Gujarati

Leibnitz's rule, Wall's Formula Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 7-2.Definite Integral · Leibnitz's rule, Wall's Formula

107+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 46 of 107 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
જો $f(x) = \int_{0}^{x} t \sin t \,dt$ હોય,તો $f^{\prime}(x)$ શું થાય?
A
$\cos x + x \sin x$
B
$x \sin x$
C
$x \cos x$
D
$\sin x + x \cos x$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \int_{0}^{x} t \sin t \,dt.$
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય (Leibniz's Rule) મુજબ,જો $f(x) = \int_{a}^{x} g(t) \,dt$ હોય,તો $f^{\prime}(x) = g(x)$ થાય.
અહીં,$g(t) = t \sin t$ છે.
તેથી,$f^{\prime}(x) = x \sin x$ થાય.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
52
DifficultMCQ
$\lim \limits_{x \rightarrow 1} \left( \frac{\int \limits_{0}^{(x-1)^{2}} t \cos(t^{2}) dt}{(x-1) \sin(x-1)} \right)$ ની કિંમત શોધો.
A
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી
B
$1/2$
C
$1$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $L = \lim \limits_{x \rightarrow 1} \frac{\int_{0}^{(x-1)^{2}} t \cos(t^{2}) dt}{(x-1) \sin(x-1)}$.
આ $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપ છે.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,અંશનું વિકલન $\frac{d}{dx} \int_{0}^{(x-1)^{2}} t \cos(t^{2}) dt = (x-1)^{2} \cos((x-1)^{4}) \cdot 2(x-1) = 2(x-1)^{3} \cos((x-1)^{4})$ થાય.
છેદનું વિકલન $\frac{d}{dx} ((x-1) \sin(x-1)) = \sin(x-1) + (x-1) \cos(x-1)$ થાય.
એલ-હોસ્પિટલના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$L = \lim \limits_{x \rightarrow 1} \frac{2(x-1)^{3} \cos((x-1)^{4})}{\sin(x-1) + (x-1) \cos(x-1)}$.
અંશ અને છેદને $(x-1)$ વડે ભાગતા:
$L = \lim \limits_{x \rightarrow 1} \frac{2(x-1)^{2} \cos((x-1)^{4})}{\frac{\sin(x-1)}{x-1} + \cos(x-1)}$.
જ્યારે $x \rightarrow 1$,ત્યારે $(x-1) \rightarrow 0$,તેથી $\frac{\sin(x-1)}{x-1} \rightarrow 1$ અને $\cos(x-1) \rightarrow 1$.
$L = \frac{2(0)^{2} \cdot \cos(0)}{1 + 1} = \frac{0}{2} = 0$.
53
MediumMCQ
$\lim _{x \rightarrow 0} \frac{\int_{0}^{x^{2}}(\sin \sqrt{t}) dt }{x^{3}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2/3$
B
$1/3$
C
$0$
D
$1/15$

Solution

(A) લક્ષ $L = \lim _{x \rightarrow 0} \frac{\int_{0}^{x^{2}} \sin \sqrt{t} dt}{x^{3}}$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે જોઈએ છીએ કે તે $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપમાં છે.
એલ-હોસ્પિટલના નિયમ અને લેબનિઝ ઇન્ટિગ્રલ નિયમનો ઉપયોગ કરીને,આપણે અંશ અને છેદનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
અંશનું વિકલન: $\frac{d}{dx} \int_{0}^{x^{2}} \sin \sqrt{t} dt = (\sin \sqrt{x^{2}}) \cdot \frac{d}{dx}(x^{2}) = (\sin x) \cdot (2x)$.
છેદનું વિકલન: $\frac{d}{dx}(x^{3}) = 3x^{2}$.
હવે,લક્ષ આ મુજબ થશે:
$L = \lim _{x \rightarrow 0} \frac{2x \sin x}{3x^{2}} = \lim _{x \rightarrow 0} \frac{2 \sin x}{3x}$.
પ્રમાણિત લક્ષ $\lim _{x \rightarrow 0} \frac{\sin x}{x} = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$L = \frac{2}{3} \times 1 = \frac{2}{3}$.
54
DifficultMCQ
ધારો કે $f$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં વિકલનીય વિધેય છે. જો $\int\limits_{\cos x}^{1} t^{2} f(t) d t = \sin^{3} x + \cos x - 1$ હોય,તો $\frac{1}{\sqrt{3}} f^{\prime}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$6 - 9\sqrt{2}$
B
$\frac{9}{\sqrt{2}} - 6$
C
$\frac{9}{2} - 6\sqrt{2}$
D
$6 - \frac{9}{\sqrt{2}}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\int\limits_{\cos x}^{1} t^{2} f(t) d t = \sin^{3} x + \cos x - 1$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા (Leibniz ના નિયમ મુજબ):
$-(\cos x)^{2} f(\cos x) \cdot (-\sin x) = 3 \sin^{2} x \cos x - \sin x$.
$\sin x \cos^{2} x f(\cos x) = \sin x (3 \sin x \cos x - 1)$.
$x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ હોવાથી,$\sin x \neq 0$,તેથી $\cos^{2} x f(\cos x) = 3 \sin x \cos x - 1$.
$f(\cos x) = 3 \tan x \sec x - \sec^{2} x$.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f^{\prime}(\cos x) \cdot (-\sin x) = 3(\sec x \cdot \sec^{2} x + \tan x \cdot \sec x \tan x) - 2 \sec x \cdot \sec x \tan x$.
$\cos x = \frac{1}{\sqrt{3}}$ લેતા,$\sin x = \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{3}}$,$\sec x = \sqrt{3}$,અને $\tan x = \sqrt{2}$ મળે.
આ કિંમતો મૂકતા,$f^{\prime}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) \cdot \left(-\frac{\sqrt{2}}{\sqrt{3}}\right) = 3(3\sqrt{3} + 2\sqrt{3}) - 2(3)(\sqrt{2}) = 15\sqrt{3} - 6\sqrt{2}$.
તેથી,$\frac{1}{\sqrt{3}} f^{\prime}\left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right) = 6 - \frac{9}{\sqrt{2}}$.
55
AdvancedMCQ
ધારો કે $f$ એ $\mathbb{R}$ પર બે વાર વિકલનીય વિધેય છે. જો $f^{\prime}(0)=4$ અને $f(x)+\int_{0}^{x}(x-t) f^{\prime}(t) d t=\left(e^{2 x}+e^{-2 x}\right) \cos 2 x+\frac{2}{a} x$ હોય,તો $(2 a+1)^{5} a^{2}$ ની કિંમત $\dots\dots$ થાય.
A
$4$
B
$8$
C
$6$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $f(x)+\int_{0}^{x}(x-t) f^{\prime}(t) d t=\left(e^{2 x}+e^{-2 x}\right) \cos 2 x+\frac{2}{a} x$ $(i)$.
$x=0$ મુકતા,$f(0) + 0 = (1+1)\cos(0) + 0$,તેથી $f(0)=2$.
સંકલન $\int_{0}^{x}(x-t) f^{\prime}(t) d t$ માટે લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{d}{dx} \int_{0}^{x}(x-t) f^{\prime}(t) d t = \int_{0}^{x} f^{\prime}(t) d t = f(x) - f(0)$.
સમીકરણ $(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f^{\prime}(x) + f(x) - f(0) = \frac{d}{dx} [2 \cosh(2x) \cos(2x)] + \frac{2}{a}$.
$f^{\prime}(x) + f(x) - 2 = 4 \sinh(2x) \cos(2x) - 4 \cosh(2x) \sin(2x) + \frac{2}{a}$.
$x=0$ મુકતા,$f^{\prime}(0) + f(0) - 2 = 0 - 0 + \frac{2}{a}$.
આપેલ છે કે $f^{\prime}(0)=4$ અને $f(0)=2$,તેથી $4 + 2 - 2 = \frac{2}{a}$,જેનો અર્થ છે કે $4 = \frac{2}{a}$,તેથી $a = \frac{1}{2}$.
અંતે,$(2a+1)^5 a^2 = (2(\frac{1}{2})+1)^5 (\frac{1}{2})^2 = (2)^5 \cdot \frac{1}{4} = 32 \cdot \frac{1}{4} = 8$.
56
DifficultMCQ
ધારો કે $f$ એ એક વિકલનીય વિધેય છે જે $x > 0$ માટે $f(x) = \frac{2}{\sqrt{3}} \int_{0}^{\sqrt{3}} f \left(\frac{\lambda^{2} x}{3}\right) d\lambda$ અને $f(1) = \sqrt{3}$ નું સમાધાન કરે છે. જો $y = f(x)$ એ બિંદુ $(\alpha, 6)$ માંથી પસાર થતું હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત $.........$ છે.
A
$6$
B
$12$
C
$4$
D
$3$

Solution

(B) ધારો કે $t = \frac{\lambda^{2} x}{3}$. તો $dt = \frac{2\lambda x}{3} d\lambda$,જે સૂચવે છે કે $d\lambda = \frac{3}{2\lambda x} dt = \frac{3}{2\sqrt{3tx/3} x} dt = \frac{3}{2x\sqrt{tx/3}} dt = \frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{x}\sqrt{t}} dt$.
આને સંકલનમાં મૂકતા:
$f(x) = \frac{2}{\sqrt{3}} \int_{0}^{x} f(t) \frac{\sqrt{3}}{2\sqrt{x}\sqrt{t}} dt = \frac{1}{\sqrt{x}} \int_{0}^{x} \frac{f(t)}{\sqrt{t}} dt$.
આમ,$\sqrt{x} f(x) = \int_{0}^{x} \frac{f(t)}{\sqrt{t}} dt$.
લીબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{1}{2\sqrt{x}} f(x) + \sqrt{x} f'(x) = \frac{f(x)}{\sqrt{x}}$.
$2\sqrt{x}$ વડે ગુણતા:
$f(x) + 2x f'(x) = 2f(x) \implies 2x f'(x) = f(x)$.
$\frac{f'(x)}{f(x)} = \frac{1}{2x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\ln|f(x)| = \frac{1}{2} \ln|x| + C \implies f(x) = k\sqrt{x}$.
આપેલ છે કે $f(1) = \sqrt{3}$,તેથી $k\sqrt{1} = \sqrt{3} \implies k = \sqrt{3}$.
તેથી,$f(x) = \sqrt{3x}$.
કારણ કે $f(\alpha) = 6$,તેથી $\sqrt{3\alpha} = 6 \implies 3\alpha = 36 \implies \alpha = 12$.
57
DifficultMCQ
દ્વિ-વિકલનીય વિધેય $f(x) = \int_{0}^{x} e^{x-t} f'(t) dt - (x^2 - x + 1) e^x, x \in R$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$-\frac{2}{\sqrt{e}}$
B
$-2\sqrt{e}$
C
$-\sqrt{e}$
D
$\frac{2}{\sqrt{e}}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = e^x \int_{0}^{x} e^{-t} f'(t) dt - (x^2 - x + 1) e^x$.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = e^x \int_{0}^{x} e^{-t} f'(t) dt + e^x (e^{-x} f'(x)) - [(2x - 1) e^x + (x^2 - x + 1) e^x]$.
$f(x) = e^x \int_{0}^{x} e^{-t} f'(t) dt$ હોવાથી,$f'(x) = f(x) + f'(x) - (x^2 + x) e^x$ મળે.
આથી $f(x) = (x^2 + x) e^x$ થાય.
હવે,$f'(x) = (2x + 1) e^x + (x^2 + x) e^x = (x^2 + 3x + 1) e^x$.
$f'(x) = 0$ લેતા $x^2 + 3x + 1 = 0$ મળે,જેના ઉકેલ $x = \frac{-3 \pm \sqrt{5}}{2}$ છે.
ન્યૂનતમ કિંમત $x = \frac{-3 + \sqrt{5}}{2}$ આગળ મળે છે.
આ કિંમત $f(x)$ માં મુકતા ન્યૂનતમ કિંમત $-\frac{2}{\sqrt{e}}$ મળે છે.
58
DifficultMCQ
$\lim _{x \rightarrow 0} \frac{48}{x^4} \int _{0}^{x} \frac{t^3}{t^6+1} dt$ ની કિંમત $.......$ છે.
A
$6$
B
$3$
C
$9$
D
$12$

Solution

(D) આપેલ લક્ષ $L = \lim _{x \rightarrow 0} \frac{48}{x^4} \int _{0}^{x} \frac{t^3}{t^6+1} dt$ છે.
આ $\frac{0}{0}$ અનિશ્ચિત સ્વરૂપ છે.
$L'\text{Hospital}$ ના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,આપણે અંશ અને છેદનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$L = 48 \lim _{x \rightarrow 0} \frac{\frac{d}{dx} \int _{0}^{x} \frac{t^3}{t^6+1} dt}{\frac{d}{dx} (x^4)}$.
$\text{Leibniz}$ ના સંકલન નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{d}{dx} \int _{0}^{x} f(t) dt = f(x)$:
$L = 48 \lim _{x \rightarrow 0} \frac{\frac{x^3}{x^6+1}}{4x^3}$.
પદાવલિનું સાદું રૂપ આપતા:
$L = 48 \lim _{x \rightarrow 0} \frac{x^3}{4x^3(x^6+1)} = 48 \lim _{x \rightarrow 0} \frac{1}{4(x^6+1)}$.
$x \rightarrow 0$ લેતા લક્ષની કિંમત:
$L = \frac{48}{4(0^6+1)} = \frac{48}{4} = 12$.
59
AdvancedMCQ
ધારો કે $f$ એક સતત વિધેય છે જે $\int \limits_0^{t^2} (f(x) + x^2) dx = \frac{4}{3} t^3, \forall t > 0$ નું પાલન કરે છે. તો $f \left(\frac{\pi^2}{4}\right)$ ની કિંમત શોધો:
A
$\pi \left(1 - \frac{\pi^3}{16}\right)$
B
$-\pi^2 \left(1 + \frac{\pi^2}{16}\right)$
C
$-\pi \left(1 + \frac{\pi^3}{16}\right)$
D
$\pi^2 \left(1 - \frac{\pi^2}{16}\right)$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $\int \limits_0^{t^2} (f(x) + x^2) dx = \frac{4}{3} t^3$ છે.
બંને બાજુ $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા (Leibniz integral rule નો ઉપયોગ કરીને):
$\frac{d}{dt} \left( \int \limits_0^{t^2} (f(x) + x^2) dx \right) = \frac{d}{dt} \left( \frac{4}{3} t^3 \right)$.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા: $(f(t^2) + (t^2)^2) \cdot \frac{d}{dt}(t^2) = 4t^2$.
$(f(t^2) + t^4) \cdot 2t = 4t^2$.
$t > 0$ હોવાથી,$2t$ વડે ભાગતા:
$f(t^2) + t^4 = 2t$.
$f(t^2) = 2t - t^4$.
$f \left(\frac{\pi^2}{4}\right)$ શોધવા માટે,$t^2 = \frac{\pi^2}{4}$ લેતા,જેનો અર્થ છે $t = \frac{\pi}{2}$ ($t > 0$ હોવાથી).
$t = \frac{\pi}{2}$ ને $f(t^2)$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$f \left(\frac{\pi^2}{4}\right) = 2 \left(\frac{\pi}{2}\right) - \left(\frac{\pi}{2}\right)^4$.
$f \left(\frac{\pi^2}{4}\right) = \pi - \frac{\pi^4}{16}$.
$\pi$ સામાન્ય કાઢતા:
$f \left(\frac{\pi^2}{4}\right) = \pi \left(1 - \frac{\pi^3}{16}\right)$.
60
DifficultMCQ
ધારો કે રેખા $45 x+5 y+3=0$ નો ઢાળ $27 r_1+\frac{9 r_2}{2}$ છે,જ્યાં $r_1, r_2 \in R$. તો $\lim_{x \rightarrow 3} \left( \int_3^x \frac{8 t^2}{\frac{3 r_2 x}{2}-r_2 x^2-r_1 x^3-3 x} dt \right)$ ની કિંમત ................... છે.
A
$77$
B
$12$
C
$13$
D
$15$

Solution

(B) રેખાનું સમીકરણ $45 x+5 y+3=0$ છે,જેને $5 y = -45 x - 3$ અથવા $y = -9 x - \frac{3}{5}$ તરીકે લખી શકાય. તેથી ઢાળ $-9$ છે.
આપેલ છે કે ઢાળ $27 r_1+\frac{9 r_2}{2} = -9$ છે.
ધારો કે $f(x) = \int_3^x \frac{8 t^2}{\frac{3 r_2 x}{2}-r_2 x^2-r_1 x^3-3 x} dt$. આપણે $\lim_{x \rightarrow 3} f(x)$ શોધવું છે.
આ લક્ષ $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપમાં હોવાથી,આપણે $L$'$H$ôpital ના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\lim_{x \rightarrow 3} \frac{\frac{d}{dx} \int_3^x \frac{8 t^2}{\frac{3 r_2 x}{2}-r_2 x^2-r_1 x^3-3 x} dt}{\frac{d}{dx} (\text{છેદ})}$.
Leibniz ના નિયમ મુજબ,$x=3$ આગળ લક્ષ $\lim_{x \rightarrow 3} \frac{8 x^2}{\frac{3 r_2}{2} - 2 r_2 x - 3 r_1 x^2 - 3}$ થાય છે.
$x=3$ મૂકતા: $\frac{8(9)}{\frac{3 r_2}{2} - 6 r_2 - 27 r_1 - 3} = \frac{72}{-\frac{9 r_2}{2} - 27 r_1 - 3}$.
$27 r_1 + \frac{9 r_2}{2} = -9$ હોવાથી,છેદ $-(-9) - 3 = 9 - 3 = 6$ થાય છે.
તેથી,લક્ષની કિંમત $\frac{72}{6} = 12$ છે.
61
AdvancedMCQ
ધારો કે $f, g:(0, \infty) \rightarrow \mathbb{R}$ એ બે વિધેયો છે જે $f(x)=\int_{-x}^x(|t|-t^2) e^{-t^2} dt$ અને $g(x)=\int_0^{x^2} t^{1/2} e^{-t} dt$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો $(f(\sqrt{\log_{e} 9}) + g(\sqrt{\log_{e} 9}))$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$6$
B
$9$
C
$8$
D
$10$

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = \int_{-x}^{x} (|t| - t^2) e^{-t^2} dt$. સંકલ્ય યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$f(x) = 2 \int_{0}^{x} (t - t^2) e^{-t^2} dt$.
લેબનીઝના નિયમ મુજબ,$f'(x) = 2(x - x^2) e^{-x^2} = 2xe^{-x^2} - 2x^2e^{-x^2}$.
આપેલ છે $g(x) = \int_{0}^{x^2} t^{1/2} e^{-t} dt$. ધારો કે $t = u^2$,તો $dt = 2u du$. જ્યારે $t=0, u=0$ અને જ્યારે $t=x^2, u=x$.
તેથી,$g(x) = \int_{0}^{x} u e^{-u^2} (2u) du = 2 \int_{0}^{x} u^2 e^{-u^2} du$.
લેબનીઝના નિયમ મુજબ,$g'(x) = 2x^2 e^{-x^2}$.
હવે,$f'(x) + g'(x) = (2xe^{-x^2} - 2x^2e^{-x^2}) + 2x^2e^{-x^2} = 2xe^{-x^2}$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,$f(x) + g(x) = \int 2xe^{-x^2} dx = -e^{-x^2} + C$.
$f(0) = 0$ અને $g(0) = 0$ હોવાથી,$f(0) + g(0) = 0$,તેથી $C = 1$.
આમ,$f(x) + g(x) = 1 - e^{-x^2}$.
$x = \sqrt{\log_{e} 9}$ માટે,$x^2 = \log_{e} 9$.
તેથી $f(\sqrt{\log_{e} 9}) + g(\sqrt{\log_{e} 9}) = 1 - e^{-\log_{e} 9} = 1 - \frac{1}{9} = \frac{8}{9}$.
નોંધ: આપેલા વિકલ્પો $9$ ના ગુણાંકમાં લાગે છે. જો પ્રશ્ન $9(f+g)$ માંગતો હોય,તો જવાબ $8$ છે.
62
AdvancedMCQ
$x \in R$ માટે,ધારો કે $\tan^{-1}(x) \in \left(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}\right)$. તો $f: R \rightarrow R$ વિધેય,જે $f(x) = \int_0^{x \tan^{-1} x} \frac{e^{(t-\cos x)}}{1+t^{2023}} dt$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,તેની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$0$
C
$8$
D
$5$

Solution

(B) વિધેય $f(x) = \int_0^{x \tan^{-1} x} \frac{e^{t-\cos x}}{1+t^{2023}} dt$ દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ મેળવી શકાય છે.
જોકે,વિધેયની રચના જોતા,આપણે નોંધવું જોઈએ કે $x=0$ માટે,$f(0) = \int_0^0 \dots dt = 0$ થાય છે.
$x \neq 0$ માટે,$x \tan^{-1} x > 0$ થાય છે કારણ કે $\tan^{-1} x$ ની નિશાની $x$ જેવી જ હોય છે.
અહીં સંકલ્ય (integrand) $\frac{e^{t-\cos x}}{1+t^{2023}}$ એ $t \geq 0$ માટે ધન છે,અને ઉપલી સીમા $x \tan^{-1} x$ હંમેશા અ-ઋણ (non-negative) છે,તેથી સંકલન $f(x)$ એ તમામ $x \in R$ માટે અ-ઋણ છે.
ચોક્કસ રીતે,તમામ $x$ માટે $f(x) \geq 0$ અને $f(0) = 0$ છે.
આમ,વિધેયની ન્યૂનતમ કિંમત $0$ છે.
Solution diagram
63
EasyMCQ
જો $g(x) = \int_{\sin x}^{\sin(2x)} \sin^{-1}(t) \, dt$ હોય,તો
A
$g^{\prime}\left(\frac{\pi}{2}\right) = -2\pi$
B
$g^{\prime}\left(-\frac{\pi}{2}\right) = 2\pi$
C
$g^{\prime}\left(\frac{\pi}{2}\right) = 0$
D
$g^{\prime}\left(-\frac{\pi}{2}\right) = -2\pi$

Solution

(C) આપેલ છે $g(x) = \int_{\sin x}^{\sin(2x)} \sin^{-1}(t) \, dt$.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$g^{\prime}(x) = \sin^{-1}(\sin(2x)) \cdot \frac{d}{dx}(\sin(2x)) - \sin^{-1}(\sin x) \cdot \frac{d}{dx}(\sin x)$.
$g^{\prime}(x) = \sin^{-1}(\sin(2x)) \cdot (2\cos(2x)) - \sin^{-1}(\sin x) \cdot (\cos x)$.
$x = \frac{\pi}{2}$ માટે:
$g^{\prime}\left(\frac{\pi}{2}\right) = \sin^{-1}(\sin(\pi)) \cdot (2\cos(\pi)) - \sin^{-1}(\sin(\frac{\pi}{2})) \cdot (\cos(\frac{\pi}{2}))$.
$\sin(\pi) = 0$ હોવાથી,$\sin^{-1}(0) = 0$.
$\cos(\frac{\pi}{2}) = 0$ હોવાથી,બીજું પદ પણ $0$ થશે.
આમ,$g^{\prime}\left(\frac{\pi}{2}\right) = 0 \cdot (-2) - (\frac{\pi}{2}) \cdot 0 = 0$.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
64
DifficultMCQ
ધારો કે $f:(0, \infty) \rightarrow \mathbb{R}$ એ $f(x)=\int_{\frac{1}{x}}^x e^{-\left(t+\frac{1}{t}\right)} \frac{d t}{t}$ દ્વારા આપેલ છે. તો
$(A)$ $f(x)$ એ $[1, \infty)$ પર એકવિધ વધતું વિધેય છે
$(B)$ $f(x)$ એ $(0,1)$ પર એકવિધ ઘટતું વિધેય છે
$(C)$ $f(x)+f\left(\frac{1}{x}\right)=0$,બધા $x \in(0, \infty)$ માટે
$(D)$ $f\left(2^x\right)$ એ $\mathbb{R}$ પર $x$ નું અયુગ્મ વિધેય છે
A
$(A, C, D)$
B
$(A, B, D)$
C
$(A, B, C)$
D
$(B, C, D)$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x)=\int_{1 / x}^x e^{-\left(t+\frac{1}{t}\right)} \frac{d t}{t}$.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$f^{\prime}(x) = e^{-\left(x+\frac{1}{x}\right)} \cdot \frac{1}{x} - e^{-\left(\frac{1}{x}+x\right)} \cdot \left(-\frac{1}{x^2}\right) = \frac{2 e^{-\left(x+\frac{1}{x}\right)}}{x}$.
$(A)$ $x \in [1, \infty)$ માટે,$f^{\prime}(x) > 0$,તેથી $f(x)$ વધતું વિધેય છે. આમ,$(A)$ સાચું છે.
$(B)$ $x \in (0, 1)$ માટે,$f^{\prime}(x) > 0$,તેથી $f(x)$ વધતું વિધેય છે. આમ,$(B)$ ખોટું છે.
$(C)$ $f(1/x) = \int_{x}^{1/x} e^{-\left(t+\frac{1}{t}\right)} \frac{dt}{t}$. $t = 1/u$ લેતા,$f(1/x) = -f(x)$. તેથી $f(x) + f(1/x) = 0$. આમ,$(C)$ સાચું છે.
$(D)$ $g(x) = f(2^x)$ લેતા,$g(-x) = f(2^{-x}) = -f(2^x) = -g(x)$. તેથી $f(2^x)$ અયુગ્મ વિધેય છે. આમ,$(D)$ સાચું છે.
સાચો વિકલ્પ $(A, C, D)$ છે.
65
AdvancedMCQ
ધારો કે $F(x) = \int_x^{x^2+\frac{\pi}{6}} 2 \cos^2 t \, dt$ દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે છે અને $f: [0, \frac{1}{2}] \rightarrow [0, \infty)$ એક સતત વિધેય છે. $a \in [0, \frac{1}{2}]$ માટે,જો $F'(a) + 2$ એ $x=0, y=0, y=f(x)$ અને $x=a$ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ હોય,તો $f(0)$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ છે કે $F'(a) + 2 = \int_0^a f(x) \, dx$.
બંને બાજુ $a$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$F''(a) = f(a)$.
હવે,લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $F'(x)$ શોધીએ:
$F(x) = \int_x^{x^2+\frac{\pi}{6}} 2 \cos^2 t \, dt$.
$F'(x) = 2 \cos^2(x^2 + \frac{\pi}{6}) \cdot (2x) - 2 \cos^2(x)$.
$f(0)$ શોધવા માટે,આપણે $F''(0)$ ની જરૂર છે.
$F''(x) = \frac{d}{dx} [4x \cos^2(x^2 + \frac{\pi}{6}) - 2 \cos^2(x)]$.
$F''(x) = 4 \cos^2(x^2 + \frac{\pi}{6}) - 8x^2 \sin(2(x^2 + \frac{\pi}{6})) + 2 \sin(2x)$.
$x=0$ મુકતા:
$f(0) = F''(0) = 4 \cos^2(\frac{\pi}{6}) - 0 + 0$.
$f(0) = 4 \cdot (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 = 4 \cdot \frac{3}{4} = 3$.
66
MediumMCQ
ધારો કે $f : R \rightarrow R$ એક સતત એકી વિધેય છે,જે ફક્ત એક જ બિંદુએ શૂન્ય થાય છે અને $f(1) = \frac{1}{2}$ છે. ધારો કે $F(x) = \int_{-1}^x f(t) dt$ બધા $x \in [-1, 2]$ માટે અને $G(x) = \int_{-1}^x t|f(f(t))| dt$ બધા $x \in [-1, 2]$ માટે છે. જો $\lim_{x \rightarrow 1} \frac{F(x)}{G(x)} = \frac{1}{14}$ હોય,તો $f\left(\frac{1}{2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$6$
B
$7$
C
$8$
D
$9$

Solution

(B) $f$ એ એકી વિધેય હોવાથી,$f(-t) = -f(t)$.
$F(1) = \int_{-1}^1 f(t) dt = 0$ કારણ કે સંમિત અંતરાલ $[-a, a]$ પર એકી વિધેયનું સંકલન $0$ થાય છે.
$G(1) = \int_{-1}^1 t|f(f(t))| dt = 0$ કારણ કે સંકલ્ય $h(t) = t|f(f(t))|$ એ એકી વિધેય છે $(h(-t) = -t|f(f(-t))| = -t|f(-f(t))| = -t|f(f(t))| = -h(t))$.
લક્ષ $\lim_{x \rightarrow 1} \frac{F(x)}{G(x)}$ માટે $L'H\hat{o}pital$ ના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\lim_{x \rightarrow 1} \frac{F'(x)}{G'(x)} = \lim_{x \rightarrow 1} \frac{f(x)}{x|f(f(x))|} = \frac{f(1)}{1 \cdot |f(f(1))|} = \frac{1/2}{|f(1/2)|} = \frac{1}{14}$.
તેથી,$|f(1/2)| = 7$. $f$ એ એક સતત એકી વિધેય છે જે ફક્ત એક જ બિંદુએ $(x=0)$ શૂન્ય થાય છે અને $f(1) = 1/2 > 0$ હોવાથી,$x > 0$ માટે $f(x)$ ધન હોવું જોઈએ. આમ,$f(1/2) = 7$.
67
DifficultMCQ
ધારો કે કોઈ વિધેય $y=f(x)$ માટે,$\int_0^x t f(t) d t=x^2 f(x)$,$x > 0$ અને $f(2)=3$ છે. તો $f(6)$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$2$
C
$6$
D
$3$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\int_0^{x} t f(t) dt = x^2 f(x)$ જ્યાં $x > 0$.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$x f(x) = x^2 f'(x) + 2x f(x)$.
પદોને ગોઠવતા:
$x^2 f'(x) = x f(x) - 2x f(x) = -x f(x)$.
$x > 0$ હોવાથી,$x^2$ વડે ભાગતા:
$\frac{f'(x)}{f(x)} = -\frac{1}{x}$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\int \frac{f'(x)}{f(x)} dx = -\int \frac{1}{x} dx$.
$\ln|f(x)| = -\ln|x| + C = \ln|\frac{k}{x}|$,જ્યાં $C = \ln|k|$.
તેથી,$f(x) = \frac{k}{x}$.
આપેલ છે કે $f(2) = 3$,તેથી $3 = \frac{k}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $k = 6$.
આમ,$f(x) = \frac{6}{x}$.
અંતે,$f(6) = \frac{6}{6} = 1$.
68
MediumMCQ
$\int_{0}^{1} x^{2}(1-x^{2})^{3/2} dx$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{1}{32}$
B
$\frac{\pi}{8}$
C
$\frac{\pi}{16}$
D
$\frac{\pi}{32}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{0}^{1} x^{2}(1-x^{2})^{3/2} dx$.
$x = \sin \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \cos \theta d\theta$ મળે.
જ્યારે $x = 0$ ત્યારે $\theta = 0$ અને જ્યારે $x = 1$ ત્યારે $\theta = \frac{\pi}{2}$.
$I = \int_{0}^{\pi/2} \sin^{2} \theta (\cos^{2} \theta)^{3/2} \cos \theta d\theta = \int_{0}^{\pi/2} \sin^{2} \theta \cos^{4} \theta d\theta$.
વોલિસના સૂત્ર અથવા બીટા વિધેય $\int_{0}^{\pi/2} \sin^{m} \theta \cos^{n} \theta d\theta = \frac{\Gamma(\frac{m+1}{2}) \Gamma(\frac{n+1}{2})}{2 \Gamma(\frac{m+n+2}{2})}$ નો ઉપયોગ કરતા.
અહીં $m=2, n=4$ હોવાથી,$I = \frac{\Gamma(3/2) \Gamma(5/2)}{2 \Gamma(4)} = \frac{(\frac{1}{2} \sqrt{\pi}) (\frac{3}{2} \cdot \frac{1}{2} \sqrt{\pi})}{2 \cdot 6} = \frac{\frac{3}{8} \pi}{12} = \frac{3\pi}{96} = \frac{\pi}{32}$.
69
MediumMCQ
જો $I=\int_{-a}^a(x^4-2x^2)dx$ હોય,તો $I$ એ $a=$ માટે ન્યૂનતમ છે.
A
$2$
B
$-\sqrt{2}$
C
$\sqrt{2}$
D
$-2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $I = \int_{-a}^a (x^4 - 2x^2) dx$.
અહીં વિધેય $f(x) = x^4 - 2x^2$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,આપણે લખી શકીએ:
$I = 2 \int_{0}^a (x^4 - 2x^2) dx = 2 \left[ \frac{x^5}{5} - \frac{2x^3}{3} \right]_0^a = 2 \left( \frac{a^5}{5} - \frac{2a^3}{3} \right)$.
ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $a$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dI}{da} = 2(a^4 - 2a^2) = 2a^2(a^2 - 2)$.
$\frac{dI}{da} = 0$ લેતા,આપણને $a = 0, \sqrt{2}, -\sqrt{2}$ મળે છે.
હવે,દ્વિતીય વિકલન મેળવતા:
$\frac{d^2I}{da^2} = 2(4a^3 - 4a) = 8a(a^2 - 1)$.
$a = \sqrt{2}$ માટે,$\frac{d^2I}{da^2} = 8(\sqrt{2})(2 - 1) = 8\sqrt{2} > 0$.
દ્વિતીય વિકલન ધન હોવાથી,$I$ એ $a = \sqrt{2}$ આગળ ન્યૂનતમ છે.
70
EasyMCQ
$\int_{-2}^2 (4-x^2)^{\frac{5}{2}} dx = $ ($\text{$\pi$}$ માં)
A
$40$
B
$20$
C
$10$
D
$5$

Solution

(B) અહીં $f(x) = (4-x^2)^{5/2}$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી, $I = 2 \int_0^2 (4-x^2)^{5/2} dx$ થાય.
ધારો કે $x = 2 \sin \theta$, તેથી $dx = 2 \cos \theta d\theta$.
જ્યારે $x = 0, \theta = 0$ અને જ્યારે $x = 2, \theta = \frac{\pi}{2}$.
$I = 2 \int_0^{\pi/2} (4 - 4 \sin^2 \theta)^{5/2} (2 \cos \theta) d\theta$.
$I = 2 \int_0^{\pi/2} (4 \cos^2 \theta)^{5/2} (2 \cos \theta) d\theta = 2 \int_0^{\pi/2} (32 \cos^5 \theta) (2 \cos \theta) d\theta$.
$I = 128 \int_0^{\pi/2} \cos^6 \theta d\theta$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા, $\int_0^{\pi/2} \cos^n \theta d\theta = \frac{(n-1)(n-3)...(1)}{n(n-2)...(2)} \times \frac{\pi}{2}$ (જ્યાં $n$ યુગ્મ છે).
$I = 128 \times \frac{5 \times 3 \times 1}{6 \times 4 \times 2} \times \frac{\pi}{2} = 128 \times \frac{15}{48} \times \frac{\pi}{2} = 128 \times \frac{5}{16} \times \frac{\pi}{2} = 8 \times 5 \times \frac{\pi}{2} = 20 \pi$.
71
EasyMCQ
$\int_{-5 \pi}^{5 \pi} (1-\cos 2x)^{\frac{5}{2}} dx =$
A
$\frac{64 \sqrt{2}}{5}$
B
$\frac{128 \sqrt{2}}{5}$
C
$\frac{256 \sqrt{2}}{3}$
D
$\frac{128 \sqrt{2}}{3}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{-5 \pi}^{5 \pi} (1-\cos 2x)^{\frac{5}{2}} dx$.
કારણ કે $f(x) = (1-\cos 2x)^{\frac{5}{2}}$ એ યુગ્મ વિધેય છે,તેથી $I = 2 \int_{0}^{5 \pi} (2 \sin^2 x)^{\frac{5}{2}} dx$.
$I = 2 \int_{0}^{5 \pi} 2^{\frac{5}{2}} |\sin x|^5 dx = 2 \times 4 \sqrt{2} \int_{0}^{5 \pi} |\sin x|^5 dx = 8 \sqrt{2} \int_{0}^{5 \pi} |\sin x|^5 dx$.
$|\sin x|^5$ એ $\pi$ આવર્તકાળ ધરાવતું વિધેય હોવાથી,$\int_{0}^{5 \pi} |\sin x|^5 dx = 5 \int_{0}^{\pi} \sin^5 x dx = 5 \times 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \sin^5 x dx$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \sin^5 x dx = \frac{4 \times 2}{5 \times 3} = \frac{8}{15}$.
આમ,$I = 8 \sqrt{2} \times 5 \times 2 \times \frac{8}{15} = 80 \sqrt{2} \times \frac{8}{15} = 16 \sqrt{2} \times \frac{8}{3} = \frac{128 \sqrt{2}}{3}$.
72
EasyMCQ
$\int_0^{\pi / 2} \sin ^m x \cos ^4 x \, dx = \frac{7 \pi}{2048} \Rightarrow m = ?$
A
$8$
B
$6$
C
$10$
D
$12$

Solution

(A) અમે નિશ્ચિત સંકલન માટે વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int_0^{\pi / 2} \sin ^m x \cos ^n x \, dx = \frac{[(m-1)(m-3)\dots] \cdot [(n-1)(n-3)\dots]}{(m+n)(m+n-2)\dots} \cdot k$,જ્યાં જો $m$ અને $n$ બંને બેકી સંખ્યા હોય તો $k = \frac{\pi}{2}$,અને અન્યથા $k = 1$ થાય.
આપેલ છે કે $\int_0^{\pi / 2} \sin ^m x \cos ^4 x \, dx = \frac{7 \pi}{2048}$.
પરિણામમાં $\pi$ હોવાથી,$m$ અને $4$ બંને બેકી હોવા જોઈએ,તેથી $m$ બેકી છે અને $k = \frac{\pi}{2}$ છે.
સૂત્રમાં $n = 4$ મૂકતા:
$I = \frac{(m-1)(m-3)\dots(1) \cdot (4-1)(4-3)}{(m+4)(m+2)(m)(m-2)\dots(2)} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{7 \pi}{2048}$.
જો $m = 8$ લઈએ:
$I = \frac{(7 \cdot 5 \cdot 3 \cdot 1) \cdot (3 \cdot 1)}{(12 \cdot 10 \cdot 8 \cdot 6 \cdot 4 \cdot 2)} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{105 \cdot 3}{46080} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{315 \pi}{92160} = \frac{7 \pi}{2048}$.
આમ,$m = 8$ મળે છે.
73
MediumMCQ
$\int_{-\pi}^\pi \frac{\cos ^{2022} x}{1+(2022)^x} d x=$
A
$\frac{2022 !}{2^{2022}((1011) !)^2} \pi$
B
$({}^{2022} C_{1011}) \pi$
C
$({}^{2022} C_{1011}) \frac{\pi}{2^{1011}}$
D
$\frac{2022 !}{(1011) ! 2^{2022}} \pi$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{-\pi}^\pi \frac{\cos ^{2022} x}{1+(2022)^x} d x$ ...$(i)$
ગુણધર્મ $\int_a^b f(x) d x = \int_a^b f(a+b-x) d x$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_{-\pi}^\pi \frac{\cos ^{2022}(-x)}{1+(2022)^{-x}} d x = \int_{-\pi}^\pi \frac{\cos ^{2022} x}{1+\frac{1}{(2022)^x}} d x = \int_{-\pi}^\pi \frac{(2022)^x \cos ^{2022} x}{(2022)^x+1} d x$ ...(ii)
$(i)$ અને (ii) નો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_{-\pi}^\pi \frac{\cos ^{2022} x (1+(2022)^x)}{1+(2022)^x} d x = \int_{-\pi}^\pi \cos ^{2022} x d x$
કારણ કે $\cos ^{2022} x$ એ યુગ્મ વિધેય છે,$2I = 2 \int_0^\pi \cos ^{2022} x d x$,તેથી $I = \int_0^\pi \cos ^{2022} x d x = 2 \int_0^{\pi/2} \cos ^{2022} x d x$.
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \cos^n x d x = \frac{(n-1)!!}{n!!} \cdot \frac{\pi}{2}$ (જ્યાં $n$ યુગ્મ છે) નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2 \cdot \frac{2021!!}{2022!!} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{2021!!}{2022!!} \pi = \frac{2021!! \cdot 2022!!}{(2022!!)^2} \pi = \frac{2022!}{(2^{1011} \cdot 1011!)^2} \pi = \frac{2022!}{2^{2022} (1011!)^2} \pi$.
74
DifficultMCQ
$\int_{-\pi / 2}^{\pi / 2} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3 \pi}{128}$
B
$\frac{3 \pi}{256}$
C
$\frac{3 \pi}{572}$
D
$\frac{3 \pi}{64}$

Solution

(B) અહીં વિધેય $f(x) = \sin^4 x \cos^6 x$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી:
$\int_{-\pi / 2}^{\pi / 2} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx = 2 \int_0^{\pi / 2} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx$
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{\Gamma(\frac{m+1}{2}) \Gamma(\frac{n+1}{2})}{2 \Gamma(\frac{m+n+2}{2})}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2 \times \frac{\Gamma(\frac{4+1}{2}) \Gamma(\frac{6+1}{2})}{2 \Gamma(\frac{4+6+2}{2})} = \frac{\Gamma(\frac{5}{2}) \Gamma(\frac{7}{2})}{\Gamma(6)}$
$\Gamma(n+1) = n\Gamma(n)$ અને $\Gamma(\frac{1}{2}) = \sqrt{\pi}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Gamma(\frac{5}{2}) = \frac{3}{2} \cdot \frac{1}{2} \sqrt{\pi} = \frac{3}{4} \sqrt{\pi}$
$\Gamma(\frac{7}{2}) = \frac{5}{2} \cdot \frac{3}{2} \cdot \frac{1}{2} \sqrt{\pi} = \frac{15}{8} \sqrt{\pi}$
$\Gamma(6) = 5! = 120$
$I = \frac{(\frac{3}{4} \sqrt{\pi}) (\frac{15}{8} \sqrt{\pi})}{120} = \frac{45 \pi}{32 \times 120} = \frac{3 \pi}{256}$
75
MediumMCQ
$\int_0^\pi x \cdot \sin^5 x \cdot \cos^6 x \, dx =$
A
$\frac{16 \pi}{693}$
B
$\frac{8 \pi}{693}$
C
$\frac{4 \pi}{693}$
D
$\frac{2 \pi}{693}$

Solution

(B) ધારો કે $I = \int_0^\pi x \sin^5 x \cos^6 x \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) \, dx = \int_0^a f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^5(\pi - x) \cos^6(\pi - x) \, dx$
કારણ કે $\sin(\pi - x) = \sin x$ અને $\cos(\pi - x) = -\cos x$,તેથી:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^5 x (-\cos x)^6 \, dx = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^5 x \cos^6 x \, dx$
$I = \pi \int_0^\pi \sin^5 x \cos^6 x \, dx - I$
$2I = \pi \int_0^\pi \sin^5 x \cos^6 x \, dx$
$\sin^5 x \cos^6 x$ એ $x = \pi/2$ ની સાપેક્ષ સંમિત હોવાથી,$\int_0^\pi \sin^5 x \cos^6 x \, dx = 2 \int_0^{\pi/2} \sin^5 x \cos^6 x \, dx$.
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\int_0^{\pi/2} \sin^5 x \cos^6 x \, dx = \frac{(4 \cdot 2) \cdot (5 \cdot 3 \cdot 1)}{11 \cdot 9 \cdot 7 \cdot 5 \cdot 3 \cdot 1} = \frac{8 \cdot 15}{11 \cdot 9 \cdot 7 \cdot 15} = \frac{8}{693}$.
આમ,$2I = \pi \cdot 2 \cdot \frac{8}{693} = \frac{16\pi}{693}$.
$I = \frac{8\pi}{693}$.
76
MediumMCQ
$\int_{-2 \pi}^{2 \pi} \sin ^4(2 x) \cos ^6(2 x) d x=$
A
$\frac{3 \pi}{64}$
B
$\frac{9 \pi}{64}$
C
$\frac{9 \pi}{35}$
D
$\frac{9 \pi}{280}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{-2 \pi}^{2 \pi} \sin ^4(2 x) \cos ^6(2 x) d x$.
$f(x) = \sin ^4(2 x) \cos ^6(2 x)$ એ યુગ્મ વિધેય હોવાથી,$I = 2 \int_{0}^{2 \pi} \sin ^4(2 x) \cos ^6(2 x) d x$.
ધારો કે $2x = t$,તેથી $2 dx = dt$,એટલે કે $dx = \frac{1}{2} dt$.
જ્યારે $x = 0, t = 0$ અને જ્યારે $x = 2 \pi, t = 4 \pi$.
$I = 2 \int_{0}^{4 \pi} \sin ^4(t) \cos ^6(t) \frac{1}{2} dt = \int_{0}^{4 \pi} \sin ^4(t) \cos ^6(t) dt$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{n T} f(t) dt = n \int_{0}^{T} f(t) dt$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $T = \pi$:
$I = 4 \int_{0}^{\pi} \sin ^4(t) \cos ^6(t) dt = 4 \times 2 \int_{0}^{\pi/2} \sin ^4(t) \cos ^6(t) dt = 8 \int_{0}^{\pi/2} \sin ^4(t) \cos ^6(t) dt$.
વોલિસના સૂત્ર $\int_{0}^{\pi/2} \sin^m(x) \cos^n(x) dx = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!} \times \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 8 \times \frac{(3 \times 1) \times (5 \times 3 \times 1)}{(10 \times 8 \times 6 \times 4 \times 2)} \times \frac{\pi}{2} = 8 \times \frac{45 \pi}{7680} = \frac{3 \pi}{64}$.
77
EasyMCQ
$\int_0^\pi x \sin^4 x \cos^6 x \, dx =$
A
$\frac{3 \pi^2}{512}$
B
$\frac{3 \pi^2}{256}$
C
$\frac{\pi^2}{256}$
D
$\frac{\pi^2}{512}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_0^\pi x \sin^4 x \cos^6 x \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) \, dx = \int_0^a f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^4(\pi - x) \cos^6(\pi - x) \, dx$
કારણ કે $\sin(\pi - x) = \sin x$ અને $\cos(\pi - x) = -\cos x$,તેથી:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^4 x (-\cos x)^6 \, dx = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^4 x \cos^6 x \, dx$
$I = \pi \int_0^\pi \sin^4 x \cos^6 x \, dx - I$
$2I = \pi \int_0^\pi \sin^4 x \cos^6 x \, dx$
જો $f(2a-x) = f(x)$ હોય તો $\int_0^{2a} f(x) \, dx = 2 \int_0^a f(x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2I = 2\pi \int_0^{\pi/2} \sin^4 x \cos^6 x \, dx$
$I = \pi \int_0^{\pi/2} \sin^4 x \cos^6 x \, dx$
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!} \cdot \frac{\pi}{2}$ (જ્યારે $m, n$ બેકી હોય) નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \pi \left( \frac{3 \cdot 1 \cdot 5 \cdot 3 \cdot 1}{10 \cdot 8 \cdot 6 \cdot 4 \cdot 2} \cdot \frac{\pi}{2} \right) = \pi \left( \frac{45}{3840} \cdot \frac{\pi}{2} \right) = \pi \left( \frac{3}{256} \cdot \frac{\pi}{2} \right) = \frac{3 \pi^2}{512}$.
78
DifficultMCQ
આપેલ છે કે $\frac{d}{d x} \int_0^{\phi(x)} f(t) d t=f(\phi(x)) \phi^{\prime}(x)$. બધા $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે,જો $\int_1^{\cos x} t^2 f(t) d t=\cos 2 x$ હોય,તો $f\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)=$
A
$2 \sqrt{2}$
B
$4 \sqrt{2}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{-\pi}{4}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $\int_1^{\cos x} t^2 f(t) d t = \cos 2 x$ છે.
લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx} \int_1^{\cos x} t^2 f(t) d t = \frac{d}{dx} (\cos 2 x)$
$(\cos x)^2 f(\cos x) \cdot \frac{d}{dx}(\cos x) = -2 \sin 2 x$
$\cos^2 x \cdot f(\cos x) \cdot (-\sin x) = -2 \sin 2 x$
કારણ કે $\sin 2 x = 2 \sin x \cos x$,તેથી:
$-\cos^2 x \cdot f(\cos x) \cdot \sin x = -2(2 \sin x \cos x)$
$x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે,$\sin x \neq 0$ અને $\cos x \neq 0$ હોવાથી,આપણે $-\sin x \cos x$ વડે ભાગી શકીએ:
$f(\cos x) = \frac{4 \sin x \cos x}{\cos^2 x \sin x} = \frac{4}{\cos x}$
આપણે $f\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right)$ શોધવા માંગીએ છીએ. ધારો કે $\cos x = \frac{1}{\sqrt{2}}$,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{\pi}{4}$.
આ કિંમતને $f(\cos x)$ ના પદમાં મૂકતા:
$f\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\right) = \frac{4}{1/\sqrt{2}} = 4 \sqrt{2}$.
79
MediumMCQ
જો $\int f(x) dx = F(x) + C$ હોય,તો $\frac{d}{dt} \int_{g(t)}^{h(t)} f(x) dx =$
A
$f(h(t)) - f(g(t))$
B
$F(h(t)) - F(g(t))$
C
$F(h(t)) h'(t) - F(g(t)) g'(t)$
D
$f(h(t)) h'(t) - f(g(t)) g'(t)$

Solution

(D) સંકલન હેઠળ વિકલન માટેના $Leibnitz$ ના નિયમ મુજબ,આપણી પાસે છે: $\frac{d}{dt} \int_{g(t)}^{h(t)} f(x) dx = f(h(t)) \cdot h'(t) - f(g(t)) \cdot g'(t)$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
80
MediumMCQ
$\int_9^x \frac{f(y)}{y^2} \, dy = 2 \sqrt{x} - 6 \implies f(x) = ?$
A
$\sqrt{x}$
B
$x \sqrt{x}$
C
$x^2 \sqrt{x}$
D
$x + \sqrt{x}$

Solution

(B) આપેલ સંકલન સમીકરણ: $\int_9^x \frac{f(y)}{y^2} \, dy = 2 \sqrt{x} - 6$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરવા માટે લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{d}{dx} \left( \int_9^x \frac{f(y)}{y^2} \, dy \right) = \frac{d}{dx} (2 \sqrt{x} - 6)$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,ડાબી બાજુનું વિકલન $\frac{f(x)}{x^2}$ થાય છે.
જમણી બાજુનું વિકલન $2 \cdot \frac{1}{2 \sqrt{x}} = \frac{1}{\sqrt{x}}$ થાય છે.
બંને બાજુ સરખાવતા: $\frac{f(x)}{x^2} = \frac{1}{\sqrt{x}}$.
$f(x)$ માટે ઉકેલતા: $f(x) = \frac{x^2}{\sqrt{x}} = x^{2 - 1/2} = x^{3/2} = x \sqrt{x}$.
81
EasyMCQ
સમીકરણ $\int_0^{x^2} x f(t) dt = x^5 - x^3$ આપેલ હોય,તો $f(1)$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\int_0^{x^2} x f(t) dt = x^5 - x^3$.
અહીં $x$ એ $t$ થી સ્વતંત્ર હોવાથી,આપણે તેને $x \int_0^{x^2} f(t) dt = x^5 - x^3$ તરીકે લખી શકીએ.
$x$ વડે ભાગતા ($x \neq 0$ ધારીને),આપણને મળે $\int_0^{x^2} f(t) dt = x^4 - x^2$.
લેબનિઝના સંકલન નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f(x^2) \cdot \frac{d}{dx}(x^2) = \frac{d}{dx}(x^4 - x^2)$.
$f(x^2) \cdot (2x) = 4x^3 - 2x$.
$f(x^2) = \frac{4x^3 - 2x}{2x} = 2x^2 - 1$.
$f(1)$ શોધવા માટે,આપણે $x^2 = 1$ લઈએ,જેનો અર્થ છે $x = 1$.
$f(x^2)$ ના સમીકરણમાં $x = 1$ મૂકતા:
$f(1) = 2(1)^2 - 1 = 2 - 1 = 1$.
આમ,$f(1)$ ની કિંમત $1$ છે.
82
EasyMCQ
$\int_0^{\pi / 2} \sin^8 x \, dx =$
A
$\frac{15 \pi}{256}$
B
$\frac{25 \pi}{256}$
C
$\frac{35 \pi}{256}$
D
$\frac{35}{256}$

Solution

(C) સંકલન $I = \int_0^{\pi / 2} \sin^8 x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\int_0^{\pi / 2} \sin^n x \, dx = \frac{(n-1)(n-3) \dots (1)}{n(n-2) \dots (2)} \times \frac{\pi}{2}$ જ્યાં $n$ બેકી સંખ્યા છે.
અહીં,$n = 8$.
$I = \frac{7 \times 5 \times 3 \times 1}{8 \times 6 \times 4 \times 2} \times \frac{\pi}{2}$
$I = \frac{105}{384} \times \frac{\pi}{2}$
$I = \frac{105 \pi}{768}$
અંશ અને છેદને $3$ વડે ભાગતા:
$I = \frac{35 \pi}{256}$.
83
MediumMCQ
$\lim _{n \rightarrow \infty} \frac{1}{n}\left\{\sin ^5\left(\frac{\pi}{6 n}\right)+\sin ^5\left(\frac{2 \pi}{6 n}\right)+\sin ^5\left(\frac{3 \pi}{6 n}\right)+\ldots+\sin ^5\left(\frac{\pi}{2}\right)\right\} = $
A
$\frac{8}{15 \pi}$
B
$\frac{8}{5 \pi}$
C
$\frac{32}{5 \pi}$
D
$\frac{16}{5 \pi}$

Solution

(D) આપેલ પદ $\lim _{n \rightarrow \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=1}^{3n} \sin ^5\left(\frac{r \pi}{6 n}\right)$ છે.
નિશ્ચિત સંકલનની વ્યાખ્યા મુજબ,$\lim _{n \rightarrow \infty} \frac{1}{n} \sum_{r=1}^{kn} f\left(\frac{r}{n}\right) = \int_0^k f(x) dx$ થાય.
અહીં,$f(x) = \sin^5\left(\frac{\pi}{6} x\right)$ અને $k=3$ છે.
તેથી,સંકલન $\int_0^3 \sin ^5\left(\frac{\pi}{6} x\right) dx$ થશે.
ધારો કે $t = \frac{\pi}{6} x$,તો $dt = \frac{\pi}{6} dx$,જેનો અર્થ છે કે $dx = \frac{6}{\pi} dt$.
જ્યારે $x=0, t=0$ અને જ્યારે $x=3, t=\frac{\pi}{2}$ થાય.
સંકલન $\frac{6}{\pi} \int_0^{\pi/2} \sin^5(t) dt$ બને છે.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\int_0^{\pi/2} \sin^5(t) dt = \frac{4 \times 2}{5 \times 3 \times 1} = \frac{8}{15}$ મળે.
તેથી,કિંમત $\frac{6}{\pi} \times \frac{8}{15} = \frac{2 \times 8}{5 \pi} = \frac{16}{5 \pi}$ થાય.
84
MediumMCQ
$\int_0^\pi x \sin^7 x \cos^6 x \, dx =$
A
$\frac{8 \pi}{1002}$
B
$\frac{18 \pi}{1003}$
C
$\frac{16 \pi}{3003}$
D
$\frac{6 \pi}{3003}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_0^\pi x \sin^7 x \cos^6 x \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) \, dx = \int_0^a f(a-x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^7(\pi - x) \cos^6(\pi - x) \, dx$
કારણ કે $\sin(\pi - x) = \sin x$ અને $\cos(\pi - x) = -\cos x$,આપણને મળે છે:
$I = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^7 x (-\cos x)^6 \, dx = \int_0^\pi (\pi - x) \sin^7 x \cos^6 x \, dx$
$I = \pi \int_0^\pi \sin^7 x \cos^6 x \, dx - I$
$2I = \pi \int_0^\pi \sin^7 x \cos^6 x \, dx$
$\int_0^{2a} f(x) \, dx = 2 \int_0^a f(x) \, dx$ જો $f(2a-x) = f(x)$ હોય,તો:
$I = \pi \int_0^{\pi/2} \sin^7 x \cos^6 x \, dx$
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \pi \times \frac{6 \times 4 \times 2 \times 5 \times 3 \times 1}{13 \times 11 \times 9 \times 7 \times 5 \times 3 \times 1} = \pi \times \frac{48}{13 \times 11 \times 9 \times 7} = \pi \times \frac{16}{13 \times 11 \times 3 \times 7} = \frac{16 \pi}{3003}$.
85
DifficultMCQ
$\int_0^1 x^{3/2} \sqrt{1-x} \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{9}$
C
$\frac{\pi}{12}$
D
$\frac{\pi}{16}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^1 x^{3/2} \sqrt{1-x} \, dx$.
$x = \sin^2 \theta$ લેતા,$dx = 2 \sin \theta \cos \theta \, d\theta$ મળે.
જ્યારે $x = 0$ ત્યારે $\theta = 0$ અને જ્યારે $x = 1$ ત્યારે $\theta = \frac{\pi}{2}$ થાય.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_0^{\pi/2} (\sin^2 \theta)^{3/2} \sqrt{1-\sin^2 \theta} \cdot (2 \sin \theta \cos \theta) \, d\theta$
$I = \int_0^{\pi/2} \sin^3 \theta \cdot \cos \theta \cdot 2 \sin \theta \cos \theta \, d\theta$
$I = 2 \int_0^{\pi/2} \sin^4 \theta \cos^2 \theta \, d\theta$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2 \cdot \left[ \frac{(3 \cdot 1) \cdot (1)}{(6 \cdot 4 \cdot 2)} \cdot \frac{\pi}{2} \right]$
$I = 2 \cdot \left[ \frac{3}{48} \cdot \frac{\pi}{2} \right] = \frac{\pi}{16}$.
86
MediumMCQ
આપેલ છે કે $\frac{d}{d x}\left[\int_0^{\phi(x)} f(t) d t\right]=f(\phi(x)) \cdot \phi^{\prime}(x)$. જો $\int_0^{x^3} f(t) d t = x^2 \sin(2 \pi x)$ હોય,તો $f(8)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2 \pi}{3}$
B
$\frac{4 \pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{12}$

Solution

(A) આપેલ સંકલન સમીકરણ: $\int_0^{x^3} f(t) d t = x^2 \sin(2 \pi x)$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા (Leibniz નિયમનો ઉપયોગ કરીને):
$\frac{d}{d x}\left[\int_0^{x^3} f(t) d t\right] = \frac{d}{d x}\left[x^2 \sin(2 \pi x)\right]$
$f(x^3) \cdot \frac{d}{dx}(x^3) = 2x \sin(2 \pi x) + x^2 \cdot \cos(2 \pi x) \cdot 2 \pi$
$f(x^3) \cdot 3x^2 = 2x \sin(2 \pi x) + 2 \pi x^2 \cos(2 \pi x)$
બંને બાજુ $3x^2$ વડે ભાગતા ($x \neq 0$ માટે):
$f(x^3) = \frac{2x \sin(2 \pi x) + 2 \pi x^2 \cos(2 \pi x)}{3x^2}$
$f(x^3) = \frac{2}{3x} \sin(2 \pi x) + \frac{2 \pi}{3} \cos(2 \pi x)$
$f(8)$ શોધવા માટે,$x^3 = 8$ લેતા,જેનો અર્થ છે $x = 2$:
$f(8) = \frac{2}{3(2)} \sin(4 \pi) + \frac{2 \pi}{3} \cos(4 \pi)$
કારણ કે $\sin(4 \pi) = 0$ અને $\cos(4 \pi) = 1$:
$f(8) = \frac{1}{3}(0) + \frac{2 \pi}{3}(1) = \frac{2 \pi}{3}$.
87
MediumMCQ
$\int_0^2 x^{\frac{5}{2}} \sqrt{2-x} \, dx =$
A
$\frac{5 \pi}{16}$
B
$\frac{5}{4}$
C
$\frac{5 \pi}{8}$
D
$\frac{5}{8}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_0^2 x^{5/2} \sqrt{2-x} \, dx$.
$x = 2 \sin^2 \theta$ આદેશ લેતા,$dx = 4 \sin \theta \cos \theta \, d\theta$ મળે.
જ્યારે $x=0, \theta=0$ અને જ્યારે $x=2, \theta=\pi/2$ થાય.
$I = \int_0^{\pi/2} (2 \sin^2 \theta)^{5/2} \sqrt{2 - 2 \sin^2 \theta} \cdot (4 \sin \theta \cos \theta) \, d\theta$
$I = \int_0^{\pi/2} (2^{5/2} \sin^5 \theta) (\sqrt{2} \cos \theta) (4 \sin \theta \cos \theta) \, d\theta$
$I = \int_0^{\pi/2} (2^{5/2} \cdot 2^{1/2} \cdot 4) \sin^6 \theta \cos^2 \theta \, d\theta$
$I = 32 \int_0^{\pi/2} \sin^6 \theta \cos^2 \theta \, d\theta$
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = 32 \cdot \frac{(5 \cdot 3 \cdot 1) \cdot (1)}{(8 \cdot 6 \cdot 4 \cdot 2)} \cdot \frac{\pi}{2}$
$I = 32 \cdot \frac{15}{384} \cdot \frac{\pi}{2} = 32 \cdot \frac{5}{128} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{5 \pi}{8}$.
88
MediumMCQ
જો $\int_0^{2a} x^2 \sqrt{2ax-x^2} dx = ka^4$ હોય,તો $k : \pi =$ શું થાય ($:8$ માં)?
A
$1$
B
$3$
C
$5$
D
$9$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_0^{2a} x^2 \sqrt{2ax-x^2} dx$.
$x = 2a \sin^2 \theta$ આદેશ લેતા,$dx = 4a \sin \theta \cos \theta d\theta$ મળે.
સીમાઓ બદલાય છે: જ્યારે $x=0, \theta=0$; જ્યારે $x=2a, \theta=\frac{\pi}{2}$.
વળી,$\sqrt{2ax-x^2} = \sqrt{4a^2 \sin^2 \theta \cos^2 \theta} = 2a \sin \theta \cos \theta$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_0^{\pi/2} (2a \sin^2 \theta)^2 (2a \sin \theta \cos \theta) (4a \sin \theta \cos \theta) d\theta$
$I = 32a^4 \int_0^{\pi/2} \sin^6 \theta \cos^2 \theta d\theta$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = 32a^4 \cdot \frac{(5 \cdot 3 \cdot 1) \cdot (1)}{(8 \cdot 6 \cdot 4 \cdot 2)} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{5\pi a^4}{8}$.
આપેલ છે કે $I = ka^4$,તેથી $k = \frac{5\pi}{8}$,એટલે કે $k : \pi = 5 : 8$.
89
MediumMCQ
$\int_0^{\pi / 2} \sin ^8 x \cos ^2 x \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{512}$
B
$\frac{3 \pi}{512}$
C
$\frac{5 \pi}{512}$
D
$\frac{7 \pi}{512}$

Solution

(D) આપણે નિશ્ચિત સંકલન માટે વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int_0^{\pi / 2} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{\Gamma(\frac{m+1}{2}) \Gamma(\frac{n+1}{2})}{2 \Gamma(\frac{m+n+2}{2})}$.
અહીં,$m = 8$ અને $n = 2$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\int_0^{\pi / 2} \sin^8 x \cos^2 x \, dx = \frac{\Gamma(\frac{9}{2}) \Gamma(\frac{3}{2})}{2 \Gamma(6)} = \frac{\Gamma(\frac{9}{2}) \Gamma(\frac{3}{2})}{2 \cdot 120}$.
$\Gamma(n+1) = n \Gamma(n)$ નો ઉપયોગ કરતા,$\Gamma(\frac{9}{2}) = \frac{7}{2} \cdot \frac{5}{2} \cdot \frac{3}{2} \cdot \frac{1}{2} \sqrt{\pi}$ અને $\Gamma(\frac{3}{2}) = \frac{1}{2} \sqrt{\pi}$ થાય.
તેથી,સંકલન $\frac{(\frac{105}{16} \sqrt{\pi}) \cdot (\frac{1}{2} \sqrt{\pi})}{240} = \frac{105 \pi}{32 \cdot 240} = \frac{7 \pi}{512}$ થાય.
90
MediumMCQ
$\int_{-2 \pi}^{2 \pi} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx =$
A
$\frac{3 \pi}{128}$
B
$\frac{9 \pi}{32}$
C
$\frac{9 \pi}{64}$
D
$\frac{3 \pi}{64}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_{-2 \pi}^{2 \pi} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx$.
કારણ કે $f(x) = \sin ^4 x \cos ^6 x$ એ યુગ્મ વિધેય છે,$f(-x) = \sin ^4(-x) \cos ^6(-x) = \sin ^4 x \cos ^6 x = f(x)$,તેથી આપણે લખી શકીએ:
$I = 2 \int_{0}^{2 \pi} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx$.
ગુણધર્મ $\int_{0}^{2a} f(x) \, dx = 4 \int_{0}^{a/2} f(x) \, dx$ નો ઉપયોગ કરીને,જ્યાં $f(2a-x) = f(x)$ અને $f(a-x) = f(x)$,આપણે નોંધીએ છીએ કે $\sin ^4 x \cos ^6 x$ નો આવર્તકાળ $\pi/2$ છે.
આમ,$I = 2 \times 4 \int_{0}^{\pi/2} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx = 8 \int_{0}^{\pi/2} \sin ^4 x \cos ^6 x \, dx$.
વોલિસના સૂત્ર $\int_{0}^{\pi/2} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!} \times \frac{\pi}{2}$ (જો $m, n$ યુગ્મ હોય) નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 8 \times \frac{3 \times 1 \times 5 \times 3 \times 1}{10 \times 8 \times 6 \times 4 \times 2} \times \frac{\pi}{2} = 8 \times \frac{45}{3840} \times \frac{\pi}{2} = \frac{3 \pi}{64}$.
91
EasyMCQ
$\int_{-5}^5 x^4\left(25-x^2\right)^{5 / 2} d x=$
A
$\frac{5^9}{2} \frac{\pi}{2}$
B
$\frac{16\left(5^9\right)}{63}$
C
$\frac{3\left(5^{10}\right)}{256} \pi$
D
$\frac{16\left(5^{10}\right)}{693}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_{-5}^5 x^4(25-x^2)^{5/2} dx$. કારણ કે વિધેય $f(x) = x^4(25-x^2)^{5/2}$ એ યુગ્મ વિધેય છે,તેથી $I = 2 \int_0^5 x^4(25-x^2)^{5/2} dx$.
આદેશ $x = 5 \sin \theta$ લેતા,$dx = 5 \cos \theta d\theta$. જ્યારે $x=0, \theta=0$ અને જ્યારે $x=5, \theta=\pi/2$.
$I = 2 \int_0^{\pi/2} (5 \sin \theta)^4 (25 - 25 \sin^2 \theta)^{5/2} (5 \cos \theta) d\theta$
$I = 2 \int_0^{\pi/2} 5^4 \sin^4 \theta (25 \cos^2 \theta)^{5/2} (5 \cos \theta) d\theta$
$I = 2 \int_0^{\pi/2} 5^4 \sin^4 \theta (5^5 \cos^5 \theta) (5 \cos \theta) d\theta = 2 \times 5^{10} \int_0^{\pi/2} \sin^4 \theta \cos^6 \theta d\theta$
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \sin^m \theta \cos^n \theta d\theta = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!} \times \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2 \times 5^{10} \times \frac{(3 \times 1) \times (5 \times 3 \times 1)}{(10 \times 8 \times 6 \times 4 \times 2)} \times \frac{\pi}{2}$
$I = 2 \times 5^{10} \times \frac{3 \times 15}{3840} \times \frac{\pi}{2} = 5^{10} \times \frac{45}{3840} \pi = 5^{10} \times \frac{3}{256} \pi = \frac{3(5^{10}) \pi}{256}$.
92
MediumMCQ
જો $I_n = \int_0^a \frac{x^n}{\sqrt{a^2-x^2}} dx$ હોય,તો $\frac{I_8}{I_4} =$
A
$\frac{48}{35 a^2}$
B
$\frac{35}{48} a^4$
C
$\frac{19}{72} a^6$
D
$\frac{29}{56} a^4$

Solution

(B) આપેલ છે કે,$I_n = \int_0^a \frac{x^n}{\sqrt{a^2-x^2}} dx$.
$x = a \sin \theta$ આદેશ લેતા,$dx = a \cos \theta d\theta$ મળે.
જ્યારે $x = 0$,ત્યારે $\theta = 0$ અને જ્યારે $x = a$,ત્યારે $\theta = \frac{\pi}{2}$.
તેથી,$I_n = \int_0^{\pi/2} \frac{a^n \sin^n \theta}{a \cos \theta} \cdot a \cos \theta d\theta = a^n \int_0^{\pi/2} \sin^n \theta d\theta$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,યુગ્મ $n$ માટે $\int_0^{\pi/2} \sin^n \theta d\theta = \frac{(n-1)(n-3)\dots(1)}{n(n-2)\dots(2)} \cdot \frac{\pi}{2}$.
$I_8 = a^8 \int_0^{\pi/2} \sin^8 \theta d\theta = a^8 \left( \frac{7}{8} \cdot \frac{5}{6} \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} \right)$.
$I_4 = a^4 \int_0^{\pi/2} \sin^4 \theta d\theta = a^4 \left( \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} \right)$.
તેથી,$\frac{I_8}{I_4} = \frac{a^8 \cdot \frac{7}{8} \cdot \frac{5}{6} \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2}}{a^4 \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2}} = a^4 \cdot \frac{7}{8} \cdot \frac{5}{6} = \frac{35}{48} a^4$.
93
EasyMCQ
$\int_{-2}^2 x^4(4-x^2)^{\frac{7}{2}} dx=$
A
$4 \pi$
B
$\frac{\pi}{16}$
C
$28 \pi$
D
$\frac{3 \pi}{128}$

Solution

(C) ધારો કે $x = 2 \sin \theta$,તેથી $dx = 2 \cos \theta \, d\theta$.
જ્યારે $x = -2$,ત્યારે $\theta = -\frac{\pi}{2}$ અને જ્યારે $x = 2$,ત્યારે $\theta = \frac{\pi}{2}$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} (2 \sin \theta)^4 (4 - 4 \sin^2 \theta)^{7/2} (2 \cos \theta) \, d\theta$
$I = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} 16 \sin^4 \theta (4 \cos^2 \theta)^{7/2} (2 \cos \theta) \, d\theta$
$I = \int_{-\pi/2}^{\pi/2} 16 \sin^4 \theta (2^7 \cos^7 \theta) (2 \cos \theta) \, d\theta$
$I = 16 \times 2^8 \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \sin^4 \theta \cos^8 \theta \, d\theta$
વિધેય યુગ્મ હોવાથી,$I = 2 \times 2^{12} \int_{0}^{\pi/2} \sin^4 \theta \cos^8 \theta \, d\theta = 2^{13} \int_{0}^{\pi/2} \sin^4 \theta \cos^8 \theta \, d\theta$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2^{13} \times \frac{(3 \times 1) \times (7 \times 5 \times 3 \times 1)}{12 \times 10 \times 8 \times 6 \times 4 \times 2} \times \frac{\pi}{2}$
$I = 2^{13} \times \frac{315}{46080} \times \pi = 28 \pi$.
94
EasyMCQ
$\int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^6 x \cos^4 x \, dx =$
A
$\frac{\pi}{256}$
B
$\frac{\pi}{512}$
C
$\frac{3\pi}{512}$
D
$\frac{5\pi}{512}$

Solution

(C) ધારો કે $I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^6 x \cos^4 x \, dx$.
વોલિસના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^m x \cos^n x \, dx = \frac{(m-1)(m-3)\dots(1) \times (n-1)(n-3)\dots(1)}{(m+n)(m+n-2)\dots(2)} \times \frac{\pi}{2}$ (જો $m$ અને $n$ બંને બેકી સંખ્યા હોય).
અહીં,$m = 6$ અને $n = 4$ છે.
$I = \frac{(6-1)(6-3)(6-5) \times (4-1)(4-3)}{(6+4)(6+4-2)(6+4-4)(6+4-6)(6+4-8)} \times \frac{\pi}{2}$
$I = \frac{5 \times 3 \times 1 \times 3 \times 1}{10 \times 8 \times 6 \times 4 \times 2} \times \frac{\pi}{2}$
$I = \frac{45}{3840} \times \frac{\pi}{2} = \frac{3}{256} \times \frac{\pi}{2} = \frac{3\pi}{512}$.
95
MediumMCQ
$\int_0^{\pi/6} \cos^4 3\theta \cdot \sin^2 6\theta \, d\theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{96}$
B
$\frac{5}{192}$
C
$\frac{5\pi}{256}$
D
$\frac{5\pi}{192}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^{\pi/6} \cos^4 3\theta \sin^2 6\theta \, d\theta$.
$3\theta = t$ લેતા,$d\theta = \frac{dt}{3}$.
જ્યારે $\theta = 0, t = 0$ અને જ્યારે $\theta = \pi/6, t = \pi/2$.
$I = \frac{1}{3} \int_0^{\pi/2} \cos^4 t \sin^2 2t \, dt$.
$\sin 2t = 2 \sin t \cos t$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{3} \int_0^{\pi/2} \cos^4 t (2 \sin t \cos t)^2 \, dt = \frac{4}{3} \int_0^{\pi/2} \cos^6 t \sin^2 t \, dt$.
વોલિસના સૂત્ર (Wallis's Formula) નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{4}{3} \left[ \frac{(2-1)!!(6-1)!!}{(2+6)!!} \cdot \frac{\pi}{2} \right] = \frac{4}{3} \left[ \frac{1 \cdot 5 \cdot 3 \cdot 1}{8 \cdot 6 \cdot 4 \cdot 2} \cdot \frac{\pi}{2} \right]$.
$I = \frac{4}{3} \cdot \frac{15}{384} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{5\pi}{192}$.
96
MediumMCQ
$\int_0^\pi (\sin^3 x + \cos^2 x)^2 dx = $
A
$\frac{15\pi}{16} + \frac{8}{15}$
B
$\frac{11\pi}{16} + \frac{8}{15}$
C
$\frac{15\pi}{16} + \frac{4}{15}$
D
$\frac{11\pi}{16} + \frac{4}{15}$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_0^\pi (\sin^3 x + \cos^2 x)^2 dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^{2a} f(x) dx = 2 \int_0^a f(x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જો $f(2a-x) = f(x)$ હોય,તો આપણે જોઈએ છીએ કે $(\sin^3(\pi-x) + \cos^2(\pi-x))^2 = (\sin^3 x + \cos^2 x)^2$.
તેથી,$I = 2 \int_0^{\pi/2} (\sin^6 x + \cos^4 x + 2 \sin^3 x \cos^2 x) dx$.
વોલિસના સૂત્ર $\int_0^{\pi/2} \sin^n x dx = \int_0^{\pi/2} \cos^n x dx = \frac{(n-1)!!}{n!!} \cdot \frac{\pi}{2}$ (જ્યારે $n$ બેકી હોય) અથવા $\frac{(n-1)!!}{n!!}$ (જ્યારે $n$ એકી હોય) નો ઉપયોગ કરતા:
$I = 2 [ \int_0^{\pi/2} \sin^6 x dx + \int_0^{\pi/2} \cos^4 x dx + 2 \int_0^{\pi/2} \sin^3 x \cos^2 x dx ]$.
$I = 2 [ (\frac{5 \cdot 3 \cdot 1}{6 \cdot 4 \cdot 2} \cdot \frac{\pi}{2}) + (\frac{3 \cdot 1}{4 \cdot 2} \cdot \frac{\pi}{2}) + 2 \int_0^{\pi/2} (1-\cos^2 x) \cos^2 x \sin x dx ]$.
ધારો કે $u = \cos x$,તો $du = -\sin x dx$.
$2 \int_0^{\pi/2} (1-\cos^2 x) \cos^2 x \sin x dx = 2 \int_0^1 (u^2 - u^4) du = 2 [\frac{u^3}{3} - \frac{u^5}{5}]_0^1 = 2(\frac{1}{3} - \frac{1}{5}) = 2(\frac{2}{15}) = \frac{4}{15}$.
$I = 2 [ \frac{5\pi}{32} + \frac{3\pi}{16} ] + \frac{4}{15} = 2 [ \frac{5\pi + 6\pi}{32} ] + \frac{4}{15} = \frac{11\pi}{16} + \frac{4}{15}$.

7-2.Definite Integral — Leibnitz's rule, Wall's Formula · Frequently Asked Questions

1Are these 7-2.Definite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-2.Definite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.