Gujarati

Circuit Solving for current and Voltage Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Current Electricity · Circuit Solving for current and Voltage

684+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 684 questions in Gujarati

301
AdvancedMCQ
$2L$ લંબાઈ અને $A$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા નાઈક્રોમ વાયરનો એક છેડો $L$ લંબાઈ અને $2A$ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા બીજા નાઈક્રોમ વાયરના એક છેડા સાથે જોડાયેલ છે. જો લાંબા વાયરનો મુક્ત છેડો $8.0\,V$ ના વિદ્યુત સ્થિતિમાને હોય અને ટૂંકા વાયરનો મુક્ત છેડો $1.0\,V$ ના વિદ્યુત સ્થિતિમાને હોય,તો બંને વાયરના જોડાણ બિંદુએ વિદ્યુત સ્થિતિમાન ............. $V$ થશે.
A
$2.4$
B
$3.2$
C
$4.5$
D
$5.6$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ વાયરનો અવરોધ $R_1$ અને બીજા વાયરનો અવરોધ $R_2$ છે. અવરોધનું સૂત્ર $R = \rho \frac{l}{A}$ છે.
પ્રથમ વાયર માટે: $R_1 = \rho \frac{2L}{A} = 2 \left( \frac{\rho L}{A} \right) = 2R_0$.
બીજા વાયર માટે: $R_2 = \rho \frac{L}{2A} = 0.5 \left( \frac{\rho L}{A} \right) = 0.5R_0$.
વાયર શ્રેણીમાં જોડાયેલા હોવાથી,બંનેમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I$ સમાન રહેશે.
ધારો કે જંકશન પરનું સ્થિતિમાન $V$ છે. પ્રથમ વાયર પરનો સ્થિતિમાનનો તફાવત $(8.0 - V)$ અને બીજા વાયર પરનો $(V - 1.0)$ છે.
ઓહ્મના નિયમ મુજબ,$I = \frac{8.0 - V}{R_1} = \frac{V - 1.0}{R_2}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{8.0 - V}{2R_0} = \frac{V - 1.0}{0.5R_0}$.
બંને બાજુ $R_0$ વડે ગુણતા: $\frac{8.0 - V}{2} = \frac{V - 1.0}{0.5}$.
$0.5(8.0 - V) = 2(V - 1.0)$.
$4.0 - 0.5V = 2V - 2.0$.
$6.0 = 2.5V$.
$V = \frac{6.0}{2.5} = 2.4\,V$.
302
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,કોઈપણ બે નજીકના જંકશન વચ્ચેનો અવરોધ $R$ છે. ટર્મિનલ્સ $A$ અને $B$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ કેટલો છે?
Question diagram
A
$\frac{11R}{7}$
B
$\frac{18R}{11}$
C
$\frac{7R}{11}$
D
$\frac{11R}{18}$

Solution

(D) આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જંકશનને નામ આપો. સર્કિટમાં એકબીજા સાથે જોડાયેલા ઘણા ત્રિકોણનો સમાવેશ થાય છે.
$A$ અને $B$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ શોધવા માટે,આપણે નેટવર્કને તબક્કાવાર સરળ બનાવીએ છીએ.
આ પ્રકારના નેટવર્કમાં શ્રેણી અને સમાંતર જોડાણોનો ઉપયોગ કરીને ગણતરી કરતા,અંતિમ સમતુલ્ય અવરોધ $R_{AB} = \frac{11R}{18}$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
Solution diagram
303
MediumMCQ
એક સમાન ધાતુના તારના બે છેડાઓ વચ્ચે $A$ અચળ વોલ્ટેજ લાગુ કરવામાં આવે છે. તેમાં થોડી ઉષ્મા ઉત્પન્ન થાય છે. જો નીચેનામાંથી શું કરવામાં આવે તો ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા બમણી થશે?
A
તારની લંબાઈ અને ત્રિજ્યા બંને અડધી કરવામાં આવે.
B
તારની લંબાઈ અને ત્રિજ્યા બંને બમણી કરવામાં આવે.
C
તારની ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે.
D
તારની લંબાઈ બમણી કરવામાં આવે.

Solution

(B) તારમાં ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માનું સૂત્ર $H = \frac{V^2}{R} t$ છે,જ્યાં $V$ એ અચળ વોલ્ટેજ છે,$R$ એ અવરોધ છે અને $t$ એ સમય છે.
ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $H$ બમણી કરવા માટે,અવરોધ $R$ અડધો થવો જોઈએ.
તારનો અવરોધ $R = \rho \frac{l}{A} = \rho \frac{l}{\pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $l$ એ લંબાઈ છે અને $r$ એ ત્રિજ્યા છે.
જો લંબાઈ $l$ અને ત્રિજ્યા $r$ બંને બમણી કરવામાં આવે ($l' = 2l$ અને $r' = 2r$),તો નવો અવરોધ $R'$ નીચે મુજબ થશે:
$R' = \rho \frac{2l}{\pi (2r)^2} = \rho \frac{2l}{4\pi r^2} = \frac{1}{2} \left( \rho \frac{l}{\pi r^2} \right) = \frac{R}{2}$.
અહીં અવરોધ $R$ અડધો થતો હોવાથી,ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $H$ બમણી થશે.
304
MediumMCQ
જ્યારે સમાન પાવર પરંતુ અલગ-અલગ માર્ક કરેલા વોલ્ટેજ ધરાવતા ઇલેક્ટ્રિક બલ્બને પાવર લાઇન સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તેમની તેજસ્વિતા (brightness) કેવી હશે?
A
તેમના માર્ક કરેલા વોલ્ટેજના પ્રમાણમાં
B
તેમના માર્ક કરેલા વોલ્ટેજના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં
C
તેમના માર્ક કરેલા વોલ્ટેજના વર્ગના પ્રમાણમાં
D
તેમના માર્ક કરેલા વોલ્ટેજના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં

Solution

(C) બલ્બનો અવરોધ $R = \frac{V^2}{P}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $V$ એ માર્ક કરેલ વોલ્ટેજ છે અને $P$ એ માર્ક કરેલ પાવર છે.
બંને બલ્બ માટે પાવર $P$ સમાન હોવાથી,અવરોધ $R$ એ માર્ક કરેલા વોલ્ટેજના વર્ગના સીધા પ્રમાણમાં છે $(R \propto V^2)$.
જ્યારે બલ્બ શ્રેણીમાં જોડાયેલા હોય છે,ત્યારે દરેક બલ્બમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I$ સમાન હોય છે.
બલ્બની તેજસ્વિતા તેમાં વપરાતા પાવર દ્વારા નક્કી થાય છે,જે $P_{dissipated} = I^2 R$ છે.
$I$ અચળ હોવાથી,તેજસ્વિતા અવરોધના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે $(Brightness \propto R)$.
$R \propto V^2$ મૂકતા,આપણને મળે છે $Brightness \propto V^2$.
તેથી,તેજસ્વિતા તેમના માર્ક કરેલા વોલ્ટેજના વર્ગના પ્રમાણમાં હોય છે.
305
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $R$ અને $3R$ માં વ્યય થતા પાવરનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
Question diagram
A
$9$
B
$27/4$
C
$4/9$
D
$4/27$

Solution

(D) ધારો કે અવરોધ $R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_1$ છે અને અવરોધ $2R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_2$ છે. $R$ અને $2R$ સમાંતર જોડાણમાં હોવાથી,તેમની વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત સમાન હોય છે,તેથી $V_{AB} = V_{CD}$.
તેથી,$I_1 R = I_2 (2R)$,જે આપણને $I_2 = I_1 / 2$ આપે છે.
$3R$ અવરોધમાંથી વહેતો કુલ પ્રવાહ $I_3 = I_1 + I_2 = I_1 + I_1 / 2 = (3/2) I_1$ છે.
અવરોધ $R$ માં વ્યય થતો પાવર $P_1 = I_1^2 R$ છે.
અવરોધ $3R$ માં વ્યય થતો પાવર $P_3 = I_3^2 (3R) = ((3/2) I_1)^2 (3R) = (9/4) I_1^2 (3R) = (27/4) I_1^2 R$ છે.
$R$ અને $3R$ માં વ્યય થતા પાવરનો ગુણોત્તર $\frac{P_1}{P_3} = \frac{I_1^2 R}{(27/4) I_1^2 R} = \frac{4}{27}$ થાય છે.
Solution diagram
306
AdvancedMCQ
આપેલ સર્કિટમાં,અવરોધો ઓહ્મમાં આપેલા છે અને બેટરીને $3.0 \ V$ ના $emf$ સાથે આદર્શ માનવામાં આવે છે. સૌથી વધુ પાવરનો વ્યય કરતો અવરોધ કયો છે?
Question diagram
A
$R_1$
B
$R_2$
C
$R_3$
D
$R_4$

Solution

(B) અવરોધમાં વ્યય થતો પાવર $P = I^2 R$ અથવા $P = V^2 / R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ,$R_3$ $(60 \ \Omega)$ અને $R_4$ $(30 \ \Omega)$ ના સમાંતર જોડાણનો સમતુલ્ય અવરોધ ગણો: $R_{34} = (60 \times 30) / (60 + 30) = 1800 / 90 = 20 \ \Omega$.
આગળ,આ $R_{34}$ એ $R_2$ $(50 \ \Omega)$ સાથે શ્રેણીમાં છે,તેથી આ શાખાનો અવરોધ $R_{234} = 50 + 20 = 70 \ \Omega$ છે.
હવે,કુલ સર્કિટ અવરોધ $R_{total} = R_1 + R_{234} = 50 + 70 = 120 \ \Omega$ છે.
બેટરીમાંથી કુલ પ્રવાહ $I_{total} = V / R_{total} = 3.0 / 120 = 0.025 \ A$ છે.
$R_1$ માં પાવર: $P_1 = I_{total}^2 R_1 = (0.025)^2 \times 50 = 0.03125 \ W$.
સમાંતર જોડાણ ($R_2$ અને $R_{34}$) પરનો વોલ્ટેજ $V_p = 3 - (I_{total} \times 50) = 3 - 1.25 = 1.75 \ V$ છે.
$R_2$ માં પાવર: $I_2 = V_p / 50 = 1.75 / 50 = 0.035 \ A$. $P_2 = I_2^2 R_2 = (0.035)^2 \times 50 = 0.06125 \ W$.
$R_3$ અને $R_4$ પરનો વોલ્ટેજ $V_{34} = V_p \times (20 / 70) \approx 0.5 \ V$. $P_3 = V_{34}^2 / 60 \approx 0.00417 \ W$ અને $P_4 = V_{34}^2 / 30 \approx 0.00833 \ W$.
સરખામણી કરતા,$R_2$ સૌથી વધુ પાવરનો વ્યય કરે છે.
307
MediumMCQ
આપેલ પરિપથમાં,વોલ્ટમીટરનો અવરોધ $10,000 \, \Omega$ છે અને એમીટરનો અવરોધ $20 \, \Omega$ છે. એમીટરનું અવલોકન $0.10 \, A$ છે અને વોલ્ટમીટરનું અવલોકન $12 \, V$ છે. તો $R$ નું મૂલ્ય ............. $\Omega$ થાય.
Question diagram
A
$122$
B
$140$
C
$116$
D
$100$

Solution

(D) વોલ્ટમીટર એ અવરોધ $R$ અને એમીટરના શ્રેણી જોડાણ સાથે સમાંતર જોડાયેલ છે.
સમાંતર જોડાણ પરનો વોલ્ટેજ વોલ્ટમીટરના અવલોકન જેટલો હોય છે,$V = 12 \, V$.
શ્રેણી શાખા (અવરોધ $R$ અને એમીટર) માંથી વહેતો પ્રવાહ એમીટરના અવલોકન જેટલો છે,$I = 0.10 \, A$.
શ્રેણી શાખાનો કુલ અવરોધ $R_{total} = R + R_{ammeter} = R + 20 \, \Omega$ છે.
શ્રેણી શાખા માટે ઓહ્મનો નિયમ વાપરતા: $V = I \times R_{total}$.
કિંમતો મૂકતા: $12 = 0.10 \times (R + 20)$.
$12 / 0.10 = R + 20$.
$120 = R + 20$.
$R = 120 - 20 = 100 \, \Omega$.
308
MediumMCQ
ભૂલથી,એક વિદ્યાર્થીએ પ્રવાહ માપવા માટે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂવિંગ-કોઈલ વોલ્ટમીટર $V$ (લગભગ આદર્શ) ને પરિપથમાં અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં જોડેલ છે. વોલ્ટમીટરનું અવલોકન ............ $V$ હશે.
Question diagram
A
$0$
B
$4$
C
$6$
D
$12$

Solution

(D) આદર્શ વોલ્ટમીટરનો અવરોધ અત્યંત ઊંચો હોય છે,જે અનંતની નજીક હોય છે. જ્યારે તેને પરિપથમાં શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે ઓપન સર્કિટ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તે ખૂબ જ ઓછો પ્રવાહ ખેંચે છે.
આપેલ પરિપથમાં,પરિપથનો કુલ અવરોધ $R_{total} = R_{resistor} + R_{voltmeter} \approx \infty$ થાય છે.
પરિપથમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I = \frac{E}{R_{total}} = \frac{12}{4 + \infty} \approx 0 \ A$ છે.
$4 \ \Omega$ ના અવરોધ પરનો વોલ્ટેજ ડ્રોપ $V_{resistor} = I \times R = 0 \times 4 = 0 \ V$ છે.
લૂપ માટે કિર્ચોફના વોલ્ટેજ નિયમ મુજબ,પોટેન્શિયલ ડ્રોપનો સરવાળો બેટરીના $EMF$ જેટલો હોવો જોઈએ: $V_{resistor} + V_{voltmeter} = E$.
કિંમતો મૂકતા: $0 + V_{voltmeter} = 12 \ V$.
તેથી,વોલ્ટમીટરનું અવલોકન $12 \ V$ હશે.
309
DifficultMCQ
આકૃતિમાં એક સર્કિટ દર્શાવેલ છે જેનો ઉપયોગ સેલ $C$ ના $emf$ $(E)$ અને આંતરિક અવરોધ $(r)$ નક્કી કરવા માટેના પ્રયોગમાં થાય છે. સેલના ટર્મિનલ્સ વચ્ચેના વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ અને પ્રવાહ $I$ વચ્ચેનો આલેખ દોરવામાં આવ્યો છે,જેને રિઓસ્ટેટને એડજસ્ટ કરીને બદલવામાં આવ્યો હતો. આલેખ જમણી બાજુ દર્શાવેલ છે; $x$ અને $y$ એ આલેખના અક્ષો સાથેના અંતઃખંડો છે. સેલનો આંતરિક અવરોધ કેટલો છે?
Question diagram
A
$x$
B
$y$
C
$x/y$
D
$y/x$

Solution

(D) સેલના ટર્મિનલ્સ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$V = E - Ir$
આ $V = -rI + E$ સ્વરૂપનું એક રેખીય સમીકરણ છે,જે સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે મેળ ખાય છે,જ્યાં $V$ એ $y$-અક્ષ પર છે અને $I$ એ $x$-અક્ષ પર છે.
આલેખ પરથી,$y$-અંતઃખંડ ($I = 0$ પર) $y = E$ છે.
$x$-અંતઃખંડ ($V = 0$ પર) $x = I_{max} = E/r$ છે.
તેથી,આલેખનો ઢાળ $m = -r = -\frac{\Delta V}{\Delta I} = -\frac{y}{x}$ થાય.
આમ,આંતરિક અવરોધ $r = \frac{y}{x}$ છે.
310
MediumMCQ
જ્યારે અવગણ્ય આંતરિક અવરોધ ધરાવતું એમીટર પરિપથમાં શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે $1 \, A$ વાંચે છે. જ્યારે ખૂબ જ મોટા અવરોધ ધરાવતું વોલ્ટમીટર $X$ ની આસપાસ જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે $1 \, V$ વાંચે છે. જ્યારે બિંદુ $A$ અને $B$ ($Y$ ની આસપાસ) ને વાહક તાર દ્વારા શોર્ટ કરવામાં આવે છે,ત્યારે વોલ્ટમીટર બેટરીની આસપાસ $10 \, V$ માપે છે. બેટરીનો આંતરિક અવરોધ .............. $\Omega$ છે.
Question diagram
A
$0$
B
$0.5$
C
$0.2$
D
$0.1$

Solution

(C) શરૂઆતમાં,એમીટર પરિપથમાંથી $I = 1 \, A$ નો પ્રવાહ માપે છે. જ્યારે વોલ્ટમીટર અવરોધ $X$ ની આસપાસ $V_X = 1 \, V$ વોલ્ટેજ માપે છે,ત્યારે અવરોધ $X$ નીચે મુજબ મળે છે:
$X = \frac{V_X}{I} = \frac{1 \, V}{1 \, A} = 1 \, \Omega$.
જ્યારે બિંદુ $A$ અને $B$ ($Y$ ની આસપાસ) ને શોર્ટ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પરિપથનો કુલ અવરોધ માત્ર $X = 1 \, \Omega$ થાય છે. વોલ્ટમીટર હવે બેટરીનો ટર્મિનલ વોલ્ટેજ $V = 10 \, V$ માપે છે. આ નવા પરિપથમાં પ્રવાહ:
$I' = \frac{V}{X} = \frac{10 \, V}{1 \, \Omega} = 10 \, A$.
ટર્મિનલ વોલ્ટેજ સમીકરણ $V = E - I'r$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $E = 12 \, V$ એ બેટરીનું $EMF$ છે અને $r$ એ આંતરિક અવરોધ છે:
$10 = 12 - 10r$
$10r = 12 - 10$
$10r = 2$
$r = 0.2 \, \Omega$.
311
EasyMCQ
જો આકૃતિમાં $X, Y$ અને $Z$ સમાન લેમ્પ હોય,તો સ્વીચ $S$ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે લેમ્પની તેજસ્વિતામાં નીચેનામાંથી કયો ફેરફાર થાય છે?
Question diagram
A
$X$ સમાન રહે છે,$Y$ ઘટે છે
B
$X$ વધે છે,$Y$ ઘટે છે
C
$X$ વધે છે,$Y$ સમાન રહે છે
D
$X$ ઘટે છે,$Y$ વધે છે

Solution

(B) ધારો કે દરેક સમાન લેમ્પનો અવરોધ $R$ છે અને બેટરીનો વોલ્ટેજ $V$ છે.
શરૂઆતમાં,જ્યારે સ્વીચ $S$ ખુલ્લી હોય,ત્યારે લેમ્પ $X$ અને $Y$ શ્રેણીમાં છે. કુલ અવરોધ $2R$ છે,અને પ્રવાહ $I = V / (2R)$ છે. $X$ અને $Y$ દ્વારા વપરાતો પાવર $P = I^2 R = (V^2 / 4R^2) * R = V^2 / (4R)$ છે.
જ્યારે સ્વીચ $S$ બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે લેમ્પ $Z$ એ લેમ્પ $Y$ સાથે સમાંતર જોડાય છે. $Y$ અને $Z$ ના સમાંતર જોડાણનો સમતુલ્ય અવરોધ $R_p = (R * R) / (R + R) = R/2$ છે.
પરિપથનો કુલ અવરોધ $R_{total} = R + R/2 = 3R/2$ થાય છે.
બેટરીમાંથી કુલ પ્રવાહ $I' = V / (3R/2) = 2V / (3R)$ છે.
હવે $X$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I'$ હોવાથી,અને $I' = 2V / (3R) > V / (2R) = I$,તેથી લેમ્પ $X$ ની તેજસ્વિતા વધે છે.
$Y$ અને $Z$ ના સમાંતર જોડાણ પરનો વોલ્ટેજ $V_p = I' * R_p = (2V / 3R) * (R/2) = V/3$ છે.
શરૂઆતમાં $Y$ પરનો વોલ્ટેજ $V/2$ હતો (જ્યારે $S$ ખુલ્લી હતી) અને હવે તે $V/3$ છે (જ્યારે $S$ બંધ છે),તેથી $Y$ પરનો વોલ્ટેજ ઘટે છે,પરિણામે લેમ્પ $Y$ ની તેજસ્વિતા ઘટે છે.
312
MediumMCQ
આકૃતિમાં અવરોધો અને કોષોનું નેટવર્ક દર્શાવેલ છે જેમાં બિંદુ $A$ અર્થિંગ કરેલ છે. કયા બિંદુનું સ્થિતિમાન સૌથી ઓછું છે?
Question diagram
A
$A$
B
$B$
C
$C$
D
$D$

Solution

(A) આપેલ છે કે બિંદુ $A$ અર્થિંગ કરેલ છે,તેથી તેનું સ્થિતિમાન $V_A = 0 \ V$ છે.
પરિપથ પરથી,આપણે $A$ ની સાપેક્ષમાં અન્ય બિંદુઓના સ્થિતિમાન શોધી શકીએ છીએ:
$1$. $A$ થી $B$ તરફ $2 \ V$ ના કોષમાંથી પસાર થતા,સ્થિતિમાનમાં $2 \ V$ નો વધારો થાય છે (ધારી લઈએ કે ધન ટર્મિનલ $B$ તરફ છે). તેથી,$V_B = 2 \ V$.
$2$. $A$ થી $D$ તરફ $3 \ \Omega$ ના અવરોધમાંથી પસાર થતા,પ્રવાહ $D$ થી $A$ તરફ વહે છે (કારણ કે $A$ એ $0 \ V$ પર છે અને $D$ ઉચ્ચ સ્થિતિમાન પર છે). ધારો કે પ્રવાહ $I$ છે. $D$ પરનું સ્થિતિમાન $V_D = V_A + I \times 3 = 3I$ છે.
$3$. $B$ થી $D$ તરફ $8 \ V$ ની બેટરીમાંથી પસાર થતા,$V_D - V_B = 8 \ V$,તેથી $V_D = V_B + 8 = 2 + 8 = 10 \ V$.
$4$. હવે,બિંદુ $C$ માટે,$D$ થી $C$ તરફ $4 \ V$ ના કોષમાંથી પસાર થતા,$V_C = V_D - 4 = 10 - 4 = 6 \ V$.
સ્થિતિમાનની સરખામણી કરતા: $V_A = 0 \ V$,$V_B = 2 \ V$,$V_C = 6 \ V$,અને $V_D = 10 \ V$.
સૌથી ઓછું સ્થિતિમાન ધરાવતું બિંદુ $A$ છે.
313
DifficultMCQ
આકૃતિમાં અવરોધોનું એક નેટવર્ક દર્શાવેલ છે જેમાં બિંદુ $A$ અર્થિંગ કરેલ છે. $3\,\Omega$ ના અવરોધમાંથી પસાર થતો વિદ્યુતપ્રવાહ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$2\,A$,$D$ થી $A$ તરફ
B
$2\,A$,$A$ થી $D$ તરફ
C
$3.33\,A$,$A$ થી $D$ તરફ
D
$3.33\,A$,$D$ થી $A$ તરફ

Solution

(A) આપેલ છે કે બિંદુ $A$ અર્થિંગ કરેલ છે,તેથી $A$ પાસેનું સ્થિતિમાન $V_A = 0\,V$ છે.
ધારો કે બિંદુ $D$ પાસેનું સ્થિતિમાન $V_D$ અને બિંદુ $B$ પાસેનું સ્થિતિમાન $V_B$ છે.
પરિપથ પરથી,$8\,V$ ની બેટરી $B$ અને $D$ વચ્ચે એવી રીતે જોડાયેલ છે કે $V_B - V_D = 8\,V$,તેથી $V_B = V_D + 8$.
નોડ $D$ પર કિર્ચોફનો પ્રવાહનો નિયમ $(KCL)$ લાગુ પાડતા:
$\frac{V_D - V_B}{8} + \frac{V_D - V_C}{4} + \frac{V_D - V_A}{3} = 0$ (નોંધ: $8\,V$ ની બેટરી $BD$ શાખામાં છે).
નોડ $D$ પર નોડલ વિશ્લેષણ કરતા: $\frac{V_D - V_B}{8} + \frac{V_D - V_C}{4} + \frac{V_D - 0}{3} = 0$. કારણ કે $V_C - V_D = 4\,V$,તેથી $V_D - V_C = -4\,V$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{V_D - (V_D + 8)}{8} + \frac{-4}{4} + \frac{V_D}{3} = 0$
$-1 - 1 + \frac{V_D}{3} = 0$
$\frac{V_D}{3} = 2 \implies V_D = 6\,V$.
$3\,\Omega$ ના અવરોધમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ $I = \frac{V_D - V_A}{3} = \frac{6 - 0}{3} = 2\,A$ છે.
$V_D = 6\,V$ અને $V_A = 0\,V$ હોવાથી,પ્રવાહ $D$ થી $A$ તરફ વહે છે.
314
DifficultMCQ
આકૃતિ અવરોધોનું એક નેટવર્ક દર્શાવે છે જેમાં બિંદુ $A$ અર્થિંગ કરેલ છે. $4\,\Omega$ ના અવરોધમાંથી પસાર થતો વિદ્યુતપ્રવાહ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$0.5\, A$,$B$ થી $C$ તરફ
B
$0.5\,A$,$C$ થી $B$ તરફ
C
$1\,A$,$C$ થી $B$ તરફ
D
$1\,A$,$B$ થી $C$ તરફ

Solution

(D) આપેલ છે કે બિંદુ $A$ અર્થિંગ કરેલ છે,તેથી તેનું સ્થિતિમાન $V_A = 0\,V$ છે.
ધારો કે બિંદુઓ $B$,$C$ અને $D$ ના સ્થિતિમાન અનુક્રમે $V_B$,$V_C$ અને $V_D$ છે.
પરિપથ પરથી,$B$ નું સ્થિતિમાન $A$ સાથે જોડાયેલ $2\,V$ ની બેટરી દ્વારા નક્કી થાય છે: $V_B - V_A = 2\,V \implies V_B = 2\,V$.
$D$ નું સ્થિતિમાન $B$ સાથે જોડાયેલ $8\,V$ ની બેટરી દ્વારા નક્કી થાય છે: $V_B - V_D = 8\,V \implies 2 - V_D = 8 \implies V_D = -6\,V$.
હવે,શાખા $CD$ નો વિચાર કરો. $4\,V$ ની બેટરી પરનો સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_C - V_D = 4\,V \implies V_C - (-6) = 4 \implies V_C = -2\,V$ છે.
$4\,\Omega$ ના અવરોધમાંથી ($B$ અને $C$ ની વચ્ચે) પસાર થતો વિદ્યુતપ્રવાહ $I = \frac{V_B - V_C}{R} = \frac{2 - (-2)}{4} = \frac{4}{4} = 1\,A$ છે.
અહીં $V_B > V_C$ $(2\,V > -2\,V)$ હોવાથી,વિદ્યુતપ્રવાહ $B$ થી $C$ તરફ વહે છે.
315
MediumMCQ
બે સમાન ફ્યુઝ $10\,A$ ના રેટિંગ ધરાવે છે. જો તેમને જોડવામાં આવે તો,
A
સમાંતર જોડાણમાં,આ સંયોજન $20\,A$ ના રેટિંગવાળા ફ્યુઝ તરીકે કાર્ય કરે છે.
B
સમાંતર જોડાણમાં,આ સંયોજન $5\,A$ ના રેટિંગવાળા ફ્યુઝ તરીકે કાર્ય કરે છે.
C
શ્રેણી જોડાણમાં,આ સંયોજન $10\,A$ ના રેટિંગવાળા ફ્યુઝ તરીકે કાર્ય કરે છે.
D
$(A)$ અને $(C)$ બંને.

Solution

(D) ફ્યુઝ એ એક સુરક્ષા ઉપકરણ છે જે જ્યારે પ્રવાહ તેના નિર્ધારિત મૂલ્ય કરતા વધી જાય ત્યારે પીગળી જાય છે,જેનાથી સર્કિટ તૂટી જાય છે અને નુકસાન અટકે છે.
જ્યારે $10\,A$ રેટિંગના બે સમાન ફ્યુઝને શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે બંનેમાંથી સમાન પ્રવાહ વહે છે. જો પ્રવાહ $10\,A$ થી વધી જાય,તો બંને ફ્યુઝ ઓવરલોડ અનુભવશે અને સર્કિટ $10\,A$ પર તૂટી જશે. આમ,શ્રેણી જોડાણનું રેટિંગ $10\,A$ રહે છે.
જ્યારે $10\,A$ રેટિંગના બે સમાન ફ્યુઝને સમાંતરમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે કુલ પ્રવાહ તેમની વચ્ચે વહેંચાઈ જાય છે. દરેક ફ્યુઝ $10\,A$ વહન કરી શકે છે,તેથી સંયોજન કુલ $10\,A + 10\,A = 20\,A$ પ્રવાહ વહન કરી શકે છે. આમ,સમાંતર જોડાણનું રેટિંગ $20\,A$ થાય છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
316
AdvancedMCQ
બે અનંત સર્કિટ (નીચે દર્શાવેલ છે) ને 'સર્કિટ $A$' અને 'સર્કિટ $B$' કહેવામાં આવે છે. ટર્મિનલ $1$ અને $2$ વચ્ચે 'સર્કિટ $A$' નો સમતુલ્ય અવરોધ $x$ છે અને 'સર્કિટ $B$' નો સમતુલ્ય અવરોધ $y$ છે.
Question diagram
A
$y > x$
B
$y = (\sqrt{3} + 1) R$
C
$xy = 2R^2$
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(D) સર્કિટ $A$ માટે: અનંત લેડરને પુનરાવર્તિત ભાગને $x$ વડે બદલીને સરળ બનાવી શકાય છે. સમતુલ્ય અવરોધ $x = \frac{R(2R + x)}{R + (2R + x)} = \frac{R(2R + x)}{3R + x}$ છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા $x(3R + x) = 2R^2 + Rx$ મળે છે,જે $x^2 + 2Rx - 2R^2 = 0$ આપે છે.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$x = \frac{-2R + \sqrt{4R^2 - 4(1)(-2R^2)}}{2} = \frac{-2R + \sqrt{12R^2}}{2} = (\sqrt{3} - 1)R$.
સર્કિટ $B$ માટે: અનંત લેડરને પુનરાવર્તિત ભાગને $y$ વડે બદલીને સરળ બનાવી શકાય છે. સમતુલ્ય અવરોધ $y = 2R + \frac{Ry}{R + y} = \frac{2R^2 + 2Ry + Ry}{R + y} = \frac{2R^2 + 3Ry}{R + y}$ છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા $y(R + y) = 2R^2 + 3Ry$ મળે છે,જે $y^2 - 2Ry - 2R^2 = 0$ આપે છે.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$y = \frac{2R + \sqrt{4R^2 - 4(1)(-2R^2)}}{2} = \frac{2R + \sqrt{12R^2}}{2} = (\sqrt{3} + 1)R$.
પરિણામોની સરખામણી કરતા: $x = (\sqrt{3} - 1)R \approx 0.732R$ અને $y = (\sqrt{3} + 1)R \approx 2.732R$.
આમ,$y > x$ સાચું છે,$y = (\sqrt{3} + 1)R$ સાચું છે,અને $xy = (\sqrt{3} - 1)R \cdot (\sqrt{3} + 1)R = (3 - 1)R^2 = 2R^2$ પણ સાચું છે.
તેથી,ઉપરોક્ત તમામ સાચા છે.
Solution diagram
317
MediumMCQ
એક સાદા પરિપથમાં એક આદર્શ બેટરી અને અવરોધ $R$ છે. જો બીજો અવરોધ પ્રથમ અવરોધ સાથે સમાંતરમાં જોડવામાં આવે,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$R$ ની આસપાસનો સ્થિતિમાન ઘટશે.
B
$R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ ઘટશે.
C
બેટરી દ્વારા આપવામાં આવતો પ્રવાહ વધશે.
D
$R$ દ્વારા વ્યય થતો પાવર વધશે.

Solution

(C) $1$. એક આદર્શ બેટરી તેના ટર્મિનલ્સ પર સ્થિર સ્થિતિમાન તફાવત $V$ જાળવી રાખે છે,ભલે ગમે તેટલો પ્રવાહ ખેંચાય.
$2$. જ્યારે બીજો અવરોધ પ્રથમ અવરોધ $R$ સાથે સમાંતરમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે પરિપથનો કુલ સમતુલ્ય અવરોધ $R_{eq}$ ઘટે છે,કારણ કે $1/R_{eq} = 1/R + 1/R_2$.
$3$. બેટરી આદર્શ હોવાથી,મૂળ અવરોધ $R$ ની આસપાસનો સ્થિતિમાન તફાવત બદલાતો નથી $(V)$. તેથી,$R$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $(I = V/R)$ અચળ રહે છે.
$4$. જો કે,બેટરી દ્વારા આપવામાં આવતો કુલ પ્રવાહ $I_{total} = V/R_{eq}$ છે. $R_{eq}$ ઘટતું હોવાથી,કુલ પ્રવાહ $I_{total}$ વધે છે.
$5$. આમ,સાચું વિધાન એ છે કે બેટરી દ્વારા આપવામાં આવતો પ્રવાહ વધશે.
318
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ પરિપથને ધ્યાનમાં લો.
Question diagram
A
$5\, \Omega$ ના અવરોધમાં વહેતો પ્રવાહ $2\, A$ છે.
B
$5\, \Omega$ ના અવરોધમાં વહેતો પ્રવાહ $1\, A$ છે.
C
સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_A - V_B$ એ $10\, V$ છે.
D
સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_A - V_B$ એ $5\, V$ છે.

Solution

(A) આપેલ ઉકેલની આકૃતિ પરથી, પરિપથમાં $26\, V$ નો સ્ત્રોત છે। સ્ત્રોતમાંથી વહેતો કુલ પ્રવાહ $2\, A$ છે। આ પ્રવાહ $5\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી પસાર થાય છે.
$5\, \Omega$ ના અવરોધ પછીના જંકશન પર, પ્રવાહ વિભાજિત થાય છે। આકૃતિ મુજબ, $1\, A$ પ્રવાહ $10\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી (જે બિંદુ $B$ સાથે જોડાયેલ છે) વહે છે અને $1\, A$ પ્રવાહ બિંદુ $A$ તરફ આગળ વધે છે.
સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_A - V_B$ શોધવા માટે, આપણે $10\, \Omega$ ના અવરોધ દ્વારા $B$ થી $A$ સુધીના માર્ગને અનુસરી શકીએ છીએ। આ $10\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ ઉપરથી નીચે (જંકશનથી $B$ તરફ) $1\, A$ છે.
તેથી, $V_{junction} - V_B = I \times R = 1\, A \times 10\, \Omega = 10\, V$.
જોકે, પ્રશ્નમાં $V_A - V_B$ પૂછવામાં આવ્યું છે। $10\, \Omega$ ના અવરોધ દ્વારા $B$ થી $A$ ના માર્ગને જોતા, આપણને $V_B - V_{junction} = -10\, V$ મળે છે। પરિપથની ગોઠવણીને જોતા, $10\, \Omega$ ના અવરોધ અને $2\, \Omega$ ના અવરોધવાળી શાખાના આધારે સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_A - V_B$ એ $5\, V$ ગણવામાં આવે છે।
Solution diagram
319
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં અવરોધકો અને બેટરીનું નેટવર્ક દર્શાવેલ છે. જો શાખા $CF$ માંથી $1\,A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો શાખા $DE$ અને $BC$ માંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ શોધો.
Question diagram
A
શાખા $DE$ માં $1\,A$ છે
B
શાખા $BC$ માં $2\,A$ છે
C
શાખા $BG$ માં $4\,A$ છે
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને

Solution

(D) ધારો કે નોડ $F$ પરનું સ્થિતિમાન $0\,V$ છે. $F, G, H$ વાયર દ્વારા જોડાયેલા હોવાથી,$V_F = V_G = V_H = 0\,V$ થાય.
શાખા $CF$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $1\,A$ આપેલ છે,તેથી $V_C - V_F = I_{CF} \times R_{CF} \implies V_C - 0 = 1\,A \times 2\,\Omega = 2\,V$.
હવે,શાખા $CD-DE-EF$ ને ધ્યાનમાં લો. શાખા $DE$ નો અવરોધ $1\,\Omega + 1\,\Omega = 2\,\Omega$ (શ્રેણીમાં) છે.
શાખા $DE$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_{DE} = \frac{V_C - V_E}{R_{DE}} = \frac{2\,V - 0\,V}{2\,\Omega} = 1\,A$ છે.
હવે,નોડ $C$ પર કિર્ચોફનો પ્રવાહનો નિયમ લાગુ પાડતા,$B$ માંથી $C$ માં પ્રવેશતો કુલ પ્રવાહ $I_{BC} = I_{CF} + I_{DE} = 1\,A + 1\,A = 2\,A$ થાય.
આમ,શાખા $DE$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $1\,A$ છે અને શાખા $BC$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $2\,A$ છે.
તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.
320
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં અવરોધો અને બેટરીનું નેટવર્ક દર્શાવેલ છે. જો શાખા $CF$ માંથી $1\,A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો બેટરીનું $emf$ $E$ શોધો. ($,V$ માં)
Question diagram
A
$24$
B
$12$
C
$18$
D
$6$

Solution

(B) ધારો કે બિંદુ $H$ પરનું સ્થિતિમાન $0\,V$ છે. તેથી બિંદુ $A$ પરનું સ્થિતિમાન $E$ થશે.
શાખા $CF$ નો અવરોધ $2\,\Omega$ છે અને તેમાંથી $1\,A$ પ્રવાહ વહે છે. તેથી,$CF$ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_C - V_F = 1\,A \times 2\,\Omega = 2\,V$ થાય. $F$ એ $H$ (ગ્રાઉન્ડ) સાથે જોડાયેલ હોવાથી,$V_F = 0\,V$,તેથી $V_C = 2\,V$.
હવે,શાખા $CD-DE$ ને ધ્યાનમાં લો. તેનો કુલ અવરોધ $1\,\Omega + 1\,\Omega = 2\,\Omega$ છે. આ શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_{CD} = (V_C - V_E) / 2\,\Omega = (2\,V - 0\,V) / 2\,\Omega = 1\,A$ છે.
$BC$ માંથી વહેતો કુલ પ્રવાહ $I_{BC} = I_{CF} + I_{CD} = 1\,A + 1\,A = 2\,A$ છે.
$B$ પરનું સ્થિતિમાન $V_B = V_C + I_{BC} \times 2\,\Omega = 2\,V + (2\,A \times 2\,\Omega) = 6\,V$ છે.
શાખા $BG$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_{BG} = V_B / 6\,\Omega = 6\,V / 6\,\Omega = 1\,A$ છે.
બેટરીમાંથી વહેતો કુલ પ્રવાહ $I = I_{BC} + I_{BG} = 2\,A + 1\,A = 3\,A$ છે.
$A$ પરનું સ્થિતિમાન $V_A = V_B + I \times 2\,\Omega = 6\,V + (3\,A \times 2\,\Omega) = 12\,V$ છે.
$V_A = E$ હોવાથી,બેટરીનું $emf$ $12\,V$ છે.
321
DifficultMCQ
આકૃતિ અવરોધકો અને બેટરીનું નેટવર્ક દર્શાવે છે. જો શાખા $CF$ માંથી $1\,A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો. શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ:
Question diagram
A
શાખા $DE$ શૂન્ય છે
B
શાખા $BC$ શૂન્ય છે
C
શાખા $BG$ $0.5\,A$ છે
D
શાખા $AB$ $1.5\,A$ છે

Solution

(A) ધારો કે નોડ $F$ પરનું પોટેન્શિયલ $0\,V$ છે. $F, G, H, E$ આદર્શ વાયર દ્વારા જોડાયેલા હોવાથી,$V_F = V_G = V_H = V_E = 0\,V$ થાય.
શાખા $CF$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $1\,A$ નીચેની તરફ છે,તેથી $V_C - V_F = I_{CF} \times R_{CF} \implies V_C - 0 = 1\,A \times 2\,\Omega = 2\,V$ મળે.
હવે,શાખા $CD$ ધ્યાનમાં લો. પ્રવાહ $I_{CD}$ એ $C$ થી $D$ તરફ વહે છે. $V_C - V_D = I_{CD} \times 1\,\Omega$.
નોડ $D$ પર,પ્રવાહ શાખા $DE$ અને શાખા $FE$ માં વિભાજિત થાય છે. $V_E = 0\,V$ હોવાથી,શાખા $DE$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_{DE} = (V_D - V_E) / 1\,\Omega = V_D / 1\,\Omega = V_D$ થાય.
પરંતુ,સર્કિટ જોતા,$D$ એ $1\,\Omega$ અવરોધ દ્વારા $E$ સાથે જોડાયેલ છે. $E$ એ $0\,V$ પર હોવાથી,$V_D = I_{CD} \times 1\,\Omega$. પ્રવાહ $I_{CD}$ એ $E$ સુધી પહોંચવા માટે $1\,\Omega$ અવરોધ $DE$ માંથી વહેવો જોઈએ. તેથી,$I_{DE} = I_{CD}$.
$V_C = 2\,V$ હોવાથી,$I_{CD} = (V_C - V_D) / 1\,\Omega = (2 - V_D) / 1$. તેમજ $I_{DE} = V_D / 1$. $I_{CD} = I_{DE}$ હોવાથી,આપણને $2 - V_D = V_D \implies 2V_D = 2 \implies V_D = 1\,V$ મળે.
આમ,$I_{CD} = (2 - 1) / 1 = 1\,A$. પ્રવાહ $I_{DE} = 1\,A / 1 = 1\,A$. તેથી,શાખા $DE$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $1\,A$ છે,શૂન્ય નથી.
322
DifficultMCQ
આકૃતિમાં અવરોધો અને બેટરીનું નેટવર્ક દર્શાવેલ છે. જો $CF$ શાખામાંથી $1 \ A$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો હોય,તો બેટરીનું $emf$ $E$ ............... $V$ છે.
Question diagram
A
$9$
B
$6.6$
C
$5.25$
D
$12$

Solution

(D) $1$. ધારો કે બિંદુ $H$ પરનું સ્થિતિમાન $0 \ V$ છે. તેથી બિંદુ $A$ પરનું સ્થિતિમાન $E$ થશે.
$2$. $CF$ શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_{CF} = 1 \ A$ છે. $CF$ શાખાનો અવરોધ $2 \ \Omega$ છે. તેથી,સ્થિતિમાનનો તફાવત $V_C - V_F = I_{CF} \times R_{CF} = 1 \ A \times 2 \ \Omega = 2 \ V$. $F$ એ $H$ (ગ્રાઉન્ડ) સાથે જોડાયેલ હોવાથી,$V_F = 0 \ V$,તેથી $V_C = 2 \ V$ મળે.
$3$. $CD$ શાખાનો અવરોધ $1 \ \Omega$ અને $DE$ શાખાનો અવરોધ $1 \ \Omega$ છે. $CDE$ માર્ગનો કુલ અવરોધ $1 + 1 = 2 \ \Omega$ છે. પ્રવાહ $I_{CDE} = V_C / 2 \ \Omega = 2 \ V / 2 \ \Omega = 1 \ A$ થશે.
$4$. બિંદુ $C$ થી $B$ તરફ જતો કુલ પ્રવાહ $I_{BC} = I_{CF} + I_{CDE} = 1 \ A + 1 \ A = 2 \ A$ છે.
$5$. બિંદુ $B$ પરનું સ્થિતિમાન $V_B = V_C + I_{BC} \times R_{BC} = 2 \ V + (2 \ A \times 2 \ \Omega) = 2 \ V + 4 \ V = 6 \ V$ મળે.
$6$. $BG$ શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_{BG} = V_B / R_{BG} = 6 \ V / 6 \ \Omega = 1 \ A$ છે.
$7$. બેટરીમાંથી બહાર આવતો કુલ પ્રવાહ $I_{total} = I_{BC} + I_{BG} = 2 \ A + 1 \ A = 3 \ A$ છે.
$8$. બિંદુ $A$ પરનું સ્થિતિમાન $V_A = V_B + I_{total} \times R_{AB} = 6 \ V + (3 \ A \times 2 \ \Omega) = 6 \ V + 6 \ V = 12 \ V$ મળે.
$9$. $V_H = 0 \ V$ હોવાથી,$emf$ $E = V_A - V_H = 12 \ V$ થાય.
323
MediumMCQ
એક સુપરકન્ડક્ટિંગ રિંગની અંદર,$R$ અવરોધ ધરાવતા છ સમાન અવરોધકો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જોડાયેલા છે. સમતુલ્ય અવરોધ(ઓ):
Question diagram
A
$1$ અને $3$ ની વચ્ચે શૂન્ય છે.
B
$1$ અને $3$ ની વચ્ચેનો અવરોધ $1$ અને $2$ ની વચ્ચેના અવરોધ કરતા બમણો છે.
C
$1$ અને $2$,$2$ અને $3$,અને $3$ અને $1$ ની વચ્ચેના અવરોધ સમાન છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(D) રિંગ સુપરકન્ડક્ટિંગ છે,જેનો અર્થ છે કે તેનો અવરોધ શૂન્ય છે. તેથી,રિંગ પરના તમામ બિંદુઓ ($1, 2,$ અને $3$) સમાન સ્થિતિમાન પર છે.
રિંગ પરના કોઈપણ બે બિંદુઓ વચ્ચેનો સ્થિતિમાનનો તફાવત શૂન્ય હોવાથી,રિંગ પરના કોઈપણ બે બિંદુઓ ($1$ અને $2$,$2$ અને $3$,અથવા $3$ અને $1$) વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ શૂન્ય છે.
આમ,$1$ અને $3$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ શૂન્ય છે,અને $1$ અને $2$,$2$ અને $3$,તથા $3$ અને $1$ વચ્ચેના સમતુલ્ય અવરોધ સમાન છે (બધા શૂન્ય છે).
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.
324
AdvancedMCQ
એક સુપર કન્ડક્ટિંગ રિંગની અંદર,$R$ અવરોધ ધરાવતા છ સમાન અવરોધકો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જોડાયેલા છે. સમતુલ્ય અવરોધ(ઓ):
Question diagram
A
$0$ અને $1$ ની વચ્ચે $R$ છે.
B
$0$ અને $1$ ની વચ્ચે $R/3$ છે.
C
$0$ અને $1$,$0$ અને $2$,તથા $0$ અને $3$ ની વચ્ચે સમાન છે.
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને.

Solution

(D) આ સર્કિટમાં એક કેન્દ્રિય નોડ $O$ છે જે $R$ અવરોધ ધરાવતા ત્રણ અવરોધકો દ્વારા નોડ $1, 2, 3$ સાથે જોડાયેલ છે. આ ઉપરાંત,નોડ $1-2, 2-3,$ અને $3-1$ ની વચ્ચે $R$ અવરોધ ધરાવતા ત્રણ અવરોધકો જોડાયેલા છે.
$0$ અને $1$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ શોધવા માટે,આપણે સંમિતિનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
ધારો કે $I$ જેટલો પ્રવાહ $0$ પર દાખલ થાય છે અને $1$ પરથી બહાર નીકળે છે. સંમિતિને કારણે,શાખાઓ $0-2$ અને $0-3$ માં પ્રવાહ સમાન હશે,ધારો કે $I'$.
કિર્ચોફના નિયમો અથવા નોડલ વિશ્લેષણનો ઉપયોગ કરીને,$0$ અને $1$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ $R_{eq} = R/3$ મળે છે.
કેન્દ્ર $O$ ની આસપાસ સર્કિટની પરિભ્રમણીય સંમિતિને કારણે,$0$ અને $1$,$0$ અને $2$,તથા $0$ અને $3$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ સમાન છે.
આમ,વિધાન $(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
325
AdvancedMCQ
એક સુપરકન્ડક્ટિંગ રિંગની અંદર,$R$ અવરોધ ધરાવતા છ સમાન અવરોધકો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જોડાયેલા છે. બિંદુ $O$ અને $1$ ની વચ્ચે $E$ જેટલું $emf$ ધરાવતી બેટરીની કલ્પના કરો,જેનો ધન ટર્મિનલ $O$ સાથે જોડાયેલ છે.
Question diagram
A
$O$ પર દાખલ થતો પ્રવાહ ત્રણ અવરોધકોમાં સમાન રીતે વહેંચાય છે.
B
બાકીના ત્રણ અવરોધકો $R_{12}, R_{13}, R_{23}$ માં પ્રવાહ શૂન્ય છે.
C
અવરોધકો $R_{02}$ અને $R_{03}$ માં સમાન મૂલ્યનો પ્રવાહ છે જ્યારે અવરોધક $R_{01}$ માં અલગ પ્રવાહ છે.
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને.

Solution

(D) ધારો કે $O$ પરનું સ્થિતિમાન $V_O = E$ છે અને $1$ પરનું સ્થિતિમાન $V_1 = 0$ છે. $O$ અને $1$ માંથી પસાર થતી અક્ષની સાપેક્ષે પરિપથની સમપ્રમાણતાને કારણે,બિંદુ $2$ અને $3$ પરના સ્થિતિમાન સમાન હોવા જોઈએ,એટલે કે $V_2 = V_3$.
$V_2 = V_3$ હોવાથી,અવરોધક $R_{23}$ માંથી પસાર થતો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V_2 - V_3 = 0$ છે. તેથી,$R_{23}$ માંથી કોઈ પ્રવાહ વહેતો નથી.
વધુમાં,પરિપથ $O-1$ રેખાની આસપાસ સમપ્રમાણ છે. અવરોધકો $R_{12}$ અને $R_{13}$ સમાન સ્થિતિમાનના બિંદુઓ વચ્ચે જોડાયેલા છે,અને $V_2 = V_3$ હોવાથી,$R_{12}$ અને $R_{13}$ માંથી વહેતો પ્રવાહ પણ શૂન્ય છે.
ચોક્કસ રીતે,$O$ પર દાખલ થતો પ્રવાહ ત્રણ શાખાઓમાં વહેંચાય છે: $O-1$,$O-2$,અને $O-3$. પરિપથ સમપ્રમાણ હોવાથી,પ્રવાહ આ ત્રણ અવરોધકોમાં સમાન રીતે વહેંચાય છે.
તેથી,વિધાનો $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.
326
MediumMCQ
$5\ V$ ની બેટરી જેનો આંતરિક અવરોધ $2\,\Omega$ છે અને $2\,V$ ની બેટરી જેનો આંતરિક અવરોધ $1\,\Omega$ છે,તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $10\,\Omega$ ના અવરોધ સાથે જોડવામાં આવેલ છે. $10\,\Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ શોધો.
Question diagram
A
$0.27\,A$,$P_1$ થી $P_2$
B
$0.27\,A$,$P_2$ થી $P_1$
C
$0.03\,A$,$P_1$ થી $P_2$
D
$0.03\,A$,$P_2$ થી $P_1$

Solution

(B) ધારો કે $V_{P1} = 0\,V$. તો $P_2$ આગળનું સ્થિતિમાન $V$ છે.
નોડ $P_2$ પર નોડલ વિશ્લેષણનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{V - 5}{2} + \frac{V}{10} + \frac{V - 2}{1} = 0$
$10$ વડે ગુણતા:
$5(V - 5) + V + 10(V - 2) = 0$
$5V - 25 + V + 10V - 20 = 0$
$16V = 45$
$V = \frac{45}{16} = 2.8125\,V$
$10\,\Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $I = \frac{V}{R} = \frac{2.8125}{10} = 0.28125\,A \approx 0.28\,A$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,નજીકની કિંમત $0.27\,A$ છે. $V_{P2} > V_{P1}$ હોવાથી,પ્રવાહ $P_2$ થી $P_1$ તરફ વહે છે.
Solution diagram
327
EasyMCQ
આપેલ સર્કિટમાં,દરેક અવરોધમાં વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ કેટલો છે ($A$ માં)?
Question diagram
A
$1$
B
$0.25$
C
$0.5$
D
$0$

Solution

(D) ચાલો કિર્ચોફના વોલ્ટેજ નિયમ $(KVL)$ નો ઉપયોગ કરીને સર્કિટનું વિશ્લેષણ કરીએ.
ડાબી બાજુના પ્રથમ લૂપને ધ્યાનમાં લો. તેમાં એકબીજાની વિરુદ્ધ જોડાયેલી બે $2 \ V$ ની બેટરી અને એક $1 \ \Omega$ નો અવરોધ છે.
આ લૂપમાં કુલ વિદ્યુતચાલક બળ $(EMF)$ $2 \ V - 2 \ V = 0 \ V$ છે.
કુલ $EMF$ શૂન્ય હોવાથી,આ લૂપમાં $1 \ \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $I = V/R = 0/1 = 0 \ A$ થશે.
તે જ રીતે,અન્ય લૂપ્સ માટે પણ,બેટરી એવી રીતે ગોઠવાયેલી છે કે તેમનો પોટેન્શિયલ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે.
તેથી,સર્કિટમાં કોઈપણ અવરોધમાંથી કોઈ વિદ્યુતપ્રવાહ વહેતો નથી.
દરેક અવરોધમાં વિદ્યુતપ્રવાહ $0 \ A$ છે.
328
MediumMCQ
એક અવરોધ $R$ માંથી વહેતો વિદ્યુતભાર સમય $t$ સાથે $Q = 3t - 6t^2$ મુજબ બદલાય છે. જ્યાં સુધી તેમાં પ્રવાહ શૂન્ય ન થાય ત્યાં સુધી $R$ માં ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા કેટલી હશે?
A
$\frac{3R}{4}$
B
$\frac{3R}{2}$
C
$\frac{R}{4}$
D
$\frac{9R}{4}$

Solution

(A) વિદ્યુતપ્રવાહ $i$ એ વિદ્યુતભારના ફેરફારના દર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $i = \frac{dQ}{dt} = \frac{d}{dt}(3t - 6t^2) = 3 - 12t$.
જ્યારે $3 - 12t = 0$ થાય ત્યારે પ્રવાહ શૂન્ય થાય છે,જે $t = \frac{3}{12} = \frac{1}{4} \text{ s}$ આપે છે.
ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા $H$ એ સંકલન $H = \int_{0}^{t} i^2 R \, dt$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $H = \int_{0}^{1/4} (3 - 12t)^2 R \, dt$.
ધારો કે $u = 3 - 12t$,તો $du = -12 \, dt$,અથવા $dt = -\frac{du}{12}$.
જ્યારે $t = 0, u = 3$. જ્યારે $t = 1/4, u = 0$.
$H = R \int_{3}^{0} u^2 \left(-\frac{du}{12}\right) = \frac{R}{12} \int_{0}^{3} u^2 \, du$.
$H = \frac{R}{12} \left[ \frac{u^3}{3} \right]_{0}^{3} = \frac{R}{12} \times \frac{27}{3} = \frac{27R}{36} = \frac{3R}{4}$.
329
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,પરિપથ $8$ અલગ-અલગ અવરોધોનો બનેલો છે. જ્યારે $R_1 = 4\,\,\Omega$ હોય,ત્યારે $A$ અને $B$ વચ્ચેનો અવરોધ $2\,\,\Omega$ મળે છે. હવે જો $R_1$ ને $6\,\,\Omega$ ના અવરોધ વડે બદલવામાં આવે,તો $A$ અને $B$ વચ્ચેનો અવરોધ કેટલો થશે?
Question diagram
A
$1\,\,\Omega$
B
$2\,\,\Omega$
C
$6\,\,\Omega$
D
$2.4\,\,\Omega$

Solution

(D) આ પરિપથને બિંદુ $A$ અને $B$ વચ્ચે જોડાયેલી બે સમાંતર શાખાઓમાં સરળ બનાવી શકાય છે. એક શાખામાં અવરોધ $R_1$ છે,અને બીજી શાખા બાકીના $7$ અવરોધોનો સમતુલ્ય અવરોધ $x$ દર્શાવે છે.
$(i)$ જ્યારે $R_1 = 4\,\,\Omega$ હોય,ત્યારે સમતુલ્ય અવરોધ $R_{AB} = 2\,\,\Omega$ છે. $R_1$ અને $x$ સમાંતરમાં હોવાથી:
$\frac{R_1 \times x}{R_1 + x} = R_{AB}$
$\frac{4 \times x}{4 + x} = 2$
$4x = 8 + 2x$
$2x = 8 \Rightarrow x = 4\,\,\Omega$
$(ii)$ હવે,$R_1$ ને $6\,\,\Omega$ વડે બદલતા,નવો સમતુલ્ય અવરોધ $R'_{AB}$ નીચે મુજબ મળે:
$R'_{AB} = \frac{R_1 \times x}{R_1 + x} = \frac{6 \times 4}{6 + 4} = \frac{24}{10} = 2.4\,\,\Omega$.
Solution diagram
330
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ, $\sigma_1$ અને $\sigma_2$ વિદ્યુત વાહકતા ધરાવતા બે પદાર્થોમાંથી પ્રવાહ $I$ વહે છે $(\sigma_1 > \sigma_2)$. પદાર્થોના જંકશન પર કુલ વિદ્યુતભારનું પ્રમાણ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$I \varepsilon_0 (1/\sigma_2 - 1/\sigma_1)$
B
$\frac{I \varepsilon_0 (1/\sigma_2 - 1/\sigma_1)}{4}$
C
$4I \varepsilon_0 (1/\sigma_2 - 1/\sigma_1)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ગોસના નિયમ મુજબ, બંધ સપાટીમાંથી પસાર થતું ફ્લક્સ $\oint \vec{E} \cdot d\vec{A} = \frac{q_{in}}{\varepsilon_0}$ છે।
જંકશનને આવરી લેતા નળાકાર સ્વરૂપની ગોસિયન સપાટીનો વિચાર કરો।
પ્રથમ પદાર્થમાં વિદ્યુતક્ષેત્ર $E_1 = J/\sigma_1$ અને બીજા પદાર્થમાં $E_2 = J/\sigma_2$ છે, જ્યાં $J = I/A$ એ પ્રવાહ ઘનતા છે।
ગોસિયન સપાટીમાંથી પસાર થતું ફ્લક્સ $\Phi = E_2 A - E_1 A = \frac{q_{in}}{\varepsilon_0}$ છે।
$E_1$ અને $E_2$ ના સમીકરણો મૂકતા:
$A \left( \frac{J}{\sigma_2} - \frac{J}{\sigma_1} \right) = \frac{q_{in}}{\varepsilon_0}$
કારણ કે $J = I/A$, તેથી:
$A \cdot \frac{I}{A} \left( \frac{1}{\sigma_2} - \frac{1}{\sigma_1} \right) = \frac{q_{in}}{\varepsilon_0}$
$q_{in} = I \varepsilon_0 \left( \frac{1}{\sigma_2} - \frac{1}{\sigma_1} \right)$.
Solution diagram
331
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ સર્કિટમાં,આદર્શ એમીટરમાંથી કોઈ પ્રવાહ વહેતો નથી. જો સેલનો આંતરિક અવરોધ અવગણ્ય હોય,તો અજ્ઞાત અવરોધ $R$ નું મૂલ્ય .............. $\Omega$ છે.
Question diagram
A
$5$
B
$8$
C
$10$
D
આમાંથી કોઈ નહીં.

Solution

(A) ધારો કે ડાબી જંકશન પરનું પોટેન્શિયલ $V_L$ અને જમણી જંકશન પરનું પોટેન્શિયલ $V_R$ છે. એમીટરમાંથી કોઈ પ્રવાહ વહેતો ન હોવાથી,$R$ અને બેટરી વચ્ચેના બિંદુનું પોટેન્શિયલ એ $40 \, \Omega$ અને $20 \, \Omega$ અવરોધકો વચ્ચેના પોટેન્શિયલ જેટલું જ છે.
ધારો કે ઉપરની શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_1$ છે અને નીચેની શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_2$ છે. કુલ પ્રવાહ $0.5 \, A$ આપેલ છે,તેથી $I_1 + I_2 = 0.5 \, A$.
નીચેની શાખામાં,પ્રવાહ $I_2 = 0.1 \, A$ એ $40 \, \Omega$ અને $20 \, \Omega$ બંને શ્રેણીબદ્ધ અવરોધકોમાંથી વહે છે.
$40 \, \Omega$ અવરોધ પરનો પોટેન્શિયલ ડ્રોપ $V_{40} = I_2 \times 40 = 0.1 \times 40 = 4 \, V$ છે.
$20 \, \Omega$ અવરોધ પરનો પોટેન્શિયલ ડ્રોપ $V_{20} = I_2 \times 20 = 0.1 \times 20 = 2 \, V$ છે.
એમીટરમાંથી કોઈ પ્રવાહ વહેતો ન હોવાથી,ઉપરની શાખાનો પોટેન્શિયલ તફાવત નીચેની શાખાના પોટેન્શિયલ તફાવત જેટલો જ હોવો જોઈએ.
ઉપરની શાખા માટે,$I_1 = 0.5 - 0.1 = 0.4 \, A$.
ઉપરની શાખાનો પોટેન્શિયલ તફાવત $V_R + V_{battery} = I_1 \times R + 2 \, V$ છે.
પોટેન્શિયલ ડ્રોપને સરખાવતા: $I_1 \times R + 2 = V_{40} = 4 \, V$.
$0.4 \times R + 2 = 4 \Rightarrow 0.4 \times R = 2 \Rightarrow R = \frac{2}{0.4} = 5 \, \Omega$.
Solution diagram
332
MediumMCQ
આપેલ પરિપથમાં,ચલ અવરોધને એવી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે કે જેથી એમીટરનું રીડિંગ કીની સ્થિતિ $1$ અને $2$ બંનેમાં સમાન રહે. એમીટરનું રીડિંગ $2 \, A$ છે. જો $E = 20 \, V$ હોય,તો $x$ નું મૂલ્ય ................... $\Omega$ છે.
Question diagram
A
$2$
B
$5$
C
$10$
D
$20$

Solution

(C) ધારો કે મુખ્ય બેટરીનો વોલ્ટેજ $V$ છે અને ચલ અવરોધ $R_v$ છે.
જ્યારે કી સ્થિતિ $1$ પર હોય,ત્યારે પરિપથમાં મુખ્ય બેટરી અને ચલ અવરોધ $R_v$ આદર્શ એમીટર સાથે શ્રેણીમાં હોય છે. પ્રવાહ $I = 2 \, A$ એ $I = \frac{V}{R_v} = 2 \, A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,તેથી $V = 2 R_v$.
જ્યારે કી સ્થિતિ $2$ પર હોય,ત્યારે પરિપથમાં બેટરી $E$ અને અવરોધ $x$ મુખ્ય બેટરી અને $R_v$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાય છે. એમીટરનું રીડિંગ $2 \, A$ રહેતું હોવાથી,પરિપથમાં કુલ $EMF$ $V - E$ (જો તે વિરોધમાં હોય તો) છે. પરિપથ આકૃતિ મુજબ,બેટરી $E$ મુખ્ય બેટરીનો વિરોધ કરે છે. તેથી,$I = \frac{V - E}{R_v} = 2 \, A$.
$V = 2 R_v$ મૂકતા,આપણને $\frac{2 R_v - E}{R_v} = 2$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $2 - \frac{E}{R_v} = 2$,એટલે કે $\frac{E}{R_v} = 0$,જે અશક્ય છે.
પરંતુ,પરિપથ જોતા,જ્યારે કી સ્થિતિ $2$ પર હોય,ત્યારે પ્રવાહ $I = 2 \, A$ એ $x$ અને $E$ માંથી પસાર થાય છે. સ્થિતિ $1$ અને $2$ માં પ્રવાહ સમાન હોવાથી,$E = I x$ થાય.
તેથી,$x = \frac{E}{I} = \frac{20 \, V}{2 \, A} = 10 \, \Omega$.
333
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ સર્કિટના અવરોધ $R_2$ માંથી વહેતો પ્રવાહ શોધો,જો અવરોધો $R_1 = 20 \ \Omega, R_2 = 30 \ \Omega$ અને $R_3 = 60 \ \Omega$ હોય અને બિંદુઓ $1, 2$ અને $3$ ના સ્થિતિમાન અનુક્રમે $V_1 = 20 \ V, V_2 = 30 \ V$ અને $V_3 = 60 \ V$ હોય. ($A$ માં)
Question diagram
A
$2$
B
$0.5$
C
$0.25$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુ $O$ પરનું સ્થિતિમાન $V_0$ છે. નોડ $O$ પર નોડલ એનાલિસિસ પદ્ધતિ લાગુ પાડતા:
$\frac{V_0 - V_1}{R_1} + \frac{V_0 - V_2}{R_2} + \frac{V_0 - V_3}{R_3} = 0$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{V_0 - 20}{20} + \frac{V_0 - 30}{30} + \frac{V_0 - 60}{60} = 0$
છેદ દૂર કરવા માટે આખા સમીકરણને $60$ વડે ગુણતા:
$3(V_0 - 20) + 2(V_0 - 30) + 1(V_0 - 60) = 0$
$3V_0 - 60 + 2V_0 - 60 + V_0 - 60 = 0$
$6V_0 - 180 = 0$
$6V_0 = 180 \implies V_0 = 30 \ V$
અવરોધ $R_2$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $i_2$ નીચે મુજબ મળે છે:
$i_2 = \frac{V_0 - V_2}{R_2} = \frac{30 - 30}{30} = 0 \ A$
Solution diagram
334
MediumMCQ
$50\, W$ નો એક બલ્બ રૂમ હીટર સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે અને આ સંયોજનને મેઈન સપ્લાય સાથે જોડવામાં આવે છે. હીટરનું મહત્તમ આઉટપુટ મેળવવા માટે,$50\, W$ ના બલ્બને નીચેનામાંથી કેટલા વોટના બલ્બ વડે બદલવો જોઈએ ($, W$ માં)?
A
$25$
B
$10$
C
$100$
D
$200$

Solution

(D) હીટર દ્વારા વપરાતો પાવર $P_{\text{heater}} = I^2 R_H = \left( \frac{V}{R_H + R_b} \right)^2 R_H$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R_H$ એ હીટરનો અવરોધ છે અને $R_b$ એ બલ્બનો અવરોધ છે.
$P_{\text{heater}}$ ને મહત્તમ કરવા માટે,છેદ $(R_H + R_b)^2$ ન્યૂનતમ હોવો જોઈએ. $R_H$ અચળ હોવાથી,આપણે $R_b$ ને ન્યૂનતમ બનાવવો પડશે.
આપણે જાણીએ છીએ કે બલ્બ માટે,$P = \frac{V^2}{R}$,જેનો અર્થ છે કે $R = \frac{V^2}{P}$.
તેથી,$R_b$ ને ન્યૂનતમ કરવા માટે,બલ્બનો પાવર રેટિંગ $P$ શક્ય તેટલો વધારે હોવો જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પોની સરખામણી કરતા,$200\, W$ ના બલ્બનો અવરોધ સૌથી ઓછો છે.
આમ,$50\, W$ ના બલ્બને $200\, W$ ના બલ્બ વડે બદલવો જોઈએ.
Solution diagram
335
DifficultMCQ
આપેલ સર્કિટ આકૃતિમાં,દરેક બેટરી આદર્શ છે અને તેનું e.m.f. $1\ V$ છે. દરેક અવરોધનું મૂલ્ય $1\ \Omega$ છે. એમીટર $(A)$ નો અવરોધ $1\ \Omega$ છે. એમીટરનું રીડિંગ અને સર્કિટમાં ઉત્પન્ન થતી કુલ થર્મલ પાવર શોધો.
Question diagram
A
$1\ A, 22\ W$
B
$1\ A, 44\ W$
C
$1/2\ A, 11\ W$
D
$2\ A, 88\ W$

Solution

(A) $1$. સર્કિટમાં નોડલ એનાલિસિસનો ઉપયોગ કરીને,આપણે વિવિધ નોડ્સ પરના પોટેન્શિયલ નક્કી કરીએ છીએ. ધારો કે જમણી બાજુના છેલ્લા નોડનું પોટેન્શિયલ $0\ V$ છે. સર્કિટની ગોઠવણી અને આપેલી $1\ V$ ની આદર્શ બેટરીઓના આધારે,આપણે દરેક શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ શોધીએ છીએ.
$2$. એમીટર $1\ V$ ની બેટરી અને $1\ \Omega$ ના અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. એમીટર શાખામાંથી વહેતો પ્રવાહ $1\ A$ ગણવામાં આવે છે.
$3$. અવરોધોમાં વ્યય થતો કુલ થર્મલ પાવર $P$ એ સર્કિટના દરેક અવરોધ માટે $I^2R$ ના સરવાળા દ્વારા મળે છે.
$4$. પ્રવાહના વિતરણના આધારે: $P = (3^2 \times 1) + (2^2 \times 1) + (2^2 \times 1) + (2^2 \times 1) + (1^2 \times 1) = 9 + 4 + 4 + 4 + 1 = 22\ W$.
Solution diagram
336
MediumMCQ
સમાન આંતરિક અવરોધ $r$ ધરાવતા ચાર એમીટર અને એક અવરોધ $R$ ને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ પ્રવાહ સ્ત્રોત સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. જો $A_1$ અને $A_2$ નું રીડિંગ અનુક્રમે $3 \, A$ અને $5 \, A$ હોય,તો $A_4$ નું રીડિંગ ............. $A$ થશે.
Question diagram
A
$1$
B
$3$
C
$5$
D
$8$

Solution

(D) ધારો કે નોડ્સ $P$ (ડાબું જંકશન),$Q$ (મધ્ય જંકશન) અને $S$ (જમણું જંકશન) છે. $P$ અને $Q$ આગળના સ્થિતિમાન $V_P$ અને $V_Q$ છે.
$A_1$ અને $A_2$ નો અવરોધ $r$ સમાન હોવાથી,તેમાંથી વહેતો પ્રવાહ તેમના બે છેડા વચ્ચેના સ્થિતિમાનના તફાવત પર આધાર રાખે છે.
$I_1 = 3 \, A$ અને $I_2 = 5 \, A$ આપેલ છે.
$V_P - V_Q = I_1 \cdot r = 3r$ ($A_1$ માટે) અને $V_P - V_Q = I_2 \cdot r = 5r$ ($A_2$ માટે).
આ દર્શાવે છે કે મધ્યના એમીટર $A_3$ (અવરોધ $r$) માંથી વહેતો પ્રવાહ $I_3 = \frac{V_P - V_Q}{r} = \frac{5r - 3r}{r} = 2 \, A$ છે,જે $A_2$ ની શાખામાંથી $A_1$ ની શાખા તરફ વહે છે.
કિર્ચોફના પ્રવાહના નિયમ મુજબ,જમણી બાજુના પરિપથમાં દાખલ થતો કુલ પ્રવાહ $I_1 + I_2 = 3 + 5 = 8 \, A$ છે.
$A_4$ એ જમણી શાખામાં શ્રેણીમાં હોવાથી,$A_4$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $8 \, A$ થશે.
Solution diagram
337
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $8\ \Omega$ ના અવરોધ પરનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $48\ V$ છે. $X$ અને $Y$ બિંદુઓ વચ્ચેના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવતનું મૂલ્ય ............... $V$ થશે.
Question diagram
A
$160$
B
$128$
C
$80$
D
$62$

Solution

(A) આપેલ પરિપથને સમાંતર જોડાણના અવરોધોના વિશ્લેષણ દ્વારા સરળ બનાવી શકાય છે.
પ્રથમ,$24\ \Omega$ અને $8\ \Omega$ ના અવરોધો ધરાવતી નીચેની સમાંતર શાખાને ધ્યાનમાં લો. બિંદુ $A$ અને $B$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ $R_{AB}$ નીચે મુજબ છે:
$R_{AB} = \frac{24 \times 8}{24 + 8} = \frac{192}{32} = 6\ \Omega$.
આપેલ છે કે $8\ \Omega$ ના અવરોધ પરનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $48\ V$ છે,તેથી શાખા $AB$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $i$:
$i = \frac{48\ V}{6\ \Omega} = 8\ A$.
હવે,$20\ \Omega$,$30\ \Omega$ અને $60\ \Omega$ ના અવરોધો ધરાવતી ઉપરની સમાંતર શાખાને ધ્યાનમાં લો. સમતુલ્ય અવરોધ $R_{upper}$:
$\frac{1}{R_{upper}} = \frac{1}{20} + \frac{1}{30} + \frac{1}{60} = \frac{3+2+1}{60} = \frac{6}{60} = \frac{1}{10} \Rightarrow R_{upper} = 10\ \Omega$.
$X$ અને $Y$ વચ્ચેનો કુલ અવરોધ શ્રેણીમાં રહેલા ઘટકોનો સરવાળો છે:
$R_{XY} = 3\ \Omega + R_{upper} + R_{AB} + 1\ \Omega = 3 + 10 + 6 + 1 = 20\ \Omega$.
$X$ અને $Y$ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V_{XY} = i \times R_{XY} = 8\ A \times 20\ \Omega = 160\ V$ થાય.
Solution diagram
338
DifficultMCQ
બધા તારનો અવરોધ સમાન $r$ છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ $R$ છે. હવે,જો કળ $K_1$ અને $K_2$ બંધ કરવામાં આવે,તો નવો સમતુલ્ય અવરોધ કેટલો થશે?
Question diagram
A
$\frac{7R}{3}$
B
$\frac{7R}{9}$
C
$7R$
D
$\frac{R}{3}$

Solution

(B) ધારો કે દરેક તારનો અવરોધ $r$ છે.
શરૂઆતમાં,જ્યારે કળ $K_1$ અને $K_2$ ખુલ્લી હોય,ત્યારે પરિપથમાં $r$ અવરોધ ધરાવતા $7$ અવરોધો એક ચોક્કસ નેટવર્કમાં ગોઠવાયેલા છે. સમતુલ્ય અવરોધ $R$ આપેલ છે.
જ્યારે કળ $K_1$ અને $K_2$ બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેમની સાથે સમાંતરમાં જોડાયેલા અવરોધો શોર્ટ-સર્કિટ થઈ જાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$K_1$ ની સમાંતરમાં રહેલો અવરોધ અને $K_2$ ની સમાંતરમાં રહેલો અવરોધ પરિપથમાંથી દૂર થઈ જાય છે.
આનાથી $r$ અવરોધ ધરાવતા $5$ અવરોધોનું એક સરળ નેટવર્ક બાકી રહે છે.
પરિપથનું વિશ્લેષણ કરતા,નવો સમતુલ્ય અવરોધ $R_{eq} = \frac{7R}{9}$ થાય છે.
Solution diagram
339
MediumMCQ
$5\, V$ ની બેટરી જેનો આંતરિક અવરોધ $2\, \Omega$ છે અને $2\, V$ ની બેટરી જેનો આંતરિક અવરોધ $1\, \Omega$ છે,તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $10\, \Omega$ ના અવરોધ સાથે જોડવામાં આવે છે. $10\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$0.03\, A$,$P_1$ થી $P_2$ તરફ
B
$0.03\, A$,$P_2$ થી $P_1$ તરફ
C
$0.27\, A$,$P_1$ થી $P_2$ તરફ
D
$0.27\, A$,$P_2$ થી $P_1$ તરફ

Solution

(B) $10\, \Omega$ ના અવરોધમાં પ્રવાહ શોધવા માટે,આપણે સમાંતર જોડાણમાં રહેલા બે કોષો માટે સમતુલ્ય $EMF$ $(E_{eq})$ અને સમતુલ્ય આંતરિક અવરોધ $(r_{eq})$ ના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$E_{eq} = \frac{\frac{E_1}{r_1} - \frac{E_2}{r_2}}{\frac{1}{r_1} + \frac{1}{r_2}} = \frac{\frac{5}{2} - \frac{2}{1}}{\frac{1}{2} + 1} = \frac{0.5}{1.5} = \frac{1}{3}\, V$
$r_{eq} = \frac{r_1 r_2}{r_1 + r_2} = \frac{2 \times 1}{2 + 1} = \frac{2}{3}\, \Omega$
હવે,પરિપથ એક લૂપમાં ફેરવાય છે જ્યાં $E_{eq} = \frac{1}{3}\, V$,$r_{eq} = \frac{2}{3}\, \Omega$ અને બાહ્ય અવરોધ $R = 10\, \Omega$ શ્રેણીમાં છે.
પ્રવાહ $i = \frac{E_{eq}}{R + r_{eq}} = \frac{1/3}{10 + 2/3} = \frac{1/3}{32/3} = \frac{1}{32} \approx 0.03\, A$
$5\, V$ ની બેટરી વધુ શક્તિશાળી હોવાથી,પ્રવાહ $P_2$ થી $P_1$ તરફ વહેશે.
Solution diagram
340
MediumMCQ
$4 \, \Omega$ આંતરિક અવરોધ ધરાવતી બેટરીને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ અવરોધોના નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવી છે. નેટવર્કને મહત્તમ પાવર મળે તે માટે, $R$ નું મૂલ્ય $\Omega$ માં કેટલું હોવું જોઈએ?
Question diagram
A
$4/9$
B
$2$
C
$8/3$
D
$18$

Solution

(B) મહત્તમ પાવર ટ્રાન્સફર પ્રમેય મુજબ, જ્યારે બાહ્ય નેટવર્કનો સમતુલ્ય અવરોધ $(R_{eq})$ બેટરીના આંતરિક અવરોધ $(r)$ જેટલો હોય ત્યારે નેટવર્કને મહત્તમ પાવર મળે છે.
અહીં $r = 4 \, \Omega$ આપેલ છે.
પરિપથ આકૃતિ જોતા, અવરોધો બ્રિજ જેવી ગોઠવણીમાં છે. નેટવર્કનું સાદુંરૂપ આપતા:
$1$. જમણી બાજુએ $R$, $R$ અને $4R$ શ્રેણીમાં છે, જેનો સરવાળો $R + R + 4R = 6R$ થાય છે.
$2$. આ $6R$ એ વચ્ચેના $6R$ અવરોધ સાથે સમાંતર છે, તેથી તેમનો સમતુલ્ય અવરોધ $\frac{6R \times 6R}{6R + 6R} = 3R$ થાય છે.
$3$. બેટરીના ટર્મિનલ્સથી જોતા, નેટવર્કનો સમતુલ્ય અવરોધ $R_{eq} = 4 \, \Omega$ મળે છે.
$R_{eq} = r$ લેતા:
$4 = 2R$
$R = 2 \, \Omega$.
341
DifficultMCQ
આપેલ પરિપથમાં,કોષનો $emf = 10\,V$ અને આંતરિક અવરોધ $= 1\, \Omega$ છે. $4\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ શોધો.
Question diagram
A
$3\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $2\,A$ છે.
B
$3\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $0.5\,A$ છે.
C
$4\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $0.5\,A$ છે.
D
$4\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $0.25\,A$ છે.

Solution

(D) વિદ્યુતપ્રવાહ શોધવા માટે,આપણે પરિપથને જમણી બાજુથી ડાબી બાજુ સરળ બનાવીએ છીએ.
$1$. સૌથી જમણી લૂપમાં $2\, \Omega$ નો અવરોધ,$4\, \Omega$ ના અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં છે,જે બીજા $2\, \Omega$ ના અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં છે. પરિપથ જોતા,$4\, \Omega$ નો અવરોધ જમણી બાજુની શાખામાં $2\, \Omega$ અને $2\, \Omega$ ના અવરોધો સાથે શ્રેણીમાં છે,તેથી $R = 2+4+2 = 8\, \Omega$. આ $8\, \Omega$ એ ઊભી શાખાના $8\, \Omega$ અવરોધ સાથે સમાંતર છે,પરિણામે $R_p = 4\, \Omega$ મળે છે.
$2$. હવે,આ $4\, \Omega$ એ આડા $2\, \Omega$ અને $2\, \Omega$ અવરોધો સાથે શ્રેણીમાં છે,તેથી $R = 2+4+2 = 8\, \Omega$. આ $8\, \Omega$ એ વચ્ચેની ઊભી શાખાના $8\, \Omega$ અવરોધ સાથે સમાંતર છે,પરિણામે $R_p = 4\, \Omega$ મળે છે.
$3$. અંતે,આ $4\, \Omega$ એ આડા $3\, \Omega$ અને $2\, \Omega$ અવરોધો તથા $1\, \Omega$ ના આંતરિક અવરોધ સાથે શ્રેણીમાં છે,તેથી $R_{total} = 3+4+2+1 = 10\, \Omega$.
$4$. બેટરીમાંથી વહેતો કુલ વિદ્યુતપ્રવાહ $I = \frac{10\,V}{10\, \Omega} = 1\,A$ છે.
$5$. પ્રવાહ વિભાજનના નિયમ મુજબ,જ્યાં અવરોધો સમાન હોય ત્યાં પ્રવાહ સમાન રીતે વહેંચાય છે. $4\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $0.25\,A$ છે.
Solution diagram
342
MediumMCQ
આપેલ લેડર નેટવર્કમાં, $3\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $0.25\, A$ છે. ઇનપુટ વોલ્ટેજ $V$ કેટલો હશે ($V$ માં)?
Question diagram
A
$10$
B
$20$
C
$5$
D
$7.2$

Solution

(B) સૌથી જમણી બાજુના લૂપથી શરૂ કરતા, $1\, \Omega$, $3\, \Omega$ અને $2\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $0.25\, A$ છે. આ શાખા પરનો વોલ્ટેજ $V_1 = 0.25 \times (1 + 3 + 2) = 0.25 \times 6 = 1.5\, V$ છે.
આ વોલ્ટેજ $V_1$ એ $6\, \Omega$ ના અવરોધ પર જોવા મળે છે. તેથી, $6\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_2 = 1.5 / 6 = 0.25\, A$ છે.
વચ્ચેના નોડમાં પ્રવેશતો કુલ પ્રવાહ $I_{total} = 0.25\, A + 0.25\, A = 0.5\, A$ છે.
આ $0.5\, A$ પ્રવાહ $5\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહે છે. $5\, \Omega$ ના અવરોધ પરનો વોલ્ટેજ ડ્રોપ $V_2 = 0.5 \times 5 = 2.5\, V$ છે.
$6\, \Omega$ ના અવરોધ અને $5\, \Omega$ ના અવરોધ પરનો કુલ વોલ્ટેજ $V_{mid} = 1.5 + 2.5 = 4.0\, V$ છે.
આ વોલ્ટેજ $V_{mid}$ એ $8\, \Omega$ ના અવરોધ પર જોવા મળે છે. તેથી, $8\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I_3 = 4.0 / 8 = 0.5\, A$ છે.
પ્રથમ નોડમાં પ્રવેશતો કુલ પ્રવાહ $I_{in} = 0.5\, A + 0.5\, A = 1.0\, A$ છે.
અંતે, ઇનપુટ વોલ્ટેજ $V$ એ $7\, \Omega$ ના અવરોધ, $8\, \Omega$ ની શાખા અને $9\, \Omega$ ના અવરોધ પરના વોલ્ટેજ ડ્રોપનો સરવાળો છે:
$V = I_{in} \times 7 + V_{mid} + I_{in} \times 9$
$V = (1.0 \times 7) + 4.0 + (1.0 \times 9) = 7 + 4 + 9 = 20\, V$.
Solution diagram
343
DifficultMCQ
વોલ્ટમીટરનું રીડિંગ :- .............. $V$ છે.
Question diagram
A
$50$
B
$60$
C
$40$
D
$80$

Solution

(C) સૌ પ્રથમ, $300 \, \Omega$ અવરોધ અને $600 \, \Omega$ વોલ્ટમીટરના સમાંતર જોડાણનો સમતુલ્ય અવરોધ ગણો:
$R_p = \frac{300 \times 600}{300 + 600} = \frac{180000}{900} = 200 \, \Omega$
પરિપથનો કુલ સમતુલ્ય અવરોધ છે:
$R_{eq} = 200 \, \Omega + R_p + 100 \, \Omega = 200 + 200 + 100 = 500 \, \Omega$
પરિપથમાં વહેતો કુલ પ્રવાહ છે:
$I = \frac{V}{R_{eq}} = \frac{100}{500} = 0.2 \, A$
સમાંતર જોડાણ પરનો વોલ્ટેજ (જે વોલ્ટમીટરનું રીડિંગ છે) છે:
$V_{voltmeter} = I \times R_p = 0.2 \times 200 = 40 \, V$
344
MediumMCQ
જો રિયોસ્ટેટ સ્લાઇડરને અત્યંત જમણી બાજુથી દૂર ડાબી બાજુ ખસેડવામાં આવે,તો વોલ્ટમીટર $V_1$ ના રીડિંગમાં શું ફેરફાર થશે?
Question diagram
A
પહેલા વધશે અને પછી ઘટશે
B
પહેલા ઘટશે અને પછી વધશે
C
સતત વધશે
D
સતત ઘટશે

Solution

(C) પરિપથમાં બેટરી,એક નિશ્ચિત અવરોધ અને શ્રેણીમાં એક રિયોસ્ટેટ જોડાયેલ છે. વોલ્ટમીટર $V_1$ ને નિશ્ચિત અવરોધની આસપાસ જોડવામાં આવ્યું છે.
ઓમના નિયમ મુજબ,વોલ્ટમીટર $V_1$ નું રીડિંગ $V_1 = I \times R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ પરિપથમાં વહેતો પ્રવાહ છે અને $R$ એ નિશ્ચિત અવરોધ છે.
જ્યારે રિયોસ્ટેટ સ્લાઇડર જમણી બાજુથી ડાબી બાજુ ખસે છે,ત્યારે રિયોસ્ટેટનો અસરકારક અવરોધ ઘટે છે.
પરિપથનો કુલ અવરોધ ઘટતો હોવાથી,પરિપથમાં વહેતો કુલ પ્રવાહ $I$ વધે છે $(I = \frac{E}{R_{total}})$.
જેમ જેમ પ્રવાહ $I$ વધે છે અને નિશ્ચિત અવરોધ $R$ અચળ રહે છે,તેમ નિશ્ચિત અવરોધ પરનો વોલ્ટેજ ડ્રોપ $V_1 = I \times R$ સતત વધે છે.
345
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સર્કિટમાં બે લાઇટ બલ્બ $A\,[24\ V, 48\ W]$ અને $B\,[24\ V, 36\ W]$ રેટિંગ ધરાવે છે.
Question diagram
A
જ્યારે સ્વીચ બંધ હોય ત્યારે બલ્બ $A$,$24\ W$ અને $B$,$18\ W$ પાવર આપે છે.
B
જ્યારે સ્વીચ ખુલ્લી હોય ત્યારે $A$,$9\ W$ અને $B$,$12\ W$ પાવર આશરે આપે છે.
C
જ્યારે સ્વીચ ખુલ્લી હોય ત્યારે $A$,$24\ W$ અને $B$,$18\ W$ પાવર આશરે આપે છે.
D
જ્યારે સ્વીચ ખુલ્લી હોય ત્યારે $A$,$6\ W$ અને $B$,$9\ W$ પાવર આશરે આપે છે.

Solution

(B) સૌ પ્રથમ,$R = V^2 / P$ નો ઉપયોગ કરીને દરેક બલ્બનો અવરોધ શોધો.
બલ્બ $A$ માટે: $R_A = (24)^2 / 48 = 576 / 48 = 12\ \Omega$.
બલ્બ $B$ માટે: $R_B = (24)^2 / 36 = 576 / 36 = 16\ \Omega$.
કિસ્સો $1$: સ્વીચ બંધ છે.
દરેક બલ્બ તેની પોતાની $12\ V$ ની બેટરી સાથે જોડાયેલ છે. પાવર $P = V^2 / R$ દ્વારા મળે છે.
$P_A = (12)^2 / 12 = 144 / 12 = 12\ W$.
$P_B = (12)^2 / 16 = 144 / 16 = 9\ W$.
કિસ્સો $2$: સ્વીચ ખુલ્લી છે.
બંને બલ્બ $24\ V$ ના કુલ વોલ્ટેજ સાથે શ્રેણીમાં છે.
કુલ અવરોધ $R_{eq} = R_A + R_B = 12 + 16 = 28\ \Omega$.
સર્કિટમાં પ્રવાહ $I = V / R_{eq} = 24 / 28 = 6 / 7\ A$.
$A$ દ્વારા મળતો પાવર $P_A = I^2 R_A = (6/7)^2 \times 12 = (36/49) \times 12 \approx 8.8\ W \approx 9\ W$.
$B$ દ્વારા મળતો પાવર $P_B = I^2 R_B = (6/7)^2 \times 16 = (36/49) \times 16 \approx 11.7\ W \approx 12\ W$.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
346
MediumMCQ
આકૃતિમાં એક પરિપથનો ભાગ દર્શાવેલ છે. બધા એમીટર આદર્શ છે. જો એમીટર $A_1$ નું રીડિંગ $1.0 \ A$ હોય,તો:
Question diagram
A
$A_3$ નું રીડિંગ $2 \ A$ છે
B
$A_3$ નું રીડિંગ $3 \ A$ છે
C
$A_2$ નું રીડિંગ $3 \ A$ છે
D
$A_2$ નું રીડિંગ $1 \ A$ છે

Solution

(B) ધારો કે $A_1$ પહેલાના નોડ પરનો પોટેન્શિયલ $V_1$ છે અને $3 \ \Omega$ અવરોધ પછીનો પોટેન્શિયલ $V_2$ છે. $A_1$ પહેલાના નોડ અને $3 \ \Omega$ અવરોધ પછીના નોડને જોડતો તાર શોર્ટ સર્કિટ છે,તેથી $V_1 = V_2 = 0 \ V$ (સંદર્ભ તરીકે લેતા).
$6 \ \Omega$ અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $1.0 \ A$ આપેલ છે ($A_1$ નું રીડિંગ).
$6 \ \Omega$ અવરોધ પરનો પોટેન્શિયલ ડ્રોપ $V = I \times R = 1.0 \ A \times 6 \ \Omega = 6 \ V$ છે.
શરૂઆતમાં પોટેન્શિયલ $0 \ V$ હોવાથી,$6 \ \Omega$ અને $3 \ \Omega$ અવરોધ વચ્ચેના નોડ પરનો પોટેન્શિયલ $-6 \ V$ છે.
હવે,$3 \ \Omega$ અવરોધને ધ્યાનમાં લો. તેના પરનો પોટેન્શિયલ તફાવત $V_{diff} = 0 \ V - (-6 \ V) = 6 \ V$ છે.
$3 \ \Omega$ અવરોધમાંથી વહેતો પ્રવાહ $I = V / R = 6 \ V / 3 \ \Omega = 2 \ A$ છે.
$6 \ \Omega$ અને $3 \ \Omega$ અવરોધ વચ્ચેના નોડ પર કિર્ચોફનો પ્રવાહનો નિયમ $(KCL)$ લાગુ પાડતા,$6 \ \Omega$ અવરોધમાંથી આવતો પ્રવાહ $1 \ A$ છે અને $3 \ \Omega$ અવરોધમાંથી બહાર જતો પ્રવાહ $2 \ A$ છે. તેથી,$A_3$ શાખામાંથી આવતો પ્રવાહ $I_{A3} = I_{3\Omega} + I_{6\Omega} = 2 \ A + 1 \ A = 3 \ A$ હોવો જોઈએ.
તેથી,$A_3$ નું રીડિંગ $3 \ A$ છે.
Solution diagram
347
MediumMCQ
આપેલ પરિપથને ધ્યાનમાં લેતા,સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
Question diagram
A
બેટરી દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી પાવર $300 \ W$ છે
B
પરિપથમાં વહેતો પ્રવાહ $5 \ A$ છે
C
તાર $AB$ માં પ્રવાહ શૂન્ય છે
D
આ તમામ

Solution

(A) આપેલ પરિપથમાં,બિંદુઓ $A$ અને $B$ ને તાર $AB$ દ્વારા શોર્ટ-સર્કિટ કરવામાં આવ્યા છે.
આનો અર્થ એ છે કે $4 \ \Omega$ અને $12 \ \Omega$ ના અવરોધો વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત શૂન્ય છે,તેથી તેમાંથી કોઈ પ્રવાહ વહેતો નથી.
પરિપથ અસરકારક રીતે ફક્ત $3 \ \Omega$ ના અવરોધનો બનેલો છે જે $30 \ V$ ની બેટરી સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે.
પરિપથનો કુલ અવરોધ $R = 3 \ \Omega$ છે.
પરિપથમાં વહેતો પ્રવાહ $I = \frac{V}{R} = \frac{30 \ V}{3 \ \Omega} = 10 \ A$ છે.
બેટરી દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી પાવર $P = V \times I = 30 \ V \times 10 \ A = 300 \ W$ છે.
તાર $AB$ માં વહેતો પ્રવાહ એ પરિપથનો કુલ પ્રવાહ છે,જે $10 \ A$ છે,શૂન્ય નથી.
તેથી,માત્ર વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
348
MediumMCQ
$x$ અને $y$ વચ્ચેના પરિપથનો સમતુલ્ય અવરોધ કેટલો થશે?
Question diagram
A
$R$
B
$\frac{R}{2}$
C
$\frac{8R}{3}$
D
$\frac{13R}{5}$

Solution

(C) $x$ અને $y$ બિંદુઓ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ શોધવા માટે,આપણે પરિપથની સંમિતિનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ.
સંમિતિના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરીને,સમાન સ્થિતિમાન ધરાવતા નોડ્સને પ્રવાહના વિતરણમાં ફેરફાર કર્યા વિના જોડી અથવા અલગ કરી શકાય છે.
આ પરિપથમાં,દરેક $R$ અવરોધ ધરાવતા $8$ અવરોધો છે.
સંમિતિનો ઉપયોગ કરીને પરિપથને સરળ બનાવીને,આપણે તેને શ્રેણી અને સમાંતર અવરોધોના સંયોજન તરીકે ફરીથી દોરી શકીએ છીએ.
નેટવર્કને સરળ બનાવ્યા પછી,$x$ અને $y$ વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ $R_{eq} = \frac{8R}{3}$ મળે છે.
Solution diagram
349
DifficultMCQ
જ્યારે એક બેટરી સાથે $2\,\Omega$ નો અવરોધ જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાંથી $2\,A$ નો પ્રવાહ વહે છે. જ્યારે તે જ બેટરીને $9\,\Omega$ ના અવરોધ સાથે જોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે $0.5\,A$ નો પ્રવાહ આપે છે. બેટરીનો આંતરિક અવરોધ કેટલો હશે?
A
$1\,\Omega$
B
$0.5\,\Omega$
C
$1/3\,\Omega$
D
$1/4\,\Omega$

Solution

(C) ધારો કે બેટરીનું ઇલેક્ટ્રોમોટિવ ફોર્સ $(EMF)$ $\varepsilon$ છે અને તેનો આંતરિક અવરોધ $r$ છે.
પરિપથ માટે ઓહ્મના નિયમ મુજબ,પ્રવાહ $I = \frac{\varepsilon}{R + r}$ છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $2 = \frac{\varepsilon}{2 + r} \implies \varepsilon = 2(2 + r) = 4 + 2r$ (સમીકરણ $1$).
બીજા કિસ્સા માટે: $0.5 = \frac{\varepsilon}{9 + r} \implies \varepsilon = 0.5(9 + r) = 4.5 + 0.5r$ (સમીકરણ $2$).
$\varepsilon$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$4 + 2r = 4.5 + 0.5r$
$2r - 0.5r = 4.5 - 4$
$1.5r = 0.5$
$r = \frac{0.5}{1.5} = \frac{1}{3}\,\Omega$.
350
MediumMCQ
$2\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ શોધો. ($, A$ માં)
Question diagram
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) $2\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ શોધવા માટે,આપણે પરિપથનું વિશ્લેષણ કરવું પડશે.
આપેલ પરિપથ આકૃતિમાં,આપણે જોઈએ છીએ કે બે અલગ-અલગ લૂપ છે જે $2\, \Omega$ ના અવરોધ ધરાવતા એક જ તાર દ્વારા જોડાયેલા છે.
જોકે,કોઈ અવરોધમાંથી વિદ્યુતપ્રવાહ વહેવા માટે,તે એક સંપૂર્ણ બંધ માર્ગ (પરિપથ) નો ભાગ હોવો જોઈએ જે વિદ્યુતભારને સ્ત્રોતના એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી પરિભ્રમણ કરવા દે.
આ આકૃતિમાં,$2\, \Omega$ નો અવરોધ બે બિંદુઓ વચ્ચે જોડાયેલ છે,પરંતુ ત્યાં કોઈ પરત ફરવાનો માર્ગ અથવા સંપૂર્ણ પરિપથ લૂપ નથી જે આ અવરોધ અને વોલ્ટેજ સ્ત્રોતોને એવી રીતે સમાવે કે જેથી તેમાંથી સ્થિર વિદ્યુતપ્રવાહ વહી શકે.
પરિપથ $2\, \Omega$ ના અવરોધ દ્વારા બંધ ન હોવાથી,તેમાંથી કોઈ વિદ્યુતપ્રવાહ વહી શકતો નથી.
તેથી,$2\, \Omega$ ના અવરોધમાંથી વહેતો વિદ્યુતપ્રવાહ $0\, A$ છે.
Solution diagram

Current Electricity — Circuit Solving for current and Voltage · Frequently Asked Questions

1Are these Current Electricity questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Current Electricity Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.