Out breeding Devices Questions in Gujarati

(B) $F_1$ સંકર અને તેના કોઈપણ એક પિતૃ વચ્ચેના સંકરણને બેકક્રોસ (Backcross) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે $F_1$ સંકરનું સંકરણ પ્રભાવી સમયુગ્મી પિતૃ સાથે કરવામાં આવે,ત્યારે તેને ખાસ કરીને આઉટક્રોસ (Outcross) કહેવાય છે.
તેનાથી વિપરીત,જ્યારે $F_1$ સંકરનું સંકરણ પ્રચ્છન્ન સમયુગ્મી પિતૃ સાથે કરવામાં આવે,ત્યારે તેને કસોટી સંકરણ (Test cross) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$F_1$ સંતતિનું પ્રભાવી સમયુગ્મી પિતૃ સાથેનું સંકરણ એ આઉટક્રોસ છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં,સ્વપરાગનયન ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન સમયુગ્મી સંતતિના ઉત્પાદન તરફ દોરી જાય છે. આ પ્રક્રિયાને અંતઃસંવર્ધન (Inbreeding) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અંતઃસંવર્ધન સમયુગ્મતામાં વધારો કરે છે,જે વનસ્પતિ સંવર્ધન કાર્યક્રમોમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pure lines) વિકસાવવા માટે આવશ્યક છે. તેથી,અંતઃસંવર્ધન એ સ્વપરાગનયન સાથે સંકળાયેલ યોગ્ય શબ્દ છે.

(C) પર-ફલન એ દ્વિલિંગી (hermaphrodite) સજીવોમાં આનુવંશિક વિવિધતા સુનિશ્ચિત કરવાની એક પદ્ધતિ છે. પ્રોટેન્ડ્રી (Protandry) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં નર પ્રજનન અંગો (શુક્રપિંડ) માદા પ્રજનન અંગો (અંડપિંડ) પહેલા પરિપક્વ થાય છે. તેવી જ રીતે,પ્રોટોગાયની (Protogyny) માં અંડપિંડ શુક્રપિંડ પહેલા પરિપક્વ થાય છે. કારણ કે જનનકોષો એકસાથે પરિપક્વ થતા નથી,તેથી સ્વ-ફલન અટકે છે અને પર-ફલનને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(D) સ્વ-પરાગનયન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પરાગરજ એક જ પુષ્પના અથવા એક જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
પર-પરાગિત જાતિઓમાં સતત સ્વ-પરાગનયન થવાથી હાનિકારક પ્રભાવી જનીનો એકત્રિત થાય છે, જે વસ્તીની ક્ષમતા અને જોમ ઘટાડે છે.
આ ઘટનાને $Inbreeding \text{ } depression$ (અંતઃસંવર્ધન દબાણ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત, $Heterosis$ (સંકર ઓજસ) એ પર-સંવર્ધનનું પરિણામ છે અને $Hybridisation$ (સંકરણ) એ બે આનુવંશિક રીતે અલગ વ્યક્તિઓ વચ્ચે સંકરણ કરવાની પ્રક્રિયા છે.

(A) સતત સ્વ-પરાગનયનને કારણે સમયુગ્મી અવસ્થામાં હાનિકારક પ્રભાવી જનીનો એકત્રિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા વસ્તીમાં જનીનિક વિવિધતા ઘટાડે છે.
પરિણામે,સંતતિની ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો થાય છે,જેને અંતઃસંવર્ધન દબાણ (Inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે.

(B) સ્વ-અસંગતતા એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક જનીનિક પ્રક્રિયા છે જે સમાન પુષ્પ અથવા સમાન વનસ્પતિના અન્ય પુષ્પો પર પરાગરજના અંકુરણને અટકાવીને સ્વ-પરાગનયન અને સ્વ-ફલનને અટકાવે છે.
$I$. તે સ્વ-પરાગરજની સફળતાને અટકાવીને પર-પરાગનયન સુનિશ્ચિત કરે છે.
$II$. તે સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવા માટેની એક પ્રયુક્તિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$III$. તે સ્વ-ફલનને અટકાવે છે, તેથી વિધાન $III$ ખોટું છે કારણ કે તે તેને સુનિશ્ચિત કરતું નથી.
$IV$. તે એક જનીનિક નિયંત્રણ પ્રક્રિયા છે જે સ્વ-ફલનને અટકાવે છે.
તેથી, વિધાનો $I, II,$ અને $IV$ સાચા છે.

(A) સમકાલપક્વતા (Homogamy) એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં પુષ્પના નર પ્રજનન અંગ (પરાગાશય) અને માદા પ્રજનન અંગ (સ્ત્રીકેસરનું પરાગાસન) એકસાથે પરિપક્વ થાય છે. આ સુમેળ સ્વ-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(D) એકસદની વનસ્પતિઓ એવી હોય છે જેમાં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર જોવા મળે છે.
કારણ કે નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ છોડ પર હોવાથી,વનસ્પતિ સ્વફલન (Autogamy) કે એક જ છોડના બે પુષ્પો વચ્ચે પરાગનયન (Geitonogamy) કરી શકતી નથી.
તેથી,એકસદની સ્થિતિ સ્વફલન અને સપુષ્પીય પરાગનયન બંનેને અટકાવે છે.

(D) પપૈયું એ એકલિંગી (dioecious) વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર ઉગે છે.
કારણ કે નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ છોડ પર હોય છે,તેથી સ્વ-પરાગનયન (સ્વફલન અને સપુષ્પીય પરાગનયન) અશક્ય છે.
તેથી,પરાગનયનનો એકમાત્ર શક્ય પ્રકાર બે અલગ-અલગ છોડ વચ્ચેનું પર-પરાગનયન છે,જેને પરફલન (Xenogamy) કહેવામાં આવે છે.

(D) આઉટબ્રીડિંગ પ્રયુક્તિઓ (Outbreeding devices) એવી પદ્ધતિઓ છે જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓ સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવા અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરે છે. તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પરાગરજ મુક્ત થવાનો સમય અને સ્ત્રીકેસરનું ગ્રહણશીલ હોવાનો સમય એકસમાન ન હોવો (Dichogamy).
$2$. પરાગાશય અને સ્ત્રીકેસરનું અલગ-અલગ સ્થાને ગોઠવાયેલ હોવું (Herkogamy).
$3$. સ્વ-અસંગતતા (Self-incompatibility) (એક જનીનિક પદ્ધતિ જે સ્વ-પરાગરજને અંડકોષનું ફલન કરતા અટકાવે છે).
$4$. એકલિંગી પુષ્પોનું નિર્માણ.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવા માટેની પ્રયુક્તિઓ છે.

(D) એરંડા અને મકાઈ જેવી એકસદની વનસ્પતિઓમાં,નર અને માદા બંને પ્રકારના પુષ્પો એક જ વનસ્પતિ પર જોવા મળે છે.
$1$. સ્વફલન (Autogamy) અટકે છે કારણ કે પુષ્પો એકલિંગી હોય છે.
$2$. સપુષ્પીય પરાગનયન (Geitonogamy) અટકાવી શકાતું નથી કારણ કે નર અને માદા બંને પુષ્પો એક જ વનસ્પતિ પર હાજર હોય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે સપુષ્પીય પરાગનયન (Geitonogamy) અટકાવી શકાતું નથી.

(B) સહપકવતા એ દ્વિલિંગી પુષ્પોમાં જોવા મળતી એવી સ્થિતિ છે જેમાં પુંકેસર (પરાગાશય) અને સ્ત્રીકેસર (પરાગાસન) અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે.
આ સમયના તફાવતને કારણે સ્વ-પરાગનયન (સ્વફલન) અટકે છે અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન મળે છે.
તેથી,તે આનુવંશિક વિવિધતા જાળવવા માટે એક બહિઃસંવર્ધન પ્રયુક્તિ (outbreeding device) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) આઉટબ્રીડિંગ પ્રયુક્તિઓ એ વનસ્પતિઓમાં સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવા અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિકસિત થયેલી પદ્ધતિઓ છે.
$1$. પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપીને,આ પ્રયુક્તિઓ બહિઃસંકરણને સરળ બનાવે છે.
$2$. સતત સ્વ-પરાગનયનને કારણે અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) સર્જાય છે,જે વનસ્પતિની જીવનક્ષમતા અને તંદુરસ્તી ઘટાડે છે.
$3$. સ્વ-પરાગનયનને અટકાવીને,આ પ્રયુક્તિઓ અંતઃસંકરણ દબાણમાંથી મુક્તિ અપાવે છે.
તેથી,$B$ અને $C$ બંને આઉટબ્રીડિંગ પ્રયુક્તિઓના સાચા પરિણામો છે.

(D) બહિઃસંવર્ધન પ્રયુક્તિઓ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ દ્વારા સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવા અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપી આનુવંશિક વિવિધતા વધારવા માટે વિકસાવવામાં આવેલી પદ્ધતિઓ છે.
$1$. પૃથક પક્વતા: આ પ્રક્રિયામાં પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે,જે સ્વ-પરાગનયનને અટકાવે છે.
$2$. સ્વ-અસંગતતા: આ એક આનુવંશિક પ્રક્રિયા છે જે સમાન પુષ્પ અથવા સમાન વનસ્પતિના અન્ય પુષ્પોની પરાગરજને અંડકોષનું ફલન કરતા અટકાવે છે.
$3$. વિષમ પરાગવાહિની: આ એવી સ્થિતિ છે જેમાં પુષ્પોમાં પરાગવાહિની અને પુંકેસરની લંબાઈ અલગ-અલગ હોય છે,જે ભૌતિક રીતે સ્વ-પરાગનયનમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
આ તમામ પદ્ધતિઓ સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવાની વ્યૂહરચના હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) અનાત્મપરાગણતા (Herkogamy) એ દ્વિલિંગી પુષ્પોમાં જોવા મળતી એક જનીનિક પ્રયુક્તિ છે,જેમાં પરાગાશય અને પરાગાસન વચ્ચે ભૌતિક અવરોધ હોય છે જે સ્વ-પરાગનયનને અટકાવે છે.
આ અવરોધ રચનાત્મક હોઈ શકે છે,જેમ કે કોઈ પડદો અથવા આચ્છાદન હોવું,અથવા તે અવકાશી હોઈ શકે છે,જ્યાં પરાગાશય અને પરાગાસન અલગ-અલગ સ્થાને અથવા ઊંચાઈએ ગોઠવાયેલા હોય છે,જેના કારણે પરાગરજ માટે તે જ પુષ્પના પરાગાસન સુધી પહોંચવું અશક્ય બને છે.
- વિષમ પરાગવાહિનીમાં પરાગવાહિની અને પુંકેસરની લંબાઈમાં તફાવત હોય છે.
- પૃથક પકવતામાં પરાગાશય અને પરાગાસન અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે.
- સ્વવંધ્યતા એ એક જનીનિક પ્રયુક્તિ છે જે પરાગરજને તે જ પુષ્પના અંડકોષોને ફલિત કરતા અટકાવે છે.

(A) એકસદની વનસ્પતિ એક જ છોડ પર નર અને માદા બંને પ્રકારના પુષ્પો ધરાવે છે (દા.ત.,દિવેલા અને મકાઈ).
આવી વનસ્પતિઓમાં,સ્વફલન (એક જ પુષ્પમાં થતું પરાગનયન) વિવિધ પદ્ધતિઓ જેવી કે હર્કોગેમી અથવા ડાયકોગેમી દ્વારા અટકાવી શકાય છે.
જોકે,ગેઈટેનોગેમી (એક જ વનસ્પતિના બે અલગ પુષ્પો વચ્ચે થતું પરાગનયન) અટકાવી શકાતું નથી કારણ કે નર પુષ્પની પરાગરજ તે જ વનસ્પતિના માદા પુષ્પના પરાગાસન સુધી સરળતાથી પહોંચી શકે છે.
પરપરાગનયન (અલગ અલગ વનસ્પતિઓ વચ્ચે થતું પરાગનયન) પણ અટકાવી શકાતું નથી કારણ કે તે પરપરાગનયનની એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે.
તેથી,એકસદની વનસ્પતિઓમાં સ્વફલન અટકાવી શકાય છે,પરંતુ ગેઈટેનોગેમી અને પરપરાગનયન અટકાવી શકાતા નથી.

(C) દ્વિસદની વનસ્પતિમાં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર જોવા મળે છે (દા.ત. પપૈયું).
છોડ અલગ હોવાને કારણે,સ્વફલન (એક જ પુષ્પમાં પરાગનયન) અને ગેઈટેનોગેમી (એક જ વનસ્પતિના બે પુષ્પો વચ્ચે પરાગનયન) કુદરતી રીતે અટકી જાય છે.
જોકે,આવી વનસ્પતિઓમાં પરપરાગનયન (xenogamy - અલગ-અલગ છોડ વચ્ચે પરાગનયન) એ પરાગનયનનો એકમાત્ર શક્ય પ્રકાર છે.
તેથી,સ્વફલન અને ગેઈટેનોગેમી અટકાવી શકાય છે,પરંતુ પરપરાગનયન અટકાવી શકાતું નથી.

(B) બાહ્ય સંવર્ધન પ્રયુક્તિઓ એ વનસ્પતિઓ દ્વારા સ્વ-પરાગનયનને અટકાવવા અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિકસાવવામાં આવેલી પદ્ધતિઓ છે.
$1$. પૃથક પકવતા: પરાગાશય અને સ્ત્રીકેસરનું પરાગાસન અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે.
$2$. સ્વ-અસંગતતા: આ એક આનુવંશિક પદ્ધતિ છે જે પરાગરજને તે જ પુષ્પના અંડકોષોને ફલિત કરતા અટકાવે છે.
$3$. વિષમ પરાગવાહિની: પરાગવાહિની અને પુંકેસરની લંબાઈમાં તફાવત હોવાને કારણે સ્વ-પરાગનયન અટકે છે.
$4$. સહપકવતા: આ એવી સ્થિતિ છે જેમાં પુષ્પના પરાગાશય અને પરાગાસન એક જ સમયે પરિપક્વ થાય છે,જે વાસ્તવમાં સ્વ-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપે છે,અટકાવતું નથી.
તેથી,સહપકવતા એ બાહ્ય સંવર્ધન પ્રયુક્તિ નથી.

(B) દ્વિસદની વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર જોવા મળે છે.
દરેક છોડ પર માત્ર એક જ પ્રકારના પ્રજનન અંગો (પુકેસર અથવા સ્ત્રીકેસર) હોવાથી,ઉત્પન્ન થતા પુષ્પો એકલિંગી હોય છે.
આ પ્રક્રિયા એક પ્રકારની બહિઃસંવર્ધન પ્રયુક્તિ (outbreeding device) છે જે સ્વફલન (autogamy) અને ગેઈટોનોગેમી (geitonogamy) ને અટકાવે છે.

(D) સ્વ-અસંગતતા (Self-incompatibility) એ એક જનીનિક ક્રિયાવિધિ છે જે સ્ત્રીકેસરમાં પરાગરજના અંકુરણ અથવા પરાગનલિકાના વિકાસને અવરોધીને સ્વ-પરાગ (તે જ પુષ્પ અથવા તે જ વનસ્પતિના અન્ય પુષ્પની પરાગરજ) ને અંડકોને ફલિત થતા અટકાવે છે. આ વનસ્પતિઓમાં પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપવા અને જનીનિક વિવિધતા જાળવવા માટેનું એક મુખ્ય બહિઃસંવર્ધન સાધન છે.

(D) સપુષ્પી વનસ્પતિઓએ સ્વ-પરાગનયનને રોકવા અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઘણી પદ્ધતિઓ વિકસાવી છે,જેને બહિઃસંવર્ધન પ્રયુક્તિઓ કહેવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે સતત સ્વ-પરાગનયનથી અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) થાય છે,જે સંતતિની આનુવંશિક વિવિધતા અને ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે.
બહિઃસંવર્ધન પ્રયુક્તિઓના ઉદાહરણો:
$1$. ભિન્નકાલપક્વતા (Dichogamy): પરાગાશય અને સ્ત્રીકેસર અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે.
$2$. હર્કોગેમી (Herkogamy): પરાગાશય અને સ્ત્રીકેસરની ગોઠવણી એવી હોય છે કે સ્વ-પરાગનયન અટકે છે.
$3$. સ્વ-અસંગતતા (Self-incompatibility): એક આનુવંશિક પદ્ધતિ જે પરાગરજને તે જ પુષ્પ કે તે જ વનસ્પતિના અન્ય પુષ્પને ફલિત કરતા અટકાવે છે.
$4$. એકલિંગી પુષ્પોનું નિર્માણ.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) એકસદની વનસ્પતિઓમાં,નર અને માદા બંને પ્રકારના પુષ્પો એક જ વનસ્પતિ પર જોવા મળે છે.
જો પુષ્પો એકલિંગી હોય,તો વનસ્પતિ સ્વ-ફલન (Autogamy) કરી શકતી નથી કારણ કે નર પુષ્પની પરાગરજ તે જ પુષ્પના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન સુધી પહોંચી શકતી નથી (કારણ કે તેમાં જરૂરી પ્રજનન અંગનો અભાવ હોય છે).
જો કે,નર પુષ્પની પરાગરજ તે જ વનસ્પતિ પર રહેલા માદા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થળાંતરિત થઈ શકે છે,જેને સહપુષ્પી પરાગનયન (Geitonogamy) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,એકલિંગી પુષ્પો ધરાવતી એકસદની વનસ્પતિઓ સ્વ-ફલનને અટકાવે છે પરંતુ સહપુષ્પી પરાગનયનને અટકાવતી નથી.

(C) સ્વ-પરાગનયન માટે નર અને માદા પ્રજનન અંગોનું એક જ સમયે પરિપક્વ થવું (સમકાલપક્વતા) અથવા પુષ્પોનું બંધ રહેવું (સંવૃત પુષ્પતા) જરૂરી છે. દ્વિલિંગીપણું સ્વ-પરાગનયન માટેની સંભાવના પૂરી પાડે છે. પુંકેસરપક્વતા (Protandry) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં પુંકેસરચક્ર (નર ભાગ) સ્ત્રીકેસરચક્ર (માદા ભાગ) કરતા વહેલા પરિપક્વ થાય છે,જે સ્વ-પરાગનયનને અટકાવે છે અને પર-પરાગનયનને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપે છે.

(D) વિધાન $I$ ખોટું છે. વિષમરૂપી પુષ્પો (જેમ કે Primula) માં વિષમવર્તિકાગ્રતા (heterostyly) જોવા મળે છે,જેમાં સ્વ-પરાગનયનને રોકવા માટે પરાગાશય અને પરાગાસન અલગ-અલગ સ્તરે હોય છે,સમાન સ્તરે નહીં.
વિધાન $II$ સાચું છે. તમાકુમાં સ્વ-અસંગતતા (self-incompatibility) જોવા મળે છે,જે એક જનીનિક પદ્ધતિ છે જે સમાન પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજના અંકુરણ અથવા પરાગનલિકાની વૃદ્ધિને અટકાવીને સ્વ-ફલનને અટકાવે છે.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે સ્વ-અસંગતતા એ એક એવી પ્રયુક્તિ છે જે અંતઃસંકરણ (inbreeding) ને અટકાવે છે,બહિઃસંકરણને નહીં.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે સ્વ-અસંગતતા એ ખરેખર એક આનુવંશિક ક્રિયાવિધિ છે જે તે જ પુષ્પ અથવા તે જ વનસ્પતિના અન્ય પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજના અંકુરણને અટકાવે છે,જેનાથી પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. પ્રોટેન્ડ્રી: આ સ્થિતિમાં,પુંકેસર સ્ત્રીકેસર કરતાં વહેલા પરિપક્વ થાય છે. આ સૂર્યમુખીમાં જોવા મળે છે $(i-c)$.
$ii$. પ્રીપોટન્સી: અન્ય ફૂલની પરાગરજ તે જ ફૂલની પરાગરજ કરતાં સ્ત્રીકેસર પર વધુ ઝડપથી અંકુરિત થાય છે. આ સફરજનમાં જોવા મળે છે $(ii-d)$.
$iii$. સ્વ-વંધ્યત્વ: આ સ્થિતિમાં,જનીનિક અસંગતતાને કારણે પરાગરજ તે જ ફૂલના સ્ત્રીકેસર પર અંકુરિત થવામાં નિષ્ફળ જાય છે. આ તમાકુમાં જોવા મળે છે $(iii-b)$.
$iv$. હર્કોગેમી: આ સ્વ-પરાગનયનને રોકવા માટેની એક યાંત્રિક રચના છે જેમાં સ્ત્રીકેસર અને પુંકેસર એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે પરાગરજ સ્ત્રીકેસર સુધી પહોંચી શકતી નથી. આ કેલોટ્રોપિસમાં જોવા મળે છે $(iv-a)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $i-c, ii-d, iii-b, iv-a$ છે.

(A) હર્કોગેમી એ દ્વિલિંગી પુષ્પોમાં જોવા મળતી એક યાંત્રિક રચના છે જે નર $(anther)$ અને માદા $(stigma)$ પ્રજનન અંગો વચ્ચે ભૌતિક અવરોધ ઊભો કરીને સ્વ-પરાગનયનને અટકાવે છે. આ અવકાશી અલગતા એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે તે જ પુષ્પની પરાગરજ સરળતાથી સ્ત્રીકેસર સુધી પહોંચી શકતી નથી,જેનાથી પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(C) વિષમવર્તિકાગ્રતા (Heterostyly) એ પુષ્પોમાં જોવા મળતી એક સ્થિતિ છે જેમાં પરાગવાહિની અને પુંકેસરની લંબાઈ અલગ-અલગ હોય છે. આ રચનાત્મક ગોઠવણી સ્વ-પરાગનયન $(autogamy)$ ને અટકાવવા અને પર-પરાગનયન $(xenogamy)$ ને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની એક પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે એક પુષ્પની પરાગરજ સરળતાથી તે જ પુષ્પના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન સુધી ન પહોંચે,જેનાથી બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થળાંતર થાય છે અને આમ $xenogamy$ ને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(C) ભિન્નકાલપક્વતા (Dichogamy) એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક બહિઃસંકરણ પ્રયુક્તિ છે,જેમાં પુષ્પના પુંકેસર (નર પ્રજનન અંગો) અને સ્ત્રીકેસર (માદા પ્રજનન અંગો) અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા સ્વ-પરાગનયનને અટકાવે છે અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તે બે સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે: પુંકેસરપક્વતા (Protandry - પરાગાશય સ્ત્રીકેસર પહેલા પરિપક્વ થાય છે) અને સ્ત્રીકેસરપક્વતા (Protogyny - સ્ત્રીકેસર પરાગાશય પહેલા પરિપક્વ થાય છે).

(B) ક્લેઇસ્ટોગેમસ (સંવૃત) પુષ્પો એવા પુષ્પો છે જે ક્યારેય ખુલતા નથી. આવા પુષ્પોમાં પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે. જ્યારે બંધ પુષ્પકલિકાઓમાં પરાગાશયનું સ્ફોટન થાય છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે. આમ,ક્લેઇસ્ટોગેમસ પુષ્પો હંમેશા સ્વ-પરાગિત હોય છે કારણ કે તેમાં પર-પરાગનયનની કોઈ શક્યતા હોતી નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) પુષ્પના પરાગાસન અને પરાગાશય અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય તે ઘટનાને $Dichogamy$ (ભિન્નકાલપક્વતા) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે તે જ પુષ્પની પરાગરજ તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર અંકુરિત ન થઈ શકે,જેનાથી સ્વ-પરાગનયન અટકે છે.
પરિણામે,આ પ્રક્રિયા પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેને સરળ બનાવે છે,જે સંતતિમાં આનુવંશિક વિવિધતા વધારે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $1$. એકસદની વનસ્પતિઓ $(i)$ માં એક જ છોડ પર નર અને માદા બંને પુષ્પો હોય છે. આ રચના સ્વફલન (autogamy) ને અટકાવે છે પરંતુ ગેટોનોગેમી (geitonogamy) ને અટકાવતી નથી. તેના ઉદાહરણોમાં દિવેલા અને મકાઈ $(y)$ નો સમાવેશ થાય છે.
$2$. દ્વિસદની વનસ્પતિઓ (ii) માં નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર હોય છે. આ રચના સ્વફલન અને ગેટોનોગેમી બંનેને અટકાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં પપૈયું અને ખજૂરી $(x)$ નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. તેથી,સાચી જોડ છે: (i - q,y) અને (ii - p,x).