Gujarati

Intensity in Young's Double Slit Experiment Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Wave Optics · Intensity in Young's Double Slit Experiment

81+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 28 of 81 questions in Gujarati

51
Medium
આકૃતિમાં બે સ્લિટની ગોઠવણી દર્શાવેલ છે જેમાં એક ઉદગમ છે જે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું ઉત્સર્જન કરે છે। $P$ એ એક પોલરાઇઝર છે જેની અક્ષની દિશા આપેલી નથી। જો પોલરાઇઝર હાજર ન હોય ત્યારે મુખ્ય મહત્તમની તીવ્રતા $I_0$ હોય, તો આ કિસ્સામાં મુખ્ય મહત્તમ અને પ્રથમ ન્યૂનતમની તીવ્રતાની ગણતરી કરો.
Question diagram

Solution

(N/A) જ્યારે પોલરાઇઝર હાજર ન હોય, ત્યારે મુખ્ય મહત્તમની તીવ્રતા $I_0 = 4I$ છે, જ્યાં $I$ એ દરેક સ્લિટમાંથી આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા છે।
જ્યારે એક માર્ગમાં (ધારો કે માર્ગ $2$) પોલરાઇઝર મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાંથી પસાર થતો પ્રકાશ રેખીય રીતે ધ્રુવીભૂત બને છે। ધારો કે દરેક સ્લિટમાંથી આવતા પ્રકાશનો કંપવિસ્તાર $a$ છે। તીવ્રતા $I = a^2$।
પોલરાઇઝર વગરની સ્લિટ માટે, પ્રકાશ અધ્રુવીભૂત રહે છે। પોલરાઇઝર વાળી સ્લિટ માટે, પ્રકાશ ધ્રુવીભૂત બને છે।
જ્યારે આ બે કિરણો સંપાત થાય છે, ત્યારે અધ્રુવીભૂત પ્રકાશને પરસ્પર લંબ દિશાઓમાં કંપન કરતા $I/2$ તીવ્રતાના બે અસંગત ઘટકો તરીકે ગણી શકાય।
બીજી સ્લિટમાંથી આવતા ધ્રુવીભૂત પ્રકાશની તીવ્રતા $I' = I/2$ (પોલરાઇઝરમાંથી પસાર થયા પછી) છે।
મુખ્ય મહત્તમ પર, બંને કિરણો સમાન કળામાં હોય છે। અધ્રુવીભૂત કિરણની તીવ્રતા $I$ અને ધ્રુવીભૂત કિરણની તીવ્રતા $I/2$ છે। પરિણામી તીવ્રતા $I_{max} = I + I/2 + 2\sqrt{I \cdot I/2} \cdot \cos(0) = I + I/2 + \sqrt{2}I = I(1.5 + 1.414) \approx 2.914I$। કારણ કે $I_0 = 4I$, તેથી $I = I_0/4$। આમ, $I_{max} = (2.914/4)I_0 = 0.7285I_0$।
પ્રથમ ન્યૂનતમ પર, કળા તફાવત $\pi$ છે। તીવ્રતા $I_{min} = I + I/2 - 2\sqrt{I \cdot I/2} = I(1.5 - 1.414) = 0.086I = 0.086(I_0/4) = 0.0215I_0$।
Solution diagram
52
Difficult
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ચાર સમાન મોનોક્રોમેટિક ઉદગમો $A, B, C, D$ સમાન તરંગલંબાઈ $\lambda$ ના તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે અને તે સુસંબદ્ધ છે. બે રિસીવર $R_1$ અને $R_2$ એ $B$ થી મોટા પરંતુ સમાન અંતરે છે.
$(i)$ બેમાંથી કયો રિસીવર મોટો સિગ્નલ મેળવે છે?
$(ii)$ જ્યારે $B$ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે બેમાંથી કયો રિસીવર મોટો સિગ્નલ મેળવે છે?
$(iii)$ જ્યારે $D$ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે બેમાંથી કયો રિસીવર મોટો સિગ્નલ મેળવે છે?
$(iv)$ બેમાંથી કયો રિસીવર એ પારખી શકે છે કે કયો ઉદગમ $B$ કે $D$ બંધ કરવામાં આવ્યો છે?
Question diagram

Solution

(B) $(i)$ $R_1$ પર,$A$ અને $B$ માંથી આવતા તરંગો વચ્ચેનો પથ તફાવત $\lambda/2$ છે,જે વિનાશક વ્યતિકરણ તરફ દોરી જાય છે $(y_A + y_B = 0)$. તેવી જ રીતે,$C$ અને $D$ માંથી આવતા તરંગો $R_1$ પર વિનાશક વ્યતિકરણ અનુભવે છે. આમ,$R_1$ પર ચોખ્ખો સિગ્નલ શૂન્ય છે. $R_2$ પર,પથ તફાવતો અલગ છે,જે સહાયક વ્યતિકરણ તરફ દોરી જાય છે. તેથી,$R_2$ મોટો સિગ્નલ મેળવે છે.
$(ii)$ જો $B$ બંધ કરવામાં આવે,તો $R_1$ પરનું વિનાશક વ્યતિકરણ દૂર થાય છે,જેના પરિણામે શૂન્ય સિવાયનો સિગ્નલ મળે છે. $R_2$ માં પણ ફેરફાર થાય છે,પરંતુ $R_1$ હવે તેની અગાઉની શૂન્ય સ્થિતિની તુલનામાં મજબૂત પરિણામી સિગ્નલ મેળવે છે. તેથી,$R_1$ મોટો સિગ્નલ મેળવે છે.
$(iii)$ જો $D$ બંધ કરવામાં આવે,તો $R_1$ પરનું વિનાશક વ્યતિકરણ દૂર થાય છે,જેના પરિણામે શૂન્ય સિવાયનો સિગ્નલ મળે છે. $R_1$ મોટો સિગ્નલ મેળવે છે.
$(iv)$ $R_1$ અને $R_2$ ના સંદર્ભમાં $B$ અને $D$ માટે પથ તફાવતો અલગ હોવાથી,રિસીવર પર સિગ્નલની તીવ્રતામાં થતો ફેરફાર દરેક ઉદગમ બંધ થવા માટે અનન્ય હશે. આમ,બંને રિસીવર પારખી શકે છે કે કયો ઉદગમ બંધ થયો છે.
53
MediumMCQ
$9: 4$ ના ગુણોત્તરમાં તીવ્રતા ધરાવતા બે પ્રકાશના કિરણોનું વ્યતિકરણ થાય છે. મહત્તમ અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$2: 3$
B
$16: 81$
C
$25: 169$
D
$25: 1$

Solution

(D) આપેલ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $I_1 : I_2 = 9 : 4$ છે.
ધારો કે $I_1 = 9k$ અને $I_2 = 4k$.
કંપવિસ્તાર એ તીવ્રતાના વર્ગમૂળના પ્રમાણમાં હોય છે,તેથી $a_1 = \sqrt{I_1} = 3\sqrt{k}$ અને $a_2 = \sqrt{I_2} = 2\sqrt{k}$.
મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\frac{I_{max}}{I_{min}} = \left( \frac{a_1 + a_2}{a_1 - a_2} \right)^2$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{I_{max}}{I_{min}} = \left( \frac{3\sqrt{k} + 2\sqrt{k}}{3\sqrt{k} - 2\sqrt{k}} \right)^2 = \left( \frac{5\sqrt{k}}{1\sqrt{k}} \right)^2 = 5^2 = 25$.
આમ,ગુણોત્તર $25 : 1$ છે.
54
DifficultMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,$5000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સ્લિટ્સ એકબીજાથી $1.0 \ mm$ દૂર છે અને પડદો સ્લિટ્સથી $1.0 \ m$ દૂર રાખવામાં આવ્યો છે. પડદાના કેન્દ્રથી તે અંતર જ્યાં તીવ્રતા પ્રથમ વખત મહત્તમ તીવ્રતા કરતા અડધી થાય છે તે . . . . . . $\times 10^{-6} \ m$ છે.
A
$121$
B
$122$
C
$124$
D
$125$

Solution

(D) ધારો કે દરેક સ્લિટને કારણે પડદા પર પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે.
પડદાના કેન્દ્ર પર મહત્તમ તીવ્રતા $I_{max} = 4I_0$ છે.
જ્યાં કળા તફાવત $\phi$ હોય તે બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_0 + I_0 + 2\sqrt{I_0 I_0} \cos \phi = 4I_0 \cos^2(\phi/2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપણને આપેલ છે કે તીવ્રતા મહત્તમ તીવ્રતા કરતા અડધી થાય છે,તેથી $I = \frac{I_{max}}{2} = 2I_0$.
આમ,$2I_0 = 4I_0 \cos^2(\phi/2) \implies \cos^2(\phi/2) = 1/2 \implies \cos(\phi/2) = 1/\sqrt{2}$.
આનાથી $\phi/2 = \pi/4$ મળે છે,તેથી કળા તફાવત $\phi = \pi/2$.
કળા તફાવત એ પથ તફાવત $\Delta x$ સાથે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ દ્વારા સંબંધિત છે.
તેથી,$\frac{2\pi}{\lambda} \Delta x = \frac{\pi}{2} \implies \Delta x = \frac{\lambda}{4}$.
નાના ખૂણાઓ માટે,પથ તફાવત $\Delta x = d \sin \theta \approx d \tan \theta = d(y/D)$.
બંનેને સરખાવતા,આપણને $d(y/D) = \lambda/4 \implies y = \frac{\lambda D}{4d}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $\lambda = 5000 \ \mathring{A} = 5 \times 10^{-7} \ m$,$d = 1.0 \ mm = 10^{-3} \ m$,અને $D = 1.0 \ m$.
$y = \frac{5 \times 10^{-7} \times 1}{4 \times 10^{-3}} = 1.25 \times 10^{-4} \ m = 125 \times 10^{-6} \ m$.
તેથી,અંતર $125$ છે.
55
DifficultMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,એક બિંદુ પરની તીવ્રતા મહત્તમ તીવ્રતાના $\left(\frac{1}{4}\right)$ ગણી છે. મધ્યસ્થ અધિકતમથી તે બિંદુનું ન્યૂનતમ અંતર . . . . . . . . $\mu m$ છે.
(આપેલ છે: $\lambda = 600 \ nm, d = 1.0 \ mm, D = 1.0 \ m$)
A
$197$
B
$198$
C
$199$
D
$200$

Solution

(D) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2\left(\frac{\Delta \phi}{2}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\Delta \phi$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે $I = \frac{I_{max}}{4}$,તેથી $\frac{I_{max}}{4} = I_{max} \cos^2\left(\frac{\Delta \phi}{2}\right)$.
આ સાદું રૂપ આપતા $\cos^2\left(\frac{\Delta \phi}{2}\right) = \frac{1}{4}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\cos\left(\frac{\Delta \phi}{2}\right) = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\frac{\Delta \phi}{2} = \frac{\pi}{3}$,જે કળા તફાવત $\Delta \phi = \frac{2\pi}{3}$ આપે છે.
કળા તફાવત અને પથ તફાવત $\Delta x$ વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta \phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ છે. કારણ કે $\Delta x = \frac{yd}{D}$,તેથી $\Delta \phi = \frac{2\pi}{\lambda} \left(\frac{yd}{D}\right)$.
$\Delta \phi$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{2\pi}{\lambda} \left(\frac{yd}{D}\right) = \frac{2\pi}{3}$.
$y$ માટે ઉકેલતા: $y = \frac{\lambda D}{3d}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $y = \frac{600 \times 10^{-9} \ m \times 1.0 \ m}{3 \times 1.0 \times 10^{-3} \ m} = \frac{600 \times 10^{-9}}{3 \times 10^{-3}} \ m = 200 \times 10^{-6} \ m$.
કારણ કે $1 \ \mu m = 10^{-6} \ m$,તેથી અંતર $y = 200 \ \mu m$ થાય.
56
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં $\lambda$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશનો ઉપયોગ કરતા,મહત્તમ તીવ્રતાની અડધી તીવ્રતા ધરાવતા બિંદુ માટે પથ તફાવત (પૂર્ણાંક $n$ ના સ્વરૂપમાં) કેટલો થાય?
A
$(2n+1) \frac{\lambda}{2}$
B
$(2n+1) \frac{\lambda}{4}$
C
$(2n+1) \frac{\lambda}{8}$
D
$(2n+1) \frac{\lambda}{16}$

Solution

(B) વ્યતિકરણ ભાતમાં કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે તીવ્રતા મહત્તમ તીવ્રતાની અડધી છે,તેથી $I = \frac{I_{max}}{2}$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{I_{max}}{2} = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$.
આથી $\cos^2(\frac{\phi}{2}) = \frac{1}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $\cos(\frac{\phi}{2}) = \pm \frac{1}{\sqrt{2}}$.
તેથી,$\frac{\phi}{2} = \frac{\pi}{4}, \frac{3\pi}{4}, \frac{5\pi}{4}, \dots$,જે સૂચવે છે કે $\phi = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}, \dots$.
સામાન્ય રીતે,$\phi = (2n+1) \frac{\pi}{2}$.
પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{2\pi} \phi$ હોવાથી,$\phi$ ની કિંમત મૂકતા:
$\Delta x = \frac{\lambda}{2\pi} \times (2n+1) \frac{\pi}{2} = (2n+1) \frac{\lambda}{4}$.
57
MediumMCQ
બે સુસંબદ્ધ ઉદગમો $b$ તીવ્રતાના ગુણોત્તર સાથે વ્યતિકરણ ઉત્પન્ન કરે છે. વ્યતિકરણ ભાતમાં, ગુણોત્તર $\frac{I_{\text{max}} + I_{\text{min}}}{I_{\text{max}} - I_{\text{min}}}$ શું થશે?
A
$\frac{1+b}{\sqrt{b}}$
B
$\frac{1+b}{2\sqrt{b}}$
C
$\frac{2\sqrt{b}}{1+b}$
D
$\frac{2\sqrt{b}}{(1+b)^2}$

Solution

(B) ધારો કે બે સુસંબદ્ધ ઉદગમોની તીવ્રતા $I_1$ અને $I_2$ છે. તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $b = \frac{I_1}{I_2}$ આપેલ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $I_{\text{max}} = (\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2$ અને $I_{\text{min}} = (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2$.
જરૂરી ગુણોત્તર $R = \frac{I_{\text{max}} + I_{\text{min}}}{I_{\text{max}} - I_{\text{min}}}$ છે.
$I_{\text{max}}$ અને $I_{\text{min}}$ ના પદો મૂકતા:
$R = \frac{(\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2 + (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2 - (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2}$.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા:
$R = \frac{(I_1 + I_2 + 2\sqrt{I_1I_2}) + (I_1 + I_2 - 2\sqrt{I_1I_2})}{(I_1 + I_2 + 2\sqrt{I_1I_2}) - (I_1 + I_2 - 2\sqrt{I_1I_2})} = \frac{2(I_1 + I_2)}{4\sqrt{I_1I_2}} = \frac{I_1 + I_2}{2\sqrt{I_1I_2}}$.
અંશ અને છેદને $I_2$ વડે ભાગતા:
$R = \frac{\frac{I_1}{I_2} + 1}{2\sqrt{\frac{I_1}{I_2}}} = \frac{b + 1}{2\sqrt{b}}$.
58
EasyMCQ
બે સુસંબદ્ધ પ્રકાશના ઉદગમો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વ્યતિકરણ ભાતમાં મહત્તમ અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $9: 1$ છે. વપરાયેલા પ્રકાશના ઉદગમોની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે ($: 1$ માં)?
A
$3$
B
$4$
C
$9$
D
$10$

Solution

(B) મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\frac{I_{\max }}{I_{\min }}=\frac{(\sqrt{I_1}+\sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{I_1}-\sqrt{I_2})^2}$
આપેલ છે કે $\frac{I_{\max }}{I_{\min }} = \frac{9}{1}$,તેથી:
$\frac{9}{1} = \frac{(\sqrt{I_1}+\sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{I_1}-\sqrt{I_2})^2}$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$\frac{3}{1} = \frac{\sqrt{I_1}+\sqrt{I_2}}{\sqrt{I_1}-\sqrt{I_2}}$
ચોકડી ગુણાકાર કરતા:
$3(\sqrt{I_1}-\sqrt{I_2}) = 1(\sqrt{I_1}+\sqrt{I_2})$
$3\sqrt{I_1} - 3\sqrt{I_2} = \sqrt{I_1} + \sqrt{I_2}$
$2\sqrt{I_1} = 4\sqrt{I_2}$
$\sqrt{\frac{I_1}{I_2}} = \frac{4}{2} = 2$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{I_1}{I_2} = \frac{4}{1}$
આમ,પ્રકાશના ઉદગમોની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $4: 1$ છે.
59
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પડદા પરના જે બિંદુએ પથ તફાવત $\lambda$ હોય ત્યાં પ્રકાશની તીવ્રતા $x$ એકમ છે,જ્યાં $\lambda$ એ વપરાયેલ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ છે. જે બિંદુએ પથ તફાવત $\frac{\lambda}{4}$ હોય ત્યાં તીવ્રતા કેટલી હશે? $\left(\cos 2\pi = 1, \cos \frac{\pi}{2} = 0\right)$
A
$\frac{x}{4}$
B
$\frac{x}{2}$
C
$x$
D
શૂન્ય

Solution

(B) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં પ્રકાશની તીવ્રતા $I = 4I_0 \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I_0$ એ દરેક સ્લિટની તીવ્રતા છે અને $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
કિસ્સો $1$: પથ તફાવત $\Delta x = \lambda$.
કળા તફાવત $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \Delta x = \frac{2\pi}{\lambda} \times \lambda = 2\pi$.
આપેલ તીવ્રતા $I = x$,તેથી $x = 4I_0 \cos^2(\frac{2\pi}{2}) = 4I_0 \cos^2(\pi) = 4I_0(1)^2 = 4I_0$.
આમ,$4I_0 = x$.
કિસ્સો $2$: પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{4}$.
કળા તફાવત $\phi' = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2}$.
નવી તીવ્રતા $I'$ એ $I' = 4I_0 \cos^2(\frac{\phi'}{2}) = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi/2}{2}) = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi}{4})$ છે.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{4}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $I' = 4I_0 \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = 4I_0 \times \frac{1}{2} = 2I_0$.
કારણ કે $4I_0 = x$,તેથી $2I_0 = \frac{x}{2}$.
તેથી,તીવ્રતા $\frac{x}{2}$ થશે.
60
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પડદા પરના બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ પર,સ્લિટ $S_1$ અને $S_2$ માંથી આવતા તરંગોનો પથ તફાવત અનુક્રમે $0$ અને $\frac{\lambda}{4}$ છે. બિંદુ $P$ અને $Q$ આગળની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો થશે? $(\cos 0^{\circ}=1, \cos 45^{\circ}=\frac{1}{\sqrt{2}})$
A
$3: 2$
B
$2: 1$
C
$\sqrt{2}: 1$
D
$4: 1$

Solution

(B) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં પડદા પરના કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
કળા તફાવત $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times (\text{પથ તફાવત} \Delta x)$.
બિંદુ $P$ માટે,પથ તફાવત $\Delta x_P = 0$,તેથી $\phi_P = 0$. તીવ્રતા $I_P = I_{max} \cos^2(0) = I_{max}$.
બિંદુ $Q$ માટે,પથ તફાવત $\Delta x_Q = \frac{\lambda}{4}$,તેથી $\phi_Q = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2} = 90^{\circ}$.
તીવ્રતા $I_Q = I_{max} \cos^2(\frac{90^{\circ}}{2}) = I_{max} \cos^2(45^{\circ}) = I_{max} \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = \frac{I_{max}}{2}$.
તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $\frac{I_P}{I_Q} = \frac{I_{max}}{I_{max}/2} = 2: 1$ થાય છે.
61
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં એક સ્લિટમાંથી આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા બીજી સ્લિટ કરતા બમણી છે. વ્યતિકરણ ભાતમાં જોવા મળતી મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો છે ($: 1$ માં)?
A
$9$
B
$34$
C
$4$
D
$16$

Solution

(B) $I_1$ અને $I_2$ તીવ્રતા ધરાવતા બે સુસંબદ્ધ ઉદગમો વ્યતિકરણ ભાતમાં મહત્તમ તીવ્રતા $I_{\max} = (\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2$ અને ન્યૂનતમ તીવ્રતા $I_{\min} = (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2$ ઉત્પન્ન કરે છે.
ગુણોત્તર $\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \frac{(\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $I_1 = 2I_2$,આ કિંમત ગુણોત્તરમાં મૂકતા:
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \frac{(\sqrt{2I_2} + \sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{2I_2} - \sqrt{I_2})^2} = \frac{(\sqrt{I_2}(\sqrt{2} + 1))^2}{(\sqrt{I_2}(\sqrt{2} - 1))^2} = \frac{(\sqrt{2} + 1)^2}{(\sqrt{2} - 1)^2}$.
વર્ગનું વિસ્તરણ કરતા: $\frac{2 + 1 + 2\sqrt{2}}{2 + 1 - 2\sqrt{2}} = \frac{3 + 2\sqrt{2}}{3 - 2\sqrt{2}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા: $\frac{(3 + 2\sqrt{2})(3 + 2\sqrt{2})}{(3 - 2\sqrt{2})(3 + 2\sqrt{2})} = \frac{9 + 8 + 12\sqrt{2}}{9 - 8} = 17 + 12\sqrt{2} \approx 33.97 \approx 34$.
આમ,ગુણોત્તર $34:1$ છે.
62
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં $\lambda$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશનો ઉપયોગ કરતા,પડદા પરના જે બિંદુએ પથ તફાવત $\lambda$ છે ત્યાં પ્રકાશની તીવ્રતા $K$ એકમ છે. જે બિંદુએ પથ તફાવત $\frac{\lambda}{6}$ હોય ત્યાં પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? $\left[\cos \frac{\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2}\right]$
A
$K$
B
$\frac{3K}{4}$
C
$\frac{K}{2}$
D
$\frac{K}{4}$

Solution

(B) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2 \left( \frac{\phi}{2} \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે પથ તફાવત $\Delta x = \lambda$ હોય ત્યારે તીવ્રતા $K$ છે. કારણ કે $\Delta x = \lambda$ એ $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \cdot \lambda = 2\pi$ જેટલા કળા તફાવતને અનુરૂપ છે,તેથી $I = I_{max} \cos^2(\pi) = I_{max} = K$ મળે છે.
હવે,પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{6}$ માટે,કળા તફાવત $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \cdot \frac{\lambda}{6} = \frac{\pi}{3}$ થાય છે.
આ બિંદુએ તીવ્રતા $I = K \cos^2 \left( \frac{\pi/3}{2} \right) = K \cos^2 \left( \frac{\pi}{6} \right)$ થશે.
$\cos \frac{\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ મૂકતા,આપણને $I = K \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2 = K \left( \frac{3}{4} \right) = \frac{3K}{4}$ મળે છે.
63
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પડદા પરના એક બિંદુએ જ્યાં પથ તફાવત $\lambda$ ($\lambda =$ તરંગલંબાઇ) છે,ત્યાં તીવ્રતા $\beta$ છે. જે બિંદુએ પથ તફાવત $\lambda / 3$ હોય ત્યાં તીવ્રતા કેટલી હશે? [આપેલ છે: $\cos(\pi/3) = 1/2$]
A
$\beta$
B
$\beta / 2$
C
$\beta / 4$
D
$\beta / 8$

Solution

(C) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં તીવ્રતા $I$ નું સૂત્ર $I = I_{max} \cos^2(\phi/2)$ છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે $\lambda$ પથ તફાવત માટે તીવ્રતા $\beta$ છે. $\lambda$ પથ તફાવત માટે કળા તફાવત $\phi = (2\pi/\lambda) \times \lambda = 2\pi$ થાય.
તેથી,$\beta = I_{max} \cos^2(2\pi/2) = I_{max} \cos^2(\pi) = I_{max}(1)^2 = I_{max}$.
હવે,$\Delta x = \lambda/3$ પથ તફાવત માટે,કળા તફાવત $\phi = (2\pi/\lambda) \times (\lambda/3) = 2\pi/3$ થાય.
આ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2(\phi/2) = \beta \cos^2((2\pi/3)/2) = \beta \cos^2(\pi/3)$ થશે.
કારણ કે $\cos(\pi/3) = 1/2$,તેથી $I = \beta (1/2)^2 = \beta/4$ મળે.
64
DifficultMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,સ્ક્રીન પરના એક બિંદુએ તીવ્રતા $K$ છે,જ્યાં પથ તફાવત $\lambda$ છે. જે બિંદુએ પથ તફાવત $\frac{\lambda}{4}$ હોય ત્યાં તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{K}{4}$
B
$\frac{K}{2}$
C
$K$
D
$0$

Solution

(B) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં તીવ્રતા $I = 4I_0 \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
કળા તફાવત $\phi$ એ પથ તફાવત $\Delta x$ સાથે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ દ્વારા સંબંધિત છે.
પથ તફાવત $\Delta x = \lambda$ માટે,કળા તફાવત $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \lambda = 2\pi$ થાય છે.
આપેલ તીવ્રતા $K = 4I_0 \cos^2(\frac{2\pi}{2}) = 4I_0 \cos^2(\pi) = 4I_0(1)^2 = 4I_0$ છે.
હવે,પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{4}$ માટે,કળા તફાવત $\phi' = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2}$ થાય છે.
નવી તીવ્રતા $K'$ એ $K' = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi/2}{2}) = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi}{4})$ છે.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{4}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $K' = 4I_0 \times (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = 4I_0 \times \frac{1}{2} = 2I_0$ મળે છે.
કારણ કે $K = 4I_0$,તેથી $2I_0 = \frac{K}{2}$ થાય.
તેથી,તીવ્રતા $\frac{K}{2}$ હશે.
65
EasyMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પથ તફાવત $\lambda$ માટે સ્ક્રીન પરના એક બિંદુએ પ્રકાશની તીવ્રતા $K$ એકમ છે. જો પથ તફાવત $\frac{\lambda}{4}$ હોય,તો તે બિંદુએ તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
શૂન્ય
B
$\frac{K}{4}$
C
$K$
D
$\frac{K}{2}$

Solution

(D) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં પ્રકાશની તીવ્રતા $I = 4I_0 \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I_0$ એ દરેક તરંગની તીવ્રતા છે અને $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
કળા તફાવત $\phi$ એ પથ તફાવત $\Delta x$ સાથે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ દ્વારા સંબંધિત છે.
પથ તફાવત $\Delta x = \lambda$ માટે,કળા તફાવત $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \cdot \lambda = 2\pi$ થાય છે.
આપેલ તીવ્રતા $K = 4I_0 \cos^2(\frac{2\pi}{2}) = 4I_0 \cos^2(\pi) = 4I_0(1)^2 = 4I_0$.
પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{4}$ માટે,કળા તફાવત $\phi' = \frac{2\pi}{\lambda} \cdot \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2}$ થાય છે.
નવી તીવ્રતા $I'$ એ $I' = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi/2}{2}) = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi}{4})$ છે.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{4}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $I' = 4I_0 \cdot (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = 4I_0 \cdot \frac{1}{2} = 2I_0$.
કારણ કે $K = 4I_0$,તેથી $2I_0 = \frac{K}{2}$ થાય.
તેથી,તીવ્રતા $\frac{K}{2}$ હશે.
66
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,જ્યારે પથ તફાવત $\lambda$ હોય ત્યારે પડદા પરના કોઈ બિંદુએ પ્રકાશની પરિણામી તીવ્રતા $I$ છે. જ્યારે પથ તફાવત $\frac{\lambda}{4}$ હોય,ત્યારે તે બિંદુએ તીવ્રતા કેટલી હશે? (જ્યાં $\lambda$ એ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ છે.)
A
શૂન્ય
B
$I$
C
$\frac{I}{2}$
D
$\frac{I}{4}$

Solution

(C) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં પરિણામી તીવ્રતા $I_R = 4I_0 \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I_0$ એ દરેક સ્લિટની તીવ્રતા છે અને $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
કળા તફાવત $\phi$ અને પથ તફાવત $\Delta x$ વચ્ચેનો સંબંધ $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ છે.
કિસ્સો $1$: જ્યારે $\Delta x = \lambda$,ત્યારે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \lambda = 2\pi$. તીવ્રતા $I = 4I_0 \cos^2(\frac{2\pi}{2}) = 4I_0 \cos^2(\pi) = 4I_0(-1)^2 = 4I_0$.
કિસ્સો $2$: જ્યારે $\Delta x = \frac{\lambda}{4}$,ત્યારે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{4} = \frac{\pi}{2}$.
નવી તીવ્રતા $I' = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi/2}{2}) = 4I_0 \cos^2(\frac{\pi}{4}) = 4I_0 (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 = 4I_0 \times \frac{1}{2} = 2I_0$.
કારણ કે $I = 4I_0$,તેથી $I_0 = \frac{I}{4}$.
$I'$ ના સમીકરણમાં $I_0$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $I' = 2(\frac{I}{4}) = \frac{I}{2}$ મળે છે.
67
EasyMCQ
$I$ અને $4I$ તીવ્રતા ધરાવતા પ્રકાશના બે કિરણો વ્યતિકરણ પામીને પડદા પર શલાકા ભાત રચે છે. બિંદુ $A$ આગળ કળા તફાવત $\pi / 2$ અને બિંદુ $B$ આગળ $\pi$ છે. તો $A$ અને $B$ આગળ પરિણામી તીવ્રતાનો તફાવત કેટલો થાય ($I$ માં)?
A
$4$
B
$5$
C
$2$
D
$3$

Solution

(A) $I_1$ અને $I_2$ તીવ્રતા ધરાવતા અને $\phi$ કળા તફાવત ધરાવતા બે વ્યતિકરણ પામતા કિરણો માટે પરિણામી તીવ્રતા $I_R = I_1 + I_2 + 2\sqrt{I_1 I_2} \cos \phi$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $I_1 = I$ અને $I_2 = 4I$ આપેલ છે.
બિંદુ $A$ આગળ,કળા તફાવત $\phi_A = \pi / 2$ છે. તેથી,$I_A = I + 4I + 2\sqrt{I \cdot 4I} \cos(\pi / 2) = 5I + 4I(0) = 5I$.
બિંદુ $B$ આગળ,કળા તફાવત $\phi_B = \pi$ છે. તેથી,$I_B = I + 4I + 2\sqrt{I \cdot 4I} \cos(\pi) = 5I + 4I(-1) = 5I - 4I = I$.
$A$ અને $B$ આગળ પરિણામી તીવ્રતાનો તફાવત $I_A - I_B = 5I - I = 4I$ થાય છે.
68
EasyMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં વપરાતા પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $\lambda$ છે. સ્ક્રીન પરના એક બિંદુએ તીવ્રતા $I$ છે,જ્યાં પથ તફાવત $\frac{\lambda}{6}$ છે. જો $I_{0}$ એ મહત્તમ તીવ્રતા દર્શાવતું હોય,તો $I$ અને $I_{0}$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$0.866$
B
$0.5$
C
$0.707$
D
$0.75$

Solution

(D) કળા તફાવત $\phi$ એ પથ તફાવત $\Delta x$ સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે: $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \Delta x$.
આપેલ પથ તફાવત $\Delta x = \frac{\lambda}{6}$ માટે,કળા તફાવત: $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{6} = \frac{\pi}{3} = 60^{\circ}$.
સ્ક્રીન પરના કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I$ નું સૂત્ર $I = I_{0} \cos^{2}\left(\frac{\phi}{2}\right)$ છે,જ્યાં $I_{0}$ એ મહત્તમ તીવ્રતા છે.
$\phi$ ની કિંમત મૂકતા: $\frac{I}{I_{0}} = \cos^{2}\left(\frac{60^{\circ}}{2}\right) = \cos^{2}(30^{\circ})$.
કારણ કે $\cos(30^{\circ}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\frac{I}{I_{0}} = \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^{2} = \frac{3}{4} = 0.75$.
69
MediumMCQ
$2x$ ના ગુણોત્તરમાં તીવ્રતા ધરાવતા બે સુસંબદ્ધ પ્રકાશના સ્ત્રોતો વ્યતિકરણ ભાત ઉત્પન્ન કરે છે. તો $\frac{I_{\max }-I_{\min }}{I_{\max }+I_{\min }}$ નું મૂલ્ય શું હશે?
A
$\frac{2 \sqrt{2 x}}{x+1}$
B
$\frac{\sqrt{2 x}}{2 x+1}$
C
$\frac{2 \sqrt{2 x}}{2 x+1}$
D
$\frac{\sqrt{2 x}}{x+1}$

Solution

(C) બે સુસંબદ્ધ સ્ત્રોતોની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $\frac{I_1}{I_2} = 2x$ આપેલ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $I_{\max} = (\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2$ અને $I_{\min} = (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2$.
ગણતરી કરવા માટેનું પદ $V = \frac{I_{\max} - I_{\min}}{I_{\max} + I_{\min}}$ છે.
$I_{\max}$ અને $I_{\min}$ ના પદો મૂકતા:
$V = \frac{(\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2 - (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2 + (\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2}$.
બીજગણિતના નિત્યસમ $(a+b)^2 - (a-b)^2 = 4ab$ અને $(a+b)^2 + (a-b)^2 = 2(a^2 + b^2)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$V = \frac{4\sqrt{I_1 I_2}}{2(I_1 + I_2)} = \frac{2\sqrt{I_1 I_2}}{I_1 + I_2}$.
અંશ અને છેદને $I_2$ વડે ભાગતા:
$V = \frac{2\sqrt{I_1/I_2}}{I_1/I_2 + 1}$.
$\frac{I_1}{I_2} = 2x$ મૂકતા:
$V = \frac{2\sqrt{2x}}{2x + 1}$.
70
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં, મધ્યસ્થ શલાકાની તીવ્રતા $I_0$ છે અને શલાકાની પહોળાઈ $\beta$ છે. જો કોઈ બિંદુ મધ્યસ્થ શલાકાથી $x$ અંતરે હોય, તો તે બિંદુએ તીવ્રતા કેટલી હશે?
A
$I_0 \cos ^2\left(\frac{\pi x}{\beta}\right)$
B
$I_0 \cos ^2\left(\frac{x}{\beta}\right)$
C
$\frac{I_0}{4} \cos ^2\left(\frac{\pi x}{\beta}\right)$
D
$I_0 \cos ^2\left(\frac{\pi \beta}{x}\right)$

Solution

(A) યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં, પડદા પરના કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2 \left( \frac{\phi}{2} \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે。
આપેલ છે કે મધ્યસ્થ શલાકાની તીવ્રતા $I_0$ છે, તેથી $I_{max} = I_0$.
કળા તફાવત $\phi$ એ પથ તફાવત $\Delta p$ સાથે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta p$ તરીકે સંબંધિત છે。
મધ્યસ્થ શલાકાથી $x$ અંતરે આવેલા બિંદુ માટે, પથ તફાવત $\Delta p = d \sin \theta \approx d \tan \theta = d \left( \frac{x}{D} \right)$ છે。
આમ, $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \left( \frac{dx}{D} \right)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે શલાકાની પહોળાઈ $\beta = \frac{\lambda D}{d}$ છે, જેનો અર્થ છે કે $\frac{d}{\lambda D} = \frac{1}{\beta}$.
આ કિંમતને કળા તફાવતના સમીકરણમાં મૂકતા, આપણને $\phi = 2\pi \left( \frac{x}{\beta} \right)$ મળે છે。
હવે, $\phi$ ને તીવ્રતાના સૂત્રમાં મૂકતા: $I = I_0 \cos^2 \left( \frac{2\pi x / \beta}{2} \right) = I_0 \cos^2 \left( \frac{\pi x}{\beta} \right)$.
Solution diagram
71
EasyMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં, $0.6 \, mm$ દ્વારા અલગ પડેલી સ્લિટ્સને $6600 \, Å$ ના પ્રકાશથી પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે। સ્લિટ્સથી $4 \, m$ દૂર મૂકવામાં આવેલા પડદા પર વ્યતિકરણ ભાત મેળવવામાં આવે છે। મધ્યસ્થ અધિકતમથી તે લઘુત્તમ અંતર કેટલું છે જ્યાં સરેરાશ તીવ્રતા મહત્તમ મૂલ્યના $50 \%$ છે ($ \, mm$ માં)?
A
$0.21$
B
$2.1$
C
$0.11$
D
$1.1$

Solution

(D) ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે。
આપણને આપેલ છે કે $I = 0.5 I_{max}$, તેથી $0.5 I_{max} = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$.
આનો અર્થ એ છે કે $\cos^2(\frac{\phi}{2}) = 0.5$, અથવા $\cos(\frac{\phi}{2}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
આમ, $\frac{\phi}{2} = \frac{\pi}{4}$, જે $\phi = \frac{\pi}{2}$ આપે છે。
કળા તફાવત $\phi$ એ પથ તફાવત $\Delta x$ સાથે $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ દ્વારા સંબંધિત છે。
$\phi = \frac{\pi}{2}$ મૂકતા, આપણને $\frac{\pi}{2} = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $\Delta x = \frac{\lambda}{4}$.
મધ્યસ્થ અધિકતમથી $y$ અંતરે આવેલા બિંદુ માટે પથ તફાવત $\Delta x = \frac{yd}{D}$ છે。
બંનેને સરખાવતા, $\frac{yd}{D} = \frac{\lambda}{4}$, તેથી $y = \frac{\lambda D}{4d}$.
આપેલ છે કે $\lambda = 6600 \, Å = 6.6 \times 10^{-7} \, m$, $D = 4 \, m$, અને $d = 0.6 \, mm = 6 \times 10^{-4} \, m$.
$y = \frac{(6.6 \times 10^{-7} \, m) \times (4 \, m)}{4 \times (6 \times 10^{-4} \, m)} = \frac{6.6 \times 10^{-7}}{6 \times 10^{-4}} \, m = 1.1 \times 10^{-3} \, m = 1.1 \, mm$.
72
MediumMCQ
$64 \ mW$ અને $4 \ mW$ તીવ્રતા ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશના બે કિરણો વ્યતિકરણ પામીને $100 \ mW$ ની તીવ્રતા ઉત્પન્ન કરે છે. જો એક કિરણને $\phi$ જેટલા કળા તફાવતથી ખસેડવામાં આવે,તો તીવ્રતા ઘટીને $84 \ mW$ થાય છે. $\phi$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$30^\circ$
B
$60^\circ$
C
$45^\circ$
D
$\cos^{-1} \left( \frac{1}{3} \right)$

Solution

(B) આપેલ છે: એકવર્ણી પ્રકાશના બે કિરણોની તીવ્રતા $I_1 = 64 \ mW$ અને $I_2 = 4 \ mW$ છે.
બે વ્યતિકરણ પામતા તરંગોની પરિણામી તીવ્રતાનું સૂત્ર $I = I_1 + I_2 + 2 \sqrt{I_1 I_2} \cos \phi$ છે.
જ્યારે તીવ્રતા ઘટીને $84 \ mW$ થાય છે,ત્યારે આપણે સમીકરણમાં જાણીતી કિંમતો મૂકીએ છીએ:
$84 = 64 + 4 + 2 \sqrt{64 \times 4} \cos \phi$
$84 = 68 + 2 \times 8 \times 2 \cos \phi$
$84 - 68 = 32 \cos \phi$
$16 = 32 \cos \phi$
$\cos \phi = \frac{16}{32} = \frac{1}{2}$
તેથી,$\phi = \cos^{-1} \left( \frac{1}{2} \right) = 60^\circ$.
73
MediumMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં $\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા પ્રકાશ માટે,પડદા પરના જે બિંદુએ પથ તફાવત $\frac{\lambda}{3}$ થાય છે ત્યાં પ્રકાશની તીવ્રતા કેટલી હશે? (જ્યાં $I$ એ મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકાની તીવ્રતા છે.)
A
$I$
B
$\frac{I}{2}$
C
$\frac{I}{3}$
D
$\frac{I}{4}$

Solution

(D) વ્યતિકરણ ભાતમાં કોઈપણ બિંદુએ તીવ્રતા $I_p = I_{max} \cos^2(\frac{\phi}{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
અહીં $I_{max} = I$ (મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકાની તીવ્રતા) આપેલ છે.
કળા તફાવત $\phi$ અને પથ તફાવત $\Delta x$ વચ્ચેનો સંબંધ $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x$ છે.
આપેલ છે કે $\Delta x = \frac{\lambda}{3}$,તેથી $\phi = \frac{2\pi}{\lambda} \times \frac{\lambda}{3} = \frac{2\pi}{3}$.
આ કિંમતને તીવ્રતાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$I_p = I \cos^2(\frac{2\pi/3}{2}) = I \cos^2(\frac{\pi}{3})$.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{3}) = \frac{1}{2}$,તેથી $I_p = I (\frac{1}{2})^2 = \frac{I}{4}$.
74
MediumMCQ
યંગનો ડબલ સ્લિટ પ્રયોગ $6000 \ Å$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા એકવર્ણી પ્રકાશ સાથે કરવામાં આવે છે. જો પડદા પરના જે બિંદુએ પથ તફાવત $2000 \ Å$ છે ત્યાં પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1$ હોય અને જે બિંદુએ પથ તફાવત $1000 \ Å$ છે ત્યાં પ્રકાશની તીવ્રતા $I_2$ હોય,તો $I_1: I_2=$
A
$1: 3$
B
$2: 1$
C
$1: 1$
D
$4: 5$

Solution

(A) ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં પ્રકાશની તીવ્રતા $I = I_{max} \cos^2(\frac{\pi \Delta x}{\lambda})$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\Delta x$ એ પથ તફાવત છે.
પ્રથમ બિંદુ માટે,$\Delta x_1 = 2000 \ Å$ અને $\lambda = 6000 \ Å$.
કળા તફાવત $\phi_1 = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x_1 = \frac{2\pi}{6000} \times 2000 = \frac{2\pi}{3} = 120^{\circ}$.
તીવ્રતા $I_1 = I_{max} \cos^2(\frac{120^{\circ}}{2}) = I_{max} \cos^2(60^{\circ}) = I_{max} (1/2)^2 = I_{max}/4$.
બીજા બિંદુ માટે,$\Delta x_2 = 1000 \ Å$.
કળા તફાવત $\phi_2 = \frac{2\pi}{\lambda} \Delta x_2 = \frac{2\pi}{6000} \times 1000 = \frac{\pi}{3} = 60^{\circ}$.
તીવ્રતા $I_2 = I_{max} \cos^2(\frac{60^{\circ}}{2}) = I_{max} \cos^2(30^{\circ}) = I_{max} (\sqrt{3}/2)^2 = 3I_{max}/4$.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{I_1}{I_2} = \frac{I_{max}/4}{3I_{max}/4} = \frac{1}{3}$.
આમ,$I_1: I_2 = 1: 3$.
75
EasyMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પડદા પરના એક બિંદુએ પરિણામી તીવ્રતા એ પ્રકાશિત શલાકાની મહત્તમ તીવ્રતાના $75 \%$ છે. તો તે બિંદુએ બે વ્યતિકરણ પામતા કિરણો વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(C) કોઈપણ બિંદુએ પરિણામી તીવ્રતા $I_R$ નું સૂત્ર $I_R = I_{\max} \cos^2 \left( \frac{\phi}{2} \right)$ છે,જ્યાં $\phi$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે $I_R = 75 \% \text{ of } I_{\max} = 0.75 I_{\max} = \frac{3}{4} I_{\max}$.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{3}{4} I_{\max} = I_{\max} \cos^2 \left( \frac{\phi}{2} \right)$
$\cos^2 \left( \frac{\phi}{2} \right) = \frac{3}{4}$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$\cos \left( \frac{\phi}{2} \right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos \left( \frac{\pi}{6} \right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી:
$\frac{\phi}{2} = \frac{\pi}{6}$
$\phi = \frac{\pi}{3}$
76
DifficultMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,પ્રથમ સ્લિટની પહોળાઈ બીજી સ્લિટની પહોળાઈ કરતા ચાર ગણી છે. વ્યતિકરણ ભાતમાં મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો થાય ($: 1$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$9$
D
$8$

Solution

(C) પ્રકાશની તીવ્રતા $I$ એ સ્લિટની પહોળાઈ $w$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $I \propto w$.
આપેલ છે કે પ્રથમ સ્લિટની પહોળાઈ $w_1 = 4w_2$ છે,તેથી તીવ્રતાઓનો સંબંધ $I_1 = 4I_2$ થશે.
ધારો કે $I_2 = I$,તો $I_1 = 4I$ થાય.
મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \frac{(\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2})^2}{(\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2})^2}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \frac{(\sqrt{4I} + \sqrt{I})^2}{(\sqrt{4I} - \sqrt{I})^2} = \frac{(2\sqrt{I} + \sqrt{I})^2}{(2\sqrt{I} - \sqrt{I})^2}$
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \frac{(3\sqrt{I})^2}{(\sqrt{I})^2} = \frac{9I}{I} = \frac{9}{1}$
આમ,ગુણોત્તર $9: 1$ છે.
77
EasyMCQ
યંગના ડબલ-સ્લિટ પ્રયોગમાં એક સ્લિટમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા બીજી સ્લિટમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા કરતાં $1.5$ ગણી જોવા મળે છે. વ્યતિકરણમાં મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો આશરે ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$2.25$
B
$98$
C
$5$
D
$9.9$

Solution

(B) ધારો કે બે સ્લિટમાંથી આવતા પ્રકાશની તીવ્રતા $I_1$ અને $I_2$ છે. આપેલ છે કે $I_1 = 1.5 I_2$,તેથી ગુણોત્તર $\frac{I_1}{I_2} = 1.5 = \frac{3}{2}$ છે.
વ્યતિકરણ ભાતમાં મહત્તમ તીવ્રતા અને ન્યૂનતમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \left( \frac{\sqrt{I_1} + \sqrt{I_2}}{\sqrt{I_1} - \sqrt{I_2}} \right)^2$.
અંશ અને છેદને $\sqrt{I_2}$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \left( \frac{\sqrt{I_1/I_2} + 1}{\sqrt{I_1/I_2} - 1} \right)^2$.
$\frac{I_1}{I_2} = 1.5$ કિંમત મૂકતા:
$\frac{I_{\max}}{I_{\min}} = \left( \frac{\sqrt{1.5} + 1}{\sqrt{1.5} - 1} \right)^2 \approx \left( \frac{1.225 + 1}{1.225 - 1} \right)^2 = \left( \frac{2.225}{0.225} \right)^2 \approx (9.88)^2 \approx 97.7 \approx 98$.
78
DifficultMCQ
યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં મહત્તમ તીવ્રતા $I_0$ છે. સ્લિટ્સ વચ્ચેનું અંતર $(d)$ $5\lambda$ છે,જ્યાં $\lambda$ એ વપરાયેલ પ્રકાશની તરંગલંબાઈ છે. $D = 10d$ અંતરે મૂકવામાં આવેલા પડદા પર,એક સ્લિટની બરાબર સામેના બિંદુએ ફ્રિન્જની તીવ્રતા . . . . . . છે.
A
$I_0/4$
B
$I_0/2$
C
$I_0$
D
$3I_0/4$

Solution

(B) કેન્દ્રથી $y$ જેટલા ઊર્ધ્વ અંતરે રહેલા પડદા પરના બિંદુ માટે પથ તફાવત $\Delta x = d \sin \theta \approx dy/D$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
એક સ્લિટની બરાબર સામેના બિંદુ માટે,ઊર્ધ્વ અંતર $y = d/2$ થાય છે.
આ કિંમત પથ તફાવતના સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને $\Delta x = d(d/2) / D = d^2 / (2D)$ મળે છે.
આપેલ છે કે $D = 10d$,તેથી પથ તફાવત $\Delta x = d^2 / (20d) = d/20$ થાય છે.
આપેલ છે કે $d = 5\lambda$,તેથી $\Delta x = 5\lambda / 20 = \lambda/4$ મળે છે.
કળા તફાવત $\phi$ ની ગણતરી $\phi = (2\pi/\lambda) \Delta x = (2\pi/\lambda) \times (\lambda/4) = \pi/2$ મુજબ થાય છે.
આ બિંદુએ તીવ્રતા $I = I_0 \cos^2(\phi/2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\phi = \pi/2$ મૂકતા,આપણને $I = I_0 \cos^2(\pi/4) = I_0 (1/\sqrt{2})^2 = I_0/2$ મળે છે.

Wave Optics — Intensity in Young's Double Slit Experiment · Frequently Asked Questions

1Are these Wave Optics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Wave Optics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.