AIPMT 2008 Chemistry Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

95 QuestionsGujaratiWith Solutions

ChemistryQ173 of 95 questions

Page 1 of 2 · Gujarati

1
ChemistryMCQAIPMT · 2008
બે ન્યુક્લિયસના દળ-ક્રમાંકનો ગુણોત્તર $1 : 3$ છે. તેમની ન્યુક્લિયર ઘનતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$(3)^{1/3} : 1$
B
$1 : 1$
C
$1 : 3$
D
$3 : 1$

Solution

(B) ન્યુક્લિયસની ત્રિજ્યા $R = R_0 A^{1/3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ દળ-ક્રમાંક છે અને $R_0$ એ અચળાંક છે.
ન્યુક્લિયસનું કદ $V = \frac{4}{3} \pi R^3 = \frac{4}{3} \pi (R_0 A^{1/3})^3 = \frac{4}{3} \pi R_0^3 A$ થાય છે.
ન્યુક્લિયર ઘનતા $\rho$ એ દળ અને કદનો ગુણોત્તર છે: $\rho = \frac{M}{V} = \frac{A \cdot m_p}{\frac{4}{3} \pi R_0^3 A}$,જ્યાં $m_p$ એ ન્યુક્લિયોનનું સરેરાશ દળ છે.
અહીં $A$ ઉડી જાય છે,તેથી $\rho = \frac{m_p}{\frac{4}{3} \pi R_0^3}$ મળે છે.
આ દર્શાવે છે કે ન્યુક્લિયર ઘનતા એ દળ-ક્રમાંક $A$ થી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,કોઈપણ બે ન્યુક્લિયસની ન્યુક્લિયર ઘનતાનો ગુણોત્તર હંમેશા $1 : 1$ હોય છે.
2
ChemistryMCQAIPMT · 2008
ફોટોસિસ્ટમ $II$ ના ઉત્તેજિત ક્લોરોફિલ અણુમાંથી મુક્ત થતા ઇલેક્ટ્રોન સૌપ્રથમ કોના દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે?
A
ક્વિનોન
B
ફેરેડોક્સિન
C
સાયટોક્રોમ $b$
D
સાયટોક્રોમ $f$

Solution

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયામાં,જ્યારે ફોટોસિસ્ટમ $II$ $(PSII)$ નો ક્લોરોફિલ $a$ અણુ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે,ત્યારે તે ઉત્તેજિત થાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે. આ ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન સૌપ્રથમ પ્રાથમિક ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહક દ્વારા પકડવામાં આવે છે,જે ફિઓફાઇટિન છે. જો કે,આપેલા વિકલ્પોમાં,આ ઇલેક્ટ્રોન ત્યારબાદ પ્લાસ્ટોક્વિનોન $(PQ)$ ને આપવામાં આવે છે,જે એક ક્વિનોન અણુ છે. તેથી,પ્રારંભિક ઉત્તેજના પછી ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં ક્વિનોન પ્રાથમિક ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
3
ChemistryMCQAIPMT · 2008
$Bougainvillea$ ના કંટક અને $Cucurbita$ ના પ્રતાન એ શેના ઉદાહરણો છે?
A
અવશિષ્ટ અંગો
B
પ્રતિગામી ઉત્ક્રાંતિ
C
કાર્યસદ્રશ અંગો
D
સમમૂલક અંગો

Solution

(D) : જે અંગો મૂળભૂત રચનામાં સમાન હોય પરંતુ કાર્યમાં ભિન્ન હોય તેને સમમૂલક અંગો કહેવામાં આવે છે.
$Bougainvillea$ ના કંટક અને $Cucurbita$ ના પ્રતાન બંને કક્ષીય સ્થાનમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે સમાન પૂર્વજ દર્શાવે છે,પરંતુ તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો (રક્ષણ અને આધાર) કરે છે,તેથી તેઓ સમમૂલક અંગો છે.
4
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
$0\,^oC$ અને $1\ atm$ પર માપવામાં આવેલ કેટલા કદનો ઓક્સિજન વાયુ $(O_2)$ એ સમાન પરિસ્થિતિઓમાં માપવામાં આવેલ $1\ L$ પ્રોપેન વાયુ $(C_3H_8)$ ને સંપૂર્ણપણે બાળવા માટે જરૂરી છે? $..........\ L$
A
$5$
B
$10$
C
$7$
D
$6$

Solution

(A) પ્રોપેનના દહન માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$C_3H_8(g) + 5O_2(g) \rightarrow 3CO_2(g) + 4H_2O(l)$
એવોગેડ્રોના નિયમ મુજબ,અચળ તાપમાન અને દબાણે,પ્રક્રિયા કરતા વાયુઓનું કદ તેમના તત્વયોગમિતિય સહગુણકોના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
સંતુલિત સમીકરણ પરથી,$1 \text{ કદ } C_3H_8$ માટે $5 \text{ કદ } O_2$ ની જરૂર પડે છે.
તેથી,$1 \ L$ $C_3H_8$ ને બાળવા માટે જરૂરી $O_2$ નું કદ $5 \times 1 \ L = 5 \ L$ થશે.
5
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
$6.5 \ g$ $PbO$ અને $3.2 \ g$ $HCl$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી લેડ $(II)$ ક્લોરાઈડના કેટલા મોલ બનશે?
A
$0.011$
B
$0.029$
C
$0.044$
D
$0.333$

Solution

(B) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: $PbO + 2HCl \rightarrow PbCl_2 + H_2O$
મોલર દળની ગણતરી:
$PbO = 223.2 \ g/mol$
$HCl = 36.5 \ g/mol$
પ્રક્રિયકોના મોલ:
$PbO$ ના મોલ $= \frac{6.5}{223.2} \approx 0.0291 \ mol$
$HCl$ ના મોલ $= \frac{3.2}{36.5} \approx 0.0877 \ mol$
સ્ટોઇકિયોમેટ્રી મુજબ,$1 \ mol$ $PbO$ માટે $2 \ mol$ $HCl$ જરૂરી છે.
$0.0291 \ mol$ $PbO$ માટે $0.0582 \ mol$ $HCl$ જોઈએ. અહીં $PbO$ સીમિત પ્રક્રિયક છે.
તેથી,બનતા $PbCl_2$ ના મોલ $= 0.0291 \ mol$.
6
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
એક કાર્બનિક સંયોજનમાં કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન રહેલા છે. તેના તત્વીય વિશ્લેષણથી $C = 38.71 \%$ અને $H = 9.67 \%$ મળે છે. તો આ સંયોજનનું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર શું હશે?
A
$CHO$
B
$CH_4O$
C
$CH_3O$
D
$CH_2O$

Solution

(C) $1$. ઓક્સિજનની ટકાવારીની ગણતરી: $O = 100 - (38.71 + 9.67) = 51.62 \%$.
$2$. દરેક તત્વના મોલ ગુણોત્તરની ગણતરી:
$C: 38.71 / 12 = 3.226$
$H: 9.67 / 1 = 9.67$
$O: 51.62 / 16 = 3.226$
$3$. સૌથી નાની કિંમત $(3.226)$ વડે ભાગતા:
$C: 3.226 / 3.226 = 1$
$H: 9.67 / 3.226 = 3$
$O: 3.226 / 3.226 = 1$
$4$. તેથી પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $CH_3O$ છે.
7
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
જો સ્થાન અને વેગમાનમાં અનિશ્ચિતતા સમાન હોય,તો વેગમાં અનિશ્ચિતતા કેટલી થાય?
A
$ \frac{1}{m} \sqrt{\frac{h}{\pi}} $
B
$ \sqrt{\frac{h}{\pi}} $
C
$ \frac{1}{2m} \sqrt{\frac{h}{\pi}} $
D
$ \sqrt{\frac{h}{2 \pi}} $

Solution

(C) હાઇઝનબર્ગના અનિશ્ચિતતાના સિદ્ધાંત મુજબ:
$ \Delta x \cdot \Delta p \geq \frac{h}{4 \pi} $
આપેલ છે કે સ્થાન $( \Delta x )$ અને વેગમાન $( \Delta p )$ માં અનિશ્ચિતતા સમાન છે,એટલે કે $ \Delta x = \Delta p $.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$ (\Delta p)^{2} = \frac{h}{4 \pi} $
કારણ કે $ \Delta p = m \cdot \Delta v $:
$ (m \cdot \Delta v)^{2} = \frac{h}{4 \pi} $
$ m^{2} \cdot (\Delta v)^{2} = \frac{h}{4 \pi} $
$ (\Delta v)^{2} = \frac{h}{4 \pi m^{2}} $
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$ \Delta v = \sqrt{\frac{h}{4 \pi m^{2}}} $
$ \Delta v = \frac{1}{2m} \sqrt{\frac{h}{\pi}} $
8
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થાન માપવામાં વેગમાનમાં અનિશ્ચિતતા $1 \times 10^{-18} \ g \ cm \ s^{-1}$ જેટલી છે. તો ઇલેક્ટ્રોનના વેગમાં અનિશ્ચિતતા કેટલી હશે? (ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $9 \times 10^{-28} \ g$ છે)
A
$1 \times 10^5 \ cm \ s^{-1}$
B
$1 \times 10^{11} \ cm \ s^{-1}$
C
$1 \times 10^9 \ cm \ s^{-1}$
D
$1 \times 10^6 \ cm \ s^{-1}$

Solution

(C) વેગમાનમાં અનિશ્ચિતતા $\Delta p = m \Delta v$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $\Delta v$ એ વેગમાં અનિશ્ચિતતા છે.
આપેલ છે: $\Delta p = 1 \times 10^{-18} \ g \ cm \ s^{-1}$ અને $m = 9 \times 10^{-28} \ g$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$1 \times 10^{-18} = (9 \times 10^{-28}) \times \Delta v$
$\Delta v = \frac{1 \times 10^{-18}}{9 \times 10^{-28}} \ cm \ s^{-1}$
$\Delta v = 0.111 \times 10^{10} \ cm \ s^{-1} \approx 1.1 \times 10^9 \ cm \ s^{-1}$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $1 \times 10^9 \ cm \ s^{-1}$ છે.
9
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચે ચાર દ્વિપરમાણ્વીય સ્પીસીઝ આપવામાં આવી છે. તેમાં બંધ ક્રમાંક (bond order) વધતો હોય તેવો સાચો ક્રમ ઓળખો.
A
$NO < O_2^- < C_2^{2-} < He_2^+$
B
$O_2^- < NO < C_2^{2-} < He_2^+$
C
$C_2^{2-} < He_2^+ < O_2^- < NO$
D
$He_2^+ < O_2^- < NO < C_2^{2-}$

Solution

(D) બંધ ક્રમાંક નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે: $Bond \ Order = \frac{1}{2} (N_b - N_a)$.
$He_2^+$ ($3$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $\sigma 1s^2, \sigma^* 1s^1$,$BO = \frac{2-1}{2} = 0.5$.
$O_2^-$ ($17$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $BO = \frac{10-7}{2} = 1.5$.
$NO$ ($15$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $BO = \frac{10-5}{2} = 2.5$.
$C_2^{2-}$ ($14$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $BO = \frac{10-4}{2} = 3.0$.
આમ,બંધ ક્રમાંકનો વધતો ક્રમ આ મુજબ છે: $He_2^+ < O_2^- < NO < C_2^{2-}$.
10
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચેની ત્રિ-પરમાણ્વીય સ્પીસીઝમાં બંધકોણના વધતા ક્રમનો સાચો વિકલ્પ કયો છે?
A
$NO_2^+ < NO_2 < NO_2^-$
B
$NO_2^+ < NO_2^- < NO_2$
C
$NO_2^- < NO_2^+ < NO_2$
D
$NO_2^- < NO_2 < NO_2^+$

Solution

(D) જેમ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની સંખ્યા વધે છે,તેમ બંધકોણ ઘટે છે.
$NO_2^+$ એ $CO_2$ સાથે આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક છે. તે રેખીય આયન છે જેમાં મધ્યસ્થ $N$ પરમાણુ $sp$-સંકરણ ધરાવે છે,તેથી બંધકોણ $180^{\circ}$ છે.
$NO_2^-$ માં,$N$ પરમાણુ $sp^2$-સંકરણ ધરાવે છે. એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે,બંધકોણ આદર્શ $120^{\circ}$ થી ઘટીને આશરે $115^{\circ}$ થાય છે.
$NO_2$ માં,$N$ પરમાણુ પાસે $sp^2$-સંકરિત કક્ષકમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનના અપાકર્ષણને કારણે બંધકોણ $120^{\circ}$ કરતા વધીને આશરે $134^{\circ}$ થાય છે.
તેથી,બંધકોણનો વધતો ક્રમ $NO_2^- < NO_2 < NO_2^+$ $(115^{\circ} < 134^{\circ} < 180^{\circ})$ છે.
11
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2008
જો કોઈ વાયુ અચળ તાપમાને વિસ્તરણ પામે,તો તે સૂચવે છે કે
A
અણુઓની ગતિજ ઉર્જા સમાન રહે છે
B
વાયુના અણુઓની સંખ્યા વધે છે
C
અણુઓની ગતિજ ઉર્જા ઘટે છે
D
વાયુનું દબાણ વધે છે

Solution

(A) જો કોઈ વાયુ અચળ તાપમાને વિસ્તરણ પામે,તો અણુઓની સરેરાશ ગતિજ ઉર્જા સમાન રહે છે.
વાયુના અણુની સરેરાશ ગતિજ ઉર્જા $(KE)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$KE = \frac{3}{2} kT$
આ સમીકરણ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે $KE \propto T$.
જેથી તાપમાન $(T)$ અચળ હોવાથી,અણુઓની ગતિજ ઉર્જા $(KE)$ પણ અચળ રહે છે.
12
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
પાણીના એક અણુ દ્વારા રોકાયેલ કદ (ઘનતા $= 1 \ g \ cm^{-3}$) ...... $ \times 10^{-23} \ cm^3$ છે.
A
$3.0$
B
$5.5$
C
$9.0$
D
$6.023$

Solution

(A) પાણી $(H_2O)$ નું મોલર દળ $18.02 \ g \ mol^{-1}$ છે.
આપેલ પાણીની ઘનતા $1 \ g \ cm^{-3}$ છે.
$1 \ mol$ પાણીનું કદ $= \text{દળ} / \text{ઘનતા} = 18.02 \ g / 1 \ g \ cm^{-3} = 18.02 \ cm^3$.
$1 \ mol$ માં $6.022 \times 10^{23}$ અણુઓ હોવાથી,એક અણુ દ્વારા રોકાયેલ કદ:
$V = 18.02 \ cm^3 / 6.022 \times 10^{23} \text{ અણુઓ} \approx 2.99 \times 10^{-23} \ cm^3 \approx 3.0 \times 10^{-23} \ cm^3$.
13
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
$H_2, Cl_2$ અને $HCl$ ની બંધ વિયોજન એન્થાલ્પી અનુક્રમે $434, 242$ અને $431 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. $HCl$ ની સર્જન એન્થાલ્પી ............... $kJ \ mol^{-1}$ છે.
A
$-93$
B
$245$
C
$93$
D
$-245$

Solution

(A) $HCl$ ના $1 \ mol$ ના સર્જન માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ: $\frac{1}{2} H_2(g) + \frac{1}{2} Cl_2(g) \rightarrow HCl(g)$
પ્રક્રિયાની એન્થાલ્પી $(\Delta H_f)$ બંધ વિયોજન એન્થાલ્પીનો ઉપયોગ કરીને નીચે મુજબ ગણી શકાય:
$\Delta H_f = \Sigma (B.E.)_{\text{પ્રક્રિયકો}} - \Sigma (B.E.)_{\text{નિપજો}}$
$\Delta H_f = [\frac{1}{2} \times B.E.(H-H) + \frac{1}{2} \times B.E.(Cl-Cl)] - [B.E.(H-Cl)]$
$\Delta H_f = [\frac{1}{2} \times 434 + \frac{1}{2} \times 242] - [431]$
$\Delta H_f = [217 + 121] - 431$
$\Delta H_f = 338 - 431 = -93 \ kJ \ mol^{-1}$
14
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
વાયુ અવસ્થાની પ્રક્રિયા $PCl_{5(g)} \rightleftharpoons PCl_{3(g)} + Cl_{2(g)}$ માટે,નીચેનામાંથી કઈ શરતો સાચી છે?
A
$\Delta H < 0$ અને $\Delta S < 0$
B
$\Delta H > 0$ અને $\Delta S < 0$
C
$\Delta H = 0$ અને $\Delta S < 0$
D
$\Delta H > 0$ અને $\Delta S > 0$

Solution

(D) આપેલ પ્રક્રિયા $PCl_{5(g)} \rightleftharpoons PCl_{3(g)} + Cl_{2(g)}$ છે.
$1$. એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$: $PCl_{5}$ નું વિઘટન એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે કારણ કે $P-Cl$ બંધ તોડવા માટે ઉર્જાની જરૂર પડે છે. તેથી,$\Delta H > 0$.
$2$. એન્ટ્રોપી ફેરફાર $(\Delta S)$: વાયુરૂપ નીપજોના મોલની સંખ્યા $(1 + 1 = 2)$ એ વાયુરૂપ પ્રક્રિયકોના મોલની સંખ્યા $(1)$ કરતા વધારે છે. સિસ્ટમમાં અવ્યવસ્થા વધતી હોવાથી,$\Delta S > 0$.
તેથી,સાચી શરતો $\Delta H > 0$ અને $\Delta S > 0$ છે.
15
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયા સ્ટેટ ફંક્શન (અવસ્થા વિધેય) નથી?
$I$. $q + w$
$II$. $q$
$III$. $w$
$IV$. $H - TS$
A
$I, II$ અને $III$
B
$II$ અને $III$
C
$I$ અને $IV$
D
$II, III$ અને $IV$

Solution

(B) સ્ટેટ ફંક્શન એ એક ગુણધર્મ છે જેનું મૂલ્ય માત્ર સિસ્ટમની અવસ્થા પર આધાર રાખે છે,તે અવસ્થા સુધી પહોંચવા માટે અપનાવેલા માર્ગ પર નહીં.
$I$. $q + w = \Delta U$ (આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર),જે સ્ટેટ ફંક્શન છે.
$II$. $q$ (ઉષ્મા) એ પાથ ફંક્શન છે.
$III$. $w$ (કાર્ય) એ પાથ ફંક્શન છે.
$IV$. $H - TS = G$ (ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા),જે સ્ટેટ ફંક્શન છે.
તેથી,$q$ અને $w$ એ સ્ટેટ ફંક્શન નથી.
16
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
વાયુ $AB_{2}$ નું વિયોજન સંતુલન નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે:
$2AB_{2(g)} \rightleftharpoons 2AB_{(g)} + B_{2(g)}$
વિયોજનની માત્રા $x$ છે અને તે $1$ ની સરખામણીમાં ઘણી નાની છે. વિયોજનની માત્રા $(x)$ ને સંતુલન અચળાંક $K_P$ અને કુલ દબાણ $P$ સાથે જોડતું સમીકરણ કયું છે?
A
$(2K_P/P)^{1/2}$
B
$(K_P/P)$
C
$(2K_P/P)$
D
$(2K_P/P)^{1/3}$

Solution

(D) પ્રક્રિયા $2AB_{2(g)} \rightleftharpoons 2AB_{(g)} + B_{2(g)}$ છે.
શરૂઆતના મોલ: $AB_2$ માટે $1$,$AB$ માટે $0$,$B_2$ માટે $0$.
સંતુલન સમયે: $AB_2$ માટે $2(1-x)$,$AB$ માટે $2x$,$B_2$ માટે $x$.
સંતુલન સમયે કુલ મોલ $= 2-2x+2x+x = 2+x$.
આંશિક દબાણ $p_{AB_2} = \frac{2(1-x)P}{2+x}$,$p_{AB} = \frac{2xP}{2+x}$,અને $p_{B_2} = \frac{xP}{2+x}$ છે.
$K_P = \frac{(p_{AB})^2 (p_{B_2})}{(p_{AB_2})^2} = \frac{(\frac{2xP}{2+x})^2 (\frac{xP}{2+x})}{(\frac{2(1-x)P}{2+x})^2}$.
સાદુરૂપ આપતા,$K_P = \frac{x^3 P}{(2+x)(1-x)^2}$.
$x \ll 1$ હોવાથી,$2+x \approx 2$ અને $(1-x) \approx 1$ લેતા.
તેથી,$K_P \approx \frac{x^3 P}{2}$,જેનું સાદુરૂપ $x = (2K_P/P)^{1/3}$ મળે છે.
17
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
જો પ્રક્રિયા $Fe(OH)_{3(s)} \rightleftharpoons Fe^{3+}_{(aq)} + 3OH^{-}_{(aq)}$ માં $OH^{-}$ આયનોની સાંદ્રતા $1/4$ ગણી ઘટાડવામાં આવે,તો $Fe^{3+}$ ની સંતુલન સાંદ્રતા $......$ ગણી વધશે.
A
$64$
B
$4$
C
$8$
D
$16$

Solution

(A) પ્રક્રિયા $Fe(OH)_{3(s)} \rightleftharpoons Fe^{3+}_{(aq)} + 3OH^{-}_{(aq)}$ માટે સંતુલન અચળાંકનું સૂત્ર:
$K_{sp} = [Fe^{3+}] [OH^{-}]^3$
ધારો કે $Fe^{3+}$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $[Fe^{3+}]_1$ અને $OH^{-}$ ની $[OH^{-}]_1$ છે.
$K_{sp} = [Fe^{3+}]_1 [OH^{-}]_1^3$
જ્યારે $OH^{-}$ ની સાંદ્રતા $1/4$ ગણી કરવામાં આવે,ત્યારે નવી સાંદ્રતા $[OH^{-}]_2 = \frac{1}{4} [OH^{-}]_1$ થાય.
ધારો કે $Fe^{3+}$ ની નવી સાંદ્રતા $[Fe^{3+}]_2 = x [Fe^{3+}]_1$ છે.
સંતુલન અચળાંક $K_{sp}$ અચળ રહેતો હોવાથી:
$K_{sp} = [Fe^{3+}]_2 [OH^{-}]_2^3$
$[Fe^{3+}]_1 [OH^{-}]_1^3 = (x [Fe^{3+}]_1) \times (\frac{1}{4} [OH^{-}]_1)^3$
$1 = x \times \frac{1}{64}$
$x = 64$
આમ,$Fe^{3+}$ ની સાંદ્રતા $64$ ગણી વધશે.
18
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
$pH$ $3$,$4$ અને $5$ ધરાવતા ત્રણ એસિડ દ્રાવણોના સમાન કદને એક પાત્રમાં મિશ્ર કરવામાં આવે છે. મિશ્રણમાં $H^{+}$ આયનની સાંદ્રતા $\times 10^{-4} \ M$ ના સ્વરૂપમાં કેટલી હશે?
A
$37$
B
$11.1$
C
$1.11$
D
$3.7$

Solution

(D) $pH$ ને $pH = -\log[H^{+}]$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે કે $[H^{+}] = 10^{-pH}$.
ત્રણ દ્રાવણો માટે:
$[H^{+}]_1 = 10^{-3} \ M$
$[H^{+}]_2 = 10^{-4} \ M$
$[H^{+}]_3 = 10^{-5} \ M$
દરેક દ્રાવણ માટે સમાન કદ $V$ ધારતા,મિશ્રણનું કુલ કદ $3V$ થાય છે.
$H^{+}$ આયનોના કુલ મોલ $n_{total} = (10^{-3} \times V) + (10^{-4} \times V) + (10^{-5} \times V) = V(1.11 \times 10^{-3})$ છે.
અંતિમ સાંદ્રતા $[H^{+}]_{mix} = \frac{n_{total}}{3V} = \frac{1.11 \times 10^{-3}}{3} = 0.37 \times 10^{-3} \ M$ થાય છે.
આને $\times 10^{-4} \ M$ ના સ્વરૂપમાં ફેરવતા,આપણને $3.7 \times 10^{-4} \ M$ મળે છે.
19
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
પ્રક્રિયા $HI_{(g)} \rightleftharpoons \frac{1}{2} H_{2_{(g)}} + \frac{1}{2} I_{2_{(g)}}$ માટે સંતુલન અચળાંકનું મૂલ્ય $8.0$ છે. તો પ્રક્રિયા $H_{2_{(g)}} + I_{2_{(g)}} \rightleftharpoons 2HI_{(g)}$ માટે સંતુલન અચળાંક કેટલો થશે?
A
$16$
B
$1/8$
C
$1/16$
D
$1/64$

Solution

(D) પ્રક્રિયા $HI_{(g)} \rightleftharpoons \frac{1}{2} H_{2_{(g)}} + \frac{1}{2} I_{2_{(g)}}$ માટે,સંતુલન અચળાંક $K_1 = \frac{[H_2]^{1/2} [I_2]^{1/2}}{[HI]} = 8.0$ છે.
પ્રક્રિયા $H_{2_{(g)}} + I_{2_{(g)}} \rightleftharpoons 2HI_{(g)}$ માટે,સંતુલન અચળાંક $K_2 = \frac{[HI]^2}{[H_2] [I_2]}$ છે.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,$K_2 = \frac{1}{K_1^2}$ મળે છે.
$K_1$ નું મૂલ્ય મૂકતા: $K_2 = \frac{1}{(8.0)^2} = \frac{1}{64}$.
20
ChemistryAdvancedMCQAIPMT · 2008
પ્રક્રિયાઓ $X \rightleftharpoons Y + Z$ $...(i)$ અને $A \rightleftharpoons 2B$ $...(ii)$ માટે $K_p$ ના મૂલ્યો $9 : 1$ ના ગુણોત્તરમાં છે. જો $X$ અને $A$ ના વિયોજન અંશ સમાન હોય,તો સંતુલન સમયે $(i)$ અને $(ii)$ ના કુલ દબાણનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$36 : 1$
B
$1 : 1$
C
$3 : 1$
D
$1 : 9$

Solution

(A) પ્રક્રિયા $(i)$ માટે: $X \rightleftharpoons Y + Z$
સંતુલન સમયે કુલ મોલ $= 1+\alpha$
$K_{p1} = \frac{\alpha^2 P_1}{1-\alpha^2}$
પ્રક્રિયા $(ii)$ માટે: $A \rightleftharpoons 2B$
સંતુલન સમયે કુલ મોલ $= 1+\alpha$
$K_{p2} = \frac{4\alpha^2 P_2}{1-\alpha^2}$
આપેલ છે કે $\frac{K_{p1}}{K_{p2}} = \frac{9}{1}$
$\frac{\alpha^2 P_1}{1-\alpha^2} \times \frac{1-\alpha^2}{4\alpha^2 P_2} = \frac{9}{1}$
$\frac{P_1}{4P_2} = 9 \implies \frac{P_1}{P_2} = 36$
આમ,ગુણોત્તર $36 : 1$ છે.
21
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
એસિડિક માધ્યમમાં એક મોલ ફેરસ ઓક્ઝેલેટને સંપૂર્ણપણે ઓક્સિડાઇઝ કરવા માટે જરૂરી $MnO_4^-$ ના મોલની સંખ્યા .......... $moles$ હશે.
A
$7.5$
B
$0.2$
C
$0.6$
D
$0.4$

Solution

(C) એસિડિક માધ્યમમાં,$MnO_4^-$ ફેરસ ઓક્ઝેલેટ $(FeC_2O_4)$ નું નીચે મુજબ ઓક્સિડેશન કરે છે:
$3MnO_4^- + 5FeC_2O_4 + 24H^+ \rightarrow 3Mn^{2+} + 5Fe^{3+} + 10CO_2 + 12H_2O$
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ પરથી,$5$ મોલ ફેરસ ઓક્ઝેલેટ માટે $3$ મોલ $MnO_4^-$ ની જરૂર પડે છે.
તેથી,$1$ મોલ ફેરસ ઓક્ઝેલેટ માટે $\frac{3}{5} = 0.6$ મોલ $MnO_4^-$ ની જરૂર પડે છે.
22
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચેનાના સમાન મોલર દ્રાવણો પાણીમાં અલગ-અલગ તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. કયા દ્રાવણનો $pH$ સૌથી વધુ હશે?
A
$MgCl_2$
B
$CaCl_2$
C
$SrCl_2$
D
$BaCl_2$

Solution

(D) આપેલા આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ક્લોરાઇડના સમાન મોલર દ્રાવણો પાણીમાં જળવિભાજન પામીને તેમના સંબંધિત હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની બેઝિક પ્રબળતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે,કારણ કે ધાતુનો ગુણધર્મ વધે છે અને આયનીકરણ ઉર્જા ઘટે છે.
બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ $Mg(OH)_2 < Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2 < Ba(OH)_2$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $Ba(OH)_2$ સૌથી પ્રબળ બેઝ હોવાથી,તેના દ્રાવણમાં $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતા સૌથી વધુ હશે,પરિણામે તેનો $pH$ સૌથી વધુ હશે.
23
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2008
જલીય દ્રાવણમાં આયનીય ગતિશીલતાનો ક્રમ કયો છે?
A
$Rb^{+} > K^{+} > Cs^{+} > Na^{+}$
B
$Na^{+} > K^{+} > Rb^{+} > Cs^{+}$
C
$K^{+} > Na^{+} > Rb^{+} > Cs^{+}$
D
$Cs^{+} > Rb^{+} > K^{+} > Na^{+}$

Solution

(D) જલીય દ્રાવણમાં,આયનોનું જલીયકરણ (hydration) થાય છે. આયનનું કદ જેટલું નાનું,તેટલું જલીયકરણનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
આથી,$Li^{+}$ માટે જલીયકરણ સૌથી વધુ અને $Cs^{+}$ માટે સૌથી ઓછું હોય છે.
મોટા જલીયકરણ કવચને કારણે,નાના કદના આયનોનું જલીય સ્વરૂપમાં કદ મોટું થઈ જાય છે.
પરિણામે,$Cs^{+}$ નું જલીય કદ સૌથી નાનું અને $Li^{+}$ નું સૌથી મોટું હોય છે.
આયનીય ગતિશીલતા એ જલીય આયનના કદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,$Cs^{+}$ ની ગતિશીલતા સૌથી વધુ અને $Li^{+}$ ની સૌથી ઓછી હોય છે.
આમ,જલીય દ્રાવણમાં આયનીય ગતિશીલતાનો સાચો ક્રમ $Cs^{+} > Rb^{+} > K^{+} > Na^{+} > Li^{+}$ છે.
24
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
આલ્કલી ધાતુઓ ઊંચા તાપમાને સીધા સંશ્લેષણ દ્વારા ક્ષાર જેવા હાઇડ્રાઇડ્સ બનાવે છે. આ હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા નીચેનામાંથી કયા ક્રમમાં ઘટે છે?
A
$NaH > LiH > KH > RbH > CsH$
B
$LiH > NaH > KH > RbH > CsH$
C
$CsH > RbH > KH > NaH > LiH$
D
$KH > NaH > LiH > CsH > RbH$

Solution

(B) આયનીય હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા લેટીસ ઊર્જા અને ધાતુ-હાઇડ્રોજન બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
જેમ જેમ સમૂહમાં નીચે જઈએ તેમ આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે $(Li^+ < Na^+ < K^+ < Rb^+ < Cs^+)$,તેમ ધાતુ-હાઇડ્રોજન બંધની લંબાઈ વધે છે,જેના પરિણામે બંધ વિયોજન ઊર્જા ઘટે છે.
પરિણામે,કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે આ હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા ઘટે છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $LiH > NaH > KH > RbH > CsH$ છે.
25
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
$H_3C-CH_2^-$ $(i)$,$H_2C=CH^-$ $(ii)$,અને $HC \equiv C^-$ $(iii)$ ની બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ કયો છે?
A
$(i) > (ii) > (iii)$
B
$(iii) > (ii) > (i)$
C
$(ii) > (i) > (iii)$
D
$(i) > (iii) > (ii)$

Solution

(A) સંયુગ્મી બેઝની બેઝિક પ્રબળતા તેના અનુરૂપ એસિડની એસિડિકતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
અનુરૂપ હાઇડ્રોકાર્બનની એસિડિકતાનો ક્રમ: $HC \equiv CH > H_2C=CH_2 > H_3C-CH_3$ છે.
આનું કારણ એ છે કે સંકરણમાં $s$-લક્ષણ $sp^3$ $(25\%)$ થી $sp^2$ $(33.3\%)$ થી $sp$ $(50\%)$ તરફ વધે છે,જે કાર્બનને વધુ વિદ્યુતઋણ બનાવે છે અને સંયુગ્મી બેઝને વધુ સ્થિર બનાવે છે.
જેમ સંયુગ્મી બેઝની સ્થિરતા $H_3C-CH_2^- < H_2C=CH^- < HC \equiv C^-$ ક્રમમાં વધે છે,તેમ બેઝિકતા (જે સ્થિરતાના વ્યસ્ત છે) નો ક્રમ: $H_3C-CH_2^- > H_2C=CH^- > HC \equiv C^-$ થશે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(i) > (ii) > (iii)$ છે.
26
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
નીચે આપેલા કાર્બેનાયન (carbanions) ને તેમની સ્થિરતાના ક્રમમાં ગોઠવો:
$i$. $RC \equiv C^{\ominus}$
$ii$. $C_6H_5^{\ominus}$
$iii$. $R_2C = CH^{\ominus}$
$iv$. $R_3C - CH_2^{\ominus}$
A
$iv > ii > iii > i$
B
$i > iii > ii > iv$
C
$i > ii > iii > iv$
D
$ii > iii > iv > i$

Solution

(C) કાર્બેનાયનની સ્થિરતા તે કાર્બન પરમાણુના $s$-કેરેક્ટરના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે જેની પર ઋણ વીજભાર હોય છે.
$i$. $RC \equiv C^{\ominus}$: કાર્બન $sp$ સંકરણ ધરાવે છે ($50\% \ s$-કેરેક્ટર).
$ii$. $C_6H_5^{\ominus}$: કાર્બન $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે ($33.3\% \ s$-કેરેક્ટર).
$iii$. $R_2C = CH^{\ominus}$: કાર્બન $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે ($33.3\% \ s$-કેરેક્ટર). જોકે,આલ્કાઈલ સમૂહો $(R)$ ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ હોવાથી,તે $C_6H_5^{\ominus}$ ની સરખામણીમાં કાર્બેનાયનને અસ્થિર બનાવે છે.
$iv$. $R_3C - CH_2^{\ominus}$: કાર્બન $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે ($25\% \ s$-કેરેક્ટર),જે સૌથી ઓછી સ્થિરતા ધરાવે છે.
તેથી,સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $i > ii > iii > iv$ છે.
27
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
$CH_3-CH(CH_3)-CH=CH_2 + HBr \rightarrow A$. $A$ (મુખ્યત્વે) શું છે?
A
$CH_3-CH(Br)-CH(CH_3)-CH_3$
B
$CH_3-CH(CH_3)-CH(Br)-CH_3$
C
$CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Br$
D
$CH_3-C(Br)(CH_3)-CH_2-CH_3$

Solution

(D) આ પ્રક્રિયા કાર્બોકેટાયન પુનઃરચના સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક ઉમેરણ દ્વારા આગળ વધે છે.
પગલું $1$: આલ્કીનનું પ્રોટોનેશન ગૌણ $(2^\circ)$ કાર્બોકેટાયન આપે છે: $CH_3-CH(CH_3)-C^+H-CH_3$.
પગલું $2$: વધુ સ્થિર તૃતીય $(3^\circ)$ કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે $1,2$-હાઇડ્રાઇડ શિફ્ટ થાય છે: $CH_3-C^+(CH_3)-CH_2-CH_3$.
પગલું $3$: $3^\circ$ કાર્બોકેટાયન પર $Br^-$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો મુખ્ય ઉત્પાદન આપે છે: $CH_3-C(Br)(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($2$-બ્રોમો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન).
Solution diagram
28
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
હાઇડ્રોકાર્બન $CH_3(1) - CH(2) = CH(3) - CH_2(4) - C(5) \equiv CH(6)$ માં,કાર્બન $1, 3$ અને $5$ ની સંકરણ અવસ્થા નીચેના ક્રમમાં છે:
A
$sp, sp^2, sp^3$
B
$sp^3, sp^2, sp$
C
$sp^2, sp, sp^3$
D
$sp, sp^3, sp^2$

Solution

(B) કાર્બન પરમાણુઓનું સંકરણ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા સિગ્મા બંધોની સંખ્યા ગણીએ છીએ.
$1$. કાર્બન $1$ $(CH_3)$: તે $3$ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ અને $1$ કાર્બન પરમાણુ સાથે સિંગલ બોન્ડ દ્વારા જોડાયેલ છે. કુલ $4$ સિગ્મા બંધ $\rightarrow sp^3$ સંકરણ.
$2$. કાર્બન $3$ $(-CH=)$: તે $1$ હાઇડ્રોજન પરમાણુ,$1$ કાર્બન પરમાણુ સાથે સિંગલ બોન્ડ અને $1$ કાર્બન પરમાણુ સાથે ડબલ બોન્ડ દ્વારા જોડાયેલ છે. કુલ $3$ સિગ્મા બંધ $\rightarrow sp^2$ સંકરણ.
$3$. કાર્બન $5$ $(-C \equiv)$: તે $1$ કાર્બન પરમાણુ સાથે સિંગલ બોન્ડ અને $1$ કાર્બન પરમાણુ સાથે ટ્રિપલ બોન્ડ દ્વારા જોડાયેલ છે. કુલ $2$ સિગ્મા બંધ $\rightarrow sp$ સંકરણ.
આમ,કાર્બન $1, 3$ અને $5$ માટે સંકરણનો ક્રમ $sp^3, sp^2, sp$ છે.
29
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
ગ્રીન કેમિસ્ટ્રી (હરિત રસાયણવિજ્ઞાન) એટલે એવી પ્રક્રિયાઓ જે
A
ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા સાથે સંબંધિત છે
B
વનસ્પતિઓમાં થતી પ્રક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે
C
પ્રક્રિયા દરમિયાન રંગ ઉત્પન્ન કરે છે
D
જોખમી રસાયણોનો ઉપયોગ અને ઉત્પાદન ઘટાડે છે

Solution

(D) ગ્રીન કેમિસ્ટ્રી એટલે એવી પ્રક્રિયાઓ અને રાસાયણિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને આપણી દૈનિક જરૂરિયાતોના રસાયણોનું ઉત્પાદન કરવું જે ઝેરી રસાયણોનો ઉપયોગ ન કરે અને વાતાવરણમાં આવા રસાયણો મુક્ત ન કરે.
આમ,ગ્રીન કેમિસ્ટ્રી એ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટેનું એક વૈકલ્પિક સાધન છે.
30
ChemistryMCQAIPMT · 2008
નીચેના $E^o$ મૂલ્યોના આધારે,સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા કયો છે?
$[Fe(CN)_6]^{4-} \rightarrow [Fe(CN)_6]^{3-} + e^-$; $E^o = -0.35 \ V$
$Fe^{2+} \rightarrow Fe^{3+} + e^-$; $E^o = -0.77 \ V$
A
$Fe^{3+}$
B
$[Fe(CN)_6]^{3-}$
C
$[Fe(CN)_6]^{4-}$
D
$Fe^{2+}$

Solution

(A) રિડક્શન અર્ધ-પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$[Fe(CN)_6]^{3-} + e^- \rightarrow [Fe(CN)_6]^{4-}$; $E^o = +0.35 \ V$
$Fe^{3+} + e^- \rightarrow Fe^{2+}$; $E^o = +0.77 \ V$
જે પદાર્થનું રિડક્શન પોટેન્શિયલ વધારે હોય તે પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
$E^o$ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$0.77 \ V > 0.35 \ V$.
તેથી,$Fe^{3+}$ એ સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
31
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
ઓઝોન અણુ $(O_3)$ નો કોણીય આકાર શેનો બનેલો છે?
A
$1\sigma$ અને $1\pi$ બંધ
B
$2\sigma$ અને $1\pi$ બંધ
C
$1\sigma$ અને $2\pi$ બંધો
D
$2\sigma$ અને $2\pi$ બંધો

Solution

(B) ઓઝોન અણુ $(O_3)$ બે કેનોનિકલ બંધારણો વચ્ચે સંસ્પંદન દર્શાવે છે. દરેક સંસ્પંદન બંધારણમાં,એક $O-O$ એકલ બંધ (જે $\sigma$-બંધ છે) અને એક $O=O$ દ્વિબંધ (જે એક $\sigma$-બંધ અને એક $\pi$-બંધનો બનેલો છે) હોય છે.
તેથી,ઓઝોન અણુના એકંદર બંધારણમાં કુલ $2 \sigma$-બંધ અને $1 \pi$-બંધ હોય છે.
32
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
આ અણુમાં કેટલા સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ (stereoisomers) છે?
$CH_3CH=CHCH_2CH(Br)CH_3$
A
$8$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) આ અણુ $CH_3-CH=CH-CH_2-CH(Br)-CH_3$ છે.
તેમાં એક કાયરલ કેન્દ્ર $(n=1)$ અને ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતો એક દ્વિબંધ $(m=1)$ છે.
કાયરલ કેન્દ્ર બે વિન્યાસ ($R$ અને $S$) માં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,જે $2^1 = 2$ પ્રકાશીય સમઘટકો આપે છે.
દ્વિબંધ બે વિન્યાસ ($cis$ અને $trans$) માં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,જે $2^1 = 2$ ભૌમિતિક સમઘટકો આપે છે.
કાયરલ કેન્દ્ર અને દ્વિબંધ વચ્ચે કોઈ સમપ્રમાણતા ન હોવાથી,કુલ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $2^n \times 2^m = 2^1 \times 2^1 = 4$ થાય છે.
33
ChemistryMCQAIPMT · 2008
ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રત્યે એસિલ સંયોજનોની સાપેક્ષ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ કયો છે?
A
$Acid \ anhydride > Amide > Ester > Acyl \ chloride$
B
$Acyl \ chloride > Ester > Acid \ anhydride > Amide$
C
$Acyl \ chloride > Acid \ anhydride > Ester > Amide$
D
$Ester > Acyl \ chloride > Amide > Acid \ anhydride$

Solution

(C) એસિલ સંયોજનોમાં (જેમ કે એસિલ ક્લોરાઇડ,એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ,એસ્ટર અને એમાઇડ),$RCO-$ સમૂહ સમાન હોય છે; તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતા એ લિવિંગ ગ્રુપ $Z$ (જેમ કે $Cl^-$,$RCOO^-$,$R'O^-$,$NH_2^-$,વગેરે) ના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે.
જો સમૂહ $Z$ નિર્બળ બેઇઝ હોય,તો તે પ્રબળ લિવિંગ ગ્રુપ તરીકે વર્તે છે અને ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રત્યે તેની પ્રતિક્રિયાત્મકતા વધુ હોય છે.
$Z$ સમૂહોની બેઝિકતાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$Cl^- < RCOO^- < R'O^- < NH_2^-$
લિવિંગ ગ્રુપની ક્ષમતા બેઝિકતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$RCOCl > (RCO)_2O > RCOOR' > RCONH_2$
તેથી,સાચો ક્રમ છે: $Acyl \ chloride > Acid \ anhydride > Ester > Amide$.
34
ChemistryMCQAIPMT · 2008
ઉર્જા મુક્ત કરતી ચયાપચયની પ્રક્રિયા જેમાં સબસ્ટ્રેટનું ઓક્સિડેશન બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર વગર થાય છે,તેને શું કહેવામાં આવે છે?
A
ગ્લાયકોલિસિસ
B
આથવણ (Fermentation)
C
જારક શ્વસન
D
પ્રકાશશ્વસન

Solution

(B) આથવણ (Fermentation) એ એક અજારક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જેમાં કાર્બનિક સબસ્ટ્રેટ (જેમ કે ગ્લુકોઝ) નું આંશિક ઓક્સિડેશન થાય છે,જેથી $O_2$ જેવા બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનારની ગેરહાજરીમાં ઉર્જા $(ATP)$ ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બનિક અણુ પોતે જ અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે,જેના પરિણામે ઇથેનોલ અથવા લેક્ટિક એસિડ જેવા ઉત્પાદનો બને છે.
35
ChemistryMCQAIPMT · 2008
સૌથી વધુ સક્રિય ફેગોસાઇટિક (ભક્ષક) શ્વેતકણો કયા છે?
A
ન્યુટ્રોફિલ્સ અને ઇઓસિનોફિલ્સ
B
લિમ્ફોસાઇટ્સ અને મેક્રોફેજ
C
ઇઓસિનોફિલ્સ અને લિમ્ફોસાઇટ્સ
D
ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ

Solution

(D) શ્વેતકણો $(WBCs)$ અથવા લ્યુકોસાઇટ્સ એ રોગપ્રતિકારક તંત્રના આવશ્યક ઘટકો છે.
વિવિધ પ્રકારના $WBCs$ માંથી, ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ પ્રાથમિક ફેગોસાઇટિક (ભક્ષક) કોષો છે.
ન્યુટ્રોફિલ્સ સૌથી વધુ સંખ્યામાં જોવા મળતા $WBCs$ $(60-65\%)$ છે અને તે ચેપના સ્થાને પહોંચનારા પ્રથમ કોષો છે, જે રોગકારકોનું ભક્ષણ કરીને તેનો નાશ કરે છે.
મોનોસાઇટ્સ એ સૌથી મોટા $WBCs$ છે અને પેશીઓમાં તે મેક્રોફેજમાં રૂપાંતરિત થાય છે, જે ફેગોસાઇટોસિસની પ્રક્રિયામાં અત્યંત કાર્યક્ષમ હોય છે.
તેથી, ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ સૌથી વધુ સક્રિય ફેગોસાઇટિક કોષો છે.
36
ChemistryMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયા સજીવમાં નર અને માદા જન્યુજનક (gametophytes) મુક્ત-જીવી સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી?
A
Pteris
B
Funaria
C
Polytrichum
D
Cedrus

Solution

(D) $Cedrus$ (એક અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં નર અને માદા જન્યુજનક મુક્ત-જીવી સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.
તેઓ બીજાણુધાની (sporangia) ની અંદર જ રહે છે,જે બીજાણુજનક (sporophyte) પર જળવાઈ રહે છે.
તેની સરખામણીમાં,$Pteris$ જેવી ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,જન્યુજનક (પ્રતંતુ - prothallus) મુક્ત-જીવી અને સ્વતંત્ર હોય છે.
$Funaria$ અને $Polytrichum$ જેવી દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,જન્યુજનક એ જીવનચક્રનો મુખ્ય,મુક્ત-જીવી અને સ્વતંત્ર તબક્કો છે.
37
ChemistryMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયું વિષમબીજાણુક (heterosporous) છે?
A
Dryopteris
B
Salvinia
C
Adiantum
D
Equisetum

Solution

(B) વિષમબીજાણુકતા એટલે કે બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓનું ઉત્પાદન,જેને લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores) કહેવામાં આવે છે.
વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,ખાસ કરીને ત્રિઅંગી (Pteridophytes) માં,$Salvinia$,$Selaginella$,$Azolla$,$Marsilea$ અને $Isoetes$ પ્રજાતિઓ વિષમબીજાણુક તરીકે ઓળખાય છે.
$Dryopteris$,$Adiantum$ અને $Equisetum$ સામાન્ય રીતે સમબીજાણુક (homosporous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
38
ChemistryMCQAIPMT · 2008
નીચે ચાર દ્વિપરમાણ્વીય સ્પીસીઝ આપવામાં આવી છે. તેમાં બંધ ક્રમાંક (bond order) વધતો હોય તેવો સાચો ક્રમ ઓળખો:
A
$He_2^+ < O_2^- < NO < C_2^{2-}$
B
$He_2^+ < O_2^- < NO < C_2^{2-}$
C
$NO < O_2^- < C_2^{2-} < He_2^+$
D
$O_2^- < NO < C_2^{2-} < He_2^+$

Solution

(A) બંધ ક્રમાંક $(B.O.)$ નક્કી કરવા માટે,આપણે સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $B.O. = \frac{1}{2} (N_b - N_a)$,જ્યાં $N_b$ એ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે અને $N_a$ એ બંધપ્રતિકારક ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $He_2^+$ ($3$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $B.O. = 0.5$.
$2$. $O_2^-$ ($17$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $B.O. = 1.5$.
$3$. $NO$ ($15$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $B.O. = 2.5$.
$4$. $C_2^{2-}$ ($14$ ઇલેક્ટ્રોન) માટે: $B.O. = 3.0$.
આમ,બંધ ક્રમાંકનો વધતો ક્રમ $He_2^+ < O_2^- < NO < C_2^{2-}$ છે.
39
ChemistryMCQAIPMT · 2008
જો કોઈ વાયુ અચળ તાપમાને વિસ્તરણ પામે,તો તે સૂચવે છે કે
A
અણુઓની ગતિ ઊર્જા સમાન રહે છે
B
વાયુના અણુઓની સંખ્યા વધે છે
C
અણુઓની ગતિ ઊર્જા ઘટે છે
D
વાયુનું દબાણ વધે છે

Solution

(A) જો કોઈ વાયુ અચળ તાપમાને વિસ્તરણ પામે,તો તે સૂચવે છે કે અણુઓની ગતિ ઊર્જા સમાન રહે છે.
વાયુના અણુની સરેરાશ ગતિ ઊર્જાનું સૂત્ર: $KE = \frac{3}{2} kT$ છે.
આમ,$K.E. \propto T$.
અચળ તાપમાને,ગતિ ઊર્જા અચળ રહે છે.
40
ChemistryMCQAIPMT · 2008
એક લાંબા સોલેનોઈડમાં $500$ આંટા છે. જ્યારે તેમાંથી $2$ $A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે સોલેનોઈડના દરેક આંટા સાથે સંકળાયેલ ચુંબકીય ફ્લક્સ $4 \times 10^{-3}$ Wb છે. સોલેનોઈડનું આત્મ-પ્રેરકત્વ (self-inductance) ....... $H$ છે.
A
$1$
B
$4$
C
$2.5$
D
$2$

Solution

(A) કુલ ચુંબકીય ફ્લક્સ સાંકળ $\Phi$ એ આંટાઓની સંખ્યા $N$ અને દરેક આંટા સાથે સંકળાયેલ ફ્લક્સ $\phi$ ના ગુણાકાર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\Phi = N \phi$
અહીં $N = 500$ અને $\phi = 4 \times 10^{-3}$ Wb આપેલ છે,તેથી કુલ ફ્લક્સ:
$\Phi = 500 \times 4 \times 10^{-3} = 2$ Wb.
આત્મ-પ્રેરકત્વ $L$ એ સંબંધ $\Phi = LI$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $I$ એ વિદ્યુતપ્રવાહ છે.
$L = \frac{\Phi}{I} = \frac{2}{2} = 1$ $H$.
તેથી,સોલેનોઈડનું આત્મ-પ્રેરકત્વ $1$ $H$ છે.
41
ChemistryMCQAIPMT · 2008
તાપમાનના એક નવા સ્કેલ (જે રેખીય છે) જેને $W$ સ્કેલ કહેવામાં આવે છે,તેના પર પાણીના ઠારબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ અનુક્રમે $39\,^{\circ}W$ અને $239\,^{\circ}W$ છે. સેલ્સિયસ સ્કેલ પર $39\,^{\circ}C$ તાપમાનને અનુરૂપ નવા સ્કેલ પર તાપમાન કેટલું હશે? ............. $^{\circ}W$
A
$200$
B
$139$
C
$78$
D
$117$

Solution

(D) કોઈપણ બે રેખીય તાપમાનના સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ આ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{X - X_{ice}}{X_{steam} - X_{ice}} = \frac{Y - Y_{ice}}{Y_{steam} - Y_{ice}}$.
અહીં,સેલ્સિયસ સ્કેલ $(C)$ માટે: $C_{ice} = 0\,^{\circ}C$ અને $C_{steam} = 100\,^{\circ}C$.
$W$ સ્કેલ માટે: $W_{ice} = 39\,^{\circ}W$ અને $W_{steam} = 239\,^{\circ}W$.
જ્યારે $C = 39\,^{\circ}C$ હોય ત્યારે આપણે $W$ શોધવા માંગીએ છીએ.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{39 - 0}{100 - 0} = \frac{W - 39}{239 - 39}$.
$\frac{39}{100} = \frac{W - 39}{200}$.
$0.39 = \frac{W - 39}{200}$.
$W - 39 = 0.39 \times 200 = 78$.
$W = 78 + 39 = 117\,^{\circ}W$.
42
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
$CH_3-CH=CH-CH_2-CH(Br)-CH_3$ અણુમાં કેટલા સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ (stereoisomers) હોય છે?
A
$8$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) $CH_3-CH=CH-CH_2-CH(Br)-CH_3$ અણુમાં બે સ્ટીરિયોજેનિક કેન્દ્રો છે:
$1$. કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(CH=CH)$ જે ભૌમિતિક સમઘટકતા (geometrical isomerism) દર્શાવે છે.
$2$. $C-5$ સ્થાન પર રહેલો કાયરલ કાર્બન જે પ્રકાશીય સમઘટકતા (optical isomerism) દર્શાવે છે.
અહીં $n = 2$ સ્ટીરિયોજેનિક કેન્દ્રો છે અને તે સમાન નથી,તેથી કુલ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
કુલ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ $= 2^2 = 4$.
43
ChemistryMCQAIPMT · 2008
એસિડિક માધ્યમમાં એક મોલ ફેરસ ઓક્ઝેલેટનું સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન કરવા માટે જરૂરી $MnO_4^-$ ના મોલની સંખ્યા .............. $moles$ હશે.
A
$7.5$
B
$0.2$
C
$0.6$
D
$0.4$

Solution

(C) સંતુલિત રેડોક્સ પ્રક્રિયામાં $Fe^{2+}$ નું $Fe^{3+}$ માં અને $C_2O_4^{2-}$ નું $CO_2$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જ્યારે $MnO_4^-$ નું $Mn^{2+}$ માં રિડક્શન થાય છે.
$MnO_4^-$ માટે વેલેન્સ ફેક્ટર $(v.f.)$ $5$ છે (ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $+7$ થી $+2$ નો ફેરફાર).
ફેરસ ઓક્ઝેલેટ $(FeC_2O_4)$ માટે વેલેન્સ ફેક્ટર $(v.f.)$ $3$ છે ($Fe^{2+} \to Fe^{3+}$ માટે $1$ ઇલેક્ટ્રોન અને $C_2O_4^{2-} \to 2CO_2$ માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોન; કુલ $1 + 2 = 3$).
તુલ્યતાના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા: $n_{MnO_4^-} \times (v.f.)_{MnO_4^-} = n_{FeC_2O_4} \times (v.f.)_{FeC_2O_4}$.
$n \times 5 = 1 \times 3$.
$n = \frac{3}{5} = 0.6 \text{ moles}$.
44
ChemistryMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
આણ્વિય ઘન પદાર્થો સામાન્ય રીતે બાષ્પશીલ હોય છે
B
હીરાના એકમ કોષમાં કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા $8$ છે
C
સ્ફટિકને જે બ્રાવેસ લેટિસમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે તેની સંખ્યા $14$ છે
D
આદિમ ઘન એકમ કોષમાં પરમાણુઓ દ્વારા રોકાયેલ કુલ કદનો અંશ $0.48$ છે

Solution

(D) આદિમ ઘન એકમ કોષ માટે,પેકિંગ કાર્યક્ષમતા $52.4\%$ છે,જે $0.524$ ની બરાબર છે.
તેથી,પરમાણુઓ દ્વારા રોકાયેલ કુલ કદનો અંશ $0.524$ છે,$0.48$ નથી.
આમ,વિકલ્પ $D$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.
45
ChemistryMCQAIPMT · 2008
જો $a$ એ ઘન પ્રણાલીઓ: સાદો ઘન (simple cubic),અંતઃકેન્દ્રિત ઘન (body-centered cubic) અને ફલક-કેન્દ્રિત ઘન (face-centered cubic) ની ધારની લંબાઈ દર્શાવતું હોય,તો આ પ્રણાલીઓમાં ગોળાઓની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર અનુક્રમે કેટલો થશે?
A
$\frac{1}{2}a : \frac{\sqrt{3}}{2}a : \frac{\sqrt{2}}{2}a$
B
$1a : \sqrt{3}a : \sqrt{2}a$
C
$\frac{1}{2}a : \frac{\sqrt{3}}{4}a : \frac{1}{2\sqrt{2}}a$
D
$\frac{1}{2}a : \sqrt{3}a : \frac{1}{\sqrt{2}}a$

Solution

(C) સાદા ઘન એકમ કોષ માટે,ત્રિજ્યા $r$ અને ધારની લંબાઈ $a$ વચ્ચેનો સંબંધ $r = \frac{a}{2}$ છે.
અંતઃકેન્દ્રિત ઘન $(BCC)$ એકમ કોષ માટે,સંબંધ $r = \frac{\sqrt{3}a}{4}$ છે.
ફલક-કેન્દ્રિત ઘન $(FCC)$ એકમ કોષ માટે,સંબંધ $r = \frac{a}{2\sqrt{2}}$ છે.
તેથી,આ પ્રણાલીઓમાં ગોળાઓની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{a}{2} : \frac{\sqrt{3}a}{4} : \frac{a}{2\sqrt{2}}$ થશે.
46
ChemistryMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયો સંકીર્ણ સૌથી વધુ અનુચુંબકીય (paramagnetic) ગુણધર્મ દર્શાવે છે? (જ્યાં $gly = {\text{ગ્લાયસીન}}$,$en = {\text{ઇથિલીનડાયએમાઇન}}$ અને $bpy = {\text{બાયપિરિડિલ}}$ ઘટકો છે) (પરમાણુ ક્રમાંક: $Ti = 22, V = 23, Fe = 26, Co = 27$)
A
$[Co(OX)_2(OH)_2]^{3-}$
B
$[Ti(NH_3)_6]^{3+}$
C
$[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+$
D
$[Fe(en)(bpy)(NH_3)_2]^{2+}$

Solution

(A) $I$. $[Co(OX)_2(OH)_2]^{3-}: Co^{3+} (d^6)$,$UPE = 4$ (હાઈ સ્પિન).
$II$. $[Ti(NH_3)_6]^{3+}: Ti^{3+} (d^1)$,$UPE = 1$.
$III$. $[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+: V^{5+} (d^0)$,$UPE = 0$.
$IV$. $[Fe(en)(bpy)(NH_3)_2]^{2+}: Fe^{2+} (d^6)$,$UPE = 0$ (લો સ્પિન).
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(UPE)$ $[Co(OX)_2(OH)_2]^{3-}$ માટે સૌથી વધુ હોવાથી,તે સૌથી વધુ અનુચુંબકીય ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
47
ChemistryMCQAIPMT · 2008
તાપમાનના એક નવા માપક્રમ (જે રેખીય છે) જેને $W$ માપક્રમ કહેવામાં આવે છે,તેના પર પાણીનું ઠારબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ અનુક્રમે $39\,^{\circ}W$ અને $239\,^{\circ}W$ છે. સેલ્સિયસ માપક્રમ પર $39\,^{\circ}C$ તાપમાનને અનુરૂપ નવા માપક્રમ પર તાપમાન કેટલું હશે? ............ $^{\circ}W$
A
$200$
B
$139$
C
$78$
D
$117$

Solution

(D) કોઈપણ બે રેખીય તાપમાનના માપક્રમો વચ્ચેનો સંબંધ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{X - X_{\text{freezing}}}{X_{\text{boiling}} - X_{\text{freezing}}} = \frac{C - C_{\text{freezing}}}{C_{\text{boiling}} - C_{\text{freezing}}}$.
$W$ માપક્રમ માટે,ઠારબિંદુ $39\,^{\circ}W$ છે અને ઉત્કલનબિંદુ $239\,^{\circ}W$ છે.
સેલ્સિયસ માપક્રમ માટે,ઠારબિંદુ $0\,^{\circ}C$ છે અને ઉત્કલનબિંદુ $100\,^{\circ}C$ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\frac{W - 39}{239 - 39} = \frac{39 - 0}{100 - 0}$
$\frac{W - 39}{200} = \frac{39}{100}$
$W - 39 = \frac{39 \times 200}{100}$
$W - 39 = 39 \times 2 = 78$
$W = 78 + 39 = 117\,^{\circ}W$.
48
ChemistryMCQAIPMT · 2008
બે ન્યુક્લિયસના દળ ક્રમાંકનો ગુણોત્તર $1:3$ છે. તેમની ઘનતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$(3)^{1/3} : 1$
B
$1:1$
C
$1:3$
D
$3:1$

Solution

(B) ન્યુક્લિયસની ઘનતાનું સૂત્ર $\rho = \frac{M}{V}$ છે,જ્યાં $M$ એ દળ છે અને $V$ એ કદ છે.
ન્યુક્લિયસનું દળ આશરે $A \times m_p$ જેટલું હોય છે (જ્યાં $A$ એ દળ ક્રમાંક છે અને $m_p$ એ પ્રોટોનનું દળ છે).
ન્યુક્લિયસનું કદ $V = \frac{4}{3} \pi R^3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R = R_0 A^{1/3}$ છે.
$R$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $V = \frac{4}{3} \pi R_0^3 A$ મળે છે.
આમ,ઘનતા $\rho = \frac{A \times m_p}{\frac{4}{3} \pi R_0^3 A} = \frac{3 m_p}{4 \pi R_0^3}$ થાય છે.
જેથી,$\rho$ એ દળ ક્રમાંક $A$ થી સ્વતંત્ર હોવાથી,કોઈપણ બે ન્યુક્લિયસની ઘનતાનો ગુણોત્તર હંમેશા $1:1$ રહેશે.
49
ChemistryMCQAIPMT · 2008
આકૃતિમાં એક પદાર્થ પર લાગતા ત્રણ બળો દર્શાવેલ છે. પરિણામી બળ માત્ર $y-$ દિશામાં જ રહે તે માટે,જરૂરી લઘુત્તમ વધારાના બળનું મૂલ્ય ......... $N$ છે.
Question diagram
A
$\frac{\sqrt{3}}{4}$
B
$\sqrt{3}$
C
$0.5$
D
$1.5$

Solution

(C) પરિણામી બળ માત્ર $y-$ દિશામાં રહે તે માટે,તમામ બળોનો કુલ $x-$ ઘટક શૂન્ય હોવો જોઈએ. ધારો કે વધારાનું બળ $\vec{F}_{add}$ છે.
આપેલ બળોના $x-$ ઘટકોનો સરવાળો:
$F_x = 1 \cos(60^{\circ}) + 2 \cos(60^{\circ}) - 4 \cos(60^{\circ})$
$F_x = (1 + 2 - 4) \cos(60^{\circ}) = -1 \times 0.5 = -0.5 \ N$.
$F_x = 0$ કરવા માટે,આપણને $x-$ દિશામાં $+0.5 \ N$ ના વધારાના બળની જરૂર છે. તેથી,તેનું મૂલ્ય $0.5 \ N$ છે.
50
ChemistryMCQAIPMT · 2008
ટર્બાઇન ચલાવવા માટે $60\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી $15\,kg/s$ ના દરે પાણી પડે છે. ઘર્ષણ બળોને કારણે થતું નુકસાન ઊર્જાના $10\%$ છે. ટર્બાઇન દ્વારા કેટલી પાવર ઉત્પન્ન થાય છે ($kW$ માં) $(g = 10\,m/s^2)$?
A
$12.3$
B
$7.0$
C
$8.1$
D
$10.2$

Solution

(C) એકમ સમય દીઠ ઉપલબ્ધ સ્થિતિ ઊર્જા પાવરના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P_{in} = \frac{mgh}{t} = \left(\frac{m}{t}\right)gh$.
અહીં $\frac{m}{t} = 15\,kg/s$,$h = 60\,m$,અને $g = 10\,m/s^2$ આપેલ છે.
$P_{in} = 15 \times 10 \times 60 = 9000\,W = 9\,kW$.
ઘર્ષણ બળોને કારણે થતું નુકસાન $10\%$ છે,તેથી કાર્યક્ષમતા $90\%$ છે.
ઉત્પન્ન થયેલ પાવર $P_{out} = P_{in} \times (1 - 0.10) = 9\,kW \times 0.9 = 8.1\,kW$.
51
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કઈ ગોઠવણી તેની સામે દર્શાવેલ વલણોનું સાચું ચિત્ર આપતી નથી?
A
$F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ : બંધ વિયોજન ઉર્જા
B
$F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ : વિદ્યુતઋણતા
C
$F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ : ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી
D
$(a)$ અને $(c)$ બંને

Solution

(D) હેલોજન માટે બંધ વિયોજન ઉર્જાનો ક્રમ $Cl_2 > Br_2 > F_2 > I_2$ છે,કારણ કે $F$ પરમાણુનું કદ નાનું હોવાથી,બિન-બંધનકર્તા ઇલેક્ટ્રોન વચ્ચે મજબૂત આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $(a)$ ખોટો છે.
ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી માટે,ક્રમ $Cl > F > Br > I$ છે. $F$ ના નાના કદને કારણે,આવતા ઇલેક્ટ્રોન વધુ અપાકર્ષણ અનુભવે છે,જેનાથી તેની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $Cl$ કરતા ઓછી ઋણ બને છે. તેથી,વિકલ્પ $(c)$ પણ ખોટો છે.
આમ,$(a)$ અને $(c)$ બંને ખોટા વલણો દર્શાવે છે.
52
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયું ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી (electrophilic) હુમલા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે?
A
ફિનોલ
B
ક્લોરોબેન્ઝીન
C
નાઈટ્રોબેન્ઝીન
D
બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ

Solution

(A) એરોમેટિક વલયની ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી વિસ્થાપન પ્રત્યેની સક્રિયતા તેની સાથે જોડાયેલા વિસ્થાપક પર આધાર રાખે છે.
જે સમૂહો વલયને ઇલેક્ટ્રોન આપે છે (સક્રિયકારક સમૂહો) તે વલય પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેથી તે ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી પ્રત્યે વધુ સક્રિય બને છે. ઉદાહરણ તરીકે $-OH$,$-NH_2$ વગેરે.
જે સમૂહો વલયમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ખેંચે છે (નિષ્ક્રિયકારક સમૂહો) તે વલય પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે,જેથી તે ઓછી સક્રિય બને છે. ઉદાહરણ તરીકે $-NO_2$,$-Cl$.
આપેલા વિકલ્પોમાં:
$(A)$ ફિનોલ ($-OH$ સમૂહ) $+M$ અસરને કારણે ખૂબ જ સક્રિય છે.
$(B)$ ક્લોરોબેન્ઝીન ($-Cl$ સમૂહ) તેની $-I$ અસરને કારણે નિષ્ક્રિયકારક છે.
$(C)$ નાઈટ્રોબેન્ઝીન ($-NO_2$ સમૂહ) $-I$ અને $-M$ અસરોને કારણે ખૂબ જ નિષ્ક્રિયકારક છે.
$(D)$ બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ ($-CH_2OH$ સમૂહ) હાઇપરકોન્જુગેશનને કારણે થોડું સક્રિય છે,પરંતુ તે સીધા વલય સાથે જોડાયેલા $-OH$ સમૂહ કરતા ઓછું સક્રિય છે.
તેથી,ફિનોલ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી હુમલા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
53
ChemistryAdvancedMCQAIPMT · 2008
બોડી-સેન્ટર્ડ ક્યુબિક યુનિટ સેલમાં ખાલી જગ્યાની ટકાવારી ................ $\%$ છે.
A
$34$
B
$28$
C
$30$
D
$32$

Solution

(D) $bcc$ યુનિટ સેલમાં,પરમાણુઓની સંખ્યા $Z = 2$ છે.
યુનિટ સેલમાં પરમાણુઓનું કદ $(v) = 2 \times \frac{4}{3} \pi r^3$.
$bcc$ બંધારણ માટે,ત્રિજ્યા $(r)$ અને ધારની લંબાઈ $(a)$ વચ્ચેનો સંબંધ $r = \frac{\sqrt{3}}{4} a$ છે.
કદના સૂત્રમાં $r$ ની કિંમત મૂકતા: $v = 2 \times \frac{4}{3} \pi (\frac{\sqrt{3}}{4} a)^3 = \frac{\sqrt{3}}{8} \pi a^3 \approx 0.68 a^3$.
યુનિટ સેલનું કદ $(V) = a^3$.
પેકિંગ કાર્યક્ષમતા (રોકાયેલ કદની ટકાવારી) $= \frac{v}{V} \times 100 = 68 \%$.
તેથી,ખાલી જગ્યાની ટકાવારી $= 100 \% - 68 \% = 32 \%$.
54
ChemistryAdvancedMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
હીરાના એકમ કોષમાં કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા $8$ છે.
B
સ્ફટિકને $14$ બ્રાવે લેટિસમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
C
આદિમ (primitive) કોષમાં પરમાણુઓ દ્વારા રોકાયેલ કુલ કદનો અંશ $0.52$ છે.
D
આણ્વિય ઘન પદાર્થો સામાન્ય રીતે બાષ્પશીલ હોય છે.

Solution

(A) લેટિસ બંધારણનો પેકિંગ અંશ એ એકમ કોષમાં પરમાણુઓ દ્વારા રોકાયેલ કુલ કદનો અંશ છે.
આદિમ ઘન એકમ કોષ માટે,એકમ કોષ દીઠ પરમાણુઓની સંખ્યા $(z)$ $1$ છે અને ધારની લંબાઈ $(a)$ $2r$ છે.
પેકિંગ અંશ $= \frac{z \times \frac{4}{3} \pi r^{3}}{a^{3}} = \frac{1 \times \frac{4}{3} \pi r^{3}}{(2r)^{3}} = \frac{\pi}{6} \approx 0.52$.
વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે હીરાના એકમ કોષમાં $8$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે,$4$ નહીં.
55
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2008
$p-$પ્રકારના અર્ધવાહક મેળવવા માટે સિલિકોનને નીચેનામાંથી કયા તત્વ સાથે ડોપ કરવું જોઈએ?
A
સેલેનિયમ
B
બોરોન
C
જર્મેનિયમ
D
આર્સેનિક

Solution

(B) $p-$પ્રકારના અર્ધવાહકો સિલિકોન અથવા જર્મેનિયમ જેવા સમૂહ $14$ ના તત્વોને સમૂહ $13$ ના તત્વો (ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતી અશુદ્ધિઓ) જેમ કે $B, Al, Ga$ અથવા $In$ સાથે ડોપિંગ કરીને મેળવવામાં આવે છે.
બોરોન સમૂહ $13$ નું તત્વ હોવાથી,સિલિકોનમાં બોરોન ઉમેરવાથી ઇલેક્ટ્રોન હોલ સર્જાય છે,જે $p-$પ્રકારનો અર્ધવાહક બનાવે છે.
56
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
જો $a$ એ ઘન પ્રણાલીઓની ધારની લંબાઈ દર્શાવતું હોય: સાદો ઘન (simple cubic),અંતઃકેન્દ્રિત ઘન (body-centred cubic) અને ફલક-કેન્દ્રિત ઘન (face-centred cubic),તો આ પ્રણાલીઓમાં ગોળાઓની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર અનુક્રમે કેટલો થશે?
A
$\frac{1}{2}a : \frac{\sqrt{3}}{2}a : \frac{\sqrt{2}}{2}a$
B
$1a : \sqrt{3}a : \sqrt{2}a$
C
$\frac{1}{2}a : \frac{\sqrt{3}}{4}a : \frac{1}{2\sqrt{2}}a$
D
$\frac{1}{2}a : \sqrt{3}a : \frac{1}{\sqrt{2}}a$

Solution

(C) સાદા ઘન માટે,ત્રિજ્યા $r = \frac{a}{2}$ છે.
અંતઃકેન્દ્રિત ઘન માટે,ત્રિજ્યા $r = \frac{a\sqrt{3}}{4}$ છે.
ફલક-કેન્દ્રિત ઘન માટે,ત્રિજ્યા $r = \frac{a}{2\sqrt{2}}$ છે.
તેથી,ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $\frac{a}{2} : \frac{a\sqrt{3}}{4} : \frac{a}{2\sqrt{2}}$ થશે.
57
ChemistryAdvancedMCQAIPMT · 2008
કોહલરાઉસનો નિયમ જણાવે છે કે
A
અનંત મંદને,દરેક આયન વિદ્યુતવિભાજ્યની તુલ્ય વાહકતામાં ચોક્કસ ફાળો આપે છે,પછી ભલે વિદ્યુતવિભાજ્યના બીજા આયનનું સ્વરૂપ ગમે તે હોય
B
અનંત મંદને,દરેક આયન વિદ્યુતવિભાજ્યની વાહકતામાં ચોક્કસ ફાળો આપે છે,પછી ભલે વિદ્યુતવિભાજ્યના બીજા આયનનું સ્વરૂપ ગમે તે હોય
C
સીમિત મંદને,દરેક આયન વિદ્યુતવિભાજ્યની તુલ્ય વાહકતામાં ચોક્કસ ફાળો આપે છે,પછી ભલે વિદ્યુતવિભાજ્યના બીજા આયનનું સ્વરૂપ ગમે તે હોય
D
અનંત મંદને દરેક આયન વિદ્યુતવિભાજ્યના બીજા આયનના સ્વરૂપ પર આધાર રાખીને વિદ્યુતવિભાજ્યની તુલ્ય વાહકતામાં ચોક્કસ ફાળો આપે છે.

Solution

(A) કોહલરાઉસનો નિયમ જણાવે છે કે "અનંત મંદને વિદ્યુતવિભાજ્યની તુલ્ય વાહકતા એ તેના ઘટક આયનોની તુલ્ય વાહકતાના સરવાળા જેટલી હોય છે."
$\lambda_{\infty} = \lambda_{a} + \lambda_{c}$
જ્યાં,$\lambda_{a} = \text{ઋણાયનની તુલ્ય વાહકતા}$,$\lambda_{c} = \text{ધનાયનની તુલ્ય વાહકતા}$.
દરેક આયન નિશ્ચિત તાપમાને સમાન અચળ આયનીય વાહકતા ધરાવે છે,પછી ભલે તે કોઈપણ વિદ્યુતવિભાજ્યનો ભાગ હોય.
58
ChemistryAdvancedMCQAIPMT · 2008
$298 \ K$ તાપમાને $H_2O_{(l)}$,$CO_{2_{(g)}}$ અને પેન્ટેન$_{(g)}$ માટે પ્રમાણિત મુક્ત શક્તિ (in $kJ/mol$) અનુક્રમે $-237.2$,$-394.4$ અને $-8.2$ છે. પેન્ટેન-ઓક્સિજન ફ્યુઅલ સેલ માટે $E^o_{cell}$ નું મૂલ્ય .......... $V$ છે.
A
$1.0968$
B
$0.0968$
C
$1.968$
D
$2.096$

Solution

(A) પ્રક્રિયાની પ્રમાણિત ગિબ્સ મુક્ત શક્તિની ગણતરી આ રીતે થાય છે: $\Delta G^{\circ}_{rxn} = \Sigma \Delta G^{\circ}_f (\text{products}) - \Sigma \Delta G^{\circ}_f (\text{reactants})$.
પેન્ટેનના દહન માટે: $C_5H_{12(g)} + 8O_{2(g)} \rightarrow 5CO_{2(g)} + 6H_2O_{(l)}$.
$\Delta G^{\circ}_{rxn} = [5 \times \Delta G^{\circ}_f(CO_2) + 6 \times \Delta G^{\circ}_f(H_2O)] - [\Delta G^{\circ}_f(C_5H_{12}) + 8 \times \Delta G^{\circ}_f(O_2)]$.
આપેલ છે: $\Delta G^{\circ}_f(O_2) = 0 \ kJ/mol$,$\Delta G^{\circ}_f(CO_2) = -394.4 \ kJ/mol$,$\Delta G^{\circ}_f(H_2O) = -237.2 \ kJ/mol$,અને $\Delta G^{\circ}_f(C_5H_{12}) = -8.2 \ kJ/mol$.
$\Delta G^{\circ}_{rxn} = [5(-394.4) + 6(-237.2)] - [-8.2 + 0] = -1972 - 1423.2 + 8.2 = -3387 \ kJ/mol = -3387000 \ J/mol$.
ફ્યુઅલ સેલ પ્રક્રિયામાં,સ્થાનાંતરિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $32$ છે.
$\Delta G^{\circ} = -nFE^{\circ}_{cell}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $F = 96500 \ C/mol$:
$E^{\circ}_{cell} = \frac{-\Delta G^{\circ}}{nF} = \frac{3387000}{32 \times 96500} = 1.0968 \ V$.
59
ChemistryAdvancedMCQAIPMT · 2008
એસિટોનનું બ્રોમિનેશન જે એસિડ દ્રાવણમાં થાય છે તે આ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$CH_3COCH_{3(aq)} + Br_{2(aq)} \rightarrow CH_3COCH_2Br_{(aq)} + H^+_{(aq)} + Br^-_{(aq)}$
આ પ્રતિક્રિયા સાંદ્રતા માટે ગતિજ ડેટા મેળવવામાં આવ્યા હતા.
પ્રારંભિક સાંદ્રતા,$M$
$[CH_3COCH_3]$$[Br_2]$$[H^+]$
$0.30$$0.05$$0.05$
$0.30$$0.10$$0.05$
$0.30$$0.10$$0.10$
$0.40$$0.05$$0.20$

પ્રારંભિક દર,$Br_2$ નો અદ્રશ્ય થવાનો દર,$M s^{-1}$
$5.7 \times 10^{-5}, 5.7 \times 10^{-5}, 1.14 \times 10^{-4}, 3.04 \times 10^{-4}$
આ ડેટાના આધારે,દર સમીકરણ છે
A
દર $= k [CH_3COCH_3][Br_2][H^+]^2$
B
દર $= k [CH_3COCH_3][Br_2][H^+]$
C
દર $= k [CH_3COCH_3][H^+]$
D
દર $= k [CH_3COCH_3][Br_2]$

Solution

(C) ધારો કે દરનો નિયમ $\text{Rate} = k [CH_3COCH_3]^x [Br_2]^y [H^+]^z$ છે.
પ્રયોગ $(1)$ અને $(2)$ ની સરખામણી કરતા: $[CH_3COCH_3]$ અને $[H^+]$ અચળ છે,જ્યારે $[Br_2]$ બમણું થાય છે. દર $5.7 \times 10^{-5} M s^{-1}$ રહે છે. તેથી,$y = 0$.
પ્રયોગ $(2)$ અને $(3)$ ની સરખામણી કરતા: $[CH_3COCH_3]$ અચળ છે,$[Br_2]$ અચળ છે,અને $[H^+]$ બમણું થાય છે. દર $5.7 \times 10^{-5}$ થી વધીને $1.14 \times 10^{-4}$ ($2$ ના ગુણાંકમાં) થાય છે. તેથી,$z = 1$.
પ્રયોગ $(1)$ અને $(4)$ ની સરખામણી કરતા: $[Br_2]$ અચળ છે. $[CH_3COCH_3]$ $4/3$ ગણું વધે છે અને $[H^+]$ $4$ ગણું વધે છે. દર $5.7 \times 10^{-5}$ થી વધીને $3.04 \times 10^{-4}$ ($\approx 5.33$ ના ગુણાંકમાં) થાય છે. કારણ કે $5.33 = (4/3) \times 4$,તેથી $x = 1$.
તેથી,દરનો નિયમ $\text{Rate} = k [CH_3COCH_3][H^+]$ છે.
60
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
બે અલગ-અલગ પ્રક્રિયાઓ માટે વેગ અચળાંકો $k_1$ અને $k_2$ અનુક્રમે $10^{16} \cdot e^{-2000/T}$ અને $10^{15} \cdot e^{-1000/T}$ છે. જે તાપમાને $k_1 = k_2$ થાય તે તાપમાન
A
$2000 \ K$
B
$\frac{1000}{2.303} \ K$
C
$1000 \ K$
D
$\frac{2000}{2.303} \ K$

Solution

(B) આપેલ વેગ અચળાંકો: $k_1 = 10^{16} e^{-2000/T}$ અને $k_2 = 10^{15} e^{-1000/T}$.
જે તાપમાને $k_1 = k_2$ થાય,તે માટે:
$10^{16} e^{-2000/T} = 10^{15} e^{-1000/T}$
બંને બાજુ $10^{15} e^{-2000/T}$ વડે ભાગતા:
$\frac{10^{16}}{10^{15}} = \frac{e^{-1000/T}}{e^{-2000/T}}$
$10 = e^{1000/T}$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક $(\ln)$ લેતા:
$\ln(10) = \frac{1000}{T}$
કારણ કે $\ln(10) = 2.303 \log_{10}(10) = 2.303$,તેથી:
$2.303 = \frac{1000}{T}$
$T = \frac{1000}{2.303} \ K$
61
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
$Ti(22), V(23), Cr(24)$ અને $Mn(25)$ ની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પીનો ઘટતો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$Mn > Cr > Ti > V$
B
$Ti > V > Cr > Mn$
C
$Cr > Mn > V > Ti$
D
$V > Mn > Cr > Ti$

Solution

(C) યુનિપોઝિટિવ આયનમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે જરૂરી ઉર્જાને બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી કહેવામાં આવે છે.
$M^+$ આયનોની ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાઓ નીચે મુજબ છે:
$Ti^+: [Ar] 3d^2 4s^1$
$V^+: [Ar] 3d^3 4s^1$
$Cr^+: [Ar] 3d^5$
$Mn^+: [Ar] 3d^5 4s^1$
$Cr^+$ માં,$3d^5$ રચના બરાબર અડધી ભરાયેલી છે,જે ખૂબ જ સ્થિર છે. આ સ્થિર રચનામાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
તેથી,$Cr$ ની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી $Mn$ કરતા વધારે છે.
આમ,ઘટતો ક્રમ $Cr > Mn > V > Ti$ છે.
62
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયો સંકીર્ણ સૌથી વધુ પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે? (જ્યાં $gly = {\text{ગ્લાયસીન}}$,$en = {\text{ઈથિલીનડાયએમાઈન}}$,અને $bpy = {\text{બાયપાયરિડિલ}}$ ઘટકો છે. પરમાણુ ક્રમાંક $Ti = 22, V = 23, Fe = 26, Co = 27$)
A
$[Co(ox)_2(OH)_2]^-$
B
$[Ti(NH_3)_6]^{3+}$
C
$[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+$
D
$[Fe(en)(bpy)(NH_3)_2]^{2+}$

Solution

(C) સૌથી વધુ પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સંકીર્ણમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા ગણીએ છીએ:
$1$. $[Ti(NH_3)_6]^{3+}$: $Ti$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^1)$. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$.
$2$. $[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+$: $V$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^2)$. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $2$.
$3$. $[Fe(en)(bpy)(NH_3)_2]^{2+}$: $Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^6)$. $en$ અને $bpy$ પ્રબળ લિગાન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $n=0$ થાય છે.
$4$. $[Co(ox)_2(OH)_2]^-$: $Co$ એ $+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^4)$,જે અસ્થિર છે.
આમ,$[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+$ સૌથી વધુ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n=2)$ ધરાવે છે.
63
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કઈ સવર્ગ સ્પીસીઝમાં $\Delta_o$ ($CFSE$ અષ્ટફલકીય ક્ષેત્રમાં) નું મૂલ્ય મહત્તમ હશે? ($Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક = $27$)
A
$[Co(CN)_6]^{3-}$
B
$[Co(C_2O_4)_3]^{3-}$
C
$[Co(H_2O)_6]^{3+}$
D
$[Co(NH_3)_6]^{3+}$

Solution

(A) આપેલા તમામ સંકીર્ણોમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Co^{3+}$ ($d^6$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે.
ધાતુ આયન અને તેનો ઓક્સિડેશન આંક સમાન હોવાથી,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_o)$ નું મૂલ્ય માત્ર લિગેન્ડની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે.
સ્પેક્ટ્રોકેમિકલ શ્રેણી મુજબ,લિગેન્ડની પ્રબળતાનો ક્રમ: $CN^- > NH_3 > H_2O > C_2O_4^{2-}$ છે.
$CN^-$ એ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે $d$-કક્ષકોનું સૌથી વધુ વિભાજન કરે છે.
તેથી,$[Co(CN)_6]^{3-}$ માં $\Delta_o$ નું મૂલ્ય મહત્તમ હશે.
64
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
$R-Br + Cl^- \xrightarrow{DMF} R-Cl + Br^-$ પ્રકારની $S_N2$ વિસ્થાપન પ્રક્રિયામાં,નીચેનામાંથી કોનો સાપેક્ષ દર સૌથી વધુ છે?
A
$CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-Br$
B
$CH_3-CH_2-Br$
C
$CH_3-CH_2-CH_2-Br$
D
$CH_3-CH(CH_3)-CH_2-Br$

Solution

(B) $S_N2$ પ્રક્રિયાઓમાં,પ્રક્રિયાનો દર વિસ્થાપન પામતા કાર્બન પરમાણુની આસપાસના અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
જેમ આલ્કાઈલ સમૂહનું કદ વધે અથવા પ્રક્રિયા કેન્દ્રની નજીક શાખાઓ વધે,તેમ દર ઘટે છે.
આપેલા પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સમાં,ઈથાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3-CH_2-Br)$ માં સૌથી ઓછો અવકાશી અવરોધ છે,તેથી તે સૌથી વધુ સાપેક્ષ દર દર્શાવે છે.
65
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
એસીટોફેનોન જ્યારે બેઝ $C_2H_5ONa$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે એક સ્થાયી સંયોજન આપે છે જેનું બંધારણ નીચે મુજબ છે:
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) એસીટોફેનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે. જ્યારે તેને $C_2H_5ONa$ જેવા બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
$1$. બેઝ $\alpha$-હાઇડ્રોજનનું નિષ્કર્ષણ કરીને એનોલેટ આયન (ન્યુક્લિયોફાઇલ) બનાવે છે.
$2$. આ એનોલેટ આયન એસીટોફેનોનના બીજા અણુ પર હુમલો કરે છે.
$3$. પરિણામી $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન ગરમ કરવા પર નિર્જલીકરણ પામીને $\alpha, \beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન આપે છે.
$4$. અંતિમ નીપજ વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ બંધારણને અનુરૂપ છે.
66
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
એક પ્રબળ બેઇઝ $\alpha$-હાઇડ્રોજનને કોની પાસેથી દૂર કરી શકે છે?
A
કીટોન
B
આલ્કેન
C
આલ્કીન
D
એમાઇન

Solution

(A) કીટોનમાં રહેલો કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ તેના વિદ્યુતઋણમય ઓક્સિજન પરમાણુને કારણે ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક અસર ધરાવે છે.
આ અસરને લીધે $\alpha$-કાર્બન ઇલેક્ટ્રોન-ન્યૂન બને છે,જે $\alpha$-કાર્બન સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની એસિડિકતામાં વધારો કરે છે.
પરિણામે,એક પ્રબળ બેઇઝ કીટોનમાંથી $\alpha$-હાઇડ્રોજનને સરળતાથી દૂર કરીને ઇનોલેટ આયન બનાવી શકે છે.
આ પ્રક્રિયા આલ્ડોલ સંઘનન જેવી પ્રતિક્રિયાઓનું મૂળભૂત સોપાન છે.
67
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
એનિલીનની પ્રક્રિયામાં,નીચે દર્શાવ્યા મુજબ રંગીન નીપજ $C$ મેળવવામાં આવી:
$A$ $\xrightarrow{NaNO_2/HCl} B$ $\xrightarrow{N,N-dimethylaniline, \text{cold}} C$
$C$ નું બંધારણ શું હશે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) $1$. $0-5^{\circ}C$ (ઠંડી સ્થિતિ) તાપમાને $NaNO_2$ અને $HCl$ સાથે એનિલીન $(A)$ ની પ્રક્રિયા બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(B)$ આપે છે.
$2$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(B)$ એ $N,N$-ડાયમિથાઈલએનિલીન સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક સબસ્ટીટ્યુશન (કપલિંગ પ્રક્રિયા) કરે છે.
$3$. આ કપલિંગ $N,N$-ડાયમિથાઈલએનિલીન રીંગના પેરા-સ્થાન પર થાય છે,જેનાથી $p$-ડાયમિથાઈલએમિનોએઝોબેન્ઝીન બને છે,જે 'બટર યલો' $(C)$ તરીકે ઓળખાતો પીળા રંગનો ડાય છે.
$4$. $C$ નું બંધારણ $Ph-N=N-C_6H_4-N(CH_3)_2$ છે.
68
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
$DNA$ માં,પૂરક બેઝ કયા છે?
A
એડેનાઇન અને ગ્વાનાઇન; થાઇમિન અને સાયટોસિન
B
યુરેસિલ અને એડેનાઇન; સાયટોસિન અને ગ્વાનાઇન
C
એડેનાઇન અને થાઇમિન; ગ્વાનાઇન અને સાયટોસિન
D
એડેનાઇન અને થાઇમિન; ગ્વાનાઇન અને યુરેસિલ

Solution

(C) $DNA$ એક દ્વિ-કુંતલમય બંધારણ ધરાવે છે.
આ કુંતલ પોલીન્યુક્લિઓટાઇડ શૃંખલાઓ ધરાવે છે અને આ શૃંખલાઓ હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$DNA$ ના દ્વિ-કુંતલમાં,એડેનાઇન $(A)$ હંમેશા થાઇમિન $(T)$ સાથે અને ગ્વાનાઇન $(G)$ હંમેશા સાયટોસિન $(C)$ સાથે જોડાય છે.
69
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયું એમાઈન હોર્મોન છે?
A
ઇન્સ્યુલિન
B
પ્રોજેસ્ટેરોન
C
થાયરોક્સિન
D
ઓક્સિપ્યુરિન

Solution

(C) એમાઈન હોર્મોન્સ એમિનો એસિડમાંથી મેળવવામાં આવે છે. $Thyroxine$ એ એક એમાઈન હોર્મોન છે,જે એમિનો એસિડ ટાયરોસિનનું આયોડિનેટેડ વ્યુત્પન્ન છે.
તે થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય શરીરમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ,પ્રોટીન અને લિપિડ્સના ચયાપચયનું નિયમન કરવાનું છે.
70
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2008
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
$Buna-S$ એ બ્યુટાડાઈન અને સ્ટાયરીનનો સહ-પોલિમર છે.
B
કુદરતી રબર એ આઈસોપ્રીનનો $1,4$-પોલિમર છે.
C
વલ્કેનાઈઝેશનમાં,વિવિધ સાંકળો વચ્ચે સલ્ફરના પુલનું નિર્માણ રબરને સખત અને મજબૂત બનાવે છે.
D
કુદરતી રબરમાં દરેક દ્વિ-બંધ પર $trans$-બંધારણ હોય છે.

Solution

(D) કુદરતી રબર એ $cis-1,4-polyisoprene$ છે અને તેમાં દ્વિ-બંધની આસપાસ તમામ $cis$ બંધારણો હોય છે. તે લેટેક્સમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે જે $cis$ સ્વરૂપમાં મેળવવામાં આવે છે,જેને રબરના ઝાડ ($Havea$ $brasiliensis$) માંથી $Havea$ રબર કહેવામાં આવે છે. તેથી,કુદરતી રબરમાં $trans$-બંધારણ હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.
71
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચેના $E^o$ મૂલ્યોના આધારે,સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા કયો છે?
$[Fe(CN)_6]^{4-} \to [Fe(CN)_6]^{3-} + e^-; E^o = -0.35 \ V$
$Fe^{2+} \to Fe^{3+} + e^-; E^o = -0.77 \ V$
A
$[Fe(CN)_6]^{4-}$
B
$Fe^{2+}$
C
$Fe^{3+}$
D
$[Fe(CN)_6]^{3-}$

Solution

(C) આપેલ પ્રક્રિયાઓ ઓક્સિડેશન અર્ધ-પ્રક્રિયાઓ છે. ઓક્સિડેશનકર્તા નક્કી કરવા માટે,આપણે રિડક્શન પોટેન્શિયલ $(E^o_{red})$ જોઈએ છીએ.
પ્રથમ પ્રક્રિયા માટે: $[Fe(CN)_6]^{3-} + e^- \to [Fe(CN)_6]^{4-}$,$E^o_{red} = +0.35 \ V$.
બીજી પ્રક્રિયા માટે: $Fe^{3+} + e^- \to Fe^{2+}$,$E^o_{red} = +0.77 \ V$.
વધારે રિડક્શન પોટેન્શિયલ રિડક્શન થવાની વધુ વૃત્તિ સૂચવે છે,જે તે સ્પીસીઝને વધુ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા બનાવે છે.
બંનેની સરખામણી કરતા,$Fe^{3+}$ નો રિડક્શન પોટેન્શિયલ વધારે છે $(+0.77 \ V > +0.35 \ V)$.
તેથી,$Fe^{3+}$ સૌથી પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
72
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રત્યે એસિલ સંયોજનોની સાપેક્ષ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ કયો છે?
A
એસિલ ક્લોરાઇડ $ > $ એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ $ > $ એસ્ટર $ > $ એમાઇડ
B
એસ્ટર $ > $ એસિલ ક્લોરાઇડ $ > $ એમાઇડ $ > $ એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ
C
એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ $ > $ એમાઇડ $ > $ એસ્ટર $ > $ એસિલ ક્લોરાઇડ
D
એસિલ ક્લોરાઇડ $ > $ એસ્ટર $ > $ એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ $ > $ એમાઇડ

Solution

(A) ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપનની સરળતા લિવિંગ ગ્રુપ (leaving group) ના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે. જ્યારે સંયોજનમાં સમૂહની દૂર થવાની વૃત્તિ (leaving tendency) વધારે હોય,ત્યારે તે સંયોજન ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રત્યે વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે.
ન્યુક્લિયોફિલિક એસિલ વિસ્થાપન બે તબક્કામાં પૂર્ણ થાય છે.
દૂર થવાની વૃત્તિનો ક્રમ $Cl^{-} > RCOO^{-} > RO^{-} > NH_{2}^{-}$ છે અને તેથી,એસિલ સંયોજનની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$RCOCl$ (એસિલ ક્લોરાઇડ) $ > (RCO)_2O$ (એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ) $ > RCOOR$ (એસ્ટર) $ > RCONH_2$ (એમાઇડ).
73
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2008
નીચે આપેલા કાર્બોક્સિલિક એસિડ માટે એસિડિકતાનો ઉતરતો ક્રમ કયો છે:
$A.$ $CH_3COOH$
$B.$ $F_3C-COOH$
$C.$ $ClCH_2-COOH$
$D.$ $FCH_2-COOH$
$E.$ $BrCH_2-COOH$
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$D > B > A > E > C$
B
$E > D > B > A > C$
C
$B > C > D > E > A$
D
$B > D > C > E > A$

Solution

(D) કાર્બોક્સિલિક એસિડની એસિડિકતા પ્રોટોન ગુમાવ્યા પછી બનતા કાર્બોક્સિલેટ આયનની સ્થિરતા દ્વારા નક્કી થાય છે. ઇલેક્ટ્રોન-ખેંચનાર સમૂહો ($-I$ અસર) ઋણ વીજભારને સ્થિર કરીને એસિડિકતા વધારે છે,જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન-દાતા સમૂહો ($+I$ અસર) એસિડિકતા ઘટાડે છે.
$1$. $B$ $(F_3C-COOH)$: ત્રણ અત્યંત વિદ્યુતઋણ ફ્લોરિન પરમાણુઓ ધરાવે છે,જે પ્રબળ $-I$ અસર દર્શાવે છે,તેથી તે સૌથી વધુ એસિડિક છે.
$2$. $D$ $(FCH_2-COOH)$: એક ફ્લોરિન પરમાણુ ધરાવે છે,જે ક્લોરિન અથવા બ્રોમિન કરતા વધુ પ્રબળ $-I$ અસર ધરાવે છે.
$3$. $C$ $(ClCH_2-COOH)$: ક્લોરિન પરમાણુ ધરાવે છે,જેની $-I$ અસર ફ્લોરિન કરતા ઓછી પણ બ્રોમિન કરતા વધુ છે.
$4$. $E$ $(BrCH_2-COOH)$: બ્રોમિન પરમાણુ ધરાવે છે,જે હેલોજનમાં સૌથી ઓછી $-I$ અસર ધરાવે છે.
$5$. $A$ $(CH_3COOH)$: મિથાઈલ સમૂહ ધરાવે છે,જે $+I$ અસર દર્શાવે છે,જે કાર્બોક્સિલેટ આયનને અસ્થિર બનાવે છે અને તેને સૌથી ઓછો એસિડિક બનાવે છે.
આમ,એસિડિકતાનો ઉતરતો ક્રમ $B > D > C > E > A$ છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real AIPMT style covering Chemistry with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Chemistry papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live AIPMT mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Chemistry questions are in AIPMT 2008?

There are 95 Chemistry questions from the AIPMT 2008 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.

Are AIPMT 2008 Chemistry solutions available in Gujarati?

Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice AIPMT 2008 Chemistry as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full AIPMT mock test covering Chemistry with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Chemistry papers from AIPMT previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix AIPMT Chemistry questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Chemistry Paper

Pick AIPMT 2008 Chemistry questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.