નેશિયમ અને કેલ્શિયમના ક્લોરાઇડ અને સલ્ફેટની હાજરીને કારણે હોય છે,જે ચૂનો ઉમેરવાથી દૂર કરી શકાતી નથી.

(B) સંયુગ્મી એસિડ સ્પીસીઝમાં પ્રોટોન $(H^{+})$ ઉમેરીને મેળવવામાં આવે છે: $HCO_3^{-} + H^{+} \rightarrow H_2CO_3$.
સંયુગ્મી બેઇઝ સ્પીસીઝમાંથી પ્રોટોન $(H^{+})$ દૂર કરીને મેળવવામાં આવે છે: $HCO_3^{-} - H^{+} \rightarrow CO_3^{2-}$.
તેથી,$HCO_3^{-}$ નો સંયુગ્મી એસિડ અને સંયુગ્મી બેઇઝ અનુક્રમે $H_2CO_3$ અને $CO_3^{2-}$ છે.

(C) લુઈસ બેઈઝ એ એવી સ્પીસીઝ છે જે ઈલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે છે (ઈલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ સ્પીસીઝ).
આપેલ યાદીમાં,લુઈસ બેઈઝ છે: $NH_3$ ($N$ પર એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે),$OH^{-}$ ($O$ પર અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મો છે),$H^{-}$ (એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે),અને $Cl^{-}$ (અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મો છે).
આમ,કુલ $4$ લુઈસ બેઈઝ છે.
લુઈસ એસિડ એ ઈલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતી સ્પીસીઝ છે: $AlCl_3, H^{+}, Co^{3+}, Mg^{2+}, BF_3$.

(A) લુઈસ એસિડ એ ઇલેક્ટ્રોન-યુગ્મ સ્વીકારનારા છે.
$AlCl_3$ (અપૂર્ણ અષ્ટક),$H^{+}$ (ધન આયન),$Co^{3+}$ (ધન આયન),$Mg^{2+}$ (ધન આયન),અને $BF_3$ (અપૂર્ણ અષ્ટક) એ બધા લુઈસ એસિડ છે.
$NH_3$ (અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા),$OH^{-}$ (અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા),અને $Cl^{-}$ (અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા) એ લુઈસ બેઇઝ છે.
તેથી,આપેલી યાદીમાં $5$ લુઈસ એસિડ છે.

(D) નિર્બળ બેઇઝ $BOH$ માટે,વિયોજન: $BOH \rightleftharpoons B^{+} + OH^{-}$.
આપેલ સાંદ્રતા $C = 0.01 \ M = 10^{-2} \ M$ અને $pH = 10$.
$pOH = 14 - pH = 14 - 10 = 4$.
તેથી,$[OH^{-}] = 10^{-pOH} = 10^{-4} \ M$.
નિર્બળ બેઇઝ માટે,$[OH^{-}] = C \alpha$,જ્યાં $\alpha$ એ વિયોજનની માત્રા છે.
$10^{-4} = 10^{-2} \times \alpha$.
$\alpha = \frac{10^{-4}}{10^{-2}} = 10^{-2} = 0.01$.
વિયોજનની ટકાવારી = $\alpha \times 100 = 0.01 \times 100 = 1 \%$.

(D) $pH$ ની શ્રેણી $1-7$ એસિડિક દ્રાવણો દર્શાવે છે,જ્યારે $pH$ ની શ્રેણી $7-14$ બેઝિક દ્રાવણો દર્શાવે છે.
$I$. બ્લેક કોફી: એસિડિક $(pH \approx 5)$
$II$. $0.2 \ M \ NaOH$: બેઝિક $(pH > 7)$
$III$. લીંબુનો રસ: એસિડિક $(pH \approx 2)$
$IV$. ચૂનાનું પાણી $(Ca(OH)_2)$: બેઝિક $(pH > 7)$
$V$. માનવ લાળ: એસિડિક $(pH \approx 6.5)$
$VI$. ટામેટાનો રસ: એસિડિક $(pH \approx 4)$
એસિડિક દ્રાવણો $(pH \ 1-7)$: $I, III, V, VI$ (કુલ $4$)
બેઝિક દ્રાવણો $(pH \ 7-14)$: $II, IV$ (કુલ $2$)
તેથી,દ્રાવણોની સંખ્યા અનુક્રમે $4$ અને $2$ છે.

(C) આપેલ દ્રાવણોના $pH$ મૂલ્યો નીચે મુજબ છે:
$I$. બ્લેક કોફી: $pH \approx 5$ (એસિડિક)
$II$. $0.2 \ M \ NaOH$: $pH \approx 13.3$ (બેઝિક)
$III$. લીંબુનો રસ: $pH \approx 2$ (એસિડિક)
$IV$. ચૂનાનું પાણી: $pH \approx 12$ (બેઝિક)
$V$. માનવ લાળ: $pH \approx 6.5$ (એસિડિક)
$VI$. ટામેટાનો રસ: $pH \approx 4$ (એસિડિક)
$pH < 7$ ધરાવતા દ્રાવણો $I$,$III$,$V$,અને $VI$ છે.
તેથી,એસિડિક દ્રાવણોની કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(C) તાપમાનમાં થોડો ફેરફાર દ્રાવણના $pH$ પર ઓછી અસર કરે છે કારણ કે $H^{+}$ આયનોની સાંદ્રતામાં વધુ ફેરફાર થતો નથી.
આમ,વિધાન $I$ સાચું છે.
$pH = -\log [H^{+}]$.
જો હાઇડ્રોજન આયન સાંદ્રતા $[H^{+}]$ $100$ ના ગુણાંકમાં બદલાય,તો પ્રારંભિક સાંદ્રતા $[H^{+}]_1$ અને અંતિમ સાંદ્રતા $[H^{+}]_2 = 100 [H^{+}]_1$ થાય.
$pH$ માં ફેરફાર $\Delta pH = pH_2 - pH_1 = -\log (100 [H^{+}]_1) - (-\log [H^{+}]_1) = -\log (100) - \log [H^{+}]_1 + \log [H^{+}]_1 = -2$.
આમ,$pH$ માં $2$ એકમનો ફેરફાર થાય છે,$1$ એકમનો નહીં.
તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.

(B) Group $13$ $\text{ના તત્વોની ધાત્વિક ત્રિજ્યા નીચે મુજબ છે}$:
$Al = 143 \ pm$
$Ga = 135 \ pm$
$In = 167 \ pm$
$Tl = 170 \ pm$
$\text{સામાન્ય રીતે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વિક ત્રિજ્યા વધે છે}$, $\text{પરંતુ}$ $d$-$\text{ઇલેક્ટ્રોનની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે}$ $Ga$ $\text{ની ત્રિજ્યા}$ $Al$ $\text{કરતા ઓછી હોય છે}$。
$\text{તેથી}$, $\text{સાચી જોડ}$ $A-II, B-I, C-IV, D-III$ $\text{છે}$。

(C) ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ તે છે જે ચરબી અને તેલમાં ઓગળે છે. તેમાં વિટામિન $A, D, E,$ અને $K$ નો સમાવેશ થાય છે.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ તે છે જે પાણીમાં ઓગળે છે. તેમાં $B$ સમૂહના વિટામિન્સ અને વિટામિન $C$ નો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિટામિન્સ: $A, D, C, B_1, K, B_6$.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ: $A, D, K$ (કુલ $= 3$).
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ: $C, B_1, B_6$ (કુલ $= 3$).
તેથી,ચરબીમાં દ્રાવ્ય અને પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સની સંખ્યા અનુક્રમે $3$ અને $3$ છે.

(B) વિનેગર એ એસિટિક એસિડ $(CH_3 COOH)$ નું મંદ દ્રાવણ છે.
માખણમાં બ્યુટીરિક એસિડ $(CH_3 CH_2 CH_2 COOH)$ હોય છે,જે ચાર કાર્બન ધરાવતો કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.

(D) પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2CH_2OH)$ નું કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(C_6H_5CH_2COOH)$ માં રૂપાંતર કરવા માટે જોન્સ રિએજન્ટ ($CrO_3/H_2SO_4$ in $H_2O/acetone$) જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તાની જરૂર પડે છે. તેથી,$X=$ જોન્સ રિએજન્ટ.
કાર્બોક્સિલિક એસિડનું સોડા લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથે ગરમ કરીને એક કાર્બન ઓછો ધરાવતા આલ્કેનમાં રૂપાંતર કરવાની પ્રક્રિયાને ડીકાર્બોક્સિલેશન કહેવાય છે. તેથી,$Y=NaOH, CaO, \Delta$ અને $Z=C_6H_5CH_3$ (ટોલ્યુઈન).
આથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $1$. સ્ટાયરીન $(C_6H_5-CH=CH_2)$ ની આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ એસિડિક વર્કઅપ $(H_3O^+)$ એ ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ પ્રક્રિયા છે જે વિનાઇલ ગ્રુપને કાર્બોક્સિલિક એસિડ ગ્રુપમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે નીપજ $X$ તરીકે બેન્ઝોઈક એસિડ $(C_6H_5COOH)$ આપે છે.
$2$. બેન્ઝોઈક એસિડમાં બેન્ઝીન રિંગ સાથે જોડાયેલ $-COOH$ ગ્રુપ હોય છે. $-COOH$ ગ્રુપ એ પ્રબળ નિષ્ક્રિયકારક ગ્રુપ છે અને તે ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયાઓ માટે મેટા-ડાયરેક્ટિંગ છે.
$3$. તેથી,$Br_2 / FeBr_3$ નો ઉપયોગ કરીને બેન્ઝોઈક એસિડ $(X)$ નું બ્રોમિનેશન કરવાથી બ્રોમીન પરમાણુ મેટા-સ્થાન પર ઇલેક્ટ્રોફિલિક વિસ્થાપન પામશે,જે નીપજ $Y$ તરીકે $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઈક એસિડ આપશે.

(D) બેન્ઝોઈક એસિડ $(C_6H_5COOH)$ ની $FeBr_3$ જેવા લુઈસ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાયેલ $-COOH$ સમૂહ એ પ્રબળ નિષ્ક્રિયકારક સમૂહ છે અને તે મેટા-નિર્દેશક છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી $(Br^+)$ બેન્ઝીન વલયના મેટા-સ્થાન પર હુમલો કરશે,જેના પરિણામે મુખ્ય નીપજ તરીકે $3-$બ્રોમો બેન્ઝોઈક એસિડ બનશે.

(D) બેન્ઝોઈક એસિડ માટે $X = CH_3Cl / AlCl_3$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી કારણ કે $-COOH$ સમૂહ એ પ્રબળ નિષ્ક્રિયકારક સમૂહ છે,જે બેન્ઝીન વલયને ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન પ્રત્યે નિષ્ક્રિય બનાવે છે. વધુમાં,$-COOH$ સમૂહ લુઈસ એસિડ $AlCl_3$ સાથે સંકીર્ણ બનાવે છે,જે વલયને વધુ નિષ્ક્રિય કરે છે અને ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઈલેશન પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.

(C) કાર્બોક્સિલિક એસિડનું એસિલ ક્લોરાઈડમાં રૂપાંતરણ થાયોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(SOCl_2)$ નો ઉપયોગ કરીને શ્રેષ્ઠ રીતે કરી શકાય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $CH_3CH_2COOH + SOCl_2 \rightarrow CH_3CH_2COCl + SO_2 + HCl$.
આ પદ્ધતિ પસંદ કરવામાં આવે છે કારણ કે આ પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થતી આડપેદાશો ($SO_2$ અને $HCl$) વાયુ સ્વરૂપે હોવાથી તે પ્રક્રિયા મિશ્રણમાંથી દૂર થઈ જાય છે,જે પ્રક્રિયાને પૂર્ણતા તરફ દોરી જાય છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા હેલ-વોલહાર્ડ-ઝેલિન્સ્કી $(HVZ)$ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,જે કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,તેનું લાલ ફોસ્ફરસની હાજરીમાં બ્રોમિન અથવા ક્લોરિન સાથે પ્રક્રિયા કરીને $\alpha$-સ્થાન પર હેલોજન ઉમેરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ $\alpha$-હેલો કાર્બોક્સિલિક એસિડ મેળવવા માટે જળવિભાજન કરવામાં આવે છે.
ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રક્રિયકો $(I). Br_2 / \text{red } P$ અને ત્યારબાદ $(II). H_2O$ છે.

(B) $CrCl_3 \cdot 6 H_2 O$ એ $[Cr(H_2 O)_6]Cl_3$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં $6$ પાણીના અણુઓ $Cr^{3+}$ આયન સાથે સંકલિત હોય છે.
$BaCl_2 \cdot 2 H_2 O$ એ જળયુક્ત ક્ષાર છે જેમાં પાણીના અણુઓ સ્ફટિક લેટીસમાં હોય છે પરંતુ ધાતુ આયન સાથે સંકલિત હોતા નથી.
$CuSO_4 \cdot 5 H_2 O$ એ $[Cu(H_2 O)_4]SO_4 \cdot H_2 O$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં $4$ પાણીના અણુઓ $Cu^{2+}$ આયન સાથે સંકલિત હોય છે.
તેથી,સંયોજનો $I$ અને $III$ સંકલિત પાણી ધરાવે છે.

(A) કોપર ગ્લાન્સ $(Cu_2S)$ માંથી કોપરના નિષ્કર્ષણમાં નીચેની પ્રક્રિયાઓ થાય છે:
$2 Cu_2S + 3 O_2 \rightarrow 2 Cu_2O + 2 SO_2$
$2 Cu_2O + Cu_2S \rightarrow 6 Cu + SO_2$
અહીં,ઉત્સર્જિત વાયુ $\underline{X}$ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ છે.
$SO_2$ માં,સલ્ફર પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે અને તેની પાસે એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે.
એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે,$SO_2$ અણુનો આકાર કોણીય (angular) અથવા વળેલો (bent) હોય છે.

(B) $1$. ઓક્સિડેશનકર્તા શક્તિ: ફ્લોરિનના ઉચ્ચ રિડક્શન પોટેન્શિયલને કારણે $F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ ક્રમ સાચો છે.
$2$. ધાતુ હેલાઇડનો આયનીય સ્વભાવ: ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય સ્વભાવનો સાચો ક્રમ $MF > MCl > MBr > MI$ છે. આપેલ ક્રમ $MI > MBr > MCl > MF$ ખોટો છે.
$3$. બંધ વિયોજન એન્થાલ્પી: સાચો ક્રમ $Cl_2 > Br_2 > F_2 > I_2$ છે. નાના $F_2$ અણુમાં અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મો વચ્ચેના અપાકર્ષણને કારણે $F-F$ બંધ $Cl-Cl$ કરતા નબળો હોય છે. આપેલ ક્રમ $F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ ખોટો છે.
$4$. હાઇડ્રોજન-હેલોજન બંધની મજબૂતી: હેલોજનનું કદ ઘટતા બંધની લંબાઈ ઘટે છે,તેથી $HI < HBr < HCl < HF$ ક્રમ સાચો છે.
આમ,વિધાનો $II$ અને $III$ ખોટા છે.

(A) શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયા માટે:
દર $= k[R]^0 = k$. આમ,દર સાંદ્રતાથી સ્વતંત્ર છે. આલેખ $I$ દર વિરુદ્ધ સાંદ્રતાને અચળ રેખા તરીકે દર્શાવે છે,જે શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયા સૂચવે છે.
શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયાના સંકલિત વેગ નિયમ માટે:
$[R] = -kt + [R]_0$. આ $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = [R]$,$x = t$,$m = -k$,અને $c = [R]_0$. આમ,આલેખ $II$ શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
તેથી,$I$ અને $II$ બંને શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયાઓ દર્શાવે છે.

(B) પ્રક્રિયાનો દર નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય: $-\frac{1}{3} \frac{d[X]}{dt} = \frac{1}{2} \frac{d[Y]}{dt} = \frac{d[Z]}{dt}$
આપેલ છે કે $X$ ના અદ્રશ્ય થવાનો દર $-\frac{d[X]}{dt} = 7.2 \times 10^{-3} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$ છે.
દરના સમીકરણ પરથી,આપણી પાસે છે: $\frac{1}{2} \frac{d[Y]}{dt} = -\frac{1}{3} \frac{d[X]}{dt}$
તેથી,$Y$ ના નિર્માણનો દર: $\frac{d[Y]}{dt} = \frac{2}{3} \times (-\frac{d[X]}{dt}) = \frac{2}{3} \times 7.2 \times 10^{-3} = 4.8 \times 10^{-3} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.

(A) આપેલ છે: $\Delta t = 25 \ min = 25 \times 60 \ s = 1500 \ s$.
સાંદ્રતામાં ફેરફાર $\Delta [R] = [R]_f - [R]_i = 0.02 - 0.03 = -0.01 \ mol \ L^{-1}$.
વેગ $= -\frac{\Delta [R]}{\Delta t} = -\frac{-0.01}{1500} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.
વેગ $= \frac{0.01}{1500} = \frac{1}{150000} = 6.667 \times 10^{-6} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.

$(A)$ શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયા માટે:
દર $= K[A]^0 = K$
આમ, દર સાંદ્રતા સાથે બદલાતો નથી। તેથી, આલેખ $I$ શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે।
શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયાના સંકલિત દરના નિયમ માટે:
$[R] = -Kt + [R]_0$
આને $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા, $[R]$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ $-K$ જેટલા ઋણ ઢાળ સાથેની સીધી રેખા છે। આમ, આલેખ $II$ પણ શૂન્ય ક્રમની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે।

(D) પ્રક્રિયા $2 \ A \rightarrow 4 \ B + C$ માટે,દરનું સમીકરણ: $-\frac{1}{2} \frac{d[A]}{dt} = \frac{1}{4} \frac{d[B]}{dt}$ છે.
આપણે $A$ ના અદ્રશ્ય થવાનો દર,એટલે કે $-\frac{d[A]}{dt}$ શોધવાનો છે.
સમીકરણ પરથી: $-\frac{d[A]}{dt} = \frac{2}{4} \frac{d[B]}{dt} = \frac{1}{2} \frac{d[B]}{dt}$.
આપેલ છે કે $\frac{\Delta [B]}{\Delta t} = \frac{5 \times 10^{-3} \ mol \ L^{-1}}{10 \ s} = 5 \times 10^{-4} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.
તેથી,$-\frac{d[A]}{dt} = \frac{1}{2} \times (5 \times 10^{-4} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}) = 2.5 \times 10^{-4} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર: $k = \frac{2.303}{t} \log \left( \frac{a}{a-x} \right)$ છે.
$10 \%$ પૂર્ણતા માટે,$x = 0.1a$ અને $t = 20 \text{ min}$.
$k = \frac{2.303}{20} \log \left( \frac{a}{0.9a} \right) = \frac{2.303}{20} \log \left( \frac{1}{0.9} \right)$.
$19 \%$ પૂર્ણતા માટે,$x = 0.19a$ અને $t = ?$.
$k = \frac{2.303}{t} \log \left( \frac{a}{0.81a} \right) = \frac{2.303}{t} \log \left( \frac{1}{0.81} \right) = \frac{2.303}{t} \log \left( \frac{1}{0.9^2} \right) = \frac{2.303}{t} \times 2 \log \left( \frac{1}{0.9} \right)$.
$k$ માટે બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$\frac{2.303}{20} \log \left( \frac{1}{0.9} \right) = \frac{2.303}{t} \times 2 \log \left( \frac{1}{0.9} \right)$.
$\frac{1}{20} = \frac{2}{t} \implies t = 40 \text{ મિનિટ}$.

(B) $10:00 \ am$ અને $11:30 \ am$ વચ્ચેનો સમયગાળો $t = 90 \ min$ છે.
$10:00 \ am$ વાગ્યે,$20 \%$ પૂર્ણ થયું છે,તેથી બાકી રહેલી સાંદ્રતા પ્રારંભિક સાંદ્રતા $([A]_0)$ ના $80 \%$ છે.
$11:30 \ am$ વાગ્યે,$20 \%$ બાકી છે,તેથી $[A]_t = 0.20 [A]_0$.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે વેગ અચળાંક $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_{initial}}{[A]_{final}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $k = \frac{2.303}{90} \log \frac{0.80 [A]_0}{0.20 [A]_0} = \frac{2.303}{90} \log 4$.
$\log 4 \approx 0.602$ નો ઉપયોગ કરતા,$k = \frac{2.303 \times 0.602}{90} \approx 0.0154 \ min^{-1}$.
અર્ધ-આયુષ્ય $t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{0.0154} \approx 45 \ min$.

(B) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$K = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$
આપેલ છે: $K = 4.606 \times 10^{-3} \ s^{-1}$
જો પ્રારંભિક જથ્થાના $90 \%$ વિઘટન પામે,તો બાકી રહેલ જથ્થો $[A]_t = 100 \% - 90 \% = 10 \%$ થાય.
ધારો કે $[A]_0 = 100$,તો $[A]_t = 10$ થાય.
કિંમતો મૂકતા:
$t = \frac{2.303}{4.606 \times 10^{-3}} \log \frac{100}{10}$
$t = \frac{2.303}{4.606 \times 10^{-3}} \log(10)$
$\log(10) = 1$ હોવાથી:
$t = \frac{2.303}{4.606 \times 10^{-3}} \times 1 = 0.5 \times 10^3 = 500 \ s$.

(A) એસ્ટર્સ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડના વ્યુત્પન્ન છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $(R-COOR')$ છે.
તેઓ તેમની સુખદ,ફળો જેવી સુગંધ માટે જાણીતા છે.
આ સુગંધિત ગુણધર્મોને કારણે,એસ્ટર્સનો ઉપયોગ અત્તર અને ફ્લેવરિંગ એજન્ટોના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) પ્રોન્ટોસિલ એક એન્ટિબેક્ટેરિયલ દવા છે. તેનું રાસાયણિક બંધારણ $4-amino-2,4'-diaminoazobenzene-4-sulfonamide$ છે.
તેમાં એઝો સમૂહ $(-N=N-)$ હોય છે જે બે એરોમેટિક વલયોને જોડે છે.
તેથી,પ્રોન્ટોસિલમાં હાજર સમૂહ $-N=N-$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. બ્રોડ સ્પેક્ટ્રમ: $I$. એમોક્સિસિલિન
$B$. ટાઈફોઈડ: $IV$. ક્લોરામ્ફેનિકોલ (ટાઈફોઈડની સારવારમાં વપરાય છે).
$C$. બેક્ટેરિસાઈડલ: $V$. ઓફ્લોક્સાસિન (બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે).
$D$. બેક્ટેરિયોસ્ટેટિક: $III$. એરિથ્રોમાઈસિન (બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિ અટકાવે છે).
આમ,સાચી જોડ $A-I, B-IV, C-V, D-III$ છે.

(D) રેનિટિડિન,જેને $Zantac$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પેટમાં એસિડનું ઉત્પાદન ઘટાડતી દવા છે. તે $Antacids$ નામના દવાઓના વર્ગમાં આવે છે.

(C) મોર્ફિન $(X)$ એ નાર્કોટિક એનાલજેસિક છે,જે ઊંઘ પણ લાવે છે.
વેરોનલ $(Y)$ એ બાર્બિટ્યુરિક એસિડનું વ્યુત્પન્ન છે અને તે ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર તરીકે કામ કરે છે,ખાસ કરીને હિપ્નોટિક (ઊંઘ લાવનાર એજન્ટ).
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે બંને પદાર્થો ઊંઘ લાવે છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે કારણ કે $X$ એનાલજેસિક છે અને $Y$ હિપ્નોટિક છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે $X$ એનાલજેસિક છે અને $Y$ હિપ્નોટિક છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે મોર્ફિન નાર્કોટિક એનાલજેસિક છે,નોન-નાર્કોટિક નથી,અને વેરોનલ હિપ્નોટિક છે,એન્ટીડિપ્રેસન્ટ નથી.
તેથી,સાચા વિધાનો $A$ અને $C$ છે.

(B) ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ એ સ્ટિરોઇડલ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે કાર્બોહાઇડ્રેટ ચયાપચયને નિયંત્રિત કરે છે,બળતરાની પ્રતિક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરે છે અને તણાવ સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે.

(D) આણ્વિય લક્ષ્યોના આધારે વર્ગીકરણ: લિપિડ ટાર્ગેટિંગ,કાર્બોહાઇડ્રેટ ટાર્ગેટિંગ,વગેરે.
દવાની ક્રિયાના આધારે વર્ગીકરણ: એન્ટિહિસ્ટામાઈન્સ,વગેરે.
રાસાયણિક બંધારણના આધારે વર્ગીકરણ: સલ્ફોનામાઈડ્સ,વગેરે.
ઔષધીય અસરના આધારે વર્ગીકરણ: એન્ટિસેપ્ટિક્સ,એનાલજેસિક્સ,વગેરે.
તેથી,સાચી જોડી Antiseptics $-------$ pharmacological effect છે.

(B) અશાખિત હાઇડ્રોકાર્બન ડિટર્જન્ટ્સ સરળતાથી બાયોડિગ્રેડેબલ હોય છે.
$Cetyltrimethyl$ એમોનિયમ બ્રોમાઈડ એ કેશનિક ડિટર્જન્ટ છે અને તેનો ઉપયોગ હેર કન્ડિશનરમાં થાય છે.
પ્રવાહી ડીશ વોશિંગ ડિટર્જન્ટ્સ નોન-આયોનિક પ્રકારના હોય છે.
સિન્થેટિક ડિટર્જન્ટ્સનો ઉપયોગ નરમ અને સખત બંને પ્રકારના પાણીમાં કરી શકાય છે.

(B) હાઈપોથાઈરોડિઝમ એ એક એવી સ્થિતિ છે જે આહારમાં આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે થાઈરોઈડ ગ્રંથિનું વિસ્તરણ થાય છે.
આમ,$B$ અને $C$ સાચા છે.

(C) એડિસનનો રોગ ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સની ઉણપને કારણે થાય છે.
તે સ્નાયુઓની નબળાઈ,થાક,વજનમાં ઘટાડો,લો બ્લડ પ્રેશર (હાયપોટેન્શન) અને તણાવ પ્રત્યે વધેલી સંવેદનશીલતા જેવા લક્ષણો દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તેથી,સાચા લક્ષણો $B$ (નબળાઈ) અને $C$ (તણાવ પ્રત્યે વધેલી સંવેદનશીલતા) છે.

(B) $Ortho-sulphobenzimide$,જે સામાન્ય રીતે $Saccharin$ તરીકે ઓળખાય છે,તે શોધાયેલ પ્રથમ લોકપ્રિય કૃત્રિમ ગળપણ છે.
તે શેરડીની ખાંડ કરતા લગભગ $550$ ગણું વધારે ગળ્યું હોય છે.
તે શરીરમાંથી પેશાબ દ્વારા કોઈ પણ ફેરફાર વગર બહાર નીકળી જાય છે અને તેને નિષ્ક્રિય માનવામાં આવે છે.
તેથી,તેનો ઉપયોગ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ અને જેમને કેલરીનું સેવન નિયંત્રિત કરવાની જરૂર હોય તેવા લોકો દ્વારા કૃત્રિમ ગળપણ તરીકે કરવામાં આવે છે.

(D) સોડિયમ બેન્ઝોએટનું શરીરમાં ચયાપચય થઈને $Hippuric \ acid$ (હિપ્પુરિક એસિડ) બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં બેન્ઝોઇક એસિડનું ગ્લાયસીન સાથે સંયોજન થાય છે,જે ત્યારબાદ મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(A) સુક્રાલોઝ એ સુક્રોઝનું ટ્રાયક્લોરો વ્યુત્પન્ન છે. તે એક કૃત્રિમ ગળપણ છે જે તેની રચનામાં ક્લોરિન પરમાણુઓ ધરાવે છે. સુક્રાલોઝની રાસાયણિક રચના આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે,જે સ્પષ્ટપણે ક્લોરિન પરમાણુઓ $(Cl)$ ની હાજરી સૂચવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Al$ પરમાણુ $Mg$ પરમાણુ કરતા નાનો છે કારણ કે $Al$ એ $Mg$ ની જમણી બાજુએ આવેલું છે અને તેનો અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધારે છે.
ધન આયન તેના પિતૃ પરમાણુ કરતા નાનો હોય છે,તેથી $Al^{3+}$ એ $Al$ કરતા નાનો છે. તેથી,$Al^{3+}$ આપેલ સ્પીસીઝમાં સૌથી નાનું કદ ધરાવે છે.
આમ,$\text{વિધાન}-I$ સાચું છે.
લેન્થેનાઇડ્સમાં,લેન્થેનાઇડ સંકોચનને કારણે ડાબેથી જમણે જતાં પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યામાં ક્રમશઃ ઘટાડો થાય છે.
લેન્થેનાઇડ્સની પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા સામાન્ય રીતે શ્રેણીમાં ઘટે છે. લેન્થેનાઇડ સંકોચનના સામાન્ય વલણના સંદર્ભમાં $Eu$ તેના પડોશી તત્વોની તુલનામાં અસાધારણ રીતે ઊંચી પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા દર્શાવતું નથી.
આમ,$\text{વિધાન}-II$ ખોટું છે.

(C) $(i)$ $[Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $1$.
$(ii)$ $[MnCl_6]^{3-}$: $Mn$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^4)$. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $4$.
$(iii)$ $[FeF_6]^{3-}$: $Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $5$.
$(iv)$ $[Co(NH_3)_6]^{3+}$: $Co$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^6)$. $NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $0$.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યાનો વધતો ક્રમ: $(iv) < (i) < (ii) < (iii)$.

(C) આ સંકીર્ણ $[Pt(NH_3)_2 Cl(NH_2 CH_3)] Cl$ છે.
લિગેન્ડ્સ એમાઈન $(NH_3)$,ક્લોરો $(Cl^-)$ અને મિથેનેમાઈન $(NH_2CH_3)$ છે.
$IUPAC$ નામકરણ મુજબ,લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે: એમાઈન,ક્લોરો,મિથેનેમાઈન.
$Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 2(0) + (-1) + 0 = +1$ એટલે કે $x = +2$ થાય છે.
તેથી,સાચું નામ Diamminechloro (methanamine) platinum $(II)$ chloride છે.

(A) મધ્યસ્થ ધાતુ આયન કોબાલ્ટ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જેને $Co^{3+}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
ઈથેન-$1,2$-ડાયએમાઈન $(en)$ એ તટસ્થ બાયડેન્ટેટ લિગેન્ડ છે,તેથી તેનો વીજભાર $0$ છે.
સવર્ગ સ્પીસીઝ $[Co(en)_3]^{3+}$ છે.
સલ્ફેટ આયન $SO_4^{2-}$ છે.
વીજભારને સંતુલિત કરવા માટે,આપણે બે $[Co(en)_3]^{3+}$ આયનો અને ત્રણ $SO_4^{2-}$ આયનોની જરૂર છે.
આમ,સૂત્ર $[Co(en)_3]_2(SO_4)_3$ છે,જેને $[Co(H_2NCH_2CH_2NH_2)_3]_2(SO_4)_3$ તરીકે લખી શકાય છે.

(A) $[Co(NH_3)_5(NO_2)](NO_3)_2$ સંકીર્ણ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી કારણ કે તેમાં સંમિતિનું સમતલ છે.
બંધન સમઘટકતા એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ $NO_2^-$ ને કારણે જોવા મળે છે,જે $N$ અથવા $O$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે.
આયનીકરણ સમઘટકતા જોવા મળે છે કારણ કે સવર્ગ સ્ફિયરની અંદરનો $NO_2^-$ લિગેન્ડ બહારના $NO_3^-$ આયન સાથે અદલાબદલી કરી શકે છે.
સવર્ગ સમઘટકતા માટે ધન અને ઋણ બંને ઘટકો સવર્ગ સંકીર્ણ હોવા જરૂરી છે,જે અહીં નથી.
તેથી,આ સંકીર્ણ બંધન અને આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) $i$. $[Mn(CN)_6]^{3-}$ માં,$Mn^{3+}$ એ $3d^4$ છે. $CN^-$ એ સ્ટ્રોંગ ફિલ્ડ લિગાન્ડ છે,તેથી તે $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે $d^2sp^3$ (ઇનર ઓર્બિટલ) છે (પેરામેગ્નેટિક). $[MnCl_6]^{3-}$ માં,$Mn^{3+}$ એ $3d^4$ છે. $Cl^-$ એ વીક ફિલ્ડ લિગાન્ડ છે,તેથી તે $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે $sp^3d^2$ (આઉટર ઓર્બિટલ) છે (પેરામેગ્નેટિક). આમ,$i$ સાચું છે.
$ii$. $[NiCl_4]^{2-}$ એ $sp^3$ ટેટ્રાહેડ્રલ અને પેરામેગ્નેટિક ($2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન) છે. $[Ni(CO)_4]$ એ $sp^3$ ટેટ્રાહેડ્રલ અને ડાયામેગ્નેટિક છે. આમ,$ii$ ખોટું છે.
$iii$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં $d^2sp^3$ સંકરણ (ઇનર ઓર્બિટલ) જોવા મળે છે. $[Ni(NH_3)_6]^{2+}$ માં $sp^3d^2$ સંકરણ (આઉટર ઓર્બિટલ) જોવા મળે છે. આમ,$iii$ સાચું છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $i$ અને $iii$ છે.

(A) દરેક સંકીર્ણનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $[Mn(CN)_6]^{3-}$: $Mn^{3+}$ એ $3d^4$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. તે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ $(d^2sp^3)$ છે અને અનુચુંબકીય છે.
$2$. $[Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $3d^5$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ $(d^2sp^3)$ છે અને અનુચુંબકીય છે.
$3$. $[Co(C_2O_4)_3]^{3-}$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ છે. $C_2O_4^{2-}$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ $(sp^3d^2)$ છે અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$4$. $[MnCl_6]^{3-}$: $Mn^{3+}$ એ $3d^4$ છે. $Cl^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ $(sp^3d^2)$ છે અને અનુચુંબકીય છે.
$5$. $[Fe(CN)_6]^{4-}$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ $(d^2sp^3)$ છે અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$6$. $[CoF_6]^{3-}$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ છે. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ $(sp^3d^2)$ છે અને અનુચુંબકીય છે.
આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણો $[Mn(CN)_6]^{3-}, [Fe(CN)_6]^{3-}, [Fe(CN)_6]^{4-}$ છે.
તેમાંથી અનુચુંબકીય સંકીર્ણો $[Mn(CN)_6]^{3-}$ અને $[Fe(CN)_6]^{3-}$ છે.
આમ,કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(D) સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રાનું સૂત્ર $\mu_{s} = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે $\mu_{s} = 5.9 \ BM$,તેથી $\sqrt{n(n+2)} = 5.9$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$n(n+2) \approx 34.81$,જે $n = 5$ આપે છે.
$Mn$ $(Z=25)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે,તેથી $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મેળવવા માટે $Mn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોવું જોઈએ $(Mn^{2+}: [Ar] 3d^5)$.
$Br^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી,પરિણામે $sp^3$ સંકરણ થાય છે.
સંકીર્ણ $[MnBr_4]^{x-}$ માટે,$Mn$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x-4 = -2$ છે,તેથી $x = 2$.
$sp^3$ સંકરણ ધરાવતા સંકીર્ણનો આકાર સમચતુષ્ફલકીય હોય છે.

(D) સંકીર્ણ $A$ માટે,ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^3 e_g^1$ છે,જે $d$-કક્ષકોમાં $4$ ઇલેક્ટ્રોન સૂચવે છે. આ $Mn^{3+}$ ($d^4$ સિસ્ટમ) દર્શાવે છે. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે હાઈ-સ્પિન સંકીર્ણ બનાવે છે. તેથી,$A$ એ $[Mn(H_2O)_6]^{3+}$ છે.
સંકીર્ણ $B$ માટે,ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^4 e_g^0$ છે,જે પણ $4$ ઇલેક્ટ્રોન $(Mn^{3+})$ સૂચવે છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે લો-સ્પિન સંકીર્ણ બને છે. તેથી,$B$ એ $[Mn(CN)_6]^{3-}$ છે.

(D) ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયકનું સામાન્ય સૂત્ર $R-Mg-X$ છે,જ્યાં $R$ એ આલ્કાઈલ અથવા એરાઈલ સમૂહ છે અને $X$ એ હેલોજન છે.
મેગ્નેશિયમ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પર આંશિક ઋણ વીજભાર હોવાને કારણે તે ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે વર્તે છે.
તે કાર્બોનિલ સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને નવા કાર્બન-કાર્બન બંધ બનાવવા માટે વપરાય છે.
તે એક ઓર્ગેનોમેગ્નેશિયમ સંયોજન છે,ઓર્ગેનોમેંગેનીઝ સંયોજન નથી.
તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(A) $Cu^{2+} + e^{-} \rightarrow Cu^{+}$ માટે પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $+0.15 \ V$ છે અને $I_2 + 2e^{-} \rightarrow 2I^{-}$ માટે $+0.54 \ V$ છે.
$I_2$ નો રિડક્શન પોટેન્શિયલ વધારે હોવાથી,$Cu^{2+}$ એ $I^{-}$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરવા માટે પૂરતું પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
પ્રક્રિયા: $2Cu^{2+} + 4I^{-} \rightarrow 2CuI + I_2$ છે.
$Cu^{2+}$ એ $I^{-}$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરતું હોવાથી,$CuI_2$ અસ્થાયી છે અને અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી; તેના બદલે $CuI$ બને છે.
આમ,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) $TiO_2$ એ પેઇન્ટ અને કોટિંગ ઉદ્યોગમાં વ્યાપકપણે વપરાતું સફેદ પિગમેન્ટ છે.
$MnO_2$ નો ઉપયોગ ડ્રાય બેટરી સેલ (લેક્લાન્ચે સેલ) માં ડિપોલરાઇઝર તરીકે થાય છે.
$UK$ ના 'કોપર' સિક્કા મુખ્યત્વે કોપર-પ્લેટેડ સ્ટીલ અથવા ક્યુપ્રોનિકલ મિશ્રધાતુના બનેલા હોય છે,પરંતુ સામાન્ય રસાયણશાસ્ત્રના અભ્યાસક્રમ મુજબ વિધાન $(iii)$ ને ખોટું ગણવામાં આવે છે.
તેથી,માત્ર $(i)$ અને $(ii)$ સાચી રીતે જોડાયેલ છે.

(C) આપેલ લેન્થેનાઇડ્સના પરમાણુ ક્રમાંક છે: $Ce = 58$,$Eu = 63$,અને $Lu = 71$.
લેન્થેનાઇડ શ્રેણીમાં $Ce$ થી $Lu$ તરફ જતાં,લેન્થેનાઇડ સંકોચનને કારણે આયનીય ત્રિજ્યા ઘટે છે.
આયનીય ત્રિજ્યામાં ઘટાડો થવાથી ફેજન્સના નિયમ મુજબ $M-OH$ બંધમાં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે.
પરિણામે,પરમાણુ ક્રમાંક વધવાની સાથે હાઇડ્રોક્સાઇડની બેઝિક પ્રબળતા ઘટે છે.
તેથી,બેઝિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $Lu(OH)_3 < Eu(OH)_3 < Ce(OH)_3$ છે.

(C) $Cr$ $(Z=24)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
$Cr^{3+}$ બનાવવા માટે,આપણે ત્રણ ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરીએ છીએ (એક $4s$ માંથી અને બે $3d$ માંથી).
આમ,$Cr^{3+}$ ની રચના $[Ar] 3d^3$ થાય છે.
તેથી,$d$-ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $3$ છે.

(D) વિધાન $I$: આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી વધુ ઋણ બને છે. વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $P < S < Cl < F$ છે. તેથી, $P$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી ઋણ છે. વિધાન $I$ સાચું છે.
વિધાન $II$: $Eu$ $([Xe] 4f^7 6s^2)$ અને $Yb$ $([Xe] 4f^{14} 6s^2)$ માં, સ્થાયી $4f$ કક્ષકોને કારણે લેન્થેનોઇડ સંકોચન જોવા મળતું નથી. તેથી, વિધાન $II$ સાચું છે.
વિધાન $III$: લેન્થેનોઇડ હાઇડ્રોક્સાઇડ્સમાં, આયનીય ત્રિજ્યા ઘટવાની સાથે બેઝિકતા ઘટે છે. $Ce^{3+}$ ની ત્રિજ્યા સૌથી મોટી હોવાથી $Ce(OH)_3$ સૌથી વધુ બેઝિક છે. વિધાન $III$ સાચું છે.
વિધાન $IV$: કેટાયનની ત્રિજ્યા તેના મૂળ પરમાણુ કરતા નાની હોય છે. $Na^+$ $(95 \ pm)$ એ $Na$ $(186 \ pm)$ કરતા નાનું છે. વિધાન $IV$ ખોટું છે.
તેથી, વિધાનો $I, II$ અને $III$ સાચા છે.

(C) આપેલ મિશ્રધાતુઓનું બંધારણ નીચે મુજબ છે:
$I$. પિત્તળ એ $Cu$ અને $Zn$ ની મિશ્રધાતુ છે. (ખોટું)
$II$. કાંસું એ $Cu$ અને $Sn$ ની મિશ્રધાતુ છે. (ખોટું)
$III$. જર્મન સિલ્વર એ $Cu$,$Zn$ અને $Ni$ ની મિશ્રધાતુ છે. (સાચું)
$IV$. પિત્તળ એ $Cu$ અને $Zn$ ની મિશ્રધાતુ છે. (સાચું)
તેથી,વિધાનો $III$ અને $IV$ સાચા છે.

(C) ધારો કે $Ni_{0.98}O_{1.00}$ ના $100$ સૂત્ર એકમો છે. આમ,$100$ $O^{2-}$ આયનો માટે,$98$ નિકલ આયનો ($Ni^{2+}$ અથવા $Ni^{3+}$) છે.
ધારો કે $x$ એ $Ni^{2+}$ આયનોની સંખ્યા છે.
તેથી,$Ni^{3+}$ આયનોની સંખ્યા $(98 - x)$ થશે.
સંયોજન વિદ્યુતની દ્રષ્ટિએ તટસ્થ હોવાથી,કુલ ધન વીજભાર કુલ ઋણ વીજભાર જેટલો હોવો જોઈએ:
$2x + 3(98 - x) + 100(-2) = 0$
$2x + 294 - 3x - 200 = 0$
$-x + 94 = 0$
$x = 94$
તેથી,$Ni^{2+}$ આયનોની સંખ્યા $94$ છે.
$Ni^{2+}$ આયનોની ટકાવારી $\frac{94}{98} \times 100 \approx 95.92\%$ છે,જે આશરે $96\%$ છે.

(C) $V^{2+}$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજન મુક્ત કરે છે. તેથી,$(i)$ સાચું છે.
રાસાયણિક વર્તણૂકમાં,લેન્થેનાઇડ શ્રેણીના શરૂઆતના સભ્યો એલ્યુમિનિયમને બદલે કેલ્શિયમ જેવું વર્તન કરે છે. તેથી,$(ii)$ ખોટું છે.
'સિલ્વર' $UK$ સિક્કા $Cu/Ni$ મિશ્રધાતુમાંથી બનેલા હોય છે. તેથી,$(iii)$ સાચું છે.
નેપ્ચ્યુનિયમ $(Np)$ એ એક્ટિનાઇડ શ્રેણીનો સભ્ય છે અને $+7$ ની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે. તેથી,$(iv)$ સાચું છે.
આમ,વિધાનો $(i)$,$(iii)$ અને $(iv)$ સાચા છે.