ChemistryQ1–80 of 80 questions
Page 1 of 1 · Gujarati
1
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
સલ્ફર $S_2Cl_2$ અને $SCl_2$ ક્લોરાઈડ બનાવે છે. $SCl_2$ માં સલ્ફરનું તુલ્ય દળ $...$ $g/mol$ છે.
A
$8$
B
$16$
C
$64.8$
D
$32$
Solution
(B) સલ્ફરનું પરમાણ્વીય દળ $32 \ g/mol$ છે.
$SCl_2$ માં,સલ્ફરની સંયોજકતા $2$ છે.
તેથી,સલ્ફરનું તુલ્ય દળ = $\frac{32}{2} = 16 \ g/mol$ થાય.
$SCl_2$ માં,સલ્ફરની સંયોજકતા $2$ છે.
તેથી,સલ્ફરનું તુલ્ય દળ = $\frac{32}{2} = 16 \ g/mol$ થાય.
0 likesView Solution
2
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ એન્ટિડાયાબિટીક દવા છે?
A
ઇન્સ્યુલિન
B
પેનિસિલિન
C
ક્લોરોક્વિન
D
એસ્પિરિન
Solution
(A) . ઇન્સ્યુલિન એ એન્ટિડાયાબિટીક દવા છે જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં બ્લડ સુગરના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાય છે.
0 likesView Solution
3
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ આકૃતિ કણાભસૂત્ર (mitochondrion) ના કાર્યને યોગ્ય રીતે સમજાવે છે?
A
B
C
D
Solution
(A) કણાભસૂત્ર એ જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં કોષ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ઓક્સિજન $(O_2)$ નો અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે ઉપયોગ થાય છે,અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ તથા પાણી $(H_2O)$ ઉત્પન્ન કરવા માટે કાર્બનિક પદાર્થોનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
સાથે જ,આ પ્રક્રિયાઓમાંથી મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ એડેનોસિન ડાયફોસ્ફેટ $(ADP)$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ ના ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
તેથી,સાચી આકૃતિ એ દર્શાવે છે કે $O_2$,$ADP$,અને $Phosphate$ કણાભસૂત્ર $(M)$ માં પ્રવેશે છે,જ્યારે $H_2O$,$ATP$,અને $CO_2$ નીપજ તરીકે મુક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ઓક્સિજન $(O_2)$ નો અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે ઉપયોગ થાય છે,અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ તથા પાણી $(H_2O)$ ઉત્પન્ન કરવા માટે કાર્બનિક પદાર્થોનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
સાથે જ,આ પ્રક્રિયાઓમાંથી મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ એડેનોસિન ડાયફોસ્ફેટ $(ADP)$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ ના ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
તેથી,સાચી આકૃતિ એ દર્શાવે છે કે $O_2$,$ADP$,અને $Phosphate$ કણાભસૂત્ર $(M)$ માં પ્રવેશે છે,જ્યારે $H_2O$,$ATP$,અને $CO_2$ નીપજ તરીકે મુક્ત થાય છે.
0 likesView Solution
4
ChemistryMCQAIIMS · 2015
આકૃતિ મિલરના પ્રયોગને દર્શાવે છે. લેબલિંગનું સાચું સંયોજન પસંદ કરો.
A
$A$-ઇલેક્ટ્રોડ્સ,$B$-$NH_3 + H_2 + H_2O + CH_4$,$C$-ઠંડું પાણી,$D$-વેક્યુમ,$E-U$ ટ્રેપ
B
$A$-ઇલેક્ટ્રોડ્સ,$B$-$NH_4 + H_2 + CO_2 + CH_3$,$C$-ગરમ પાણી,$D$-વેક્યુમ,$E-U$ ટ્રેપ
C
$A$-ઇલેક્ટ્રોડ્સ,$B$-$NH_3 + H_2O$,$C$-ગરમ પાણી,$D$-નળ,$E-U$ ટ્રેપ
D
$A$-ઇલેક્ટ્રોડ્સ,$B$-$NH_3 + H_2 + H_2O + CH_4$,$C$-વરાળ,$D$-વેક્યુમ,$E-U$ ટ્રેપ
Solution
(A) મિલરના પ્રયોગમાં,લેબલ્સ નીચેના ઘટકો દર્શાવે છે:
$A$: વીજળીના ચમકારાનું અનુકરણ કરવા માટે ઇલેક્ટ્રિક ડિસ્ચાર્જ બનાવવા વપરાતા ઇલેક્ટ્રોડ્સ.
$B$: વાયુઓનું મિશ્રણ જેમાં $NH_3$,$H_2$,$H_2O$ (પાણીની વરાળ) અને $CH_4$ (મિથેન) $2:2:1:2$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
$C$: એક કન્ડેન્સર જેમાં વાયુઓને ઠંડા કરવા અને ઉત્પાદનોને ઘટ્ટ કરવા માટે ઠંડું પાણી પરિભ્રમણ કરવામાં આવે છે.
$D$: સિસ્ટમમાંથી હવા કાઢવા માટે વપરાતો વેક્યુમ પંપ.
$E$: કાર્બનિક સંયોજનો ધરાવતું ઘટ્ટ પ્રવાહી એકત્રિત કરવા માટે વપરાતો $U$-આકારનો ટ્રેપ.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચું સંયોજન છે.
$A$: વીજળીના ચમકારાનું અનુકરણ કરવા માટે ઇલેક્ટ્રિક ડિસ્ચાર્જ બનાવવા વપરાતા ઇલેક્ટ્રોડ્સ.
$B$: વાયુઓનું મિશ્રણ જેમાં $NH_3$,$H_2$,$H_2O$ (પાણીની વરાળ) અને $CH_4$ (મિથેન) $2:2:1:2$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
$C$: એક કન્ડેન્સર જેમાં વાયુઓને ઠંડા કરવા અને ઉત્પાદનોને ઘટ્ટ કરવા માટે ઠંડું પાણી પરિભ્રમણ કરવામાં આવે છે.
$D$: સિસ્ટમમાંથી હવા કાઢવા માટે વપરાતો વેક્યુમ પંપ.
$E$: કાર્બનિક સંયોજનો ધરાવતું ઘટ્ટ પ્રવાહી એકત્રિત કરવા માટે વપરાતો $U$-આકારનો ટ્રેપ.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચું સંયોજન છે.
0 likesView Solution
5
ChemistryMCQAIIMS · 2015
રાસાયણિક રીતે બોરેક્ષ એ:
A
સોડિયમ મેટાબોરેટ
B
સોડિયમ ઓર્થો બોરેટ
C
સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ
D
સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકા હાઇડ્રેટ
Solution
(D) બોરેક્ષ એ $Na_2B_4O_7 \cdot 10H_2O$ સૂત્ર ધરાવતું રાસાયણિક સંયોજન છે.
તેનું રાસાયણિક નામ સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકા હાઇડ્રેટ છે.
તે સામાન્ય રીતે સફેદ સ્ફટિકીય ઘન પદાર્થ તરીકે જોવા મળે છે.
તેનું રાસાયણિક નામ સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકા હાઇડ્રેટ છે.
તે સામાન્ય રીતે સફેદ સ્ફટિકીય ઘન પદાર્થ તરીકે જોવા મળે છે.
0 likesView Solution
6
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયો ઓક્સાઇડ પ્રબળ બેઝિક છે?
A
$B_{2}O_{3}$
B
$Al_{2}O_{3}$
C
$Ga_{2}O_{3}$
D
$Tl_{2}O_{3}$
Solution
(D) બોરોન ફેમિલી (સમૂહ $13$) માં,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
$B_{2}O_{3}$ સ્વભાવે એસિડિક છે.
$Al_{2}O_{3}$ અને $Ga_{2}O_{3}$ ઉભયગુણી છે.
$In_{2}O_{3}$ નિર્બળ બેઝિક છે.
$Tl_{2}O_{3}$ પ્રબળ બેઝિક છે કારણ કે $Tl$ આ સમૂહનું સૌથી વધુ ધાત્વીય તત્વ છે.
$B_{2}O_{3}$ સ્વભાવે એસિડિક છે.
$Al_{2}O_{3}$ અને $Ga_{2}O_{3}$ ઉભયગુણી છે.
$In_{2}O_{3}$ નિર્બળ બેઝિક છે.
$Tl_{2}O_{3}$ પ્રબળ બેઝિક છે કારણ કે $Tl$ આ સમૂહનું સૌથી વધુ ધાત્વીય તત્વ છે.
0 likesView Solution
7
ChemistryMCQAIIMS · 2015
શરીરના પેશીઓમાંથી રુધિરમાં મુક્ત થતો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ નો મોટો ભાગ કયા સ્વરૂપે હોય છે?
A
રુધિર પ્લાઝ્મા અને $RBCs$ માં બાયકાર્બોનેટ
B
રુધિર પ્લાઝ્મામાં મુક્ત $CO_2$
C
$70\%$ કાર્બામિનો-હિમોગ્લોબિન અને $30\%$ બાયકાર્બોનેટ તરીકે
D
$RBCs$ માં કાર્બામિનો-હિમોગ્લોબિન
Solution
(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
પેશીના સ્થાને,ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને કારણે $CO_2$ નું આંશિક દબાણ ઊંચું હોય છે.
$CO_2$ રુધિરમાં ($RBCs$ અને પ્લાઝ્મા) પ્રસરણ પામે છે અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે છે,જે પછી બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ અને હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ માં વિભાજિત થાય છે.
આશરે $70\%$ $CO_2$ બાયકાર્બોનેટના સ્વરૂપમાં વહન પામે છે.
વાયુકોષ્ઠના સ્થાને,જ્યાં $CO_2$ નું આંશિક દબાણ ઓછું હોય છે,ત્યાં પ્રતિક્રિયા વિરુદ્ધ દિશામાં આગળ વધે છે,જેના પરિણામે $CO_2$ અને $H_2O$ બને છે,જે પછી ઉચ્છવાસ દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવે છે.
પેશીના સ્થાને,ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને કારણે $CO_2$ નું આંશિક દબાણ ઊંચું હોય છે.
$CO_2$ રુધિરમાં ($RBCs$ અને પ્લાઝ્મા) પ્રસરણ પામે છે અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે છે,જે પછી બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ અને હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ માં વિભાજિત થાય છે.
આશરે $70\%$ $CO_2$ બાયકાર્બોનેટના સ્વરૂપમાં વહન પામે છે.
વાયુકોષ્ઠના સ્થાને,જ્યાં $CO_2$ નું આંશિક દબાણ ઓછું હોય છે,ત્યાં પ્રતિક્રિયા વિરુદ્ધ દિશામાં આગળ વધે છે,જેના પરિણામે $CO_2$ અને $H_2O$ બને છે,જે પછી ઉચ્છવાસ દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવે છે.
0 likesView Solution
8
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
પ્રક્રિયા $2A_{(g)} + B_{(g)} \rightleftharpoons 3C_{(g)} + D_{(g)}$ માં $A$ અને $B$ ની શરૂઆતની સાંદ્રતા $1.00 \ M$ છે. જ્યારે સંતુલન સ્થપાય છે,ત્યારે $D$ ની સાંદ્રતા $0.25 \ M$ માપવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંકનું મૂલ્ય કયા સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
$[(0.75)^3(0.25)] \div [(1.00)^2(1.00)]$
B
$[(0.75)^3(0.25)] \div [(0.50)^2(0.75)]$
C
$[(0.75)^3(0.25)] \div [(0.50)^2(0.25)]$
D
$[(0.75)^3(0.25)] \div [(0.75)^2(0.25)]$
Solution
(B) પ્રક્રિયા $2A_{(g)} + B_{(g)} \rightleftharpoons 3C_{(g)} + D_{(g)}$ છે.
શરૂઆતની સાંદ્રતા: $[A] = 1.00 \ M$,$[B] = 1.00 \ M$,$[C] = 0 \ M$,$[D] = 0 \ M$.
સંતુલન સમયે,$[D] = 0.25 \ M$. $D$ નો તત્વયોગમિતિય ગુણાંક $1$ હોવાથી,$D$ માં સાંદ્રતાનો ફેરફાર $+0.25 \ M$ થશે.
તત્વયોગમિતિનો ઉપયોગ કરતા:
$[A]_{eq} = 1.00 - 2(0.25) = 0.50 \ M$
$[B]_{eq} = 1.00 - 0.25 = 0.75 \ M$
$[C]_{eq} = 3(0.25) = 0.75 \ M$
$[D]_{eq} = 0.25 \ M$
સંતુલન અચળાંકનું સૂત્ર $K_c = \frac{[C]^3[D]}{[A]^2[B]}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $K_c = \frac{(0.75)^3(0.25)}{(0.50)^2(0.75)}$.
શરૂઆતની સાંદ્રતા: $[A] = 1.00 \ M$,$[B] = 1.00 \ M$,$[C] = 0 \ M$,$[D] = 0 \ M$.
સંતુલન સમયે,$[D] = 0.25 \ M$. $D$ નો તત્વયોગમિતિય ગુણાંક $1$ હોવાથી,$D$ માં સાંદ્રતાનો ફેરફાર $+0.25 \ M$ થશે.
તત્વયોગમિતિનો ઉપયોગ કરતા:
$[A]_{eq} = 1.00 - 2(0.25) = 0.50 \ M$
$[B]_{eq} = 1.00 - 0.25 = 0.75 \ M$
$[C]_{eq} = 3(0.25) = 0.75 \ M$
$[D]_{eq} = 0.25 \ M$
સંતુલન અચળાંકનું સૂત્ર $K_c = \frac{[C]^3[D]}{[A]^2[B]}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $K_c = \frac{(0.75)^3(0.25)}{(0.50)^2(0.75)}$.
0 likesView Solution
9
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
આલ્કલી ધાતુઓ ઊંચા તાપમાને સીધા સંશ્લેષણ દ્વારા ક્ષાર જેવા હાઇડ્રાઇડ્સ બનાવે છે. આ હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા નીચેનામાંથી કયા ક્રમમાં ઘટે છે?
A
$NaH > LiH > KH > RbH > CsH$
B
$LiH > NaH > KH > RbH > CsH$
C
$CsH > RbH > KH > NaH > LiH$
D
$KH > NaH > LiH > CsH > RbH$
Solution
(B) આયનીય હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા લેટીસ ઊર્જા અને ધાતુ-હાઇડ્રોજન બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
જેમ જેમ સમૂહમાં નીચે જઈએ તેમ આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે $(Li^+ < Na^+ < K^+ < Rb^+ < Cs^+)$,તેમ ધાતુ-હાઇડ્રોજન બંધની લંબાઈ વધે છે,જેના પરિણામે બંધ વિયોજન ઊર્જા ઘટે છે.
પરિણામે,કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે આ હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા ઘટે છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $LiH > NaH > KH > RbH > CsH$ છે.
જેમ જેમ સમૂહમાં નીચે જઈએ તેમ આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે $(Li^+ < Na^+ < K^+ < Rb^+ < Cs^+)$,તેમ ધાતુ-હાઇડ્રોજન બંધની લંબાઈ વધે છે,જેના પરિણામે બંધ વિયોજન ઊર્જા ઘટે છે.
પરિણામે,કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે આ હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા ઘટે છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $LiH > NaH > KH > RbH > CsH$ છે.
0 likesView Solution
10
ChemistryMCQAIIMS · 2015
પદાર્થોના બંધારણ માટે યાદી-$I$ ને યાદી-$II$ સાથે જોડો અને નીચે આપેલા કોડનો ઉપયોગ કરીને સાચો જવાબ પસંદ કરો.
| યાદી-$I$ (પદાર્થો) | યાદી-$II$ (બંધારણ) |
|---|---|
| $A$. પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ | $i$. $CaSO_4 \cdot 1/2H_2O$ |
| $B$. એપ્સોમાઈટ | $ii$. $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ |
| $C$. કીઝેરાઈટ | $iii$. $MgSO_4 \cdot H_2O$ |
| $D$. જીપ્સમ | $iv$. $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ |
| $v$. $CaSO_4$ |
A
$A-iv, B-iii, C-ii, D-i$
B
$A-iii, B-iv, C-i, D-ii$
C
$A-ii, B-iii, C-iv, D-i$
D
$A-i, B-ii, C-iii, D-iv$
Solution
(D) રાસાયણિક બંધારણ નીચે મુજબ છે:
$A$. પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $CaSO_4 \cdot 1/2H_2O$ $(i)$ છે.
$B$. એપ્સોમાઈટ $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ $(ii)$ છે.
$C$. કીઝેરાઈટ $MgSO_4 \cdot H_2O$ $(iii)$ છે.
$D$. જીપ્સમ $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ $(iv)$ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-i, B-ii, C-iii, D-iv$ છે.
$A$. પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $CaSO_4 \cdot 1/2H_2O$ $(i)$ છે.
$B$. એપ્સોમાઈટ $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ $(ii)$ છે.
$C$. કીઝેરાઈટ $MgSO_4 \cdot H_2O$ $(iii)$ છે.
$D$. જીપ્સમ $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ $(iv)$ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-i, B-ii, C-iii, D-iv$ છે.
0 likesView Solution
11
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ ગોઠવણીમાં ક્રમ તેની સામે દર્શાવેલ ગુણધર્મ મુજબ $NOT$ (નથી)?
A
$Al^{3+} < Mg^{2+} < Na^{+} < F^{-}$ (આયનીય કદમાં વધારો)
B
$B < C < N < O$ (પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પીમાં વધારો)
C
$I < Br < F < Cl$ (ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીમાં વધારો)
D
$Li < Na < K < Rb$ (ધાત્વીય ગુણધર્મમાં વધારો)
Solution
(B) પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પીનો સાચો ક્રમ $B < C < O < N$ છે. નાઇટ્રોજન $(N)$ ની $2p^3$ સ્થાયી અર્ધ-પૂર્ણ ઇલેક્ટ્રોન રચનાને કારણે,તેની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓક્સિજન $(O)$ કરતા વધારે હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ માં આપેલી ગોઠવણી ખોટી છે.
0 likesView Solution
12
ChemistryMCQAIIMS · 2015
રાસાયણિક રીતે બોરેક્ષ એ ...
A
સોડિયમ મેટાબોરેટ
B
સોડિયમ ઓર્થોબોરેટ
C
સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ
D
સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકાહાઇડ્રેટ
Solution
(D) બોરેક્ષ એ $Na_2B_4O_7 \cdot 10H_2O$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતો સફેદ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ છે.
તેનું રાસાયણિક નામ સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકાહાઇડ્રેટ છે.
તે સામાન્ય રીતે ડેકાહાઇડ્રેટ ક્ષાર તરીકે જોવા મળે છે.
તેનું રાસાયણિક નામ સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકાહાઇડ્રેટ છે.
તે સામાન્ય રીતે ડેકાહાઇડ્રેટ ક્ષાર તરીકે જોવા મળે છે.
0 likesView Solution
13
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી ક્યો ઓક્સાઇડ પ્રબળ બેઝિક છે?
A
$B_2O_3$
B
$Al_2O_3$
C
$Ga_2O_3$
D
$Tl_2O_3$
Solution
(D) સમૂહ $13$ ના તત્વોમાં,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
$B_2O_3$ એસિડિક છે,$Al_2O_3$ અને $Ga_2O_3$ ઉભયગુણી છે,જ્યારે $In_2O_3$ અને $Tl_2O_3$ બેઝિક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Tl_2O_3$ સૌથી વધુ ધાત્વીય છે અને તેથી તે સૌથી પ્રબળ બેઝિક ઓક્સાઇડ છે.
$B_2O_3$ એસિડિક છે,$Al_2O_3$ અને $Ga_2O_3$ ઉભયગુણી છે,જ્યારે $In_2O_3$ અને $Tl_2O_3$ બેઝિક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Tl_2O_3$ સૌથી વધુ ધાત્વીય છે અને તેથી તે સૌથી પ્રબળ બેઝિક ઓક્સાઇડ છે.
0 likesView Solution
14
ChemistryMCQAIIMS · 2015
વિધાન : જ્યારે ભારે ન્યુક્લિયસનું વિખંડન થાય અથવા હલકા ન્યુક્લિયસનું સંલયન થાય ત્યારે ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
કારણ : ભારે ન્યુક્લિયસ માટે,$Z$ વધવાની સાથે ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા વધે છે જ્યારે હલકા ન્યુક્લિયસ માટે તે $Z$ વધવાની સાથે ઘટે છે.
કારણ : ભારે ન્યુક્લિયસ માટે,$Z$ વધવાની સાથે ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા વધે છે જ્યારે હલકા ન્યુક્લિયસ માટે તે $Z$ વધવાની સાથે ઘટે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(C) વિધાન સાચું છે: ભારે ન્યુક્લિયસના ન્યુક્લિયર વિખંડન અને હલકા ન્યુક્લિયસના ન્યુક્લિયર સંલયનમાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે કારણ કે નીપજ ન્યુક્લિયસ મૂળ ન્યુક્લિયસ કરતા વધુ સ્થાયી હોય છે (તેમની ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા વધારે હોય છે).
કારણ ખોટું છે: બંધન ઉર્જાના વક્ર મુજબ,ભારે ન્યુક્લિયસ (દળ ક્રમાંક $A > 170$) માટે,જેમ $Z$ (અથવા $A$) વધે છે તેમ ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા ઘટે છે. હલકા ન્યુક્લિયસ $(A < 30)$ માટે,જેમ $Z$ (અથવા $A$) વધે છે તેમ ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા વધે છે.
આમ,વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
કારણ ખોટું છે: બંધન ઉર્જાના વક્ર મુજબ,ભારે ન્યુક્લિયસ (દળ ક્રમાંક $A > 170$) માટે,જેમ $Z$ (અથવા $A$) વધે છે તેમ ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા ઘટે છે. હલકા ન્યુક્લિયસ $(A < 30)$ માટે,જેમ $Z$ (અથવા $A$) વધે છે તેમ ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા વધે છે.
આમ,વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likesView Solution
15
ChemistryMCQAIIMS · 2015
વિધાન : કોઈપણ બે આપેલ ઉર્જા સ્તરો વચ્ચે,શોષણ સંક્રમણની સંખ્યા હંમેશા ઉત્સર્જન સંક્રમણની સંખ્યા કરતા ઓછી હોય છે.
કારણ : શોષણ સંક્રમણ ફક્ત સૌથી નીચા ઉર્જા સ્તરથી શરૂ થાય છે અને કોઈપણ ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તર પર સમાપ્ત થઈ શકે છે. પરંતુ ઉત્સર્જન સંક્રમણ કોઈપણ ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરથી શરૂ થઈ શકે છે અને તેની નીચેના કોઈપણ ઉર્જા સ્તર પર સમાપ્ત થઈ શકે છે.
કારણ : શોષણ સંક્રમણ ફક્ત સૌથી નીચા ઉર્જા સ્તરથી શરૂ થાય છે અને કોઈપણ ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તર પર સમાપ્ત થઈ શકે છે. પરંતુ ઉત્સર્જન સંક્રમણ કોઈપણ ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરથી શરૂ થઈ શકે છે અને તેની નીચેના કોઈપણ ઉર્જા સ્તર પર સમાપ્ત થઈ શકે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(A) ઉર્જા સ્તરો $A, B, C$ ધરાવતી સિસ્ટમ માટે (જ્યાં $E_A < E_B < E_C$):
$1$. શોષણ સંક્રમણ: ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટ $(A)$ માં રહેલો પરમાણુ સ્તર $B$ અથવા સ્તર $C$ પર જવા માટે ફોટોનનું શોષણ કરી શકે છે. આમ,$2$ શક્ય શોષણ સંક્રમણ છે ($A \rightarrow B$ અને $A \rightarrow C$).
$2$. ઉત્સર્જન સંક્રમણ: ઉત્તેજિત અવસ્થામાં રહેલો પરમાણુ નીચલા સ્તર પર આવી શકે છે. $C$ થી,તે $B$ અથવા $A$ પર જઈ શકે છે. $B$ થી,તે $A$ પર જઈ શકે છે. આમ,$3$ શક્ય ઉત્સર્જન સંક્રમણ છે $(C \rightarrow B, C \rightarrow A, B \rightarrow A)$.
$2 < 3$ હોવાથી,શોષણ સંક્રમણની સંખ્યા ઉત્સર્જન સંક્રમણની સંખ્યા કરતા ઓછી છે. કારણ યોગ્ય રીતે સમજાવે છે કે શોષણ ફક્ત ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટથી ઉપરના સ્તરો સુધી મર્યાદિત છે,જ્યારે ઉત્સર્જન કોઈપણ બે સ્તરો વચ્ચે થઈ શકે છે જ્યાં પ્રારંભિક સ્તર અંતિમ સ્તર કરતા ઊંચું હોય.
$1$. શોષણ સંક્રમણ: ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટ $(A)$ માં રહેલો પરમાણુ સ્તર $B$ અથવા સ્તર $C$ પર જવા માટે ફોટોનનું શોષણ કરી શકે છે. આમ,$2$ શક્ય શોષણ સંક્રમણ છે ($A \rightarrow B$ અને $A \rightarrow C$).
$2$. ઉત્સર્જન સંક્રમણ: ઉત્તેજિત અવસ્થામાં રહેલો પરમાણુ નીચલા સ્તર પર આવી શકે છે. $C$ થી,તે $B$ અથવા $A$ પર જઈ શકે છે. $B$ થી,તે $A$ પર જઈ શકે છે. આમ,$3$ શક્ય ઉત્સર્જન સંક્રમણ છે $(C \rightarrow B, C \rightarrow A, B \rightarrow A)$.
$2 < 3$ હોવાથી,શોષણ સંક્રમણની સંખ્યા ઉત્સર્જન સંક્રમણની સંખ્યા કરતા ઓછી છે. કારણ યોગ્ય રીતે સમજાવે છે કે શોષણ ફક્ત ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટથી ઉપરના સ્તરો સુધી મર્યાદિત છે,જ્યારે ઉત્સર્જન કોઈપણ બે સ્તરો વચ્ચે થઈ શકે છે જ્યાં પ્રારંભિક સ્તર અંતિમ સ્તર કરતા ઊંચું હોય.
0 likesView Solution
16
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
સલ્ફર $S_2Cl_2$ અને $SCl_2$ ક્લોરાઈડ બનાવે છે. $SCl_2$ માં સલ્ફરનું તુલ્ય દળ $....... \ g/eq$ છે.
A
$8$
B
$16$
C
$64.8$
D
$32$
Solution
(B) સલ્ફરનું પરમાણ્વીય દળ $32 \ g/mol$ છે.
$SCl_2$ માં,સલ્ફરની સંયોજકતા $2$ છે.
તુલ્ય દળ $= \frac{\text{પરમાણ્વીય દળ}}{\text{સંયોજકતા}}$.
સલ્ફરનું તુલ્ય દળ $= \frac{32}{2} = 16 \ g/eq$.
$SCl_2$ માં,સલ્ફરની સંયોજકતા $2$ છે.
તુલ્ય દળ $= \frac{\text{પરમાણ્વીય દળ}}{\text{સંયોજકતા}}$.
સલ્ફરનું તુલ્ય દળ $= \frac{32}{2} = 16 \ g/eq$.
0 likesView Solution
17
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
$E = -2.178 \times 10^{-18} \ J \left( \frac{Z^2}{n^2} \right)$ સમીકરણના આધારે,કેટલાક નિષ્કર્ષો લખવામાં આવ્યા છે. તેમાંથી કયું સાચું નથી?
A
$n$ નું મૂલ્ય જેટલું મોટું,તેટલી કક્ષાની ત્રિજ્યા મોટી.
B
જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન કક્ષા બદલે ત્યારે ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ગણવા માટે આ સમીકરણનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
C
$n = 1$ માટે,ઇલેક્ટ્રોન પાસે $n = 6$ કરતા વધુ ઋણ ઉર્જા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે ઇલેક્ટ્રોન સૌથી નાની માન્ય કક્ષામાં વધુ છૂટથી બંધાયેલ છે.
D
સમીકરણમાં ઋણ ચિહ્નનો અર્થ એ છે કે ન્યુક્લિયસ સાથે બંધાયેલા ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા,જો ઇલેક્ટ્રોન ન્યુક્લિયસથી અનંત અંતરે હોય તેના કરતા ઓછી હોય છે.
Solution
(C) ન્યુક્લિયસથી અનંત અંતરે ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા શૂન્ય તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
જેમ જેમ ઇલેક્ટ્રોન ન્યુક્લિયસની નજીક આવે છે,તેમ સ્થિર વિદ્યુતીય આકર્ષણ વધે છે,જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા ઘટે છે અને ઋણ બને છે.
તેથી,જેમ $n$ નું મૂલ્ય ઘટે છે (એટલે કે કક્ષા ન્યુક્લિયસની નજીક હોય છે),તેમ ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા વધુ ઋણ બને છે,જેનો અર્થ છે કે તે વધુ મજબૂતીથી બંધાયેલ છે,છૂટથી નહીં.
આમ,વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે કારણ કે તે કહે છે કે ઇલેક્ટ્રોન સૌથી નાની કક્ષામાં વધુ છૂટથી બંધાયેલ છે.
જેમ જેમ ઇલેક્ટ્રોન ન્યુક્લિયસની નજીક આવે છે,તેમ સ્થિર વિદ્યુતીય આકર્ષણ વધે છે,જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા ઘટે છે અને ઋણ બને છે.
તેથી,જેમ $n$ નું મૂલ્ય ઘટે છે (એટલે કે કક્ષા ન્યુક્લિયસની નજીક હોય છે),તેમ ઇલેક્ટ્રોનની ઉર્જા વધુ ઋણ બને છે,જેનો અર્થ છે કે તે વધુ મજબૂતીથી બંધાયેલ છે,છૂટથી નહીં.
આમ,વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે કારણ કે તે કહે છે કે ઇલેક્ટ્રોન સૌથી નાની કક્ષામાં વધુ છૂટથી બંધાયેલ છે.
0 likesView Solution
18
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ ગોઠવણીમાં,ક્રમ તેની સામે દર્શાવેલ ગુણધર્મ મુજબ $NOT$ (નથી)?
A
$Li < Na < K < Rb$ : વધતી ધાત્વિક ત્રિજ્યા
B
$I < Br < F < Cl$ : વધતી ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી (ઋણ ચિહ્ન સાથે)
C
$B < C < N < O$ : વધતી પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી
D
$Al^{3+} < Mg^{2+} < Na^{+} < F^{-}$ : વધતું આયનીય કદ
Solution
(C) આવર્તમાં,પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી સામાન્ય રીતે ડાબેથી જમણે વધે છે. જોકે,$O$ $(2s^2 2p^4)$ ની સરખામણીમાં $N$ $(2s^2 2p^3)$ સ્થાયી અર્ધ-પૂર્ણ $p$-ઓર્બિટલ ધરાવે છે.
આ સ્થિરતાને કારણે,$N$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી $O$ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પીનો સાચો ક્રમ $B < C < O < N$ છે.
આમ,$B < C < N < O$ ગોઠવણી ખોટી છે.
આ સ્થિરતાને કારણે,$N$ ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી $O$ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પીનો સાચો ક્રમ $B < C < O < N$ છે.
આમ,$B < C < N < O$ ગોઠવણી ખોટી છે.
0 likesView Solution
19
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન : $Be$ અને $Al$ બંને અનુક્રમે $BeF_4^{2-}$ અને $AlF_6^{3-}$ જેવા સંકીર્ણો બનાવી શકે છે,$BeF_6^{3-}$ બનતું નથી.
કારણ : $Be$ ના કિસ્સામાં,તેની સૌથી બહારની કક્ષામાં કોઈ ખાલી $d-$ કક્ષકો હાજર હોતી નથી.
કારણ : $Be$ ના કિસ્સામાં,તેની સૌથી બહારની કક્ષામાં કોઈ ખાલી $d-$ કક્ષકો હાજર હોતી નથી.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે $Be$ તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $(n=2)$ માત્ર $s$ અને $p$ કક્ષકોની હાજરીને કારણે તેનો સવર્ગ આંક $4$ સુધી વધારી શકે છે.
$Al$ તેનો સવર્ગ આંક $6$ સુધી વધારી શકે છે કારણ કે તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $(n=3)$ ખાલી $3d$ કક્ષકો હોય છે.
$Be$ માં ખાલી $d-$ કક્ષકોનો અભાવ હોવાથી,તે $BeF_6^{3-}$ બનાવી શકતું નથી,જેના માટે $6$ ના સવર્ગ આંકની જરૂર પડે છે.
આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.
$Al$ તેનો સવર્ગ આંક $6$ સુધી વધારી શકે છે કારણ કે તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $(n=3)$ ખાલી $3d$ કક્ષકો હોય છે.
$Be$ માં ખાલી $d-$ કક્ષકોનો અભાવ હોવાથી,તે $BeF_6^{3-}$ બનાવી શકતું નથી,જેના માટે $6$ ના સવર્ગ આંકની જરૂર પડે છે.
આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.
0 likesView Solution
20
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
List-$I$ અને List-$II$ ને જોડો અને આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો કોડ પસંદ કરો:
| List-$I$ (સંયોજન) | List-$II$ (બંધારણ) |
| $A$. $ClF_3$ | $1$. સમતલીય ચોરસ |
| $B$. $PCl_5$ | $2$. સમચતુષ્ફલકીય |
| $C$. $IF_5$ | $3$. ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ |
| $D$. $CCl_4$ | $4$. ચોરસ પિરામિડલ |
| $E$. $XeF_4$ | $5$. $T$-આકાર |
A
$A-5, B-3, C-4, D-2, E-1$
B
$A-5, B-3, C-4, D-1, E-2$
C
$A-4, B-3, C-5, D-2, E-1$
D
$A-5, B-4, C-3, D-2, E-1$
Solution
(A) આપેલા સંયોજનોના બંધારણ $VSEPR$ સિદ્ધાંત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે:
$A$. $ClF_3$: $sp^3d$ સંકરણ અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે $T$-આકાર $(5)$ આપે છે.
$B$. $PCl_5$: $sp^3d$ સંકરણ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ $(3)$ આકાર આપે છે.
$C$. $IF_5$: $sp^3d^2$ સંકરણ અને $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે ચોરસ પિરામિડલ $(4)$ આકાર આપે છે.
$D$. $CCl_4$: $sp^3$ સંકરણ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે સમચતુષ્ફલકીય $(2)$ આકાર આપે છે.
$E$. $XeF_4$: $sp^3d^2$ સંકરણ અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે સમતલીય ચોરસ $(1)$ આકાર આપે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-5, B-3, C-4, D-2, E-1$ છે.
$A$. $ClF_3$: $sp^3d$ સંકરણ અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે $T$-આકાર $(5)$ આપે છે.
$B$. $PCl_5$: $sp^3d$ સંકરણ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ $(3)$ આકાર આપે છે.
$C$. $IF_5$: $sp^3d^2$ સંકરણ અને $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે ચોરસ પિરામિડલ $(4)$ આકાર આપે છે.
$D$. $CCl_4$: $sp^3$ સંકરણ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે સમચતુષ્ફલકીય $(2)$ આકાર આપે છે.
$E$. $XeF_4$: $sp^3d^2$ સંકરણ અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,જે સમતલીય ચોરસ $(1)$ આકાર આપે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-5, B-3, C-4, D-2, E-1$ છે.
0 likesView Solution
21
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
સાયક્લોપ્રોપેન અને ઓક્સિજનના આંશિક દબાણ અનુક્રમે $170 \ torr$ અને $570 \ torr$ છે,જેમને એક ગેસ સિલિન્ડરમાં મિશ્ર કરવામાં આવે છે. સાયક્લોપ્રોપેનના મોલની સંખ્યા અને ઓક્સિજનના મોલની સંખ્યાનો ગુણોત્તર $(n_{C_3H_6}/n_{O_2})$ શું છે?
A
$\frac{170 \times 42}{570 \times 32} = 0.39$
B
$\frac{170}{42} / (\frac{170}{42} + \frac{570}{32}) \approx 0.19$
C
$\frac{170}{740} = 0.23$
D
$\frac{170}{570} = 0.30$
Solution
(D) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ મુજબ,
સમાન સિલિન્ડરમાં તાપમાન અને કદ સમાન હોવાથી,$n = \frac{PV}{RT}$ એટલે કે $n \propto P$ થાય.
તેથી,મોલની સંખ્યાનો ગુણોત્તર તેમના આંશિક દબાણના ગુણોત્તર જેટલો થાય:
$\frac{n_{C_3H_6}}{n_{O_2}} = \frac{P_{C_3H_6}}{P_{O_2}} = \frac{170 \ torr}{570 \ torr} = 0.30$.
સમાન સિલિન્ડરમાં તાપમાન અને કદ સમાન હોવાથી,$n = \frac{PV}{RT}$ એટલે કે $n \propto P$ થાય.
તેથી,મોલની સંખ્યાનો ગુણોત્તર તેમના આંશિક દબાણના ગુણોત્તર જેટલો થાય:
$\frac{n_{C_3H_6}}{n_{O_2}} = \frac{P_{C_3H_6}}{P_{O_2}} = \frac{170 \ torr}{570 \ torr} = 0.30$.
0 likesView Solution
22
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : બિન-આદર્શ વાયુઓ માટે સંકોચનીયતા અવયવ $(Z)$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા વધારે હોઈ શકે છે.
કારણ : બિન-આદર્શ વાયુઓ હંમેશા અપેક્ષા કરતા વધારે દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે.
કારણ : બિન-આદર્શ વાયુઓ હંમેશા અપેક્ષા કરતા વધારે દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(C) સંકોચનીયતા અવયવ $(Z)$ ને $Z = \frac{PV}{nRT}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. બિન-આદર્શ વાયુઓ માટે,$Z$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા વધારે (જ્યારે અપાકર્ષણ બળો પ્રભાવી હોય) અથવા $1$ કરતા ઓછું (જ્યારે આકર્ષણ બળો પ્રભાવી હોય) હોઈ શકે છે. તેથી,વિધાન સાચું છે.
બિન-આદર્શ વાયુઓ હંમેશા અપેક્ષા કરતા વધારે દબાણ ઉત્પન્ન કરતા નથી. આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોને કારણે,વાસ્તવિક વાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું દબાણ સામાન્ય રીતે આદર્શ વાયુના નિયમ દ્વારા અનુમાનિત દબાણ કરતા ઓછું હોય છે $(P_{real} < P_{ideal})$. તેથી,કારણ ખોટું છે.
બિન-આદર્શ વાયુઓ હંમેશા અપેક્ષા કરતા વધારે દબાણ ઉત્પન્ન કરતા નથી. આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોને કારણે,વાસ્તવિક વાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું દબાણ સામાન્ય રીતે આદર્શ વાયુના નિયમ દ્વારા અનુમાનિત દબાણ કરતા ઓછું હોય છે $(P_{real} < P_{ideal})$. તેથી,કારણ ખોટું છે.
0 likesView Solution
23
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
ઓટોમોબાઇલમાં નીચેની પ્રતિક્રિયા થાય છે: $2C_8H_{18(g)} + 25O_{2(g)} \to 16CO_{2(g)} + 18H_2O_{(g)}$. $\Delta H$,$\Delta S$ અને $\Delta G$ ની સંજ્ઞાઓ શું હશે?
A
$+, -, +$
B
$-, +, -$
C
$-, +, +$
D
$+, +, -$
Solution
(B) દહન પ્રતિક્રિયા માટે,એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H$ ઋણ છે (ઉષ્માક્ષેપક).
વાયુના મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = (16 + 18) - (2 + 25) = 34 - 27 = +7$ છે.
જેથી $\Delta n_g > 0$ હોવાથી,એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S$ ધન $(+ve)$ છે.
પ્રતિક્રિયા સ્વયંભૂ હોવાથી,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફાર $\Delta G$ ઋણ $(-ve)$ છે.
વાયુના મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = (16 + 18) - (2 + 25) = 34 - 27 = +7$ છે.
જેથી $\Delta n_g > 0$ હોવાથી,એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S$ ધન $(+ve)$ છે.
પ્રતિક્રિયા સ્વયંભૂ હોવાથી,ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફાર $\Delta G$ ઋણ $(-ve)$ છે.
0 likesView Solution
24
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાઓ માટે એન્થાલ્પી ફેરફારો નીચે મુજબ આપેલ છે:
$Cl_{2(g)} \to 2Cl_{(g)}$,$\Delta H = 242.3 \ kJ \ mol^{-1}$
$I_{2(g)} \to 2I_{(g)}$,$\Delta H = 151.0 \ kJ \ mol^{-1}$
$ICl_{(g)} \to I_{(g)} + Cl_{(g)}$,$\Delta H = 211.3 \ kJ \ mol^{-1}$
$I_{2(s)} \to I_{2(g)}$,$\Delta H = 62.76 \ kJ \ mol^{-1}$
આયોડિન અને ક્લોરિનની પ્રમાણિત અવસ્થાઓ $I_{2(s)}$ અને $Cl_{2(g)}$ હોય,તો $ICl_{(g)}$ માટે પ્રમાણિત સર્જન એન્થાલ્પી .............. $kJ \ mol^{-1}$ છે.
$Cl_{2(g)} \to 2Cl_{(g)}$,$\Delta H = 242.3 \ kJ \ mol^{-1}$
$I_{2(g)} \to 2I_{(g)}$,$\Delta H = 151.0 \ kJ \ mol^{-1}$
$ICl_{(g)} \to I_{(g)} + Cl_{(g)}$,$\Delta H = 211.3 \ kJ \ mol^{-1}$
$I_{2(s)} \to I_{2(g)}$,$\Delta H = 62.76 \ kJ \ mol^{-1}$
આયોડિન અને ક્લોરિનની પ્રમાણિત અવસ્થાઓ $I_{2(s)}$ અને $Cl_{2(g)}$ હોય,તો $ICl_{(g)}$ માટે પ્રમાણિત સર્જન એન્થાલ્પી .............. $kJ \ mol^{-1}$ છે.
A
$+16.8$
B
$+244.8$
C
$-14.6$
D
$-16.8$
Solution
(A) $ICl_{(g)}$ માટે સર્જન પ્રક્રિયા: $\frac{1}{2} I_{2(s)} + \frac{1}{2} Cl_{2(g)} \to ICl_{(g)}$ છે.
આપેલ બંધ વિયોજન અને ઉર્ધ્વપાતન ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને પ્રક્રિયાની એન્થાલ્પી $(\Delta_r H)$ ગણી શકાય:
$\Delta_r H = [\frac{1}{2} \Delta H_{sub}(I_2) + \frac{1}{2} BE(I-I) + \frac{1}{2} BE(Cl-Cl)] - [BE(I-Cl)]$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\Delta_r H = [\frac{1}{2}(62.76) + \frac{1}{2}(151.0) + \frac{1}{2}(242.3)] - [211.3]$
$\Delta_r H = [31.38 + 75.5 + 121.15] - 211.3$
$\Delta_r H = 228.03 - 211.3 = 16.73 \ kJ \ mol^{-1}$
આમ,પ્રમાણિત સર્જન એન્થાલ્પી $\Delta_f H^o(ICl) \approx +16.8 \ kJ \ mol^{-1}$ થાય.
આપેલ બંધ વિયોજન અને ઉર્ધ્વપાતન ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને પ્રક્રિયાની એન્થાલ્પી $(\Delta_r H)$ ગણી શકાય:
$\Delta_r H = [\frac{1}{2} \Delta H_{sub}(I_2) + \frac{1}{2} BE(I-I) + \frac{1}{2} BE(Cl-Cl)] - [BE(I-Cl)]$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\Delta_r H = [\frac{1}{2}(62.76) + \frac{1}{2}(151.0) + \frac{1}{2}(242.3)] - [211.3]$
$\Delta_r H = [31.38 + 75.5 + 121.15] - 211.3$
$\Delta_r H = 228.03 - 211.3 = 16.73 \ kJ \ mol^{-1}$
આમ,પ્રમાણિત સર્જન એન્થાલ્પી $\Delta_f H^o(ICl) \approx +16.8 \ kJ \ mol^{-1}$ થાય.
0 likesView Solution
25
ChemistryMCQAIIMS · 2015
પ્રક્રિયા $2A_{(g)} + B_{(g)} \rightleftharpoons 3C_{(g)} + D_{(g)}$ માં $A$ અને $B$ ની શરૂઆતની સાંદ્રતા $1.00 \ M$ છે. જ્યારે સંતુલન પ્રાપ્ત થાય છે,ત્યારે $D$ ની સાંદ્રતા $0.25 \ M$ માપવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંકનું મૂલ્ય કયા સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
$[(0.75)^3 (0.25)] \div [(0.75)^2 (0.25)]$
B
$[(0.75)^3 (0.25)] \div [(1.00)^2 (1.00)]$
C
$[(0.75)^3 (0.25)] \div [(0.50)^2 (0.75)]$
D
$[(0.75)^3 (0.25)] \div [(0.50)^2 (0.25)]$
Solution
(C) પ્રક્રિયા $2A_{(g)} + B_{(g)} \rightleftharpoons 3C_{(g)} + D_{(g)}$ માટે:
શરૂઆતની સાંદ્રતા: $[A] = 1.00 \ M$,$[B] = 1.00 \ M$,$[C] = 0 \ M$,$[D] = 0 \ M$.
સંતુલન સમયે,$[D] = 0.25 \ M$. $D$ નો તત્વયોગમિતિય ગુણાંક $1$ હોવાથી,$D$ માં સાંદ્રતાનો ફેરફાર $+0.25 \ M$ છે.
તત્વયોગમિતિ મુજબ,ફેરફાર: $\Delta[A] = -2(0.25) = -0.50 \ M$,$\Delta[B] = -1(0.25) = -0.25 \ M$,$\Delta[C] = +3(0.25) = +0.75 \ M$.
સંતુલન સાંદ્રતા: $[A] = 1.00 - 0.50 = 0.50 \ M$,$[B] = 1.00 - 0.25 = 0.75 \ M$,$[C] = 0.75 \ M$,$[D] = 0.25 \ M$.
સંતુલન અચળાંકનું સૂત્ર $K_c = \frac{[C]^3 [D]}{[A]^2 [B]}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $K_c = \frac{(0.75)^3 (0.25)}{(0.50)^2 (0.75)}$.
શરૂઆતની સાંદ્રતા: $[A] = 1.00 \ M$,$[B] = 1.00 \ M$,$[C] = 0 \ M$,$[D] = 0 \ M$.
સંતુલન સમયે,$[D] = 0.25 \ M$. $D$ નો તત્વયોગમિતિય ગુણાંક $1$ હોવાથી,$D$ માં સાંદ્રતાનો ફેરફાર $+0.25 \ M$ છે.
તત્વયોગમિતિ મુજબ,ફેરફાર: $\Delta[A] = -2(0.25) = -0.50 \ M$,$\Delta[B] = -1(0.25) = -0.25 \ M$,$\Delta[C] = +3(0.25) = +0.75 \ M$.
સંતુલન સાંદ્રતા: $[A] = 1.00 - 0.50 = 0.50 \ M$,$[B] = 1.00 - 0.25 = 0.75 \ M$,$[C] = 0.75 \ M$,$[D] = 0.25 \ M$.
સંતુલન અચળાંકનું સૂત્ર $K_c = \frac{[C]^3 [D]}{[A]^2 [B]}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $K_c = \frac{(0.75)^3 (0.25)}{(0.50)^2 (0.75)}$.
0 likesView Solution
26
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : કાર્બોનિક એસિડ અને સોડિયમ બાયકાર્બોનેટની બફર સિસ્ટમનો ઉપયોગ ત્રીજા સમૂહના તત્વોના હાઇડ્રોક્સાઇડના અવક્ષેપન માટે થાય છે.
કારણ : તે $pH$ ને અચળ મૂલ્ય,લગભગ $7.4$ પર જાળવી રાખે છે.
કારણ : તે $pH$ ને અચળ મૂલ્ય,લગભગ $7.4$ પર જાળવી રાખે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ અને સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ની બફર સિસ્ટમ રુધિરમાં જોવા મળતી જૈવિક બફર છે,તે સમૂહ $III$ ના હાઇડ્રોક્સાઇડના અવક્ષેપન માટે વપરાતી પ્રક્રિયક નથી (જેના માટે સામાન્ય રીતે $NH_4Cl$ અને $NH_4OH$ વપરાય છે).
કારણ સાચું છે કારણ કે આ વિશિષ્ટ બફર સિસ્ટમ માનવ રુધિરની $pH$ ને આશરે $7.4$ પર જાળવી રાખે છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે આ વિશિષ્ટ બફર સિસ્ટમ માનવ રુધિરની $pH$ ને આશરે $7.4$ પર જાળવી રાખે છે.
0 likesView Solution
27
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
$PO_4^{3-}$ માં $P$ નો,$SO_4^{2-}$ માં $S$ નો અને $Cr_2O_7^{2-}$ માં $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક અનુક્રમે કેટલો છે?
A
$+3, +6$ અને $+5$
B
$+5, +3$ અને $+6$
C
$-3, +6$ અને $+6$
D
$+5, +6$ અને $+6$
Solution
(D) $PO_4^{3-}$ માટે: ધારો કે $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. તેથી $x + 4(-2) = -3$,જે $x - 8 = -3$ આપે છે,તેથી $x = +5$.
$SO_4^{2-}$ માટે: ધારો કે $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. તેથી $x + 4(-2) = -2$,જે $x - 8 = -2$ આપે છે,તેથી $x = +6$.
$Cr_2O_7^{2-}$ માટે: ધારો કે $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. તેથી $2x + 7(-2) = -2$,જે $2x - 14 = -2$ આપે છે,તેથી $2x = 12$,અને $x = +6$.
આમ,ઓક્સિડેશન આંક $+5, +6, +6$ છે.
$SO_4^{2-}$ માટે: ધારો કે $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. તેથી $x + 4(-2) = -2$,જે $x - 8 = -2$ આપે છે,તેથી $x = +6$.
$Cr_2O_7^{2-}$ માટે: ધારો કે $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. તેથી $2x + 7(-2) = -2$,જે $2x - 14 = -2$ આપે છે,તેથી $2x = 12$,અને $x = +6$.
આમ,ઓક્સિડેશન આંક $+5, +6, +6$ છે.
0 likesView Solution
28
ChemistryMCQAIIMS · 2015
આલ્કલી ધાતુઓ ઊંચા તાપમાને સીધા સંશ્લેષણ દ્વારા ક્ષાર જેવા હાઇડ્રાઇડ્સ બનાવે છે. આ હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા નીચેનામાંથી કયા ક્રમમાં ઘટે છે?
A
$CsH > RbH > KH > NaH > LiH$
B
$KH > NaH > LiH > CsH > RbH$
C
$NaH > LiH > KH > RbH > CsH$
D
$LiH > NaH > KH > RbH > CsH$
Solution
(D) આલ્કલી ધાતુના હાઇડ્રાઇડ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા $M-H$ બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં $Li$ થી $Cs$ તરફ નીચે જઈએ છીએ,તેમ આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે.
આ કદમાં વધારો થવાથી ધાતુની કક્ષક અને હાઇડ્રોજનની $1s$ કક્ષક વચ્ચેનું ઓવરલેપ ઘટે છે,જેનાથી $M-H$ બંધ નબળો બને છે.
તેથી,ધાતુનું કદ વધવાની સાથે ઉષ્મીય સ્થિરતા ઘટે છે.
સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $LiH > NaH > KH > RbH > CsH$ છે.
આમ,વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં $Li$ થી $Cs$ તરફ નીચે જઈએ છીએ,તેમ આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે.
આ કદમાં વધારો થવાથી ધાતુની કક્ષક અને હાઇડ્રોજનની $1s$ કક્ષક વચ્ચેનું ઓવરલેપ ઘટે છે,જેનાથી $M-H$ બંધ નબળો બને છે.
તેથી,ધાતુનું કદ વધવાની સાથે ઉષ્મીય સ્થિરતા ઘટે છે.
સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $LiH > NaH > KH > RbH > CsH$ છે.
આમ,વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.
0 likesView Solution
29
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : હાઇડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને,મેળવીને અથવા ભાગીદારી કરીને અન્ય તત્વો સાથે જોડાય છે.
કારણ : હાઇડ્રોજન અન્ય તત્વો સાથે વિદ્યુતસંયોજક (electrovalent) અને સહસંયોજક (covalent) બંધ બનાવે છે.
કારણ : હાઇડ્રોજન અન્ય તત્વો સાથે વિદ્યુતસંયોજક (electrovalent) અને સહસંયોજક (covalent) બંધ બનાવે છે.
A
$A$. જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
$B$. જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$C$. જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
$D$. જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(A) હાઇડ્રોજનની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^1$ છે. તે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $H^+$ બનાવી શકે છે,એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને $H^-$ બનાવી શકે છે,અથવા સહસંયોજક બંધ (દા.ત.,$H_2$,$CH_4$) બનાવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરી શકે છે.
આમ,વિધાન સાચું છે.
હાઇડ્રોજન વિદ્યુતસંયોજક બંધ (આયનીય હાઇડ્રાઇડ્સ જેમ કે $NaH$,$CaH_2$) અને સહસંયોજક બંધ (જેમ કે $H_2O$,$NH_3$) બનાવે છે.
આ બંધો બનાવવાની ક્ષમતા એ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની,મેળવવાની અથવા ભાગીદારી કરવાની તેની ક્ષમતાનું સીધું પરિણામ હોવાથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
આમ,વિધાન સાચું છે.
હાઇડ્રોજન વિદ્યુતસંયોજક બંધ (આયનીય હાઇડ્રાઇડ્સ જેમ કે $NaH$,$CaH_2$) અને સહસંયોજક બંધ (જેમ કે $H_2O$,$NH_3$) બનાવે છે.
આ બંધો બનાવવાની ક્ષમતા એ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની,મેળવવાની અથવા ભાગીદારી કરવાની તેની ક્ષમતાનું સીધું પરિણામ હોવાથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
0 likesView Solution
30
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયો ઓક્સાઇડ પ્રબળ બેઝિક છે?
A
$B_2O_3$
B
$Al_2O_3$
C
$Ga_2O_3$
D
$Tl_2O_3$
Solution
(D) સમૂહ $13$ ના તત્વોમાં,આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટવાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વિક ગુણધર્મ વધે છે.
$B_2O_3$ એસિડિક છે,$Al_2O_3$ અને $Ga_2O_3$ ઉભયગુણી છે,જ્યારે $In_2O_3$ અને $Tl_2O_3$ બેઝિક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Tl_2O_3$ સૌથી વધુ ધાત્વિક છે અને તેથી તે સૌથી પ્રબળ બેઝિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
બેઝિક પ્રબળતાનો વધતો ક્રમ $B_2O_3 < Al_2O_3 < Ga_2O_3 < In_2O_3 < Tl_2O_3$ છે.
$B_2O_3$ એસિડિક છે,$Al_2O_3$ અને $Ga_2O_3$ ઉભયગુણી છે,જ્યારે $In_2O_3$ અને $Tl_2O_3$ બેઝિક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Tl_2O_3$ સૌથી વધુ ધાત્વિક છે અને તેથી તે સૌથી પ્રબળ બેઝિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
બેઝિક પ્રબળતાનો વધતો ક્રમ $B_2O_3 < Al_2O_3 < Ga_2O_3 < In_2O_3 < Tl_2O_3$ છે.
0 likesView Solution
31
ChemistryEasyMCQAIIMS · 2015
રાસાયણિક રીતે બોરેક્સ શું છે?
A
સોડિયમ મેટાબોરેટ
B
સોડિયમ ઓર્થોબોરેટ
C
સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ
D
સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકાહાઇડ્રેટ
Solution
(D) રાસાયણિક રીતે બોરેક્સ એ સોડિયમ ટેટ્રાબોરેટ ડેકાહાઇડ્રેટ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_2B_4O_7 \cdot 10H_2O$ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_2B_4O_7 \cdot 10H_2O$ છે.
0 likesView Solution
32
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
પદાર્થોના બંધારણ માટે યાદી-$I$ ને યાદી-$II$ સાથે જોડો અને નીચે આપેલા કોડનો ઉપયોગ કરીને સાચો જવાબ પસંદ કરો.
| યાદી-$I$ પદાર્થો | યાદી-$II$ બંધારણ |
|---|---|
| $A$. પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ | $i$. $CaSO_4.2H_2O$ |
| $B$. એપ્સોમાઈટ | $ii$. $CaSO_4.\frac{1}{2}H_2O$ |
| $C$. કીઝરાઈટ | $iii$. $MgSO_4.7H_2O$ |
| $D$. જીપ્સમ | $iv$. $MgSO_4.H_2O$ |
| $v$. $CaSO_4$ |
A
$A-iii, B-iv, C-i, D-ii$
B
$A-ii, B-iii, C-iv, D-i$
C
$A-i, B-ii, C-iii, D-v$
D
$A-iv, B-iii, C-ii, D-i$
Solution
(B) . પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $= CaSO_4.\frac{1}{2}H_2O$
$B$. એપ્સોમાઈટ $= MgSO_4.7H_2O$
$C$. કીઝરાઈટ $= MgSO_4.H_2O$
$D$. જીપ્સમ $= CaSO_4.2H_2O$
તેથી,સાચી જોડ $A-ii, B-iii, C-iv, D-i$ છે.
$B$. એપ્સોમાઈટ $= MgSO_4.7H_2O$
$C$. કીઝરાઈટ $= MgSO_4.H_2O$
$D$. જીપ્સમ $= CaSO_4.2H_2O$
તેથી,સાચી જોડ $A-ii, B-iii, C-iv, D-i$ છે.
0 likesView Solution
33
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
ચલરૂપકતા (Tautomerism) કોના દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
$1, 3$ અને $4$
B
$2, 3$ અને $4$
C
આ તમામ
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં
Solution
(A) ચલરૂપકતા માટે કાર્બોનિલ સમૂહ અથવા સમાન પ્રણાલીની બાજુમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુની હાજરી જરૂરી છે જે પ્રોટોન સ્થાનાંતરિત કરી શકે.
$(1)$ દર્શાવેલ ઇનોલ સ્વરૂપ કીટો સ્વરૂપમાં ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(2)$ $p$-બેન્ઝોક્વિનોનમાં ચલરૂપકતા માટે કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઉપલબ્ધ નથી,તેથી તે ચલરૂપકતા દર્શાવતું નથી.
$(3)$ આ એક ચક્રીય ડાયકીટોન છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે ઇનોલ બનાવવા માટે ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(4)$ આ એક ચક્રીય ડાયકીટોન (સાયક્લોહેક્સેન$-1,2-$ડાયોન) છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે ઇનોલ બનાવવા માટે ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
તેથી,સંયોજનો $1, 3$ અને $4$ ચલરૂપકતા દર્શાવે છે.
$(1)$ દર્શાવેલ ઇનોલ સ્વરૂપ કીટો સ્વરૂપમાં ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(2)$ $p$-બેન્ઝોક્વિનોનમાં ચલરૂપકતા માટે કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઉપલબ્ધ નથી,તેથી તે ચલરૂપકતા દર્શાવતું નથી.
$(3)$ આ એક ચક્રીય ડાયકીટોન છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે ઇનોલ બનાવવા માટે ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(4)$ આ એક ચક્રીય ડાયકીટોન (સાયક્લોહેક્સેન$-1,2-$ડાયોન) છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે ઇનોલ બનાવવા માટે ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
તેથી,સંયોજનો $1, 3$ અને $4$ ચલરૂપકતા દર્શાવે છે.
0 likesView Solution
34
ChemistryEasyMCQAIIMS · 2015
નીચે આપેલા સંયોજનનું $IUPAC$ નામ શું છે?
A
$3-$મિથાઈલ$-4-$ઈથાઈલઓક્ટેન
B
$2, 3-$ડાઈઈથાઈલહેપ્ટેન
C
$5-$ઈથાઈલ$-6-$મિથાઈલઓક્ટેન
D
$4-$ઈથાઈલ$-3-$મિથાઈલઓક્ટેન
Solution
(D) $1$. સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલા ઓળખો. આપેલ બંધારણમાં સૌથી લાંબી શૃંખલામાં $8$ કાર્બન પરમાણુઓ છે,તેથી મુખ્ય આલ્કેન ઓક્ટેન છે.
$2$. શૃંખલાને એ છેડેથી નંબર આપો જે વિસ્થાપકોને સૌથી ઓછો ક્રમ આપે.
$3$. ડાબેથી જમણે નંબર આપતા વિસ્થાપકો $3$ અને $4$ સ્થાન પર આવે છે. જમણેથી ડાબે નંબર આપતા વિસ્થાપકો $5$ અને $6$ સ્થાન પર આવે છે.
$4$. સૌથી ઓછા ક્રમના નિયમ મુજબ,આપણે ડાબેથી જમણે નંબર આપીશું.
$5$. $3$ નંબરના સ્થાન પર મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ છે અને $4$ નંબરના સ્થાન પર ઈથાઈલ સમૂહ $(-CH_2CH_3)$ છે.
$6$. $IUPAC$ નિયમો મુજબ,વિસ્થાપકોને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં લખવામાં આવે છે. તેથી,ઈથાઈલ એ મિથાઈલ પહેલા આવે છે.
$7$. સાચું નામ $4-$ઈથાઈલ$-3-$મિથાઈલઓક્ટેન છે.
$2$. શૃંખલાને એ છેડેથી નંબર આપો જે વિસ્થાપકોને સૌથી ઓછો ક્રમ આપે.
$3$. ડાબેથી જમણે નંબર આપતા વિસ્થાપકો $3$ અને $4$ સ્થાન પર આવે છે. જમણેથી ડાબે નંબર આપતા વિસ્થાપકો $5$ અને $6$ સ્થાન પર આવે છે.
$4$. સૌથી ઓછા ક્રમના નિયમ મુજબ,આપણે ડાબેથી જમણે નંબર આપીશું.
$5$. $3$ નંબરના સ્થાન પર મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ છે અને $4$ નંબરના સ્થાન પર ઈથાઈલ સમૂહ $(-CH_2CH_3)$ છે.
$6$. $IUPAC$ નિયમો મુજબ,વિસ્થાપકોને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં લખવામાં આવે છે. તેથી,ઈથાઈલ એ મિથાઈલ પહેલા આવે છે.
$7$. સાચું નામ $4-$ઈથાઈલ$-3-$મિથાઈલઓક્ટેન છે.
0 likesView Solution
35
ChemistryEasyMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયું ડાબેથી જમણે $sp^2-sp^2-sp-sp$ સંકરણ દર્શાવે છે?
A
$H_2C=CH-C\equiv N$
B
$HC\equiv C-C\equiv CH$
C
$H_2C=C=C=CH_2$
D
$CH_3-CH=CH-CH_3$
Solution
(A) કાર્બન પરમાણુઓનું સંકરણ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા સિગ્મા બંધોની સંખ્યા ગણીએ છીએ:
$1$. $sp^3$ સંકરણ: $4$ સિગ્મા બંધ.
$2$. $sp^2$ સંકરણ: $3$ સિગ્મા બંધ.
$3$. $sp$ સંકરણ: $2$ સિગ્મા બંધ.
ચાલો વિકલ્પ $A$ નું વિશ્લેષણ કરીએ: $H_2C=CH-C\equiv N$
- પ્રથમ કાર્બન $(CH_2=)$ પાસે $3$ સિગ્મા બંધ છે $\rightarrow sp^2$.
- બીજો કાર્બન $(-CH-)$ પાસે $3$ સિગ્મા બંધ છે $\rightarrow sp^2$.
- ત્રીજો કાર્બન $(-C\equiv)$ પાસે $2$ સિગ્મા બંધ છે $\rightarrow sp$.
- નાઈટ્રોજન પરમાણુ ત્રિ-બંધ દ્વારા ત્રીજા કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે,અને તે પણ $sp$ સંકરણ ધરાવે છે.
આમ,$sp^2-sp^2-sp-sp$ ક્રમ $H_2C=CH-C\equiv N$ માટે સાચો છે.
$1$. $sp^3$ સંકરણ: $4$ સિગ્મા બંધ.
$2$. $sp^2$ સંકરણ: $3$ સિગ્મા બંધ.
$3$. $sp$ સંકરણ: $2$ સિગ્મા બંધ.
ચાલો વિકલ્પ $A$ નું વિશ્લેષણ કરીએ: $H_2C=CH-C\equiv N$
- પ્રથમ કાર્બન $(CH_2=)$ પાસે $3$ સિગ્મા બંધ છે $\rightarrow sp^2$.
- બીજો કાર્બન $(-CH-)$ પાસે $3$ સિગ્મા બંધ છે $\rightarrow sp^2$.
- ત્રીજો કાર્બન $(-C\equiv)$ પાસે $2$ સિગ્મા બંધ છે $\rightarrow sp$.
- નાઈટ્રોજન પરમાણુ ત્રિ-બંધ દ્વારા ત્રીજા કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે,અને તે પણ $sp$ સંકરણ ધરાવે છે.
આમ,$sp^2-sp^2-sp-sp$ ક્રમ $H_2C=CH-C\equiv N$ માટે સાચો છે.
0 likesView Solution
36
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન : કાર્બેનાયન એમોનિયાની જેમ પિરામિડલ આકાર ધરાવે છે.
કારણ : ઋણ વીજભાર ધરાવતો કાર્બન પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોનનું અષ્ટક ધરાવે છે.
કારણ : ઋણ વીજભાર ધરાવતો કાર્બન પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોનનું અષ્ટક ધરાવે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(B) કાર્બેનાયન એ એવી સ્પીસીઝ છે જેમાં કાર્બન પરમાણુ પર ઋણ વીજભાર અને એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
કાર્બેનાયનમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે.
ત્રણ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે,કાર્બેનાયનનો આકાર એમોનિયા $(NH_3)$ ની જેમ પિરામિડલ હોય છે.
આમ,વિધાન સાચું છે.
કાર્બેનાયનમાં કાર્બન પરમાણુ તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે (ત્રણ બંધમાંથી છ અને અબંધકારક યુગ્મમાંથી બે),જે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરે છે.
આમ,કારણ પણ સાચું છે.
જોકે,પિરામિડલ આકાર $sp^3$ સંકરણ અને અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે છે,માત્ર કાર્બન પાસે અષ્ટક છે તે કારણ નથી.
તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
કાર્બેનાયનમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે.
ત્રણ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે,કાર્બેનાયનનો આકાર એમોનિયા $(NH_3)$ ની જેમ પિરામિડલ હોય છે.
આમ,વિધાન સાચું છે.
કાર્બેનાયનમાં કાર્બન પરમાણુ તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે (ત્રણ બંધમાંથી છ અને અબંધકારક યુગ્મમાંથી બે),જે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરે છે.
આમ,કારણ પણ સાચું છે.
જોકે,પિરામિડલ આકાર $sp^3$ સંકરણ અને અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે છે,માત્ર કાર્બન પાસે અષ્ટક છે તે કારણ નથી.
તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
0 likesView Solution
37
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયો પ્રક્રિયક સંયોજન $(3)$ ને બાકીના સંયોજનોથી અલગ પાડવા માટે સૌથી વધુ યોગ્ય છે?
$1. CH_3-C \equiv C-CH_3$
$2. CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
$3. CH_3-CH_2-C \equiv CH$
$4. CH_3-CH=CH_2$
$1. CH_3-C \equiv C-CH_3$
$2. CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
$3. CH_3-CH_2-C \equiv CH$
$4. CH_3-CH=CH_2$
A
કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઈડમાં બ્રોમીન
B
એસિટિક એસિડમાં બ્રોમીન
C
આલ્કલાઇન $KMnO_4$
D
એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ
Solution
(D) $CCl_4$ માં $Br_2$ $(a)$,$CH_3COOH$ માં $Br_2$ $(b)$ અને આલ્કલાઇન $KMnO_4$ $(c)$ તમામ અસંતૃપ્ત સંયોજનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપશે,એટલે કે $1, 3$ અને $4$.
એમોનિયેકલ $AgNO_3$ $(d)$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) ખાસ કરીને ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
સંયોજન $(3)$ $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે,જ્યારે $1$ આંતરિક આલ્કાઈન છે,$2$ આલ્કેન છે અને $4$ આલ્કીન છે.
તેથી,સંયોજન $(3)$ ને એમોનિયેકલ $AgNO_3$ નો ઉપયોગ કરીને $1, 2$ અને $4$ થી અલગ પાડી શકાય છે.
એમોનિયેકલ $AgNO_3$ $(d)$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) ખાસ કરીને ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
સંયોજન $(3)$ $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે,જ્યારે $1$ આંતરિક આલ્કાઈન છે,$2$ આલ્કેન છે અને $4$ આલ્કીન છે.
તેથી,સંયોજન $(3)$ ને એમોનિયેકલ $AgNO_3$ નો ઉપયોગ કરીને $1, 2$ અને $4$ થી અલગ પાડી શકાય છે.
0 likesView Solution
38
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન : $1$-બ્યુટીન ની પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $1$-બ્રોમોબ્યુટેન મળે છે.
કારણ : તેમાં પ્રાથમિક મુક્તમૂલકનું નિર્માણ થાય છે.
કારણ : તેમાં પ્રાથમિક મુક્તમૂલકનું નિર્માણ થાય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા એન્ટિ-માર્કોનિકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયાને અનુસરે છે,જે $1$-બ્રોમોબ્યુટેન આપે છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે પ્રક્રિયામાં વધુ સ્થાયી $2^o$ મુક્તમૂલક મધ્યવર્તી બને છે,પ્રાથમિક મુક્તમૂલક નહીં,જે નીપજની પસંદગી નક્કી કરે છે.
$CH_3CH_2CH=CH_2 + Br^{\centerdot} \rightarrow CH_3CH_2\overset{\centerdot}{C}HCH_2Br$ ($2^o$ મુક્તમૂલક,વધુ સ્થાયી) અને $CH_3CH_2CHBr\overset{\centerdot}{C}H_2$ ($1^o$ મુક્તમૂલક,ઓછું સ્થાયી).
કારણ ખોટું છે કારણ કે પ્રક્રિયામાં વધુ સ્થાયી $2^o$ મુક્તમૂલક મધ્યવર્તી બને છે,પ્રાથમિક મુક્તમૂલક નહીં,જે નીપજની પસંદગી નક્કી કરે છે.
$CH_3CH_2CH=CH_2 + Br^{\centerdot} \rightarrow CH_3CH_2\overset{\centerdot}{C}HCH_2Br$ ($2^o$ મુક્તમૂલક,વધુ સ્થાયી) અને $CH_3CH_2CHBr\overset{\centerdot}{C}H_2$ ($1^o$ મુક્તમૂલક,ઓછું સ્થાયી).
0 likesView Solution
39
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : બેન્ઝીનનું નાઈટ્રેશન કરવા માટે વપરાતા નાઈટ્રેટિંગ મિશ્રણમાં સાંદ્ર $HNO_3 +$ સાંદ્ર $H_2SO_4$ હોય છે.
કારણ : $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં,$HNO_3$ બેઝ તરીકે વર્તે છે અને $NO_2^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરે છે.
કારણ : $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં,$HNO_3$ બેઝ તરીકે વર્તે છે અને $NO_2^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(A) બેન્ઝીન માટે નાઈટ્રેટિંગ મિશ્રણ એ સાંદ્ર $HNO_3$ અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ નું મિશ્રણ છે.
આ મિશ્રણમાં,$H_2SO_4$ પ્રબળ એસિડ તરીકે અને $HNO_3$ બેઝ તરીકે વર્તે છે.
પ્રક્રિયા છે: $HNO_3 + 2H_2SO_4 \rightleftharpoons NO_2^+ + H_3O^+ + 2HSO_4^-$.
ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $NO_2^+$ (નાઈટ્રોનિયમ આયન) ઉત્પન્ન થાય છે,જે પછી બેન્ઝીન રિંગ પર હુમલો કરે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
આ મિશ્રણમાં,$H_2SO_4$ પ્રબળ એસિડ તરીકે અને $HNO_3$ બેઝ તરીકે વર્તે છે.
પ્રક્રિયા છે: $HNO_3 + 2H_2SO_4 \rightleftharpoons NO_2^+ + H_3O^+ + 2HSO_4^-$.
ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $NO_2^+$ (નાઈટ્રોનિયમ આયન) ઉત્પન્ન થાય છે,જે પછી બેન્ઝીન રિંગ પર હુમલો કરે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
0 likesView Solution
40
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
$F^{-}$ અને $Cl^{-}$ ના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
$(i)$ $Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે
$(ii)$ $Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સારો રિડક્શનકર્તા છે
$(iii)$ $Cl^{-}$ નું કદ $F^{-}$ કરતા નાનું છે
$(iv)$ $F^{-}$,$Cl^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે
$(i)$ $Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે
$(ii)$ $Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સારો રિડક્શનકર્તા છે
$(iii)$ $Cl^{-}$ નું કદ $F^{-}$ કરતા નાનું છે
$(iv)$ $F^{-}$,$Cl^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઓક્સિડેશન પામી શકે છે
A
$(i)$ અને $(ii)$
B
$(i), (ii)$ અને $(iv)$
C
$(iii)$ અને $(iv)$
D
માત્ર $(i)$
Solution
(A) $1$. $Cl^{-}$ નું કદ $F^{-}$ કરતા મોટું છે કારણ કે $Cl$ એ $3^{rd}$ આવર્તનો છે જ્યારે $F$ એ $2^{nd}$ આવર્તનો છે. તેથી,વિધાન $(iii)$ ખોટું છે.
$2$. $Cl^{-}$ મોટું હોવાથી,$F^{-}$ ની સરખામણીમાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્ર દ્વારા ઓછા મજબૂતીથી પકડાયેલા હોય છે. તેથી,$Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે. વિધાન $(i)$ સાચું છે.
$3$. જે સ્પીસીઝ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે તે વધુ સારો રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે. $Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતું હોવાથી,$Cl^{-}$ વધુ સારો રિડક્શનકર્તા છે. વિધાન $(ii)$ સાચું છે.
$4$. ઓક્સિડેશનમાં ઇલેક્ટ્રોનનો ત્યાગ થાય છે. $Cl^{-}$ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતું હોવાથી,તે $F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઓક્સિડેશન પામે છે. વિધાન $(iv)$ ખોટું છે.
$5$. તેથી,વિધાન $(i)$ અને $(ii)$ સાચા છે.
$2$. $Cl^{-}$ મોટું હોવાથી,$F^{-}$ ની સરખામણીમાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્ર દ્વારા ઓછા મજબૂતીથી પકડાયેલા હોય છે. તેથી,$Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે. વિધાન $(i)$ સાચું છે.
$3$. જે સ્પીસીઝ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે તે વધુ સારો રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે. $Cl^{-}$,$F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતું હોવાથી,$Cl^{-}$ વધુ સારો રિડક્શનકર્તા છે. વિધાન $(ii)$ સાચું છે.
$4$. ઓક્સિડેશનમાં ઇલેક્ટ્રોનનો ત્યાગ થાય છે. $Cl^{-}$ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતું હોવાથી,તે $F^{-}$ કરતા વધુ સરળતાથી ઓક્સિડેશન પામે છે. વિધાન $(iv)$ ખોટું છે.
$5$. તેથી,વિધાન $(i)$ અને $(ii)$ સાચા છે.
0 likesView Solution
41
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન : સિલિકોન્સ સ્વભાવે હાઇડ્રોફોબિક (પાણી પ્રત્યે અપાકર્ષણ ધરાવતા) હોય છે.
કારણ : $Si-O-Si$ બંધ ભેજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
કારણ : $Si-O-Si$ બંધ ભેજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પણ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પણ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(C) સિલિકોન્સ એ સામાન્ય સૂત્ર $(R_2SiO)_n$ ધરાવતા કૃત્રિમ ઓર્ગેનોસિલિકોન પોલિમર છે.
તેઓ સિલિકોન અને ઓક્સિજન પરમાણુઓની એકાંતરે ગોઠવણી ધરાવતી કરોડરજ્જુ ધરાવે છે,જેમાં સિલિકોન પરમાણુઓ સાથે કાર્બનિક જૂથો જોડાયેલા હોય છે.
આ કાર્બનિક જૂથો (જેમ કે આલ્કાઈલ જૂથો) સિલિકોન્સની સપાટીને પાણી પ્રત્યે અપાકર્ષક અથવા હાઇડ્રોફોબિક બનાવે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે.
જોકે,સિલિકોન્સમાં રહેલા $Si-O-Si$ બંધ ખૂબ જ સ્થાયી હોય છે અને તે ભેજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોતા નથી; વાસ્તવમાં,તેઓ પાણી સામે પ્રતિરોધક હોય છે.
આમ,કારણ ખોટું છે.
તેઓ સિલિકોન અને ઓક્સિજન પરમાણુઓની એકાંતરે ગોઠવણી ધરાવતી કરોડરજ્જુ ધરાવે છે,જેમાં સિલિકોન પરમાણુઓ સાથે કાર્બનિક જૂથો જોડાયેલા હોય છે.
આ કાર્બનિક જૂથો (જેમ કે આલ્કાઈલ જૂથો) સિલિકોન્સની સપાટીને પાણી પ્રત્યે અપાકર્ષક અથવા હાઇડ્રોફોબિક બનાવે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે.
જોકે,સિલિકોન્સમાં રહેલા $Si-O-Si$ બંધ ખૂબ જ સ્થાયી હોય છે અને તે ભેજ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોતા નથી; વાસ્તવમાં,તેઓ પાણી સામે પ્રતિરોધક હોય છે.
આમ,કારણ ખોટું છે.
0 likesView Solution
42
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી ખોટું વિધાન ઓળખો.
A
લેન્થેનોઇડ સંકોચન એ ક્રમિક સંકોચનનો સરવાળો છે.
B
લેન્થેનોઇડ સંકોચનના પરિણામે,સંક્રાંતિ તત્વોની $4d$ શ્રેણીના ગુણધર્મો $5d$ શ્રેણીના તત્વો સાથે કોઈ સમાનતા ધરાવતા નથી.
C
$4f$ ઇલેક્ટ્રોનની શીલ્ડિંગ શક્તિ ઘણી નબળી છે.
D
$La$ થી $Lu$ તરફ આગળ વધતા પરમાણુઓ અથવા આયનોની ત્રિજ્યામાં ઘટાડો થાય છે.
Solution
(B) લેન્થેનોઇડ સંકોચનને કારણે $4d$ થી $5d$ સંક્રાંતિ શ્રેણીના તત્વો તરફ જતી વખતે આયનીય ત્રિજ્યામાં થતો ફેરફાર ખૂબ જ ઓછો હોય છે. આમ,સંક્રાંતિ તત્વોની $4d$ અને $5d$ શ્રેણીના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે. તેથી,એવું વિધાન કે જેમાં કોઈ સમાનતા નથી તે ખોટું છે.
0 likesView Solution
43
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયો પ્રક્રિયક પ્રોપીનનું $1-$પ્રોપેનોલમાં રૂપાંતર કરે છે?
A
$B_2H_6, H_2O_2, OH^{-}$
B
જલીય $KOH$
C
$MgSO_4, NaBH_4/H_2O$
D
$H_2O, H_2SO_4$
Solution
(A) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ નું $1-$પ્રોપેનોલ $(CH_3-CH_2-CH_2-OH)$ માં રૂપાંતર હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ અને ત્યારબાદ આલ્કલાઇન હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2/OH^{-})$ નો ઉપયોગ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીનો એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ અને ત્યારબાદ આલ્કલાઇન હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2/OH^{-})$ નો ઉપયોગ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીનો એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો થાય છે.
0 likesView Solution
44
ChemistryMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન આપેલા સંયોજનોમાં એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ દર્શાવે છે?
A
$FCH_2COOH > CH_3COOH > BrCH_2COOH > ClCH_2COOH$
B
$BrCH_2COOH > ClCH_2COOH > FCH_2COOH > CH_3COOH$
C
$FCH_2COOH > ClCH_2COOH > BrCH_2COOH > CH_3COOH$
D
$CH_3COOH > BrCH_2COOH > ClCH_2COOH > FCH_2COOH$
Solution
(C) ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહો (જેમ કે હેલોજન,$-NO_2$,$-C_6H_5$ વગેરે) ઋણ વીજભારનું વિખેરણ કરે છે,કાર્બોક્સિલેટ આયનને સ્થિર કરે છે અને તેથી મૂળ એસિડની એસિડિકતામાં વધારો કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરતા સમૂહો ઋણ વીજભારની તીવ્રતા વધારે છે,કાર્બોક્સિલેટ આયનને અસ્થિર કરે છે અને એસિડિકતા ઘટાડે છે.
હેલોજનની વિદ્યુતઋણતા $F > Cl > Br$ ના ક્રમમાં ઘટે છે,તેથી $-I$ અસર પણ તે જ ક્રમમાં ઘટે છે.
તેથી,એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ $FCH_2COOH > ClCH_2COOH > BrCH_2COOH > CH_3COOH$ છે.
તેનાથી વિપરીત,ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરતા સમૂહો ઋણ વીજભારની તીવ્રતા વધારે છે,કાર્બોક્સિલેટ આયનને અસ્થિર કરે છે અને એસિડિકતા ઘટાડે છે.
હેલોજનની વિદ્યુતઋણતા $F > Cl > Br$ ના ક્રમમાં ઘટે છે,તેથી $-I$ અસર પણ તે જ ક્રમમાં ઘટે છે.
તેથી,એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ $FCH_2COOH > ClCH_2COOH > BrCH_2COOH > CH_3COOH$ છે.
0 likesView Solution
45
ChemistryMCQAIIMS · 2015
વિધાન : તુલનાત્મક જૈવરસાયણશાસ્ત્ર સજીવોના સામાન્ય પૂર્વજોની તરફેણમાં મજબૂત પુરાવા પૂરા પાડે છે.
કારણ : જનીનિક કોડ સાર્વત્રિક છે.
કારણ : જનીનિક કોડ સાર્વત્રિક છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(A) તુલનાત્મક જૈવરસાયણશાસ્ત્ર વિવિધ જાતિઓમાં પ્રોટીન,ઉત્સેચકો,અંતઃસ્ત્રાવો અને રુધિર જૂથો જેવા મૂળભૂત અણુઓમાં સમાનતા દર્શાવીને સજીવોના સામાન્ય પૂર્વજો માટે મજબૂત પુરાવા પૂરા પાડે છે.
તેવી જ રીતે,હકીકત એ છે કે જનીનિક કોડ સાર્વત્રિક છે (એટલે કે,લગભગ તમામ સજીવોમાં સમાન કોડોન સમાન એમિનો એસિડ માટે સંકેત આપે છે) તે ભારપૂર્વક સૂચવે છે કે તમામ સજીવો એક સામાન્ય ઉત્ક્રાંતિ મૂળ ધરાવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને જનીનિક કોડની સાર્વત્રિકતા સામાન્ય પૂર્વજોના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપવા માટે તુલનાત્મક જૈવરસાયણશાસ્ત્રમાં પુરાવાના મુખ્ય ભાગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેવી જ રીતે,હકીકત એ છે કે જનીનિક કોડ સાર્વત્રિક છે (એટલે કે,લગભગ તમામ સજીવોમાં સમાન કોડોન સમાન એમિનો એસિડ માટે સંકેત આપે છે) તે ભારપૂર્વક સૂચવે છે કે તમામ સજીવો એક સામાન્ય ઉત્ક્રાંતિ મૂળ ધરાવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને જનીનિક કોડની સાર્વત્રિકતા સામાન્ય પૂર્વજોના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપવા માટે તુલનાત્મક જૈવરસાયણશાસ્ત્રમાં પુરાવાના મુખ્ય ભાગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
0 likesView Solution
46
ChemistryMCQAIIMS · 2015
વિધાન : પ્રતિકૃતિ (Replication) અને પ્રત્યાંકન (Transcription) કોષકેન્દ્રમાં થાય છે પરંતુ ભાષાંતર (Translation) કોષરસમાં થાય છે.
કારણ : $mRNA$ કોષકેન્દ્રમાંથી કોષરસમાં સ્થળાંતરિત થાય છે જ્યાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે રિબોઝોમ્સ અને એમિનો એસિડ ઉપલબ્ધ હોય છે.
કારણ : $mRNA$ કોષકેન્દ્રમાંથી કોષરસમાં સ્થળાંતરિત થાય છે જ્યાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે રિબોઝોમ્સ અને એમિનો એસિડ ઉપલબ્ધ હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,$DNA$ પ્રતિકૃતિ અને પ્રત્યાંકન કોષકેન્દ્રની અંદર થાય છે કારણ કે જનીનિક દ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
પ્રત્યાંકન પછી,$mRNA$ અણુ કોષકેન્દ્રમાંથી કોષકેન્દ્ર છિદ્રો દ્વારા કોષરસમાં વહન પામે છે.
ભાષાંતર,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયા છે,તે કોષરસમાં થાય છે કારણ કે ત્યાં રિબોઝોમ્સ,$tRNA$ અને એમિનો એસિડ જેવા જરૂરી ઘટકો ઉપલબ્ધ હોય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં ભાષાંતરની પ્રક્રિયા પ્રત્યાંકનથી અલગ સ્થાને થાય છે.
પ્રત્યાંકન પછી,$mRNA$ અણુ કોષકેન્દ્રમાંથી કોષકેન્દ્ર છિદ્રો દ્વારા કોષરસમાં વહન પામે છે.
ભાષાંતર,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયા છે,તે કોષરસમાં થાય છે કારણ કે ત્યાં રિબોઝોમ્સ,$tRNA$ અને એમિનો એસિડ જેવા જરૂરી ઘટકો ઉપલબ્ધ હોય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં ભાષાંતરની પ્રક્રિયા પ્રત્યાંકનથી અલગ સ્થાને થાય છે.
0 likesView Solution
47
ChemistryMCQAIIMS · 2015
વિધાન : $Saccharomyces \text{ } cerevisiae$ જેવી ફૂગ (યીસ્ટ) બેકિંગ ઉદ્યોગમાં વપરાય છે.
કારણ : આથવણ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉષ્મીય પ્રસરણને કારણે બ્રેડના લોટને ફૂલાવે છે.
કારણ : આથવણ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉષ્મીય પ્રસરણને કારણે બ્રેડના લોટને ફૂલાવે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે $Saccharomyces \text{ } cerevisiae$ (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ) નો ઉપયોગ બેકિંગ ઉદ્યોગમાં બ્રેડના લોટને આથો લાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે બ્રેડનો લોટ ફૂલવાનું મુખ્ય કારણ આથવણ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ વાયુના પરપોટા છે જે લોટના બંધારણમાં ફસાઈ જાય છે, ઉષ્મીય પ્રસરણ નહીં. જોકે બેકિંગ દરમિયાન ગરમી વાયુઓને વિસ્તૃત કરે છે, પરંતુ લોટના ફૂલવાની મુખ્ય પ્રક્રિયા યીસ્ટની ચયાપચયની પ્રવૃત્તિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો $CO_2$ છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે બ્રેડનો લોટ ફૂલવાનું મુખ્ય કારણ આથવણ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ વાયુના પરપોટા છે જે લોટના બંધારણમાં ફસાઈ જાય છે, ઉષ્મીય પ્રસરણ નહીં. જોકે બેકિંગ દરમિયાન ગરમી વાયુઓને વિસ્તૃત કરે છે, પરંતુ લોટના ફૂલવાની મુખ્ય પ્રક્રિયા યીસ્ટની ચયાપચયની પ્રવૃત્તિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો $CO_2$ છે.
0 likesView Solution
48
ChemistryMCQAIIMS · 2015
વિધાન : ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોમાંથી ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનો ઝડપથી નાશ પામી રહ્યા છે.
કારણ : આ જંગલોનું કોઈ મૂલ્ય નથી કારણ કે તે જૈવવિવિધતામાં ગરીબ છે.
કારણ : આ જંગલોનું કોઈ મૂલ્ય નથી કારણ કે તે જૈવવિવિધતામાં ગરીબ છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોમાં શહેરીકરણ,ખેતી અને ઔદ્યોગિકીકરણ જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનો ખરેખર ઝડપથી નાશ પામી રહ્યા છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનો વાસ્તવમાં પૃથ્વી પરના સૌથી વધુ જૈવવિવિધતા ધરાવતા નિવસનતંત્રો છે,તે જૈવવિવિધતામાં ગરીબ નથી. તેઓ તેમની પર્યાવરણીય સેવાઓ,આબોહવા નિયમન અને પ્રજાતિઓની વિશાળ વિવિધતા માટે અત્યંત મૂલ્યવાન છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનો વાસ્તવમાં પૃથ્વી પરના સૌથી વધુ જૈવવિવિધતા ધરાવતા નિવસનતંત્રો છે,તે જૈવવિવિધતામાં ગરીબ નથી. તેઓ તેમની પર્યાવરણીય સેવાઓ,આબોહવા નિયમન અને પ્રજાતિઓની વિશાળ વિવિધતા માટે અત્યંત મૂલ્યવાન છે.
0 likesView Solution
49
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન : નિલંબિત રજકણો $(SPM)$ એ ડીઝલ વાહનો દ્વારા મુક્ત થતું એક મહત્વપૂર્ણ પ્રદૂષક છે.
કારણ : કેટાલિટિક કન્વર્ટર વાહનો દ્વારા થતા પ્રદૂષણને મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડે છે.
કારણ : કેટાલિટિક કન્વર્ટર વાહનો દ્વારા થતા પ્રદૂષણને મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(B) $SPM$ (નિલંબિત રજકણો) એ હવામાં તરતા $10 \ \mu m$ થી ઓછો વ્યાસ ધરાવતા કણો છે. ડીઝલ વાહનો બળતણના અપૂર્ણ દહનને કારણે $SPM$ ઉત્સર્જનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. તેથી,વિધાન સાચું છે.
કેટાલિટિક કન્વર્ટર એ વાહનોમાં હાનિકારક વાયુઓ જેવા કે કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$,હાઇડ્રોકાર્બન અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ ને ઓછા હાનિકારક પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત કરીને પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટેના ઉપકરણો છે. જોકે તે વાયુરૂપ પ્રદૂષકો ઘટાડવામાં અસરકારક છે,પરંતુ તે ખાસ કરીને $SPM$ ને લક્ષ્ય બનાવતા નથી. તેથી,કારણ સાચું છે,પરંતુ તે વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી. આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
કેટાલિટિક કન્વર્ટર એ વાહનોમાં હાનિકારક વાયુઓ જેવા કે કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$,હાઇડ્રોકાર્બન અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ ને ઓછા હાનિકારક પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત કરીને પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટેના ઉપકરણો છે. જોકે તે વાયુરૂપ પ્રદૂષકો ઘટાડવામાં અસરકારક છે,પરંતુ તે ખાસ કરીને $SPM$ ને લક્ષ્ય બનાવતા નથી. તેથી,કારણ સાચું છે,પરંતુ તે વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી. આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
0 likesView Solution
51
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી ખોટું વિધાન ઓળખો.
A
લેન્થેનોઇડ સંકોચન એ ક્રમિક સંકોચનનો સરવાળો છે.
B
લેન્થેનોઇડ સંકોચનના પરિણામે,સંક્રાંતિ તત્વોની $4d$ શ્રેણીના ગુણધર્મો $5d$ શ્રેણીના તત્વો સાથે કોઈ સમાનતા ધરાવતા નથી.
C
$4f$ ઇલેક્ટ્રોનની શીલ્ડિંગ શક્તિ ઘણી નબળી હોય છે.
D
$La$ થી $Lu$ તરફ આગળ વધતા પરમાણુઓ અથવા આયનોની ત્રિજ્યામાં ઘટાડો થાય છે.
Solution
(B) $La^{3+}$ થી $Lu^{3+}$ સુધી લેન્થેનાઇડ આયનોની ત્રિજ્યામાં થતા નિયમિત ઘટાડાને લેન્થેનાઇડ સંકોચન કહેવામાં આવે છે.
તે $4f$ ઇલેક્ટ્રોનની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે છે,જે વધેલા પરમાણુ ભારને ઇલેક્ટ્રોનને ન્યુક્લિયસની નજીક ખેંચવા દે છે.
લેન્થેનોઇડ સંકોચનના પરિણામે,$4d$ અને $5d$ શ્રેણીના તત્વોની પરમાણુ ત્રિજ્યા ખૂબ સમાન બની જાય છે,જેના કારણે તેમના રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા જોવા મળે છે.
તેથી,$4d$ અને $5d$ શ્રેણીમાં કોઈ સમાનતા નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.
તે $4f$ ઇલેક્ટ્રોનની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે છે,જે વધેલા પરમાણુ ભારને ઇલેક્ટ્રોનને ન્યુક્લિયસની નજીક ખેંચવા દે છે.
લેન્થેનોઇડ સંકોચનના પરિણામે,$4d$ અને $5d$ શ્રેણીના તત્વોની પરમાણુ ત્રિજ્યા ખૂબ સમાન બની જાય છે,જેના કારણે તેમના રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં સમાનતા જોવા મળે છે.
તેથી,$4d$ અને $5d$ શ્રેણીમાં કોઈ સમાનતા નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.
0 likesView Solution
52
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ દર્શાવે છે?
A
$FCH_2COOH > CH_3COOH > BrCH_2COOH > ClCH_2COOH$
B
$BrCH_2COOH > ClCH_2COOH > FCH_2COOH > CH_3COOH$
C
$FCH_2COOH > ClCH_2COOH > BrCH_2COOH > CH_3COOH$
D
$CH_3COOH > BrCH_2COOH > ClCH_2COOH > FCH_2COOH$
Solution
(C) કાર્બોક્સિલિક એસિડની એસિડિકતા આલ્ફા-કાર્બન સાથે જોડાયેલા વિસ્થાપકની ઇન્ડક્ટિવ અસર પર આધાર રાખે છે.
ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ્સ (EWGs) $-I$ અસર દ્વારા કાર્બોક્સિલેટ આયનને સ્થિર કરીને એસિડિકતા વધારે છે.
$-I$ અસરની પ્રબળતા હેલોજન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે: $F > Cl > Br$.
તેથી,એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ $FCH_2COOH > ClCH_2COOH > BrCH_2COOH > CH_3COOH$ છે.
ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ્સ (EWGs) $-I$ અસર દ્વારા કાર્બોક્સિલેટ આયનને સ્થિર કરીને એસિડિકતા વધારે છે.
$-I$ અસરની પ્રબળતા હેલોજન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા પર આધાર રાખે છે: $F > Cl > Br$.
તેથી,એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ $FCH_2COOH > ClCH_2COOH > BrCH_2COOH > CH_3COOH$ છે.
0 likesView Solution
53
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
ધારો કે $m_p$ એ પ્રોટોનનું દળ છે,$m_n$ એ ન્યુટ્રોનનું દળ છે,$M_1$ એ $_{10}^{20}Ne$ ન્યુક્લિયસનું દળ છે અને $M_2$ એ $_{20}^{40}Ca$ ન્યુક્લિયસનું દળ છે. તો:
A
$M_2 = 2M_1$
B
$M_1 < 10(m_p + m_n)$
C
$M_2 > 2M_1$
D
$M_1 = M_2$
Solution
(A) ન્યુક્લિયસનું દળ $M = Z m_p + (A-Z) m_n - \text{binding energy}/c^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$_{10}^{20}Ne$ માટે,$Z=10$ અને $A=20$,તેથી $M_1 \approx 10 m_p + 10 m_n - \text{binding energy}_1/c^2$.
$_{20}^{40}Ca$ માટે,$Z=20$ અને $A=40$,તેથી $M_2 \approx 20 m_p + 20 m_n - \text{binding energy}_2/c^2$.
ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા $_{20}^{40}Ca$ માટે $_{10}^{20}Ne$ કરતા વધારે હોવાથી,કેલ્શિયમ માટે દળ ક્ષતિ વધારે હોય છે.
તેથી,$M_2 < 2 M_1$.
જોકે,સરળ ન્યુક્લિયર મોડેલના સંદર્ભમાં જ્યાં બંધન ઉર્જાને અવગણવામાં આવે છે,$M_1 = 10(m_p + m_n)$ અને $M_2 = 20(m_p + m_n)$,જે $M_2 = 2 M_1$ તરફ દોરી જાય છે.
$_{10}^{20}Ne$ માટે,$Z=10$ અને $A=20$,તેથી $M_1 \approx 10 m_p + 10 m_n - \text{binding energy}_1/c^2$.
$_{20}^{40}Ca$ માટે,$Z=20$ અને $A=40$,તેથી $M_2 \approx 20 m_p + 20 m_n - \text{binding energy}_2/c^2$.
ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઉર્જા $_{20}^{40}Ca$ માટે $_{10}^{20}Ne$ કરતા વધારે હોવાથી,કેલ્શિયમ માટે દળ ક્ષતિ વધારે હોય છે.
તેથી,$M_2 < 2 M_1$.
જોકે,સરળ ન્યુક્લિયર મોડેલના સંદર્ભમાં જ્યાં બંધન ઉર્જાને અવગણવામાં આવે છે,$M_1 = 10(m_p + m_n)$ અને $M_2 = 20(m_p + m_n)$,જે $M_2 = 2 M_1$ તરફ દોરી જાય છે.
0 likesView Solution
54
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
$ZnS$ સ્ફટિક માટે નીચેનામાંથી કયા લક્ષણોનો સમૂહ સાચો છે?
A
સવર્ગ આંક $(4:4)$; $ccp$; $Zn^{2+}$ આયન એકાંતરે ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોમાં
B
સવર્ગ આંક $(6:6)$; $hcp$; $Zn^{2+}$ આયન બધા જ ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોમાં
C
સવર્ગ આંક $(6:4)$; $hcp$; $Zn^{2+}$ આયન બધા જ અષ્ટફલકીય છિદ્રોમાં
D
સવર્ગ આંક $(4:4)$; $ccp$; $Zn^{2+}$ આયન બધા જ ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોમાં
Solution
(A) $ZnS$ (ઝિંક બ્લેન્ડ) $ccp$ રચના ધરાવે છે જેમાં $S^{2-}$ આયનો લેટીસ બનાવે છે.
$Zn^{2+}$ આયનો ઉપલબ્ધ ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોના અડધા ભાગમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ રચનામાં,દરેક $Zn^{2+}$ આયન ચાર $S^{2-}$ આયનો દ્વારા ચતુષ્ફલકીય રીતે ઘેરાયેલું હોય છે,અને દરેક $S^{2-}$ આયન ચાર $Zn^{2+}$ આયનો દ્વારા ચતુષ્ફલકીય રીતે ઘેરાયેલું હોય છે,જેના પરિણામે સવર્ગ આંક $(4:4)$ મળે છે.
$Zn^{2+}$ આયનો ઉપલબ્ધ ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોના અડધા ભાગમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ રચનામાં,દરેક $Zn^{2+}$ આયન ચાર $S^{2-}$ આયનો દ્વારા ચતુષ્ફલકીય રીતે ઘેરાયેલું હોય છે,અને દરેક $S^{2-}$ આયન ચાર $Zn^{2+}$ આયનો દ્વારા ચતુષ્ફલકીય રીતે ઘેરાયેલું હોય છે,જેના પરિણામે સવર્ગ આંક $(4:4)$ મળે છે.
0 likesView Solution
55
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન : ગોળાઓના ક્લોઝ પેકિંગમાં,ટેટ્રાહેડ્રલ વોઇડ (ચતુષ્ફલકીય છિદ્ર) ચાર ગોળાઓ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે જ્યારે ઓક્ટાહેડ્રલ વોઇડ (અષ્ટફલકીય છિદ્ર) છ ગોળાઓ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
કારણ : ટેટ્રાહેડ્રલ વોઇડનો આકાર ટેટ્રાહેડ્રલ હોય છે જ્યારે ઓક્ટાહેડ્રલ વોઇડનો આકાર ઓક્ટાહેડ્રલ હોય છે.
કારણ : ટેટ્રાહેડ્રલ વોઇડનો આકાર ટેટ્રાહેડ્રલ હોય છે જ્યારે ઓક્ટાહેડ્રલ વોઇડનો આકાર ઓક્ટાહેડ્રલ હોય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે ટેટ્રાહેડ્રલ વોઇડ $4$ ગોળાઓના સંપર્કથી બને છે,અને ઓક્ટાહેડ્રલ વોઇડ $6$ ગોળાઓના સંપર્કથી બને છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે 'ટેટ્રાહેડ્રલ' અને 'ઓક્ટાહેડ્રલ' નામ વોઇડની આસપાસના ગોળાઓની ભૌમિતિક ગોઠવણી પરથી લેવામાં આવ્યા છે.
આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે 'ટેટ્રાહેડ્રલ' અને 'ઓક્ટાહેડ્રલ' નામ વોઇડની આસપાસના ગોળાઓની ભૌમિતિક ગોઠવણી પરથી લેવામાં આવ્યા છે.
આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
0 likesView Solution
56
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
જ્યારે દ્રાવકમાં અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ઉમેરવામાં આવે છે ત્યારે દ્રાવકનું બાષ્પદબાણ $10 \ mm \ Hg$ જેટલું ઘટે છે. દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનો મોલ અંશ $0.2$ છે. જો બાષ્પદબાણમાં ઘટાડો $20 \ mm \ Hg$ કરવો હોય,તો દ્રાવકનો મોલ અંશ કેટલો હોવો જોઈએ?
A
$0.8$
B
$0.6$
C
$0.4$
D
$0.2$
Solution
(B) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો એ દ્રાવ્યના મોલ અંશ જેટલો હોય છે: $\frac{\Delta p}{p^o} = x_{solute}$.
આપેલ છે કે $\Delta p = 10 \ mm \ Hg$ અને $x_{solute} = 0.2$,તેથી $\frac{10}{p^o} = 0.2$,જે $p^o = \frac{10}{0.2} = 50 \ mm \ Hg$ આપે છે.
બીજા કિસ્સા માટે,જ્યાં $\Delta p = 20 \ mm \ Hg$ છે,દ્રાવ્યનો નવો મોલ અંશ $(x'_{solute})$ $\frac{20}{p^o} = \frac{20}{50} = 0.4$ થશે.
દ્રાવ્ય અને દ્રાવકના મોલ અંશનો સરવાળો $1$ હોવાથી,દ્રાવકનો મોલ અંશ $x_{solvent} = 1 - x'_{solute} = 1 - 0.4 = 0.6$ થશે.
આપેલ છે કે $\Delta p = 10 \ mm \ Hg$ અને $x_{solute} = 0.2$,તેથી $\frac{10}{p^o} = 0.2$,જે $p^o = \frac{10}{0.2} = 50 \ mm \ Hg$ આપે છે.
બીજા કિસ્સા માટે,જ્યાં $\Delta p = 20 \ mm \ Hg$ છે,દ્રાવ્યનો નવો મોલ અંશ $(x'_{solute})$ $\frac{20}{p^o} = \frac{20}{50} = 0.4$ થશે.
દ્રાવ્ય અને દ્રાવકના મોલ અંશનો સરવાળો $1$ હોવાથી,દ્રાવકનો મોલ અંશ $x_{solvent} = 1 - x'_{solute} = 1 - 0.4 = 0.6$ થશે.
0 likesView Solution
57
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
યુરિયાનું દ્રાવણ (મોલર દળ $60 \, g \, mol^{-1}$) વાતાવરણીય દબાણે $100.18 \, ^oC$ તાપમાને ઉકળે છે. જો પાણી માટે $K_f$ અને $K_b$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $1.86$ અને $0.512 \, K \, kg \, mol^{-1}$ હોય,તો ઉપરનું દ્રાવણ ........... $^oC$ તાપમાને થીજી જશે.
A
$0.65$
B
$-0.65$
C
$6.54$
D
$-6.54$
Solution
(B) આપેલ છે: દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ = $100.18 \, ^oC$. શુદ્ધ પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ = $100 \, ^oC$.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન,$\Delta T_b = 100.18 - 100 = 0.18 \, ^oC$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_b = K_b \cdot m$ અને $\Delta T_f = K_f \cdot m$.
તેથી,$\frac{\Delta T_f}{\Delta T_b} = \frac{K_f}{K_b}$.
$\Delta T_f = \Delta T_b \times \frac{K_f}{K_b} = 0.18 \times \frac{1.86}{0.512} \approx 0.654 \, ^oC$.
કારણ કે $\Delta T_f = T_f^{\circ} - T_f$,જ્યાં પાણી માટે $T_f^{\circ} = 0 \, ^oC$ છે:
$0.654 = 0 - T_f$.
$T_f = -0.654 \, ^oC$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ઠારબિંદુ $-0.65 \, ^oC$ મળે છે.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન,$\Delta T_b = 100.18 - 100 = 0.18 \, ^oC$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_b = K_b \cdot m$ અને $\Delta T_f = K_f \cdot m$.
તેથી,$\frac{\Delta T_f}{\Delta T_b} = \frac{K_f}{K_b}$.
$\Delta T_f = \Delta T_b \times \frac{K_f}{K_b} = 0.18 \times \frac{1.86}{0.512} \approx 0.654 \, ^oC$.
કારણ કે $\Delta T_f = T_f^{\circ} - T_f$,જ્યાં પાણી માટે $T_f^{\circ} = 0 \, ^oC$ છે:
$0.654 = 0 - T_f$.
$T_f = -0.654 \, ^oC$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ઠારબિંદુ $-0.65 \, ^oC$ મળે છે.
0 likesView Solution
58
ChemistryEasyMCQAIIMS · 2015
એક હાઇડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોડ $pH = 0$ $(HCl)$ ધરાવતા દ્રાવણમાં ડૂબાડેલો છે. જો દ્રાવણમાં સમાન જથ્થામાં $NaOH$ ઉમેરવામાં આવે,તો તેના પોટેન્શિયલ (રિડક્શન) માં કેટલો ફેરફાર થશે? ($pH_2 = 1 \ atm$,$T = 298 \ K$ લો).
A
$0.41 \ V$ નો વધારો
B
$59 \ mV$ નો વધારો
C
$0.41 \ V$ નો ઘટાડો
D
$59 \ mV$ નો ઘટાડો
Solution
(C) પ્રારંભિક $pH = 0$ છે,તેથી $[H^{+}]_{initial} = 10^0 = 1 \ M$.
સમાન જથ્થામાં $NaOH$ ઉમેર્યા પછી,દ્રાવણ તટસ્થ થાય છે,પરિણામે $pH = 7$ થાય છે,તેથી $[H^{+}]_{final} = 10^{-7} \ M$.
$298 \ K$ તાપમાને હાઇડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોડનો રિડક્શન પોટેન્શિયલ $E_{red} = -0.059 \times pH \ V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રારંભિક પોટેન્શિયલ $E_1 = -0.059 \times 0 = 0 \ V$.
અંતિમ પોટેન્શિયલ $E_2 = -0.059 \times 7 = -0.413 \ V$.
પોટેન્શિયલમાં ફેરફાર $\Delta E = E_2 - E_1 = -0.413 \ V - 0 \ V = -0.413 \ V$.
આમ,પોટેન્શિયલમાં આશરે $0.41 \ V$ નો ઘટાડો થાય છે.
સમાન જથ્થામાં $NaOH$ ઉમેર્યા પછી,દ્રાવણ તટસ્થ થાય છે,પરિણામે $pH = 7$ થાય છે,તેથી $[H^{+}]_{final} = 10^{-7} \ M$.
$298 \ K$ તાપમાને હાઇડ્રોજન ઇલેક્ટ્રોડનો રિડક્શન પોટેન્શિયલ $E_{red} = -0.059 \times pH \ V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રારંભિક પોટેન્શિયલ $E_1 = -0.059 \times 0 = 0 \ V$.
અંતિમ પોટેન્શિયલ $E_2 = -0.059 \times 7 = -0.413 \ V$.
પોટેન્શિયલમાં ફેરફાર $\Delta E = E_2 - E_1 = -0.413 \ V - 0 \ V = -0.413 \ V$.
આમ,પોટેન્શિયલમાં આશરે $0.41 \ V$ નો ઘટાડો થાય છે.
0 likesView Solution
59
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : મંદન વધારતા,વિશિષ્ટ વાહકતા સતત વધતી જાય છે.
કારણ : મંદન વધારતા,નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્યના આયનીકરણની માત્રા વધે છે અને આયનોની ગતિશીલતા પણ વધે છે.
કારણ : મંદન વધારતા,નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્યના આયનીકરણની માત્રા વધે છે અને આયનોની ગતિશીલતા પણ વધે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(D) વિશિષ્ટ વાહકતા (વાહકતા,$\kappa$) એટલે $1 \ cm^3$ દ્રાવણની વાહકતા.
મંદન વધારતા,એકમ કદ દીઠ આયનોની સંખ્યા ઘટે છે,જેના કારણે વિશિષ્ટ વાહકતામાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે.
જોકે મંદન સાથે આયનીકરણની માત્રા અને આયનીય ગતિશીલતા વધે છે,પરંતુ વિધાન પોતે ખોટું હોવાથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
મંદન વધારતા,એકમ કદ દીઠ આયનોની સંખ્યા ઘટે છે,જેના કારણે વિશિષ્ટ વાહકતામાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે.
જોકે મંદન સાથે આયનીકરણની માત્રા અને આયનીય ગતિશીલતા વધે છે,પરંતુ વિધાન પોતે ખોટું હોવાથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
0 likesView Solution
60
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
નીચેની પ્રક્રિયા $A + B \to C$ માટે આપેલા ડેટાને અનુરૂપ વેગ નિયમ પસંદ કરો.
| $Expt. \ No.$ | $[A]$ | $[B]$ | $Initial \ Rate$ |
|---|---|---|---|
| $1$ | $0.012$ | $0.035$ | $0.10$ |
| $2$ | $0.024$ | $0.070$ | $0.80$ |
| $3$ | $0.024$ | $0.035$ | $0.10$ |
| $4$ | $0.012$ | $0.070$ | $0.80$ |
A
Rate $= k[B]^3$
B
Rate $= k[B]^4$
C
Rate $= k[A][B]^3$
D
Rate $= k[A]^2[B]^2$
Solution
(A) ધારો કે વેગ નિયમ $r = k[A]^x[B]^y$ છે.
પ્રયોગ $(3)$ અને $(1)$ ની સરખામણી કરતા:
$\frac{0.10}{0.10} = \frac{k[0.024]^x [0.035]^y}{k[0.012]^x [0.035]^y}$
$1 = (2)^x \implies x = 0$.
પ્રયોગ $(2)$ અને $(3)$ ની સરખામણી કરતા:
$\frac{0.80}{0.10} = \frac{k[0.024]^x [0.070]^y}{k[0.024]^x [0.035]^y}$
$8 = (2)^y \implies y = 3$.
તેથી,વેગ નિયમ $Rate = k[A]^0[B]^3 = k[B]^3$ છે.
પ્રયોગ $(3)$ અને $(1)$ ની સરખામણી કરતા:
$\frac{0.10}{0.10} = \frac{k[0.024]^x [0.035]^y}{k[0.012]^x [0.035]^y}$
$1 = (2)^x \implies x = 0$.
પ્રયોગ $(2)$ અને $(3)$ ની સરખામણી કરતા:
$\frac{0.80}{0.10} = \frac{k[0.024]^x [0.070]^y}{k[0.024]^x [0.035]^y}$
$8 = (2)^y \implies y = 3$.
તેથી,વેગ નિયમ $Rate = k[A]^0[B]^3 = k[B]^3$ છે.
0 likesView Solution
61
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : જો પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઊર્જા શૂન્ય હોય,તો તાપમાનની વેગ અચળાંક પર કોઈ અસર થશે નહીં.
કારણ : સક્રિયકરણ ઊર્જા જેટલી ઓછી,તેટલી પ્રક્રિયા ઝડપી.
કારણ : સક્રિયકરણ ઊર્જા જેટલી ઓછી,તેટલી પ્રક્રિયા ઝડપી.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(B) આર્હેનિયસ સમીકરણ મુજબ,$k = A e^{-E_a / RT}$.
જ્યારે સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_a = 0$ હોય,ત્યારે સમીકરણ $k = A e^0 = A$ બને છે.
આમ,$A$ (આવૃત્તિ અવયવ) અચળ હોવાથી,વેગ અચળાંક $k$ તાપમાનથી સ્વતંત્ર બને છે,તેથી વિધાન સાચું છે.
કારણ જણાવે છે કે ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે,જે રાસાયણિક ગતિશાસ્ત્રમાં એક સાચું સામાન્ય વિધાન છે.
જોકે,કારણ એ સમજાવતું નથી કે $E_a = 0$ હોય ત્યારે વેગ અચળાંક તાપમાનથી સ્વતંત્ર કેમ બને છે; તે માત્ર પ્રક્રિયાના વેગ પર $E_a$ ની અસરનું વર્ણન કરે છે. તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
જ્યારે સક્રિયકરણ ઊર્જા $E_a = 0$ હોય,ત્યારે સમીકરણ $k = A e^0 = A$ બને છે.
આમ,$A$ (આવૃત્તિ અવયવ) અચળ હોવાથી,વેગ અચળાંક $k$ તાપમાનથી સ્વતંત્ર બને છે,તેથી વિધાન સાચું છે.
કારણ જણાવે છે કે ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે,જે રાસાયણિક ગતિશાસ્ત્રમાં એક સાચું સામાન્ય વિધાન છે.
જોકે,કારણ એ સમજાવતું નથી કે $E_a = 0$ હોય ત્યારે વેગ અચળાંક તાપમાનથી સ્વતંત્ર કેમ બને છે; તે માત્ર પ્રક્રિયાના વેગ પર $E_a$ ની અસરનું વર્ણન કરે છે. તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
0 likesView Solution
62
ChemistryEasyMCQAIIMS · 2015
રક્ષણાત્મક કલિલ $A, B, C$ અને $D$ ના ગોલ્ડ નંબર અનુક્રમે $0.50, 0.01, 0.10$ અને $0.005$ છે. તેમની રક્ષણાત્મક શક્તિનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$A < C < B < D$
B
$C < B < D < A$
C
$A < C < B < D$
D
$D < B < C < A$
Solution
(A) કલિલની રક્ષણાત્મક શક્તિ તેના ગોલ્ડ નંબરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ઓછો ગોલ્ડ નંબર એટલે વધુ રક્ષણાત્મક શક્તિ.
આપેલ ગોલ્ડ નંબર: $A = 0.50$,$B = 0.01$,$C = 0.10$,$D = 0.005$.
ગોલ્ડ નંબરના વધતા ક્રમમાં ગોઠવતા: $D (0.005) < B (0.01) < C (0.10) < A (0.50)$.
તેથી,રક્ષણાત્મક શક્તિનો ક્રમ $A < C < B < D$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ અથવા $C$ છે.
ઓછો ગોલ્ડ નંબર એટલે વધુ રક્ષણાત્મક શક્તિ.
આપેલ ગોલ્ડ નંબર: $A = 0.50$,$B = 0.01$,$C = 0.10$,$D = 0.005$.
ગોલ્ડ નંબરના વધતા ક્રમમાં ગોઠવતા: $D (0.005) < B (0.01) < C (0.10) < A (0.50)$.
તેથી,રક્ષણાત્મક શક્તિનો ક્રમ $A < C < B < D$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ અથવા $C$ છે.
0 likesView Solution
63
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
સલ્ફાઈડ અયસ્ક કઈ ધાતુઓ માટે સામાન્ય છે?
A
$Ag, Cu$ અને $Pb$
B
$Ag, Cu$ અને $Sn$
C
$Ag, Mg$ અને $Pb$
D
$Al, Cu$ અને $Pb$
Solution
(A) સિલ્વર,કોપર અને લેડ સામાન્ય રીતે પૃથ્વીના પોપડામાં સલ્ફાઈડ અયસ્ક તરીકે જોવા મળે છે:
$Ag_2S$ (સિલ્વર ગ્લાન્સ),
$CuFeS_2$ (કોપર પાઈરાઈટ્સ) અને
$PbS$ (ગેલેના).
$Ag_2S$ (સિલ્વર ગ્લાન્સ),
$CuFeS_2$ (કોપર પાઈરાઈટ્સ) અને
$PbS$ (ગેલેના).
0 likesView Solution
64
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
List-$I$ ને List-$II$ સાથે જોડો અને નીચે આપેલા કોડનો ઉપયોગ કરીને સાચો જવાબ પસંદ કરો.
| List-$I$ | List-$II$ |
|---|---|
| $1. Ti$ | $A. \text{Bauxite}$ |
| $2. Si$ | $B. \text{Cerussite}$ |
| $3. Al$ | $C. \text{Van-Arkel method}$ |
| $4. Pb$ | $D. \text{Zone refining}$ |
A
$1-B, 2-A, 3-C, 4-D$
B
$1-B, 2-C, 3-A, 4-D$
C
$1-C, 2-A, 3-B, 4-D$
D
$1-C, 2-D, 3-A, 4-B$
Solution
(D) $1. Ti$ ને Van-Arkel પદ્ધતિ $(C)$ દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
$2. Si$ ને Zone refining પદ્ધતિ $(D)$ દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
$3. Al$ ને તેની કાચી ધાતુ Bauxite $(A)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$4. Pb$ ને તેની કાચી ધાતુ Cerussite $(B)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $1-C, 2-D, 3-A, 4-B$ છે.
$2. Si$ ને Zone refining પદ્ધતિ $(D)$ દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
$3. Al$ ને તેની કાચી ધાતુ Bauxite $(A)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$4. Pb$ ને તેની કાચી ધાતુ Cerussite $(B)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $1-C, 2-D, 3-A, 4-B$ છે.
0 likesView Solution
65
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
હિલિયમ (Helium) વિશે નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
તેનો ઉપયોગ શક્તિશાળી સુપરકન્ડક્ટિંગ ચુંબક બનાવવા અને જાળવી રાખવા માટે થાય છે.
B
તેનો ઉપયોગ નીચા તાપમાને પ્રયોગો કરવા માટે ક્રાયોજેનિક એજન્ટ તરીકે થાય છે.
C
તેનો ઉપયોગ હાઇડ્રોજનને બદલે ગેસના ફુગ્ગા ભરવા માટે થાય છે કારણ કે તે હલકું અને અજ્વલનશીલ છે.
D
તેનો ઉપયોગ ગેસ-કૂલ્ડ ન્યુક્લિયર રિએક્ટરમાં થાય છે.
Solution
(C) હિલિયમ $(He)$ એ હાઇડ્રોજન $(H_2)$ કરતા બમણું ભારે છે. તે અજ્વલનશીલ છે,પરંતુ તે હાઇડ્રોજન કરતા હલકું નથી. તેથી,તે હાઇડ્રોજન કરતા હલકું છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
હિલિયમનું ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ કોઈપણ તત્વ કરતા સૌથી ઓછું છે,જે પ્રવાહી હિલિયમને સુપરકન્ડક્ટિંગ ચુંબક અને ક્રાયોજેનિક સંશોધન જેવી અત્યંત નીચા તાપમાનની એપ્લિકેશન માટે આદર્શ શીતક બનાવે છે.
$He$ નો ઉપયોગ ગેસ-કૂલ્ડ ન્યુક્લિયર રિએક્ટરમાં હીટ ટ્રાન્સફર એજન્ટ તરીકે પણ થાય છે.
હિલિયમનું ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ કોઈપણ તત્વ કરતા સૌથી ઓછું છે,જે પ્રવાહી હિલિયમને સુપરકન્ડક્ટિંગ ચુંબક અને ક્રાયોજેનિક સંશોધન જેવી અત્યંત નીચા તાપમાનની એપ્લિકેશન માટે આદર્શ શીતક બનાવે છે.
$He$ નો ઉપયોગ ગેસ-કૂલ્ડ ન્યુક્લિયર રિએક્ટરમાં હીટ ટ્રાન્સફર એજન્ટ તરીકે પણ થાય છે.
0 likesView Solution
66
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : સંક્રાંતિ ધાતુઓ સારી ઉદ્દીપક છે.
કારણ : સંપર્ક વિધિ (contact process) દ્વારા $H_2SO_4$ ની બનાવટમાં $V_2O_5$ અથવા $Pt$ નો ઉપયોગ થાય છે.
કારણ : સંપર્ક વિધિ (contact process) દ્વારા $H_2SO_4$ ની બનાવટમાં $V_2O_5$ અથવા $Pt$ નો ઉપયોગ થાય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(A) સંક્રાંતિ ધાતુઓ સારી ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તેઓ પ્રક્રિયકોના અધિશોષણ માટે વિશાળ સપાટી પૂરી પાડે છે અને તેમની પાસે બદલાતી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ હોય છે,જે તેમને અસ્થાયી મધ્યવર્તી સંયોજનો બનાવવાની મંજૂરી આપે છે.
$H_2SO_4$ ના ઉત્પાદન માટેની સંપર્ક વિધિમાં,$SO_2$ નું $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન કરવા માટે $V_2O_5$ (વેનેડિયમ પેન્ટોક્સાઇડ) નો ઉદ્દીપક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
કારણ કે કારણ એક ચોક્કસ ઉદાહરણ આપે છે જે વિધાનમાં આપેલા સામાન્ય વિધાનને સમર્થન આપે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
$H_2SO_4$ ના ઉત્પાદન માટેની સંપર્ક વિધિમાં,$SO_2$ નું $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન કરવા માટે $V_2O_5$ (વેનેડિયમ પેન્ટોક્સાઇડ) નો ઉદ્દીપક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
કારણ કે કારણ એક ચોક્કસ ઉદાહરણ આપે છે જે વિધાનમાં આપેલા સામાન્ય વિધાનને સમર્થન આપે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
0 likesView Solution
67
ChemistryEasyMCQAIIMS · 2015
સવર્ગ સંયોજનો જૈવિક પ્રણાલીઓમાં ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. આ સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
સાયનોકોબાલામિન એ $B_{12}$ છે અને તેમાં કોબાલ્ટ હોય છે.
B
હિમોગ્લોબિન એ રક્તનું લાલ રંજકદ્રવ્ય છે અને તેમાં આયર્ન હોય છે.
C
ક્લોરોફિલ એ વનસ્પતિઓમાં લીલા રંગના રંજકદ્રવ્યો છે અને તેમાં કેલ્શિયમ હોય છે.
D
કાર્બોક્સિપેપ્ટિડેઝ-$A$ એ ઉત્સેચક છે અને તેમાં ઝિંક હોય છે.
Solution
(C) ક્લોરોફિલ અણુ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,તેમાં પોર્ફિરિન રિંગ હોય છે અને ધાતુ તરીકે $Mg$ હોય છે,$Ca$ નહીં.
0 likesView Solution
68
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
નીચેના સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5CO_3]ClO_4$ ને ધ્યાનમાં લો. ધાતુ પરનો સવર્ગ આંક,ઓક્સિડેશન આંક,$d-$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અને અયુગ્મિત $d-$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અનુક્રમે છે:
A
$6, 3, 6, 0$
B
$7, 2, 7, 1$
C
$7, 1, 6, 4$
D
$6, 2, 7, 3$
Solution
(B) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5CO_3]ClO_4$ છે.
$NH_3$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ ($5$ લિગેન્ડ) છે અને $CO_3^{2-}$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ ($1$ લિગેન્ડ) છે.
સવર્ગ આંક $(C.N.)$ $= 5 \times 1 + 1 \times 2 = 7$.
ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + 5(0) + 1(-2) + 1(-1) = 0 \implies x - 3 = 0 \implies x = +3$.
$Co$ $(Z=27)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^7 4s^2$ છે.
$Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6 4s^0$ છે.
$d-$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $6$ છે.
પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડની હાજરીમાં,$3d$ કક્ષકમાં રહેલા $6$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે.
અયુગ્મિત $d-$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 0$.
$NH_3$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ ($5$ લિગેન્ડ) છે અને $CO_3^{2-}$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ ($1$ લિગેન્ડ) છે.
સવર્ગ આંક $(C.N.)$ $= 5 \times 1 + 1 \times 2 = 7$.
ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + 5(0) + 1(-2) + 1(-1) = 0 \implies x - 3 = 0 \implies x = +3$.
$Co$ $(Z=27)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^7 4s^2$ છે.
$Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6 4s^0$ છે.
$d-$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $6$ છે.
પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડની હાજરીમાં,$3d$ કક્ષકમાં રહેલા $6$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે.
અયુગ્મિત $d-$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 0$.
0 likesView Solution
69
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ જોડી/જોડીઓ યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે?
| પ્રક્રિયા | નીપજ |
|---|---|
| $I$. $RX + AgCN$ | $RNC$ |
| $II$. $RX + KCN$ | $RCN$ |
| $III$. $RX + KNO_2$ | $RONO$ |
| $IV$. $RX + AgNO_2$ | $RNO_2$ |
A
માત્ર $I$
B
$I$ અને $II$
C
$III$ અને $IV$
D
$I, II, III$ અને $IV$
Solution
(D) $AgCN$ એ સહસંયોજક સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો નાઇટ્રોજન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે આઇસોસાયનાઇડ $(RNC)$ બનાવે છે.
$KCN$ એ આયનીય સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો કાર્બન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે સાયનાઇડ $(RCN)$ બનાવે છે.
$KNO_2$ એ આયનીય સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો ઓક્સિજન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે આલ્કાઇલ નાઇટ્રાઇટ $(RONO)$ બનાવે છે.
$AgNO_2$ એ સહસંયોજક સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો નાઇટ્રોજન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે નાઇટ્રોઆલ્કેન $(RNO_2)$ બનાવે છે.
તેથી,આપેલી તમામ જોડીઓ યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.
$KCN$ એ આયનીય સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો કાર્બન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે સાયનાઇડ $(RCN)$ બનાવે છે.
$KNO_2$ એ આયનીય સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો ઓક્સિજન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે આલ્કાઇલ નાઇટ્રાઇટ $(RONO)$ બનાવે છે.
$AgNO_2$ એ સહસંયોજક સંયોજન છે,તેથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો નાઇટ્રોજન પરમાણુ દ્વારા થાય છે,જે નાઇટ્રોઆલ્કેન $(RNO_2)$ બનાવે છે.
તેથી,આપેલી તમામ જોડીઓ યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.
0 likesView Solution
70
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
એક રાસાયણિક સંયોજન $X$ નું દ્રાવણ $AgNO_3$ ના દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Y$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જે $NH_4OH$ માં ઓગળીને સંકીર્ણ $Z$ આપે છે. જ્યારે $Z$ ની પ્રક્રિયા મંદ $HNO_3$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $Y$ ફરીથી દેખાય છે. રાસાયણિક સંયોજન $X$ શું હોઈ શકે?
A
$NaCl$
B
$CH_3Cl$
C
$NaBr$
D
$NaI$
Solution
(A) $NaCl$ ની $AgNO_3$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $AgCl$ $(Y)$ ના સફેદ અવક્ષેપ મળે છે: $NaCl + AgNO_3 \to AgCl(s) + NaNO_3$.
$AgCl$ એ $NH_4OH$ માં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Z$ બનાવે છે: $AgCl + 2NH_4OH \to [Ag(NH_3)_2]Cl + 2H_2O$.
જ્યારે આ સંકીર્ણ $Z$ ની પ્રક્રિયા મંદ $HNO_3$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $NH_3$ તટસ્થ થાય છે અને $AgCl$ $(Y)$ ના સફેદ અવક્ષેપ ફરીથી દેખાય છે: $[Ag(NH_3)_2]Cl + 2HNO_3 \to AgCl(s) + 2NH_4NO_3$.
$CH_3Cl$ એ સહસંયોજક હેલોઆલ્કેન છે અને તે $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અવક્ષેપ આપતું નથી. $NaBr$ અને $NaI$ અનુક્રમે આછા પીળા અને પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
$AgCl$ એ $NH_4OH$ માં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Z$ બનાવે છે: $AgCl + 2NH_4OH \to [Ag(NH_3)_2]Cl + 2H_2O$.
જ્યારે આ સંકીર્ણ $Z$ ની પ્રક્રિયા મંદ $HNO_3$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $NH_3$ તટસ્થ થાય છે અને $AgCl$ $(Y)$ ના સફેદ અવક્ષેપ ફરીથી દેખાય છે: $[Ag(NH_3)_2]Cl + 2HNO_3 \to AgCl(s) + 2NH_4NO_3$.
$CH_3Cl$ એ સહસંયોજક હેલોઆલ્કેન છે અને તે $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અવક્ષેપ આપતું નથી. $NaBr$ અને $NaI$ અનુક્રમે આછા પીળા અને પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
0 likesView Solution
71
ChemistryAdvancedMCQAIIMS · 2015
વિધાન : $CHCl_3$ ને ઘેરી બોટલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
કારણ : $CHCl_3$ અંધારામાં ઓક્સિડેશન પામે છે.
કારણ : $CHCl_3$ અંધારામાં ઓક્સિડેશન પામે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(C) $CHCl_3$ (ક્લોરોફોર્મ) ને સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં વાતાવરણીય ઓક્સિજન દ્વારા થતા ઓક્સિડેશનને રોકવા માટે ઘેરા રંગની બોટલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2CHCl_3 + O_2 \xrightarrow{\text{sunlight}} 2COCl_2 + 2HCl$.
નીપજ $COCl_2$ (ફોસ્જીન) એક અત્યંત ઝેરી વાયુ છે.
કારણ કે ઓક્સિડેશન પ્રકાશની હાજરીમાં થાય છે,તેથી કારણનું વિધાન કે તે અંધારામાં ઓક્સિડેશન પામે છે તે ખોટું છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2CHCl_3 + O_2 \xrightarrow{\text{sunlight}} 2COCl_2 + 2HCl$.
નીપજ $COCl_2$ (ફોસ્જીન) એક અત્યંત ઝેરી વાયુ છે.
કારણ કે ઓક્સિડેશન પ્રકાશની હાજરીમાં થાય છે,તેથી કારણનું વિધાન કે તે અંધારામાં ઓક્સિડેશન પામે છે તે ખોટું છે.
0 likesView Solution
72
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ હકીકત$(\text{ઓ})$ સમજાવે છે કે શા માટે $p-$નાઈટ્રોફિનોલ એ ફિનોલ કરતા વધુ એસિડિક છે?
$I$. નાઈટ્રો ગ્રુપની $-I$ અસર.
$II$. $p-$નાઈટ્રોફિનોક્સી ગ્રુપની વધુ રેઝોનન્સ અસર.
$III$. મોટા કદના નાઈટ્રો ગ્રુપની સ્ટેરિક અસર.
$I$. નાઈટ્રો ગ્રુપની $-I$ અસર.
$II$. $p-$નાઈટ્રોફિનોક્સી ગ્રુપની વધુ રેઝોનન્સ અસર.
$III$. મોટા કદના નાઈટ્રો ગ્રુપની સ્ટેરિક અસર.
A
$I$ અને $II$
B
$I$ અને $III$
C
$II$ અને $III$
D
માત્ર $II$
Solution
(A) $p-$નાઈટ્રોફિનોલ એ ફિનોલ કરતા વધુ એસિડિક છે કારણ કે $-NO_2$ ગ્રુપ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સ્વભાવ ધરાવે છે.
$1$. $-NO_2$ ગ્રુપ પ્રબળ $-I$ (પ્રેરક) અસર દર્શાવે છે,જે સિગ્મા બંધ દ્વારા ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ખેંચીને ફિનોક્સાઈડ આયનને સ્થિર કરે છે.
$2$. $-NO_2$ ગ્રુપ પ્રબળ $-M$ (મેસોમેરિક/રેઝોનન્સ) અસર પણ દર્શાવે છે,જે ફિનોક્સાઈડ આયનના ઓક્સિજન પરના ઋણ વીજભારને બેન્ઝીન રિંગમાં અને નાઈટ્રો ગ્રુપના ઓક્સિજન પર સ્થાનાંતરિત કરીને તેને વધુ સ્થિર કરે છે.
$3$. નાઈટ્રો ગ્રુપની સ્ટેરિક અસર $p-$નાઈટ્રોફિનોલની એસિડિકતા વધારવા માટે જવાબદાર નથી.
તેથી,વિધાન $I$ અને $II$ સાચા છે.
$1$. $-NO_2$ ગ્રુપ પ્રબળ $-I$ (પ્રેરક) અસર દર્શાવે છે,જે સિગ્મા બંધ દ્વારા ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ખેંચીને ફિનોક્સાઈડ આયનને સ્થિર કરે છે.
$2$. $-NO_2$ ગ્રુપ પ્રબળ $-M$ (મેસોમેરિક/રેઝોનન્સ) અસર પણ દર્શાવે છે,જે ફિનોક્સાઈડ આયનના ઓક્સિજન પરના ઋણ વીજભારને બેન્ઝીન રિંગમાં અને નાઈટ્રો ગ્રુપના ઓક્સિજન પર સ્થાનાંતરિત કરીને તેને વધુ સ્થિર કરે છે.
$3$. નાઈટ્રો ગ્રુપની સ્ટેરિક અસર $p-$નાઈટ્રોફિનોલની એસિડિકતા વધારવા માટે જવાબદાર નથી.
તેથી,વિધાન $I$ અને $II$ સાચા છે.
0 likesView Solution
73
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
વિધાન: ફિનોલ કોલ્બે પ્રક્રિયા આપે છે,ઇથેનોલ આપતું નથી.
કારણ: ફિનોક્સાઇડ આયન એ ઇથોક્સાઇડ આયન કરતા વધુ બેઝિક છે.
કારણ: ફિનોક્સાઇડ આયન એ ઇથોક્સાઇડ આયન કરતા વધુ બેઝિક છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.
Solution
(C) કોલ્બે પ્રક્રિયામાં સોડિયમ ફિનોક્સાઇડની $CO_2$ સાથે પ્રક્રિયા થઈને સેલિસિલિક એસિડ બને છે. આ પ્રક્રિયા ફિનોલ માટે વિશિષ્ટ છે કારણ કે ફિનોક્સાઇડ આયન સંસ્પંદન (resonance) દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
ઇથેનોલ આ પ્રક્રિયા આપતું નથી,તેથી વિધાન સાચું છે.
કારણની વાત કરીએ તો,ફિનોક્સાઇડ આયન $(C_6H_5O^-)$ એ ઇથોક્સાઇડ આયન $(C_2H_5O^-)$ કરતા ઓછો બેઝિક છે,કારણ કે ફિનોક્સાઇડમાં ઋણભાર સંસ્પંદન દ્વારા વહેંચાય છે. તેથી,કારણ ખોટું છે.
ઇથેનોલ આ પ્રક્રિયા આપતું નથી,તેથી વિધાન સાચું છે.
કારણની વાત કરીએ તો,ફિનોક્સાઇડ આયન $(C_6H_5O^-)$ એ ઇથોક્સાઇડ આયન $(C_2H_5O^-)$ કરતા ઓછો બેઝિક છે,કારણ કે ફિનોક્સાઇડમાં ઋણભાર સંસ્પંદન દ્વારા વહેંચાય છે. તેથી,કારણ ખોટું છે.
0 likesView Solution
74
ChemistryAdvancedMCQAIIMS · 2015
$C_9H_{10}O_2$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા એસ્ટર $(A)$ ની પ્રક્રિયા વધારાના $CH_3MgBr$ સાથે કરવામાં આવી અને ત્યારબાદ બનેલા સંકીર્ણની પ્રક્રિયા $H_2SO_4$ સાથે કરતા ઓલેફિન $(B)$ મળે છે. $(B)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી $C_8H_8O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું કીટોન મળે છે જે પોઝિટિવ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે. $(A)$ નું બંધારણ શું છે?
A
$C_6H_5COOC_2H_5$
B
$C_2H_5COOC_6H_5$
C
$CH_3COOCH_2C_6H_5$
D
$C_6H_5CH_2COOCH_3$
Solution
(A) એસ્ટર $(A)$ એ $C_6H_5COOC_2H_5$ (ઇથાઇલ બેન્ઝોએટ) છે.
વધારાના $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$C_6H_5COOC_2H_5 + 2CH_3MgBr \rightarrow C_6H_5-C(OH)(CH_3)_2 + Mg(OC_2H_5)Br + Mg(OH)Br$.
$H_2SO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ કરવાથી ઓલેફિન $(B)$ મળે છે: $C_6H_5-C(CH_3)=CH_2$ ($2$-ફિનાઇલપ્રોપીન).
$(B)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી $C_6H_5COCH_3$ (એસીટોફિનોન) અને $HCHO$ મળે છે.
એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોવાથી તે પોઝિટિવ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
વધારાના $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$C_6H_5COOC_2H_5 + 2CH_3MgBr \rightarrow C_6H_5-C(OH)(CH_3)_2 + Mg(OC_2H_5)Br + Mg(OH)Br$.
$H_2SO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ કરવાથી ઓલેફિન $(B)$ મળે છે: $C_6H_5-C(CH_3)=CH_2$ ($2$-ફિનાઇલપ્રોપીન).
$(B)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી $C_6H_5COCH_3$ (એસીટોફિનોન) અને $HCHO$ મળે છે.
એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોવાથી તે પોઝિટિવ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
0 likesView Solution
75
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
પ્રતિક્રિયાઓના સમૂહમાં,$m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇક એસિડ એક નીપજ $D$ આપે છે. નીપજ $D$ ને ઓળખો.
A
$3$-બ્રોમોબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઇડ
B
$m$-એમિનોબેન્ઝોઇક એસિડ
C
$m$-બ્રોમોએનિલીન
D
$m$-બ્રોમોબેન્ઝેમાઇડ
Solution
(C) પ્રતિક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇક એસિડ $SOCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇલ ક્લોરાઇડ $(B)$ બનાવે છે.
$2$. $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇલ ક્લોરાઇડ $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $m$-બ્રોમોબેન્ઝેમાઇડ $(C)$ બનાવે છે.
$3$. $m$-બ્રોમોબેન્ઝેમાઇડ $NaOH$ અને $Br_2$ સાથે હોફમેન બ્રોમામાઇડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા કરીને $m$-બ્રોમોએનિલીન $(D)$ બનાવે છે.
તેથી,અંતિમ નીપજ $D$ એ $m$-બ્રોમોએનિલીન છે.
$1$. $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇક એસિડ $SOCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇલ ક્લોરાઇડ $(B)$ બનાવે છે.
$2$. $m$-બ્રોમોબેન્ઝોઇલ ક્લોરાઇડ $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $m$-બ્રોમોબેન્ઝેમાઇડ $(C)$ બનાવે છે.
$3$. $m$-બ્રોમોબેન્ઝેમાઇડ $NaOH$ અને $Br_2$ સાથે હોફમેન બ્રોમામાઇડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા કરીને $m$-બ્રોમોએનિલીન $(D)$ બનાવે છે.
તેથી,અંતિમ નીપજ $D$ એ $m$-બ્રોમોએનિલીન છે.
0 likesView Solution
76
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા તરફ ઈથેનાલ કરતા વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ છે.
કારણ : ફિનાઈલ ગ્રુપની $-I$ અને $+R$ અસરની કુલ અસર બેન્ઝાલ્ડિહાઈડમાં $>C=O$ ગ્રુપના કાર્બન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે.
કારણ : ફિનાઈલ ગ્રુપની $-I$ અને $+R$ અસરની કુલ અસર બેન્ઝાલ્ડિહાઈડમાં $>C=O$ ગ્રુપના કાર્બન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા તરફ ઈથેનાલ કરતા ઓછું પ્રતિક્રિયાશીલ છે. આનું કારણ ફિનાઈલ ગ્રુપની અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) અને ફિનાઈલ રિંગ દ્વારા કાર્બોનિલ કાર્બનની રેઝોનન્સ સ્થિરતા છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે ફિનાઈલ ગ્રુપની $+R$ અસર ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેનાથી તેની ઈલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટે છે.
કારણ પણ ખોટું છે કારણ કે ફિનાઈલ ગ્રુપની $+R$ અસર ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેનાથી તેની ઈલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટે છે.
0 likesView Solution
77
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
"Denaturation" (વિકૃતિકરણ) વિશે નીચે આપેલા વિધાનોમાંથી કયા સાચા છે?
$A$. પ્રોટીનનું વિકૃતિકરણ પ્રોટીનના દ્વિતીયક અને તૃતીયક બંધારણનો નાશ કરે છે
$B$. વિકૃતિકરણ $DNA$ ના બેવડા કુંતલને એકલ શૃંખલામાં રૂપાંતરિત કરે છે
$C$. વિકૃતિકરણ પ્રાથમિક બંધારણને અસર કરે છે જે વિકૃત થઈ જાય છે
$A$. પ્રોટીનનું વિકૃતિકરણ પ્રોટીનના દ્વિતીયક અને તૃતીયક બંધારણનો નાશ કરે છે
$B$. વિકૃતિકરણ $DNA$ ના બેવડા કુંતલને એકલ શૃંખલામાં રૂપાંતરિત કરે છે
$C$. વિકૃતિકરણ પ્રાથમિક બંધારણને અસર કરે છે જે વિકૃત થઈ જાય છે
A
$B$ અને $C$
B
$A$ અને $C$
C
$A$ અને $B$
D
$A, B$ અને $C$
Solution
(C) વિકૃતિકરણ એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રોટીન અથવા ન્યુક્લિક એસિડ બાહ્ય પરિબળો જેવા કે ગરમી,$pH$ માં ફેરફાર અથવા રસાયણોને કારણે તેમની ચતુર્થક,તૃતીયક અને દ્વિતીયક રચનાઓ ગુમાવે છે.
વિધાન $A$ સાચું છે: વિકૃતિકરણ હાઇડ્રોજન બંધ અને અન્ય આંતરક્રિયાઓને તોડે છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક અને તૃતીયક બંધારણનો નાશ થાય છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: $DNA$ માં,વિકૃતિકરણ એટલે બેવડા કુંતલનું બે એકલ શૃંખલાઓમાં અલગ થવું.
વિધાન $C$ ખોટું છે: પ્રોટીનનું પ્રાથમિક બંધારણ (એમિનો એસિડનો ક્રમ) વિકૃતિકરણ દરમિયાન અકબંધ રહે છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $B$ સાચા છે.
વિધાન $A$ સાચું છે: વિકૃતિકરણ હાઇડ્રોજન બંધ અને અન્ય આંતરક્રિયાઓને તોડે છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક અને તૃતીયક બંધારણનો નાશ થાય છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: $DNA$ માં,વિકૃતિકરણ એટલે બેવડા કુંતલનું બે એકલ શૃંખલાઓમાં અલગ થવું.
વિધાન $C$ ખોટું છે: પ્રોટીનનું પ્રાથમિક બંધારણ (એમિનો એસિડનો ક્રમ) વિકૃતિકરણ દરમિયાન અકબંધ રહે છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $B$ સાચા છે.
0 likesView Solution
78
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
વિધાન : બેકેલાઇટ એ થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે.
કારણ : બેકેલાઇટને કોઈપણ ફેરફાર વગર વારંવાર ઓગાળી શકાય છે.
કારણ : બેકેલાઇટને કોઈપણ ફેરફાર વગર વારંવાર ઓગાળી શકાય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પણ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પણ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(C) બેકેલાઇટ એ ફિનોલ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડની સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા બનતું ક્રોસ-લિંક્ડ પોલિમર છે.
તે એક થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે,જેનો અર્થ છે કે તે ગરમ કરવા પર સખત અને અગલનીય બને છે અને તેને ફરીથી ઓગાળી કે આકાર આપી શકાતું નથી.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.
તે એક થર્મોસેટિંગ પોલિમર છે,જેનો અર્થ છે કે તે ગરમ કરવા પર સખત અને અગલનીય બને છે અને તેને ફરીથી ઓગાળી કે આકાર આપી શકાતું નથી.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.
0 likesView Solution
79
ChemistryMediumMCQAIIMS · 2015
નીચેનામાંથી કઈ એન્ટિ-ડાયાબિટીક દવા છે?
A
ઇન્સ્યુલિન
B
પેનિસિલિન
C
ક્લોરોક્વિન
D
એસ્પિરિન
Solution
(A) એન્ટિ-ડાયાબિટીક દવાઓ એવી દવાઓ છે જેનો ઉપયોગ ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં બ્લડ ગ્લુકોઝના સ્તરને સ્થિર અને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
$A$. ઇન્સ્યુલિન એ એક હોર્મોન છે જેનો ઉપયોગ બ્લડ સુગરના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે એન્ટિ-ડાયાબિટીક દવા તરીકે થાય છે.
$B$. પેનિસિલિન એ એન્ટિબાયોટિક છે.
$C$. ક્લોરોક્વિન એ મેલેરિયા વિરોધી દવા છે.
$D$. એસ્પિરિન એ પીડાનાશક અને તાવ ઘટાડતી દવા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
$A$. ઇન્સ્યુલિન એ એક હોર્મોન છે જેનો ઉપયોગ બ્લડ સુગરના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે એન્ટિ-ડાયાબિટીક દવા તરીકે થાય છે.
$B$. પેનિસિલિન એ એન્ટિબાયોટિક છે.
$C$. ક્લોરોક્વિન એ મેલેરિયા વિરોધી દવા છે.
$D$. એસ્પિરિન એ પીડાનાશક અને તાવ ઘટાડતી દવા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
0 likesView Solution
80
ChemistryDifficultMCQAIIMS · 2015
$Statement-1$: મિસેલ્સ સર્ફેક્ટન્ટ અણુઓ દ્વારા ક્રિટિકલ મિસેલર કોન્સન્ટ્રેશન $(CMC)$ થી ઉપર રચાય છે.
$Statement-2$: સર્ફેક્ટન્ટ અણુઓ ધરાવતા દ્રાવણની વાહકતા $(CMC)$ પર તીવ્રતાથી ઘટે છે.
$Statement-2$: સર્ફેક્ટન્ટ અણુઓ ધરાવતા દ્રાવણની વાહકતા $(CMC)$ પર તીવ્રતાથી ઘટે છે.
A
$Statement-1$ સાચું છે,$Statement-2$ સાચું છે; $Statement-2$ એ $Statement-1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
$Statement-1$ સાચું છે,$Statement-2$ સાચું છે; $Statement-2$ એ $Statement-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$Statement-1$ સાચું છે,$Statement-2$ ખોટું છે.
D
$Statement-1$ ખોટું છે,$Statement-2$ સાચું છે.
Solution
(B) $Statement-1$ સાચું છે: મિસેલ્સ ખરેખર સર્ફેક્ટન્ટ અણુઓ દ્વારા ફક્ત ક્રિટિકલ મિસેલર કોન્સન્ટ્રેશન $(CMC)$ અને ક્રાફ્ટ તાપમાન $(T_k)$ થી ઉપર રચાય છે.
$Statement-2$ સાચું છે: $(CMC)$ પર,વ્યક્તિગત સર્ફેક્ટન્ટ આયનો મોટા,ભારે મિસેલર કણો બનાવવા માટે એકઠા થાય છે. આ મોટા કણોની ગતિશીલતા વ્યક્તિગત આયનોની તુલનામાં ઓછી હોય છે,જે દ્રાવણની મોલર વાહકતામાં તીવ્ર ઘટાડો તરફ દોરી જાય છે.
નિષ્કર્ષ: બંને વિધાનો સાચા હોવા છતાં,વાહકતામાં ઘટાડો એ મિસેલ રચનાનું પરિણામ છે,મિસેલ શા માટે રચાય છે તેનું કારણ નથી. તેથી,$Statement-2$ એ $Statement-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
$Statement-2$ સાચું છે: $(CMC)$ પર,વ્યક્તિગત સર્ફેક્ટન્ટ આયનો મોટા,ભારે મિસેલર કણો બનાવવા માટે એકઠા થાય છે. આ મોટા કણોની ગતિશીલતા વ્યક્તિગત આયનોની તુલનામાં ઓછી હોય છે,જે દ્રાવણની મોલર વાહકતામાં તીવ્ર ઘટાડો તરફ દોરી જાય છે.
નિષ્કર્ષ: બંને વિધાનો સાચા હોવા છતાં,વાહકતામાં ઘટાડો એ મિસેલ રચનાનું પરિણામ છે,મિસેલ શા માટે રચાય છે તેનું કારણ નથી. તેથી,$Statement-2$ એ $Statement-1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
0 likesView Solution
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real AIIMS style covering Chemistry with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D Chemistry papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Run live AIIMS mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFrequently Asked Questions
How many Chemistry questions are in AIIMS 2015?
There are 80 Chemistry questions from the AIIMS 2015 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.
Are AIIMS 2015 Chemistry solutions available in Gujarati?
Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.
Can I practice AIIMS 2015 Chemistry as a timed test?
Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full AIIMS mock test covering Chemistry with time limits and instant score analysis.
Can teachers create Chemistry papers from AIIMS previous year questions?
Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix AIIMS Chemistry questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.
For Teachers & Institutes
Build a Custom Chemistry Paper
Pick AIIMS 2015 Chemistry questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.