Gujarati

Lowering of vapour pressure Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Solutions · Lowering of vapour pressure

341+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 341 questions in Gujarati

201
Advanced
$350 \ K$ તાપમાને શુદ્ધ પ્રવાહી $A$ અને $B$ ના બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $450 \ mm \ Hg$ અને $700 \ mm \ Hg$ છે. જો કુલ બાષ્પ દબાણ $600 \ mm \ Hg$ હોય,તો પ્રવાહી મિશ્રણનું બંધારણ શોધો. વળી,બાષ્પ કલાનું બંધારણ પણ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: $P_A^0 = 450 \ mm \ Hg$,$P_B^0 = 700 \ mm \ Hg$,$P_{total} = 600 \ mm \ Hg$.
ધારો કે પ્રવાહી કલામાં $A$ નો મોલ અંશ $x_A$ છે. તેથી $B$ નો મોલ અંશ $x_B = 1 - x_A$ થશે.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ: $P_{total} = P_A^0 x_A + P_B^0 x_B$.
$600 = 450 x_A + 700(1 - x_A)$.
$600 = 450 x_A + 700 - 700 x_A$.
$250 x_A = 100$.
$x_A = 100 / 250 = 0.4$.
તેથી,$x_B = 1 - 0.4 = 0.6$.
આંશિક દબાણ: $P_A = P_A^0 x_A = 450 \times 0.4 = 180 \ mm \ Hg$ અને $P_B = P_B^0 x_B = 700 \times 0.6 = 420 \ mm \ Hg$.
બાષ્પ કલામાં મોલ અંશ: $y_A = P_A / P_{total} = 180 / 600 = 0.3$ અને $y_B = P_B / P_{total} = 420 / 600 = 0.7$.
202
Advanced
અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય અને બાષ્પશીલ દ્રાવક ધરાવતા દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટનો નિયમ લખો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) રાઉલ્ટનો નિયમ જણાવે છે કે બાષ્પશીલ પ્રવાહીઓના દ્રાવણ માટે,દ્રાવણમાંના દરેક ઘટકનું આંશિક બાષ્પ દબાણ તે દ્રાવણમાં રહેલા તેના મોલ અંશના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ધરાવતા દ્રાવણ માટે,માત્ર દ્રાવક જ બાષ્પ દબાણમાં ફાળો આપે છે. આ નિયમ આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $p_{1} = x_{1} \cdot p_{1}^{0}$,જ્યાં $p_{1}$ એ દ્રાવણમાં દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ છે,$x_{1}$ તેના મોલ અંશ છે,અને $p_{1}^{0}$ એ શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ છે.
બાષ્પ દબાણમાં ઘટાડો $(\Delta p_{1})$ આ મુજબ છે: $\Delta p_{1} = p_{1}^{0} - p_{1} = p_{1}^{0} - p_{1}^{0} x_{1} = p_{1}^{0}(1 - x_{1})$.
કારણ કે $1 - x_{1} = x_{2}$ (જ્યાં $x_{2}$ એ દ્રાવ્યના મોલ અંશ છે),તેથી $\Delta p_{1} = x_{2} \cdot p_{1}^{0}$.
બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો આ મુજબ છે: $\frac{p_{1}^{0} - p_{1}}{p_{1}^{0}} = x_{2} = \frac{n_{2}}{n_{1} + n_{2}}$.
મંદ દ્રાવણો માટે,$n_{2} \ll n_{1}$,તેથી $\frac{p_{1}^{0} - p_{1}}{p_{1}^{0}} \approx \frac{n_{2}}{n_{1}} = \frac{w_{2} \times M_{1}}{M_{2} \times w_{1}}$,જ્યાં $w$ એ દળ છે અને $M$ એ મોલર દળ છે.
203
Easy
ગ્લુકોઝના જલીય દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ શુદ્ધ પાણી કરતા ઓછું શા માટે હોય છે?

Solution

(N/A) પ્રવાહીનું બાષ્પ દબાણ તેની સપાટી પરથી અણુઓના બહાર નીકળવાની વૃત્તિ દ્વારા નક્કી થાય છે. શુદ્ધ પાણીમાં,સમગ્ર સપાટી પાણીના અણુઓ દ્વારા રોકાયેલી હોય છે. જ્યારે ગ્લુકોઝ જેવો અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ગ્લુકોઝના અણુઓ સપાટી પર થોડી જગ્યા રોકે છે. આનાથી બાષ્પ અવસ્થામાં જવા માટે સપાટી પર ઉપલબ્ધ પાણીના અણુઓની સંખ્યા ઘટે છે. પરિણામે,બાષ્પીભવનનો દર ઘટે છે,જેના કારણે શુદ્ધ પાણીની તુલનામાં દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ ઓછું થાય છે. આ ઘટનાને સંખ્યાત્મક ગુણધર્મ (colligative property) કહેવામાં આવે છે.
204
Medium
રાઉલ્ટના નિયમનો ઉપયોગ કરીને સમજાવો કે નીચેના દ્રાવણોમાં દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ ઘટકોના મોલ અંશ સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે:
$(a)$ $CHCl_{3(l)}$ અને $CH_{2}Cl_{2(l)}$
$(b)$ $NaCl_{(s)}$ અને $H_{2}O_{(l)}$

Solution

(N/A) જ્યારે દ્રાવણના બંને ઘટકો બાષ્પશીલ પ્રવાહી ($CHCl_{3}$ અને $CH_{2}Cl_{2}$) હોય,ત્યારે કુલ બાષ્પ દબાણ $(p_{total})$ એ ઘટકોના આંશિક બાષ્પ દબાણના સરવાળા જેટલું હોય છે:
$p_{total} = p_{1} + p_{2} = x_{1}p_{1}^{0} + x_{2}p_{2}^{0}$
$x_{1} + x_{2} = 1$ હોવાથી,$p_{total} = x_{1}p_{1}^{0} + (1 - x_{1})p_{2}^{0} = x_{1}(p_{1}^{0} - p_{2}^{0}) + p_{2}^{0}$ લખી શકાય.
આમ,કુલ બાષ્પ દબાણ એક ઘટકના મોલ અંશ સાથે રેખીય રીતે બદલાય છે.
$(b)$ જ્યારે દ્રાવણમાં અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય $(NaCl_{(s)})$ અને બાષ્પશીલ દ્રાવક $(H_{2}O_{(l)})$ હોય,ત્યારે દ્રાવ્ય બાષ્પ દબાણમાં ફાળો આપતું નથી.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ એ દ્રાવકના આંશિક બાષ્પ દબાણ જેટલું હોય છે:
$p_{total} = p_{solvent} = x_{solvent}p_{solvent}^{0}$
અહીં,કુલ બાષ્પ દબાણ એ દ્રાવક $(H_{2}O_{(l)})$ ના મોલ અંશના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
205
Difficult
આકૃતિમાં વિવિધ પ્રવાહીઓના બાષ્પદબાણનો તાપમાન સાથેનો ફેરફાર દર્શાવેલ છે.
$(i)$ આલેખની મદદથી પ્રવાહી $A$ અને $B$ ના ઉત્કલનબિંદુઓની ગણતરી કરો.
(ii) જો આપણે પ્રવાહી $C$ ને બંધ પાત્રમાં લઈએ અને તેને સતત ગરમ કરીએ,તો તે કયા તાપમાને ઉકળશે?
(iii) ઊંચાઈવાળા સ્થળોએ વાતાવરણનું દબાણ ઓછું હોય છે (ધારો કે $60 \ mm \ Hg$). પ્રવાહી $D$ કયા તાપમાને ઉકળશે?
(iv) પહાડી વિસ્તારોમાં ખોરાક રાંધવા માટે પ્રેશર કુકરનો ઉપયોગ થાય છે. બાષ્પદબાણના સંદર્ભમાં સમજાવો કે આવું શા માટે થાય છે.
Question diagram

Solution

(N/A) $(i)$ ઉત્કલનબિંદુ એ તાપમાન છે જ્યાં બાષ્પદબાણ વાતાવરણીય દબાણ $(760 \ mm \ Hg)$ જેટલું થાય છે. આલેખ પરથી,પ્રવાહી $A$ માટે ઉત્કલનબિંદુ આશરે $315 \ K$ છે,અને પ્રવાહી $B$ માટે તે આશરે $345 \ K$ છે.
(ii) પ્રવાહી $C$ બંધ પાત્રમાં ઉકળશે નહીં કારણ કે જેમ તાપમાન વધે છે તેમ બાષ્પદબાણ વધે છે,પરંતુ પાત્રની અંદરનું દબાણ પણ તે જ સમયે વધે છે,જે પ્રવાહીને તેના ઉત્કલનબિંદુ સુધી પહોંચતા અટકાવે છે.
(iii) $60 \ mm \ Hg$ પર,પ્રવાહી $D$ માટે આલેખ જોતા,અનુરૂપ તાપમાન આશરે $313 \ K$ છે.
(iv) જ્યારે પ્રવાહીનું બાષ્પદબાણ બાહ્ય વાતાવરણીય દબાણ જેટલું થાય ત્યારે તે ઉકળે છે. ઊંચાઈવાળા સ્થળોએ વાતાવરણનું દબાણ ઓછું હોય છે,તેથી પાણી નીચા તાપમાને ઉકળે છે,જે ખોરાકને યોગ્ય રીતે રાંધવા માટે અપૂરતું છે. પ્રેશર કુકર આંતરિક દબાણમાં વધારો કરે છે,જે પાણીના ઉત્કલનબિંદુમાં વધારો કરે છે,જેનાથી ખોરાક ઊંચા તાપમાને ઝડપથી રાંધી શકાય છે.
206
Medium
બાષ્પદબાણ અને તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ શું છે? $373 \, K$ તાપમાને બાષ્પદબાણ કેટલું હશે?

Solution

(N/A) બાષ્પદબાણ એ તાપમાન $(T)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$373 \, K$ $(100^{\circ} \, C)$ તાપમાને,જે પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ છે,બાષ્પદબાણ $1 \, atm$ જેટલું હોય છે.
207
EasyMCQ
એસિટોન,ઈથર અને ઈથેનોલમાંથી કોનું બાષ્પદબાણ મહત્તમ અને કોનું લઘુતમ હશે?
A
મહત્તમ: ઈથર,લઘુતમ: ઈથેનોલ
B
મહત્તમ: એસિટોન,લઘુતમ: ઈથેનોલ
C
મહત્તમ: ઈથેનોલ,લઘુતમ: ઈથર
D
મહત્તમ: ઈથર,લઘુતમ: એસિટોન

Solution

(A) બાષ્પદબાણ આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે.
ઈથરમાં નિર્બળ દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ બળો હોય છે,તેથી તેનું બાષ્પદબાણ મહત્તમ હોય છે.
ઈથેનોલમાં પ્રબળ હાઈડ્રોજન બંધ હોય છે,જે અણુઓને બાષ્પ કલામાં જતા રોકે છે,તેથી તેનું બાષ્પદબાણ લઘુતમ હોય છે.
એસિટોનમાં મધ્યમ પ્રકારના દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ બળો હોય છે.
તેથી,બાષ્પદબાણનો ક્રમ: $\text{Ether} > \text{Acetone} > \text{Ethanol}$ છે.
208
EasyMCQ
$300 \ K$ તાપમાને,જો કોઈ પ્રવાહીને નાની કસનળીમાંથી મોટા બીકરમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે,તો તેના બાષ્પદબાણમાં શું ફેરફાર થશે?
A
તે વધશે.
B
તે ઘટશે.
C
તે સમાન રહેશે.
D
તે શૂન્ય થઈ જશે.

Solution

(C) બાષ્પદબાણમાં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં.
બાષ્પદબાણ એ માત્ર તાપમાન અને પ્રવાહીના સ્વભાવ પર આધારિત ગુણધર્મ છે.
તાપમાન $300 \ K$ પર અચળ હોવાથી અને પ્રવાહીના આંતરઆણ્વીય બળોમાં કોઈ ફેરફાર થતો ન હોવાથી,પાત્રના કદને ધ્યાનમાં લીધા વિના બાષ્પદબાણ અચળ રહે છે.
209
MediumMCQ
એક સીલબંધ પાત્રમાં પાણીની વરાળ સાથે સંતુલનમાં રહેલું પાણીનું ખુલ્લું બીકર છે. જ્યારે પાણીના બીકરમાં થોડા ગ્રામ ગ્લુકોઝ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે પાણીના અણુઓ જે દરે:
A
વરાળ છોડે છે તે વધે છે
B
દ્રાવણ છોડે છે તે વધે છે
C
દ્રાવણ છોડે છે તે ઘટે છે
D
વરાળ છોડે છે તે ઘટે છે

Solution

(C) જ્યારે દ્રાવકમાં ગ્લુકોઝ જેવો અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે સપાટી પરના દ્રાવકના અણુઓની સંખ્યા ઘટે છે.
આના પરિણામે બાષ્પીભવનનો દર ઘટે છે,એટલે કે પાણીના ઓછા અણુઓ દ્રાવણ છોડે છે.
પરિણામે,દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ ઘટે છે.
210
MediumMCQ
$300 \ K$ તાપમાને,$1 \ mole$ $n-hexane$ અને $3 \ moles$ $n-heptane$ ધરાવતા દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ $550 \ mm \ Hg$ છે. સમાન તાપમાને,જો આ દ્રાવણમાં $n-heptane$ નો વધુ એક મોલ ઉમેરવામાં આવે,તો દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ $10 \ mm \ Hg$ જેટલું વધે છે. શુદ્ધ અવસ્થામાં $n-heptane$ નું બાષ્પદબાણ $mm \ Hg$ માં કેટલું હશે?
A
$600$
B
$620$
C
$590$
D
$628$

Solution

(A) ધારો કે $P_{A}^{\circ}$ એ શુદ્ધ $n-hexane$ નું બાષ્પદબાણ છે અને $P_{B}^{\circ}$ એ શુદ્ધ $n-heptane$ નું બાષ્પદબાણ છે.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,$P_{total} = X_{A}P_{A}^{\circ} + X_{B}P_{B}^{\circ}$.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $X_{A} = \frac{1}{1+3} = \frac{1}{4}$ અને $X_{B} = \frac{3}{4}$.
$550 = \frac{1}{4}P_{A}^{\circ} + \frac{3}{4}P_{B}^{\circ} \implies P_{A}^{\circ} + 3P_{B}^{\circ} = 2200 \dots (i)$
બીજા કિસ્સા માટે: $n-heptane$ નો $1 \ mole$ ઉમેરતા,કુલ મોલ = $1 + 4 = 5$. $X_{A} = \frac{1}{5}$ અને $X_{B} = \frac{4}{5}$.
નવું બાષ્પદબાણ $550 + 10 = 560 \ mm \ Hg$ છે.
$560 = \frac{1}{5}P_{A}^{\circ} + \frac{4}{5}P_{B}^{\circ} \implies P_{A}^{\circ} + 4P_{B}^{\circ} = 2800 \dots (ii)$
સમીકરણ $(ii)$ માંથી $(i)$ બાદ કરતા:
$(P_{A}^{\circ} + 4P_{B}^{\circ}) - (P_{A}^{\circ} + 3P_{B}^{\circ}) = 2800 - 2200$
$P_{B}^{\circ} = 600 \ mm \ Hg$.
211
MediumMCQ
દ્રાવક તરીકે $180 \ g$ પાણી અને $10 \ g$ અલગ-અલગ અબાષ્પશીલ દ્રાવ્યો $A, B$ અને $C$ નો ઉપયોગ કરીને દ્રાવણોનો એક સેટ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ દ્રાવ્યોની હાજરીમાં બાષ્પદબાણમાં થતો સાપેક્ષ ઘટાડો કયા ક્રમમાં હશે?
[આપેલ છે,$A$ નું મોલર દળ = $100 \ g \ mol^{-1}; B = 200 \ g \ mol^{-1}; C = 10,000 \ g \ mol^{-1}]$
A
$A > B > C$
B
$A > C > B$
C
$C > B > A$
D
$B > C > A$

Solution

(A) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પદબાણમાં થતો સાપેક્ષ ઘટાડો એ દ્રાવ્યના મોલ અંશ જેટલો હોય છે: $\frac{\Delta P}{P^0} = x_{\text{solute}} = \frac{n_{\text{solute}}}{n_{\text{solute}} + n_{\text{solvent}}}$.
દ્રાવકનું દળ ($180 \ g$ પાણી) અને દ્રાવ્યનું દળ $(10 \ g)$ સમાન હોવાથી,દ્રાવ્યના મોલ અંશ એ દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે $(n = \frac{\text{દળ}}{\text{મોલર દળ}})$.
જેમ દ્રાવ્યનું મોલર દળ વધે છે,તેમ દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા ઘટે છે,જેના પરિણામે દ્રાવ્યનો મોલ અંશ ઘટે છે.
આપેલ મોલર દળ: $M_A = 100 \ g \ mol^{-1}$,$M_B = 200 \ g \ mol^{-1}$,$M_C = 10,000 \ g \ mol^{-1}$.
$M_A < M_B < M_C$ હોવાથી,મોલની સંખ્યાનો ક્રમ $n_A > n_B > n_C$ થશે.
તેથી,બાષ્પદબાણમાં થતા સાપેક્ષ ઘટાડાનો ક્રમ $A > B > C$ થશે.
212
MediumMCQ
જો $8 \; g$ બિન-વિદ્યુતવિભાજ્ય દ્રાવ્યને $114 \; g$ $n$-ઓક્ટેનમાં ઓગાળવામાં આવે જેથી તેનું બાષ્પ દબાણ ઘટીને $80 \%$ થાય,તો દ્રાવ્યનું મોલર દળ ($g \; mol^{-1}$ માં) કેટલું હશે?
આપેલ છે કે $n$-ઓક્ટેનનું મોલર દળ $114 \; g \; mol^{-1}$ છે.
A
$20$
B
$40$
C
$60$
D
$80$

Solution

(B) બાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો નીચે મુજબ છે:
$\frac{P_{A}^{0} - P_{s}}{P_{A}^{0}} = \frac{n_{B}}{n_{A} + n_{B}} \approx \frac{n_{B}}{n_{A}}$ (મંદ દ્રાવણો માટે).
આપેલ છે:
$w_{B} = 8 \; g$,$W_{A} = 114 \; g$,$M_{A} = 114 \; g \; mol^{-1}$.
બાષ્પ દબાણ ઘટીને $80 \%$ થતું હોવાથી,$P_{s} = 0.8 P_{A}^{0}$.
તેથી,$\frac{P_{A}^{0} - 0.8 P_{A}^{0}}{P_{A}^{0}} = \frac{0.2 P_{A}^{0}}{P_{A}^{0}} = 0.2$.
સૂત્ર $\frac{\Delta P}{P_{A}^{0}} = \frac{w_{B} \times M_{A}}{m_{B} \times W_{A}}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0.2 = \frac{8 \times 114}{m_{B} \times 114}$.
$0.2 = \frac{8}{m_{B}}$.
$m_{B} = \frac{8}{0.2} = 40 \; g \; mol^{-1}$.
213
DifficultMCQ
શુદ્ધ $CHCl_3$ અને $CH_2Cl_2$ નું બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $200 \,atm$ અને $41.5 \,atm$ છે. $CHCl_3$ અને $CH_2Cl_2$ ના વજન અનુક્રમે $11.9 \,g$ અને $17 \,g$ છે. દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ કેટલું હશે ($,atm$ માં)?
A
$80.5$
B
$79.5$
C
$94.3$
D
$105.3$

Solution

(C) $CHCl_3$ નું મોલર દળ $119.5 \,g/mol$ અને $CH_2Cl_2$ નું મોલર દળ $85 \,g/mol$ છે.
$CHCl_3$ ના મોલ $(n_1)$ = $\frac{11.9 \,g}{119.5 \,g/mol} \approx 0.1 \,mol$.
$CH_2Cl_2$ ના મોલ $(n_2)$ = $\frac{17 \,g}{85 \,g/mol} = 0.2 \,mol$.
કુલ મોલ = $0.1 + 0.2 = 0.3 \,mol$.
$CHCl_3$ નો મોલ અંશ $(x_1)$ = $\frac{0.1}{0.3} = \frac{1}{3}$.
$CH_2Cl_2$ નો મોલ અંશ $(x_2)$ = $\frac{0.2}{0.3} = \frac{2}{3}$.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,કુલ બાષ્પ દબાણ $(P_T)$:
$P_T = P_1^{\circ} x_1 + P_2^{\circ} x_2$
$P_T = (200 \times \frac{1}{3}) + (41.5 \times \frac{2}{3})$
$P_T = 66.67 + 27.67 = 94.34 \,atm \approx 94.3 \,atm$.
214
MediumMCQ
$25\,^{\circ} C$ તાપમાને $CCl_{4}$ નું બાષ્પ દબાણ $143\, mm\, Hg$ છે. $0.5\, g$ અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય (આણ્વીય દળ $65$) ને $100\, mL$ $CCl_{4}$ માં ઓગાળવામાં આવે છે. દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ શોધો. ($CCl_{4}$ ની ઘનતા = $1.58\, g / cm^{3}$)
A
$141.93\, mm\, Hg$
B
$94.39\, mm\, Hg$
C
$199.34\, mm\, Hg$
D
$143.99\, mm\, Hg$

Solution

(A) બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{p^{\circ} - p_{s}}{p^{\circ}} = x_{2} = \frac{n_{2}}{n_{1} + n_{2}} \approx \frac{n_{2}}{n_{1}}$.
પ્રથમ,દ્રાવ્યના મોલ $(n_{2})$ ગણો: $n_{2} = \frac{0.5}{65} \approx 0.00769 \, mol$.
ત્યારબાદ,$CCl_{4}$ નું દળ ગણો: $Mass = Density \times Volume = 1.58 \, g/cm^{3} \times 100 \, cm^{3} = 158 \, g$.
$CCl_{4}$ નું આણ્વીય દળ = $12 + 4 \times 35.5 = 154 \, g/mol$.
દ્રાવકના મોલ $(n_{1})$: $n_{1} = \frac{158}{154} \approx 1.026 \, mol$.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{143 - p_{s}}{143} = \frac{0.00769}{1.026}$.
$143 - p_{s} = 143 \times 0.007495 = 1.0718$.
$p_{s} = 143 - 1.0718 = 141.9282 \, mm\, Hg \approx 141.93 \, mm\, Hg$.
215
MediumMCQ
$273 \, K$ અને $1 \, atm$ પર $224 \, mL$ $SO_{2(g)}$ ને $100 \, mL$ $0.1 \, M$ $NaOH$ દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. ઉત્પન્ન થયેલ અબાષ્પશીલ દ્રાવ્યને $36 \, g$ પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે. દ્રાવણના બાષ્પદબાણમાં થતો ઘટાડો (ધારો કે દ્રાવણ મંદ છે) $(P^0_{H_2O} = 24 \, mm \, Hg)$ $x \times 10^{-2} \, mm \, Hg$ છે। $x$ નું મૂલ્ય ...... છે। (પૂર્ણાંક જવાબ)
A
$50$
B
$12$
C
$67$
D
$89$

Solution

(B) પગલું $1$: પ્રક્રિયકોના મોલની ગણતરી।
$n_{SO_2} = \frac{224 \, mL}{22400 \, mL/mol} = 0.01 \, mol$.
$n_{NaOH} = 0.1 \, M \times 0.1 \, L = 0.01 \, mol$.
પગલું $2$: પ્રક્રિયાનું તત્વયોગમિતિ।
$SO_2 + NaOH \rightarrow NaHSO_3$.
$n_{SO_2} = n_{NaOH} = 0.01 \, mol$ હોવાથી, $0.01 \, mol$ $NaHSO_3$ ઉત્પન્ન થાય છે।
પગલું $3$: બાષ્પદબાણમાં ઘટાડાની ગણતરી।
$\Delta P = P^0_{H_2O} \times \chi_{solute} = 24 \times \frac{0.01}{0.01 + 2} \approx 0.1194 \, mm \, Hg$.
$\Delta P = 11.94 \times 10^{-2} \, mm \, Hg$.
આમ, $x = 12$.
216
MediumMCQ
$45^{\circ} C$ તાપમાને બેન્ઝીન અને ઓક્ટેનનું મોલર પ્રમાણ $3 : 2$ હોય તેવા દ્રાવણના બાષ્પદબાણનું મૂલ્ય ...... $mm \ Hg$ થશે. [$45^{\circ} C$ તાપમાને બેન્ઝીનનું બાષ્પદબાણ $280 \ mm \ Hg$ અને ઓક્ટેનનું બાષ્પદબાણ $420 \ mm \ Hg$ છે. આદર્શ દ્રાવણ ધારો.]
A
$160$
B
$168$
C
$336$
D
$350$

Solution

(C) આદર્શ દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,કુલ બાષ્પદબાણ $P_s$ નીચે મુજબ મળે છે:
$P_s = P_A^0 x_A + P_B^0 x_B$
આપેલ છે:
$P_A^0$ (બેન્ઝીન) $= 280 \ mm \ Hg$
$P_B^0$ (ઓક્ટેન) $= 420 \ mm \ Hg$
મોલર પ્રમાણ $= 3 : 2$,તેથી મોલ અંશ:
$x_A = \frac{3}{3+2} = \frac{3}{5} = 0.6$
$x_B = \frac{2}{3+2} = \frac{2}{5} = 0.4$
કિંમતો મૂકતા:
$P_s = (280 \times 0.6) + (420 \times 0.4)$
$P_s = 168 + 168$
$P_s = 336 \ mm \ Hg$
217
DifficultMCQ
$20^{\circ} C$ તાપમાને,બેન્ઝીનનું બાષ્પ દબાણ $70 \, torr$ અને મિથાઈલ બેન્ઝીનનું બાષ્પ દબાણ $20 \, torr$ છે. બેન્ઝીન અને મિથાઈલ બેન્ઝીનના સમાન મોલર મિશ્રણની ઉપર $20^{\circ} C$ તાપમાને બાષ્પ કલામાં બેન્ઝીનનો મોલ અંશ $..... \times 10^{-2}$ (નજીકનો પૂર્ણાંક) છે.
A
$71$
B
$87$
C
$95$
D
$78$

Solution

(D) આપેલ છે: $P_{B}^{\circ} = 70 \, torr$,$P_{M}^{\circ} = 20 \, torr$.
મિશ્રણ સમાન મોલર હોવાથી,પ્રવાહી કલામાં મોલ અંશ $X_{B} = 0.5$ અને $X_{M} = 0.5$ છે.
બેન્ઝીનનું આંશિક દબાણ $P_{B} = X_{B} \times P_{B}^{\circ} = 0.5 \times 70 = 35 \, torr$.
મિથાઈલ બેન્ઝીનનું આંશિક દબાણ $P_{M} = X_{M} \times P_{M}^{\circ} = 0.5 \times 20 = 10 \, torr$.
કુલ દબાણ $P_{total} = P_{B} + P_{M} = 35 + 10 = 45 \, torr$.
બાષ્પ કલામાં બેન્ઝીનનો મોલ અંશ $(y_{B})$ $y_{B} = \frac{P_{B}}{P_{total}} = \frac{35}{45} = 0.777...$ દ્વારા મળે છે.
$y_{B} \times 10^{-2}$ માટે નજીકના પૂર્ણાંકમાં કિંમત $78 \times 10^{-2}$ મળે છે.
218
DifficultMCQ
$25^{\circ} C$ તાપમાને $A$ અને $B$ ના બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $90 \ mm \ Hg$ અને $15 \ mm \ Hg$ છે. જો $A$ અને $B$ ને એવી રીતે મિશ્ર કરવામાં આવે કે જેથી મિશ્રણમાં $A$ નો મોલ અંશ $0.6$ થાય,તો બાષ્પ કલામાં $B$ નો મોલ અંશ $x \times 10^{-1}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય $.....$ છે (નજીકનો પૂર્ણાંક)
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ છે: $P_{A}^{\circ} = 90 \ mm \ Hg$,$P_{B}^{\circ} = 15 \ mm \ Hg$ તાપમાન $25^{\circ} C$ પર.
પ્રવાહી કલામાં $A$ નો મોલ અંશ,$X_{A} = 0.6$.
પ્રવાહી કલામાં $B$ નો મોલ અંશ,$X_{B} = 1 - 0.6 = 0.4$.
કુલ બાષ્પ દબાણ,$P_{T} = X_{A} P_{A}^{\circ} + X_{B} P_{B}^{\circ}$.
$P_{T} = (0.6 \times 90) + (0.4 \times 15) = 54 + 6 = 60 \ mm \ Hg$.
બાષ્પ કલામાં $B$ નું આંશિક દબાણ,$P_{B} = X_{B} P_{B}^{\circ} = 0.4 \times 15 = 6 \ mm \ Hg$.
બાષ્પ કલામાં $B$ નો મોલ અંશ,$Y_{B} = \frac{P_{B}}{P_{T}} = \frac{6}{60} = 0.1$.
આપેલ છે $Y_{B} = x \times 10^{-1}$,તેથી $0.1 = x \times 10^{-1}$,જે $x = 1$ આપે છે.
219
MediumMCQ
બાષ્પ કલામાં રહેલ ટોલ્યુઈન,બેન્ઝીન અને ટોલ્યુઈનના દ્રાવણ સાથે સંતુલનમાં છે,જેમાં ટોલ્યુઈનનો મોલ અંશ $0.50$ છે. જો સમાન તાપમાને શુદ્ધ બેન્ઝીનનું બાષ્પ દબાણ $119 \ torr$ અને ટોલ્યુઈનનું બાષ્પ દબાણ $37.0 \ torr$ હોય,તો બાષ્પ કલામાં ટોલ્યુઈનનો મોલ અંશ કેટલો હશે?
A
$0.462$
B
$0.237$
C
$0.506$
D
$0.325$

Solution

(B) ધારો કે $A$ એ ટોલ્યુઈન છે અને $B$ એ બેન્ઝીન છે.
આપેલ છે: $X_{A} = 0.50$,$X_{B} = 1 - 0.50 = 0.50$.
$P_{A}^{0} = 37.0 \ torr$,$P_{B}^{0} = 119 \ torr$.
કુલ બાષ્પ દબાણ $P_{total} = P_{A}^{0} X_{A} + P_{B}^{0} X_{B} = (37.0 \times 0.50) + (119 \times 0.50) = 18.5 + 59.5 = 78.0 \ torr$.
ડાલ્ટનના નિયમ મુજબ,બાષ્પ કલામાં ટોલ્યુઈનનો મોલ અંશ $(y_{A})$ $y_{A} = \frac{P_{A}}{P_{total}}$ દ્વારા મળે છે.
$P_{A} = P_{A}^{0} X_{A} = 37.0 \times 0.50 = 18.5 \ torr$.
$y_{A} = \frac{18.5}{78.0} \approx 0.237$.
220
MediumMCQ
$25^{\circ} C$ તાપમાને બે બાષ્પશીલ પ્રવાહી $A$ અને $B$ ના બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $50 \ Torr$ અને $100 \ Torr$ છે. જો પ્રવાહી મિશ્રણમાં $A$ નો મોલ અંશ $0.3$ હોય,તો બાષ્પ કલામાં પ્રવાહી $B$ નો મોલ અંશ $\frac{x}{17}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય $...$ છે.
A
$140$
B
$89$
C
$14$
D
$54$

Solution

(C) આપેલ છે: $P_A^{\circ} = 50 \ Torr$,$P_B^{\circ} = 100 \ Torr$,$X_A = 0.3$,$X_B = 1 - 0.3 = 0.7$.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,આંશિક દબાણ:
$P_A = P_A^{\circ} X_A = 50 \times 0.3 = 15 \ Torr$.
$P_B = P_B^{\circ} X_B = 100 \times 0.7 = 70 \ Torr$.
કુલ દબાણ $P_{total} = P_A + P_B = 15 + 70 = 85 \ Torr$.
બાષ્પ કલામાં $B$ નો મોલ અંશ $(y_B)$:
$y_B = \frac{P_B}{P_{total}} = \frac{70}{85} = \frac{14}{17}$.
$\frac{x}{17}$ સાથે સરખાવતા,$x = 14$ મળે છે.
221
MediumMCQ
જ્યારે $25^{\circ} \ C$ તાપમાને $100 \ g$ પાણીમાં ઘન $A$ નો ચોક્કસ જથ્થો ઓગાળીને મંદ દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ શુદ્ધ પાણીના બાષ્પદબાણ કરતા અડધું થઈ જાય છે. શુદ્ધ પાણીનું બાષ્પદબાણ $23.76 \ mm \ Hg$ છે. ઉમેરવામાં આવેલ દ્રાવ્ય $A$ ના મોલની સંખ્યા $...........$ છે (નજીકનો પૂર્ણાંક).
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$6$

Solution

(D) અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો: $\frac{P^{0} - P_{s}}{P^{0}} = \frac{n_{A}}{n_{A} + n_{solvent}}$.
અહીં $P_{s} = \frac{P^{0}}{2}$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{P^{0} - P^{0}/2}{P^{0}} = \frac{n_{A}}{n_{A} + n_{solvent}} \implies \frac{1}{2} = \frac{n_{A}}{n_{A} + n_{solvent}}$.
આથી $n_{A} + n_{solvent} = 2n_{A}$,એટલે કે $n_{A} = n_{solvent}$.
પાણીના મોલ $(n_{solvent})$ = $\frac{100 \ g}{18 \ g/mol} = 5.55 \ mol$.
તેથી,$n_{A} = 5.55 \ mol$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં જવાબ $6$ મળે છે.
222
MediumMCQ
બે પદાર્થો $A$ અને $B$ નું વાયુમય મિશ્રણ,$0.8 \ atm$ ના કુલ દબાણ હેઠળ આદર્શ પ્રવાહી દ્રાવણ સાથે સંતુલનમાં છે. બાષ્પ કલામાં પદાર્થ $A$ નો મોલ અંશ $0.5$ છે અને પ્રવાહી કલામાં $0.2$ છે. શુદ્ધ પ્રવાહી $A$ નું બાષ્પ દબાણ $...... \ atm$ છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક)
A
$1$
B
$0$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) ડાલ્ટનના આંશિક દબાણના નિયમ મુજબ,$A$ નું આંશિક દબાણ $P_A = Y_A \times P_{total}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $Y_A = 0.5$ અને $P_{total} = 0.8 \ atm$,તેથી $P_A = 0.5 \times 0.8 = 0.4 \ atm$.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,$P_A = P_A^0 \times X_A$,જ્યાં $X_A$ એ પ્રવાહી કલામાં મોલ અંશ છે.
આપેલ છે કે $X_A = 0.2$,તેથી $0.4 = P_A^0 \times 0.2$.
તેથી,$P_A^0 = \frac{0.4}{0.2} = 2 \ atm$.
223
MediumMCQ
પ્રવાહી $X$ અને $Y$ ને મિશ્ર કરીને બનાવેલા આદર્શ દ્રાવણના ઘટકોના મોલ અંશના વિધેય તરીકે કુલ બાષ્પ દબાણનો આલેખ કેવો મળે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,પ્રવાહી $X$ અને $Y$ ના આદર્શ દ્રાવણ માટે:
$p_X = p_X^0 \chi_X$
$p_Y = p_Y^0 \chi_Y = p_Y^0 (1 - \chi_X)$
ડાલ્ટનના આંશિક દબાણના નિયમ મુજબ,કુલ બાષ્પ દબાણ $p_T$ છે:
$p_T = p_X + p_Y$
$p_T = p_X^0 \chi_X + p_Y^0 (1 - \chi_X)$
$p_T = p_Y^0 + (p_X^0 - p_Y^0) \chi_X$
આ સમીકરણ $p_T$ અને $\chi_X$ વચ્ચેનો રેખીય સંબંધ દર્શાવે છે,જે $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં ઢાળ $(p_X^0 - p_Y^0)$ છે અને આંતરછેદ $p_Y^0$ છે.
આમ,કુલ બાષ્પ દબાણ વિરુદ્ધ $X$ ના મોલ અંશનો આલેખ એક સીધી રેખા મળે છે.
224
MediumMCQ
$108 \, g$ પાણીમાં $18 \, g$ અબાષ્પશીલ સંયોજન ઓગળેલું છે. $100^{\circ} C$ તાપમાને,દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ $750 \, mm \, Hg$ છે. જો સંયોજનનું સુયોજન કે વિયોજન થતું ન હોય,તો સંયોજનનું મોલર દળ $g \, mol^{-1}$ માં શોધો.
A
$128$
B
$182$
C
$152$
D
$228$

Solution

(D) બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડાનું સૂત્ર: $\frac{p_0 - p_s}{p_0} = \chi_2 = \frac{n_2}{n_1 + n_2}$.
આપેલ છે: $p_0 = 760 \, mm \, Hg$ ($100^{\circ} C$ પર),$p_s = 750 \, mm \, Hg$,$w_2 = 18 \, g$,$w_1 = 108 \, g$,$M_1 = 18 \, g \, mol^{-1}$.
$n_1 = \frac{108}{18} = 6 \, mol$.
$n_2 = \frac{18}{M_2}$.
સૂત્ર $\frac{760 - 750}{760} = \frac{n_2}{n_1 + n_2} \approx \frac{n_2}{n_1}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{10}{760} = \frac{18/M_2}{6}$.
$\frac{1}{76} = \frac{3}{M_2}$.
$M_2 = 3 \times 76 = 228 \, g \, mol^{-1}$.
225
MediumMCQ
$300 \ K$ તાપમાને બે શુદ્ધ પ્રવાહીઓ $A$ અને $B$ ના બાષ્પદબાણ અનુક્રમે $100 \ mm \ Hg$ અને $500 \ mm \ Hg$ છે. જો $A$ અને $B$ ના મિશ્રણમાં કુલ બાષ્પદબાણ $300 \ mm \ Hg$ હોય,તો પ્રવાહી અને બાષ્પ કલામાં $A$ ના મોલ અંશ અનુક્રમે કેટલા હશે?
A
$1 / 2$ અને $1 / 10$
B
$1 / 4$ અને $1 / 6$
C
$1 / 4$ અને $1 / 10$
D
$1 / 2$ અને $1 / 6$

Solution

(D) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,કુલ બાષ્પદબાણ $p_T$ નીચે મુજબ મળે છે:
$p_T = x_A p_A^{\circ} + x_B p_B^{\circ}$
$x_B = 1 - x_A$ હોવાથી:
$p_T = x_A p_A^{\circ} + (1 - x_A) p_B^{\circ}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$300 = x_A(100) + (1 - x_A)(500)$
$300 = 100x_A + 500 - 500x_A$
$400x_A = 200$
$x_A = 1 / 2$
આમ,પ્રવાહી કલામાં $A$ ના મોલ અંશ $1 / 2$ છે.
બાષ્પ કલામાં $A$ ના મોલ અંશ $(y_A)$ નીચે મુજબ મળે છે:
$y_A = \frac{p_A}{p_T} = \frac{x_A p_A^{\circ}}{p_T}$
$y_A = \frac{(1 / 2) \times 100}{300} = \frac{50}{300} = 1 / 6$
તેથી,પ્રવાહી અને બાષ્પ કલામાં $A$ ના મોલ અંશ અનુક્રમે $1 / 2$ અને $1 / 6$ છે.
226
MediumMCQ
$651 \ g$ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HOCH_2CH_2OH)$ ને $363 \ K$ તાપમાને $1.5 \ kg$ પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે. $363 \ K$ તાપમાને શુદ્ધ પાણીનું બાષ્પ દબાણ $0.7 \ atm$ છે. આદર્શ દ્રાવણ વર્તણૂક ધારતા,દ્રાવણ પર પાણીનું બાષ્પ દબાણ ($atm$ માં) કેટલું હશે?
A
$0.57$
B
$0.62$
C
$0.65$
D
$0.68$

Solution

(B) ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HOCH_2CH_2OH)$ નું આણ્વીય દળ $62 \ g/mol$ છે.
ઇથિલિન ગ્લાયકોલના મોલ $(n_{solute}) = \frac{651 \ g}{62 \ g/mol} = 10.5 \ mol$.
પાણીના મોલ $(n_{solvent}) = \frac{1500 \ g}{18 \ g/mol} \approx 83.33 \ mol$.
બાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{P^{\circ} - P}{P^{\circ}} = \frac{n_{solute}}{n_{solute} + n_{solvent}}$.
$\frac{0.7 - P}{0.7} = \frac{10.5}{10.5 + 83.33} = \frac{10.5}{93.83} \approx 0.1119$.
$0.7 - P = 0.7 \times 0.1119 \approx 0.0783$.
$P = 0.7 - 0.0783 = 0.6217 \ atm$.
આમ,બાષ્પ દબાણ $0.62 \ atm$ ની નજીક છે.
227
MediumMCQ
પાણીના બાષ્પ દબાણમાં $25 \ \%$ ઘટાડો કરવા માટે $1000 \ g$ પાણીમાં ઓગળવા માટે જરૂરી યુરિયા $(NH_2CONH_2)$ નું દળ $...... \ g$ છે. (નજીકનો પૂર્ણાંક) આપેલ છે: $N, C, O$ અને $H$ ના મોલર દળ અનુક્રમે $14, 12, 16$ અને $1 \ g \ mol^{-1}$ છે.
A
$1112$
B
$1113$
C
$1114$
D
$1111$

Solution

(D) બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો નીચે મુજબ છે: $\frac{P^0 - P_s}{P_s} = \frac{n_2}{n_1} = \frac{0.25 P^0}{0.75 P^0} = \frac{1}{3}$.
અહીં,$n_2 = \frac{x}{60}$ (યુરિયાના મોલ) અને $n_1 = \frac{1000}{18}$ (પાણીના મોલ).
$\frac{x/60}{1000/18} = \frac{1}{3}$ $\Rightarrow x = \frac{1000 \times 60}{18 \times 3} = \frac{60000}{54} \approx 1111.11 \ g$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં જવાબ $1111 \ g$ છે.
228
MediumMCQ
$100 \ g$ પાણીમાં ગ્લુકોઝનું કેટલું વજન ઓગાળવું જોઈએ જેથી બાષ્પ દબાણમાં $0.20 \ mm \ Hg$ નો ઘટાડો થાય ($g$ માં)? (ધારો કે મંદ દ્રાવણ બને છે) આપેલ છે: ઓરડાના તાપમાને શુદ્ધ પાણીનું બાષ્પ દબાણ $54.2 \ mm \ Hg$ છે. ગ્લુકોઝનું મોલર દળ $180 \ g \ mol^{-1}$ છે.
A
$4.69$
B
$3.59$
C
$2.59$
D
$3.69$

Solution

(D) મંદ દ્રાવણ માટે,બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો નીચે મુજબ છે: $\frac{P^0 - P_s}{P^0} = \frac{n}{N}$
જ્યાં $P^0 - P_s = 0.20 \ mm \ Hg$,$P^0 = 54.2 \ mm \ Hg$,$n$ એ ગ્લુકોઝના મોલ છે,અને $N$ એ પાણીના મોલ છે.
$N = \frac{100 \ g}{18 \ g \ mol^{-1}} = 5.55 \ mol$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{0.20}{54.2} = \frac{w / 180}{100 / 18}$.
$\frac{0.20}{54.2} = \frac{w \times 18}{180 \times 100}$.
$w = \frac{0.20 \times 180 \times 100}{54.2 \times 18} = \frac{3600}{975.6} \approx 3.69 \ g$.
229
MediumMCQ
$25^{\circ} \ C$ તાપમાને ગ્લુકોઝના $30 \%$ $(w/v)$ જલીય દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ $...... \ mm \ Hg$ છે. [આપેલ છે: ગ્લુકોઝના $30 \%$ $(w/v)$ જલીય દ્રાવણની ઘનતા $1.2 \ g \ cm^{-3}$ છે અને શુદ્ધ પાણીનું બાષ્પદબાણ $24 \ mm \ Hg$ છે.] (ગ્લુકોઝનું મોલર દળ $180 \ g \ mol^{-1}$ છે.)
A
$23$
B
$22$
C
$21$
D
$24$

Solution

(A) બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો $\frac{P^{\circ} - P_{s}}{P_{s}} = \frac{n_{solute}}{n_{solvent}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $30 \% \ (w/v)$ દ્રાવણ એટલે $100 \ mL$ દ્રાવણમાં $30 \ g$ ગ્લુકોઝ.
દ્રાવણનું દળ $= \text{ઘનતા} \times \text{કદ} = 1.2 \ g \ cm^{-3} \times 100 \ mL = 120 \ g$.
દ્રાવક (પાણી) નું દળ $= 120 \ g - 30 \ g = 90 \ g$.
ગ્લુકોઝના મોલ $(n_{solute})$ $= \frac{30 \ g}{180 \ g \ mol^{-1}} = \frac{1}{6} \ mol \approx 0.1667 \ mol$.
પાણીના મોલ $(n_{solvent})$ $= \frac{90 \ g}{18 \ g \ mol^{-1}} = 5 \ mol$.
સૂત્ર $\frac{24 - P_{s}}{P_{s}} = \frac{0.1667}{5} = 0.03334$ નો ઉપયોગ કરતા.
$24 - P_{s} = 0.03334 \ P_{s} \implies 24 = 1.03334 \ P_{s}$.
$P_{s} = \frac{24}{1.03334} \approx 23.22 \ mm \ Hg$. નજીકની પૂર્ણાંક કિંમત $23 \ mm \ Hg$ છે.
230
MediumMCQ
$27^{\circ} C$ તાપમાને શુદ્ધ બેન્ઝીન અને મિથાઈલ બેન્ઝીનનું બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $80 \ Torr$ અને $24 \ Torr$ છે. સમાન તાપમાને આ બે પ્રવાહીઓના સમાન મોલર મિશ્રણ (આદર્શ દ્રાવણ) સાથે સંતુલનમાં રહેલી બાષ્પ કલામાં મિથાઈલ બેન્ઝીનનો મોલ અંશ. . . . . . .$\times 10^{-2}$ (નજીકનો પૂર્ણાંક) છે.
A
$20$
B
$25$
C
$23$
D
$30$

Solution

(C) મિશ્રણ સમાન મોલર હોવાથી,પ્રવાહી કલામાં બેન્ઝીન $(X_B)$ અને મિથાઈલ બેન્ઝીન $(X_M)$ ના મોલ અંશ $0.5$ છે.
મિથાઈલ બેન્ઝીનનું આંશિક બાષ્પ દબાણ $P_M = X_M \times P^{\circ}_M = 0.5 \times 24 \ Torr = 12 \ Torr$ છે.
બેન્ઝીનનું આંશિક બાષ્પ દબાણ $P_B = X_B \times P^{\circ}_B = 0.5 \times 80 \ Torr = 40 \ Torr$ છે.
કુલ બાષ્પ દબાણ $P_{\text{total}} = P_M + P_B = 12 \ Torr + 40 \ Torr = 52 \ Torr$ છે.
બાષ્પ કલામાં મિથાઈલ બેન્ઝીનનો મોલ અંશ $(Y_M)$ $Y_M = \frac{P_M}{P_{\text{total}}}$ દ્વારા મળે છે.
$Y_M = \frac{12}{52} \approx 0.2307$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,$Y_M \approx 23 \times 10^{-2}$.
231
MediumMCQ
જ્યારે દ્રાવકમાં અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવકનું બાષ્પદબાણ $10 \ mm \ Hg$ જેટલું ઘટે છે. દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનો મોલ અંશ $0.2$ છે. જો બાષ્પદબાણમાં ઘટાડો $20 \ mm \ Hg$ હોય,તો દ્રાવકનો મોલ અંશ કેટલો હશે?
A
$0.6$
B
$0.4$
C
$0.2$
D
$0.8$

Solution

(A) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો એ દ્રાવ્યના મોલ અંશ જેટલો હોય છે: $\frac{P^{\circ} - P}{P^{\circ}} = X_{\text{solute}}$.
$P^{\circ} - P \propto X_{\text{solute}}$ હોવાથી,$10 \propto 0.2$ થાય.
$20 \ mm \ Hg$ ના ઘટાડા માટે,દ્રાવ્યનો નવો મોલ અંશ $(X'_{\text{solute}})$ થશે: $20 \propto X'_{\text{solute}}$.
આમ,$X'_{\text{solute}} = \frac{20}{10} \times 0.2 = 0.4$.
દ્રાવકનો મોલ અંશ $X_{\text{solvent}} = 1 - X'_{\text{solute}} = 1 - 0.4 = 0.6$ થશે.
232
DifficultMCQ
બે બાષ્પશીલ પ્રવાહી ઘટકો $1$ અને $2$ ના દ્વિઅંગી દ્રાવણનો વિચાર કરો. $x_1$ અને $y_1$ એ અનુક્રમે પ્રવાહી અને બાષ્પ કલામાં ઘટક $1$ ના મોલ અંશ છે. $\frac{1}{x_1}$ વિરુદ્ધ $\frac{1}{y_1}$ ના રેખીય આલેખનો ઢાળ અને આંતરછેદ અનુક્રમે નીચે મુજબ છે:
A
$\frac{P_1^0}{P_2^0}, \frac{P_2^0-P_1^0}{P_2^0}$
B
$\frac{P_2^0}{P_1^0}, \frac{P_1^0-P_2^0}{P_2^0}$
C
$\frac{P_1^0}{P_2^0}, \frac{P_1^0-P_2^0}{P_2^0}$
D
$\frac{P_2^0}{P_1^0}, \frac{P_2^0-P_1^0}{P_2^0}$

Solution

(A) બે બાષ્પશીલ પ્રવાહી $1$ અને $2$ ના દ્વિઅંગી દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ:
$P_T = P_1^0 x_1 + P_2^0 x_2 = P_1^0 x_1 + P_2^0 (1 - x_1) = P_2^0 + x_1 (P_1^0 - P_2^0)$
ડાલ્ટનના નિયમ મુજબ,$P_1 = P_T y_1$,જ્યાં $P_1 = P_1^0 x_1$.
તેથી,$P_T y_1 = P_1^0 x_1 \implies P_T = \frac{P_1^0 x_1}{y_1}$.
$P_T$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$P_2^0 + x_1 (P_1^0 - P_2^0) = \frac{P_1^0 x_1}{y_1}$
બંને બાજુ $x_1 P_2^0$ વડે ભાગતા:
$\frac{P_2^0}{x_1} + \frac{P_1^0 - P_2^0}{P_2^0} = \frac{P_1^0}{P_2^0 y_1}$
$Y = mX + c$ ના સ્વરૂપમાં ગોઠવતા,જ્યાં $Y = \frac{1}{x_1}$ અને $X = \frac{1}{y_1}$:
$\frac{1}{x_1} = \left( \frac{P_1^0}{P_2^0} \right) \frac{1}{y_1} + \left( \frac{P_2^0 - P_1^0}{P_2^0} \right)$
$Y = mX + c$ સાથે સરખાવતા,ઢાળ $\frac{P_1^0}{P_2^0}$ છે અને આંતરછેદ $\frac{P_2^0 - P_1^0}{P_2^0}$ છે.
233
MediumMCQ
$1 \ mole$ બાષ્પશીલ પ્રવાહી $A$ ને $3 \ moles$ બાષ્પશીલ પ્રવાહી $B$ સાથે મિશ્ર કરીને એક દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે. શુદ્ધ $A$ નું બાષ્પ દબાણ $200 \ mm \ Hg$ છે અને દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ $500 \ mm \ Hg$ છે. શુદ્ધ $B$ નું બાષ્પ દબાણ અને દ્રાવણનો સૌથી ઓછો બાષ્પશીલ ઘટક અનુક્રમે છે $:$
A
$1400 \ mm \ Hg, A$
B
$1400 \ mm \ Hg, B$
C
$600 \ mm \ Hg, B$
D
$600 \ mm \ Hg, A$

Solution

(D) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ $P_{S} = P_{A}^{o} \cdot X_{A} + P_{B}^{o} \cdot X_{B}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $n_{A} = 1 \ mole$,$n_{B} = 3 \ moles$,$P_{A}^{o} = 200 \ mm \ Hg$,$P_{S} = 500 \ mm \ Hg$.
મોલ અંશ $X_{A} = 0.25$ અને $X_{B} = 0.75$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $500 = (200 \times 0.25) + (P_{B}^{o} \times 0.75)$.
$500 = 50 + 0.75 \cdot P_{B}^{o}$.
$450 = 0.75 \cdot P_{B}^{o} \Rightarrow P_{B}^{o} = 600 \ mm \ Hg$.
અહીં $P_{A}^{o} < P_{B}^{o}$ હોવાથી,ઘટક $A$ સૌથી ઓછો બાષ્પશીલ છે.
234
MediumMCQ
વિધાન $:-$ પ્રવાહીનું બાષ્પ દબાણ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવાથી વધે છે.
કારણ $:-$ પ્રવાહીના બાષ્પીભવનનો દર સપાટીના ક્ષેત્રફળના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
A
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી $NOT$ છે.
C
વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
વિધાન ખોટું છે પરંતુ કારણ સાચું છે.

Solution

(D) બાષ્પ દબાણ એ માત્રાત્મક ગુણધર્મ નથી અને તે પ્રવાહીની સપાટીના ક્ષેત્રફળથી સ્વતંત્ર છે. તે ફક્ત પ્રવાહીના સ્વભાવ અને તાપમાન પર આધાર રાખે છે. તેથી,વિધાન ખોટું છે.
જોકે,બાષ્પીભવનનો દર ખરેખર પ્રવાહીની સપાટીના ક્ષેત્રફળના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે,કારણ કે બાષ્પ અવસ્થામાં જવા માટે વધુ અણુઓ સપાટી પર ખુલ્લા હોય છે. તેથી,કારણ સાચું છે.
235
MediumMCQ
ચોક્કસ તાપમાને જ્યારે પાણીમાં ગ્લુકોઝની અમુક માત્રા ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે આ દ્રાવણ માટે બાષ્પદબાણમાં ઘટાડો $0.6 \ mm \ Hg$ જોવા મળે છે. જો આ ગ્લુકોઝના દ્રાવણની મોલાલિટી $(\frac{1}{18}) \ mol \ kg^{-1}$ હોય,તો તેનું બાષ્પદબાણ કેટલું હશે ($mm \ Hg$ માં)?
A
$200$
B
$300$
C
$600$
D
$720$

Solution

(C) બાષ્પદબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડાનું સૂત્ર: $\frac{\Delta P}{P^o} = m \times \frac{M_A}{1000}$ છે.
અહીં $\Delta P = 0.6 \ mm \ Hg$,$m = \frac{1}{18} \ mol \ kg^{-1}$,અને $M_A = 18 \ g \ mol^{-1}$ છે.
સૂત્ર મુજબ,$P_s = \frac{\Delta P \times 1000}{M_A \times m} = \frac{0.6 \times 1000}{18 \times (1/18)} = 600 \ mm \ Hg$.
236
EasyMCQ
જો બે પદાર્થો $A$ અને $B$ માટે $P_{A}^{\circ} : P_{B}^{\circ} = 1 : 2$ હોય અને દ્રાવણમાં તેમના મોલ અંશનો ગુણોત્તર $1 : 2$ હોય,તો બાષ્પ કલામાં $A$ ના મોલ અંશ કેટલા થાય?
A
$0.33$
B
$0.25$
C
$0.20$
D
$0.52$

Solution

(C) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પ કલામાં ઘટક $A$ ના મોલ અંશ $(Y_A)$ નીચે મુજબ છે:
$Y_A = \frac{P_A}{P_{total}} = \frac{X_A P_A^{\circ}}{X_A P_A^{\circ} + X_B P_B^{\circ}}$
આપેલ છે:
$P_A^{\circ} : P_B^{\circ} = 1 : 2 \implies P_B^{\circ} = 2 P_A^{\circ}$
$X_A : X_B = 1 : 2 \implies X_B = 2 X_A$
આ કિંમતો મૂકતા:
$Y_A = \frac{X_A P_A^{\circ}}{X_A P_A^{\circ} + (2 X_A)(2 P_A^{\circ})}$
$Y_A = \frac{X_A P_A^{\circ}}{X_A P_A^{\circ} + 4 X_A P_A^{\circ}}$
$Y_A = \frac{X_A P_A^{\circ}}{5 X_A P_A^{\circ}} = \frac{1}{5} = 0.2$
237
MediumMCQ
શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ $0.70 \ atm$ છે. જ્યારે તેમાં અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય $A$ ઓગળવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ $0.35 \ atm$ થાય છે. દ્રાવ્ય $A$ નો મોલ અંશ કેટલો થશે$:-$
A
$0.40$
B
$0.20$
C
$0.50$
D
$0.60$

Solution

(C) અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ધરાવતા દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પ દબાણમાં થતો સાપેક્ષ ઘટાડો એ દ્રાવ્યના મોલ અંશ જેટલો હોય છે.
સૂત્ર: $\frac{P^o - P_s}{P^o} = X_A$
જ્યાં:
$P^o = 0.70 \ atm$ (શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ)
$P_s = 0.35 \ atm$ (દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ)
$X_A$ = દ્રાવ્ય $A$ નો મોલ અંશ
કિંમતો મૂકતા:
$X_A = \frac{0.70 - 0.35}{0.70}$
$X_A = \frac{0.35}{0.70}$
$X_A = 0.50$
238
MediumMCQ
શુદ્ધ બેન્ઝીન અને ટોલ્યુઈનનું બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $160 \ torr$ અને $60 \ torr$ છે. બેન્ઝીન અને ટોલ્યુઈનના સમાન મોલર દ્રાવણના સંપર્કમાં રહેલી બાષ્પ કલામાં ટોલ્યુઈનનો મોલ અંશ કેટલો હશે?
A
$0.50$
B
$0.60$
C
$0.27$
D
$0.73$

Solution

(C) આપેલ છે: $P_{benzene}^{\circ} = 160 \ torr$,$P_{toluene}^{\circ} = 60 \ torr$.
દ્રાવણ સમાન મોલર હોવાથી,મોલ અંશ $x_{benzene} = 0.5$ અને $x_{toluene} = 0.5$ છે.
બેન્ઝીનનું આંશિક દબાણ $P_{benzene} = P_{benzene}^{\circ} \times x_{benzene} = 160 \times 0.5 = 80 \ torr$.
ટોલ્યુઈનનું આંશિક દબાણ $P_{toluene} = P_{toluene}^{\circ} \times x_{toluene} = 60 \times 0.5 = 30 \ torr$.
કુલ દબાણ $P_{total} = P_{benzene} + P_{toluene} = 80 + 30 = 110 \ torr$.
બાષ્પ કલામાં ટોલ્યુઈનનો મોલ અંશ $(Y_{toluene})$ $Y_{toluene} = \frac{P_{toluene}}{P_{total}} = \frac{30}{110} \approx 0.27$ છે.
239
MediumMCQ
જો પ્રવાહી $B$ નો મોલ અંશ $0.4$ હોય અને શુદ્ધ બાષ્પશીલ પ્રવાહી $A$ નું બાષ્પ દબાણ $400 \ mm \ Hg$ હોય,તો આપેલ તાપમાને શુદ્ધ બાષ્પશીલ પ્રવાહી $B$ નું બાષ્પ દબાણ ગણો. દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ $P_{total} = 600 \ mm \ Hg$ છે. ($mm \ Hg$ માં)
A
$750$
B
$800$
C
$850$
D
$900$

Solution

(D) બે બાષ્પશીલ પ્રવાહીઓના દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,$P_{total} = P_A^o x_A + P_B^o x_B$.
આપેલ છે: $x_B = 0.4$,તેથી $x_A = 1 - 0.4 = 0.6$.
આપેલ છે: $P_A^o = 400 \ mm \ Hg$ અને $P_{total} = 600 \ mm \ Hg$.
કિંમતો મૂકતા: $600 = (400 \times 0.6) + (P_B^o \times 0.4)$.
$600 = 240 + 0.4 P_B^o$.
$0.4 P_B^o = 600 - 240 = 360$.
$P_B^o = \frac{360}{0.4} = 900 \ mm \ Hg$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
240
MediumMCQ
જો બાષ્પશીલ પ્રવાહી $B$ નો મોલ અંશ $0.4$ અને બાષ્પ દબાણ $900 \ mm \ Hg$ હોય,તો આપેલ તાપમાને બાષ્પશીલ પ્રવાહી $A$ નું બાષ્પ દબાણ ગણો. [દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ $P_{total} = 600 \ mm \ Hg$ છે] ($mm \ Hg$ માં)
A
$450$
B
$560$
C
$500$
D
$400$

Solution

(D) બે બાષ્પશીલ પ્રવાહી $A$ અને $B$ ના દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ:
$P_{total} = P_A^0 \chi_A + P_B^0 \chi_B$
આપેલ છે:
$P_B^0 = 900 \ mm \ Hg$
$\chi_B = 0.4$
$P_{total} = 600 \ mm \ Hg$
$\chi_A = 1 - 0.4 = 0.6$
$600 = P_A^0(0.6) + (900)(0.4)$
$600 = P_A^0(0.6) + 360$
$P_A^0(0.6) = 240$
$P_A^0 = 400 \ mm \ Hg$
241
MediumMCQ
જો આપેલ તાપમાને દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ,શુદ્ધ પ્રવાહી $A$ નું બાષ્પ દબાણ અને શુદ્ધ પ્રવાહી $B$ નું બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $500 \ mmHg$,$400 \ mmHg$ અને $575 \ mmHg$ હોય,તો દ્રાવણમાં શુદ્ધ પ્રવાહી $B$ નો મોલ અંશ ગણો.
A
$0.43$
B
$0.57$
C
$0.62$
D
$0.38$

Solution

(B) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ $P_{total} = P_A^0 x_A + P_B^0 x_B$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $P_{total} = 500 \ mmHg$,$P_A^0 = 400 \ mmHg$,$P_B^0 = 575 \ mmHg$.
કારણ કે $x_A + x_B = 1$,આપણે $x_A = 1 - x_B$ લખી શકીએ.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $500 = 400(1 - x_B) + 575x_B$.
$500 = 400 - 400x_B + 575x_B$.
$500 - 400 = 175x_B$.
$100 = 175x_B$.
$x_B = \frac{100}{175} = \frac{4}{7} \approx 0.57$.
242
DifficultMCQ
$2 \ g$ દ્રાવ્યને $50 \ g$ બેન્ઝીનમાં ઓગાળીને અબાષ્પશીલ દ્રાવ્યનું દ્રાવણ બનાવવામાં આવે છે. જો $25^{\circ} C$ તાપમાને શુદ્ધ બેન્ઝીનનું બાષ્પદબાણ $640 \ mmHg$ હોય,તો દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ ગણો. [બેન્ઝીનનું આણ્વીય દળ $= 78 \ g \ mol^{-1}$,દ્રાવ્યનું આણ્વીય દળ $= 64 \ g \ mol^{-1}$] ($mm \ Hg$ માં)
A
$600.21$
B
$604.52$
C
$608.64$
D
$612.83$

Solution

(C) અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ: $\frac{P^0 - P}{P^0} = \frac{W_2 \times M_1}{M_2 \times W_1}$
આપેલ છે: $W_2 = 2 \ g$,$W_1 = 50 \ g$,$M_2 = 64 \ g \ mol^{-1}$,$M_1 = 78 \ g \ mol^{-1}$,$P^0 = 640 \ mm \ Hg$
$\frac{640 - P}{640} = \frac{2 \times 78}{64 \times 50}$
$\frac{640 - P}{640} = 0.04875$
$640 - P = 31.2$
$P = 608.8 \ mm \ Hg$
સૌથી નજીકનું મૂલ્ય $608.64 \ mm \ Hg$ છે.
243
EasyMCQ
ઓરડાના તાપમાને $2 \ mol$ બાષ્પશીલ પ્રવાહી $A$ અને $3 \ mol$ બાષ્પશીલ પ્રવાહી $B$ ના મિશ્રણ ધરાવતા દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ ગણો. $(P_{A}^{\circ} = 420 \ mm \ Hg, P_{B}^{\circ} = 610 \ mm \ Hg)$ ($mm \ Hg$ માં)
A
$600$
B
$570$
C
$534$
D
$480$

Solution

(C) નો મોલ અંશ $x_A = \frac{n_A}{n_A + n_B} = \frac{2}{2+3} = 0.4$ છે.
$B$ નો મોલ અંશ $x_B = \frac{n_B}{n_A + n_B} = \frac{3}{2+3} = 0.6$ છે.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,દ્રાવણનું કુલ બાષ્પદબાણ $P_{\text{total}} = P_{A}^{\circ} x_A + P_{B}^{\circ} x_B$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $P_{\text{total}} = (420 \times 0.4) + (610 \times 0.6)$
$P_{\text{total}} = 168 + 366 = 534 \ mm \ Hg$.
244
MediumMCQ
દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ,શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ અને દ્રાવણમાં તેના મોલ અંશ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$P_1 = P_1^* x_1$
B
$P_1^* = P_1 x_1$
C
$P_1 = P_1^* x_2$
D
$P_1^* = P_1 x_2$

Solution

(A) દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ $(P_1)$,શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ $(P_1^*)$ અને દ્રાવણમાં દ્રાવકના મોલ અંશ $(x_1)$ વચ્ચેનો સંબંધ આદર્શ દ્રાવણ માટે રાઉલ્ટના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
રાઉલ્ટનો નિયમ જણાવે છે કે:
$P_1 = P_1^* \cdot x_1$
જ્યાં:
-$P_1$ એ દ્રાવણમાં દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ છે,
-$P_1^*$ એ શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ છે,
-$x_1$ એ દ્રાવણમાં દ્રાવકના મોલ અંશ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
245
MediumMCQ
$1 \ mol$ $\text{અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ધરાવતા } 36 \ g \text{ પાણીમાં બનેલા દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ કેટલું હશે } \left(P_1^0 = 32 \ mm \ Hg\right) (mm \ Hg \text{ માં})?$
A
$8.14$
B
$12.31$
C
$16.08$
D
$21.33$

Solution

(D) $\text{આપેલ છે: } n_2 = 1 \ mol \text{ (દ્રાવ્ય)}, w_1 = 36 \ g \text{ (દ્રાવક)}, P_1^0 = 32 \ mm \ Hg$.
$\text{પાણીના મોલ } (n_1) = \frac{36 \ g}{18 \ g/mol} = 2 \ mol$.
$\text{અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ: } \frac{P_1^0 - P_1}{P_1^0} = \frac{n_2}{n_1 + n_2}$.
$\text{કિંમતો મૂકતા: } \frac{32 - P_1}{32} = \frac{1}{2 + 1} = \frac{1}{3}$.
$3(32 - P_1) = 32$.
$96 - 3P_1 = 32$.
$3P_1 = 96 - 32 = 64$.
$P_1 = \frac{64}{3} = 21.33 \ mm \ Hg$.
246
MediumMCQ
જો શુદ્ધ દ્રાવક અને દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $240 \ mm Hg$ અને $216 \ mm Hg$ હોય,તો દ્રાવણમાં દ્રાવકનો મોલ અંશ કેટલો થાય?
A
$0.9$
B
$0.1$
C
$0.6$
D
$0.4$

Solution

(A) આપેલ છે: શુદ્ધ દ્રાવકનું બાષ્પ દબાણ,$P_1^0 = 240 \ mm Hg$.
દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ,$P_1 = 216 \ mm Hg$.
રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડો એ દ્રાવ્યના મોલ અંશ $(x_2)$ જેટલો હોય છે:
$\frac{P_1^0 - P_1}{P_1^0} = x_2$
$\frac{240 - 216}{240} = x_2$
$x_2 = \frac{24}{240} = 0.1$
દ્રાવકનો મોલ અંશ $(x_1)$ $x_1 = 1 - x_2$ દ્વારા મળે છે.
$x_1 = 1 - 0.1 = 0.9$.
247
MediumMCQ
$16.2 \ g$ પાણીમાં ઓગળેલા $0.1 \ mol$ અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ધરાવતા દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ કેટલું હશે ($mm \ Hg$ માં)? $(P_1^{\circ} = 32 \ mm \ Hg)$
A
$21.6$
B
$28.8$
C
$15.7$
D
$18.1$

Solution

(B) અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ: $\frac{P^{\circ} - P_s}{P^{\circ}} = X_{\text{solute}}$
અહીં,$P^{\circ} = 32 \ mm \ Hg$,$n_{\text{solute}} = 0.1 \ mol$.
દ્રાવક (પાણી) ના મોલની સંખ્યા $n_{\text{solvent}} = \frac{16.2 \ g}{18 \ g/mol} = 0.9 \ mol$ છે.
દ્રાવ્યનો મોલ અંશ $X_{\text{solute}} = \frac{n_{\text{solute}}}{n_{\text{solute}} + n_{\text{solvent}}} = \frac{0.1}{0.1 + 0.9} = \frac{0.1}{1.0} = 0.1$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{32 - P_s}{32} = 0.1$.
$32 - P_s = 32 \times 0.1 = 3.2$.
$P_s = 32 - 3.2 = 28.8 \ mm \ Hg$.
248
MediumMCQ
$1.8 \times 10^{-2} \ kg \ H_2O$ માં ઓગળેલા $0.1 \ mol$ દ્રાવ્ય ધરાવતા દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ કેટલું હશે ($mm \ Hg$ માં)? $(P_1^0 = 24 \ mm \ Hg)$
A
$12.40$
B
$18.12$
C
$15.72$
D
$21.84$

Solution

(D) બાષ્પ દબાણમાં સાપેક્ષ ઘટાડાનું સૂત્ર: $\frac{P_1^0 - P_s}{P_1^0} = X_{\text{solute}} = \frac{n_{\text{solute}}}{n_{\text{solute}} + n_{\text{solvent}}}$
પાણીનું દળ $= 1.8 \times 10^{-2} \ kg = 18 \ g$.
પાણીના મોલ $(n_{\text{solvent}})$ $= \frac{18 \ g}{18 \ g/mol} = 1 \ mol$.
આપેલ છે $n_{\text{solute}} = 0.1 \ mol$ અને $P_1^0 = 24 \ mm \ Hg$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{24 - P_s}{24} = \frac{0.1}{0.1 + 1} = \frac{0.1}{1.1} = \frac{1}{11}$.
$24 - P_s = \frac{24}{11} \approx 2.18 \ mm \ Hg$.
$P_s = 24 - 2.18 = 21.82 \ mm \ Hg \approx 21.84 \ mm \ Hg$.
249
MediumMCQ
$1 \ mol$ અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય ધરાવતા $36 \ g$ પાણીમાં બનાવેલા દ્રાવણનું બાષ્પદબાણ કેટલું હશે ($mm \ Hg$ માં)? $(P_1^0 = 400 \ mm \ Hg)$
A
$334$
B
$267$
C
$240$
D
$284$

Solution

(B) અબાષ્પશીલ દ્રાવ્ય માટે રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ: $\frac{P_1^0 - P_s}{P_1^0} = X_{\text{solute}} = \frac{n_{\text{solute}}}{n_{\text{solute}} + n_{\text{water}}}$.
પાણીના મોલની સંખ્યા $(n_{\text{water}})$ = $\frac{36 \ g}{18 \ g/mol} = 2 \ mol$.
આપેલ છે $n_{\text{solute}} = 1 \ mol$ અને $P_1^0 = 400 \ mm \ Hg$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{400 - P_s}{400} = \frac{1}{1 + 2} = \frac{1}{3}$.
$400 - P_s = \frac{400}{3} = 133.33 \ mm \ Hg$.
$P_s = 400 - 133.33 = 266.67 \ mm \ Hg \approx 267 \ mm \ Hg$.
250
MediumMCQ
સમાન તાપમાને $1 \ m$ જલીય $KI$ દ્રાવણના બાષ્પ દબાણમાં વધારો કરવા માટે નીચેનામાંથી કયો ફેરફાર કરવો જોઈએ?
A
$0.1 \ m$ $NaCl$ દ્રાવણ ઉમેરવું
B
$0.5 \ m$ $Na_2SO_4$ દ્રાવણ ઉમેરવું
C
પાણી ઉમેરવું
D
$1 \ m$ $KI$ દ્રાવણ ઉમેરવું

Solution

(C) દ્રાવણનું બાષ્પ દબાણ દ્રાવકના મોલ અંશ પર આધાર રાખે છે. રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,$P_{sol} = X_{solvent} \times P^0_{solvent}$.
જલીય દ્રાવણમાં પાણી ઉમેરવાથી દ્રાવ્યની સાપેક્ષમાં દ્રાવકનું પ્રમાણ વધે છે,જેનાથી દ્રાવકના મોલ અંશ $(X_{solvent})$ માં વધારો થાય છે.
ચોક્કસ તાપમાને $P^0_{solvent}$ (શુદ્ધ પાણીનું બાષ્પ દબાણ) અચળ હોવાથી,$X_{solvent}$ માં વધારો થવાથી દ્રાવણના બાષ્પ દબાણમાં વધારો થાય છે.
વધુ દ્રાવ્ય ઉમેરવાથી (જેમ કે વિકલ્પ $A$,$B$,અને $D$ માં) દ્રાવકના મોલ અંશમાં ઘટાડો થશે,પરિણામે બાષ્પ દબાણ ઘટશે.

Solutions — Lowering of vapour pressure · Frequently Asked Questions

1Are these Solutions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Solutions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.