Mix Examples -Reproduction in Organisms Questions in Gujarati

(D) $1$. અલિંગી પ્રજનન ક્લોન ઉત્પન્ન કરે છે, જે પિતૃ સાથે આનુવંશિક અને બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે. તેથી, વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. આદુમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન પ્રકાંડ (rhizome) દ્વારા થાય છે, ભૂસ્તારિકા (offset) દ્વારા નહીં. તેથી, વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. અગેવ (Agave) માં પ્રજનન પત્રપ્રકલિકાઓ (bulbils) દ્વારા થાય છે, પ્રકાંડ (rhizome) દ્વારા નહીં. તેથી, વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. જળકુંભી $(Eichhornia \text{ crassipes})$ ને 'બંગાળનું આતંક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે ભૂસ્તારિકા (offset) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે. તેથી, વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(D) સજીવોમાં યુગ્મનજનો વિકાસ એ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે જે નક્કી કરે છે કે ભ્રૂણ કેવી રીતે નવા સજીવમાં વિકસિત થશે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે બે પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે:
$1$. સજીવ કયા પ્રકારનું જીવનચક્ર અનુસરે છે (દા.ત.,એકવિધ,દ્વિવિધ અથવા એક-દ્વિવિધ જીવનચક્ર).
$2$. પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ કે જેમાં સજીવ રહે છે,જે યુગ્મનજના અસ્તિત્વ અને વૃદ્ધિની વ્યૂહરચના નક્કી કરે છે.
તેથી,જીવનચક્રનો પ્રકાર અને પર્યાવરણ બંને યુગ્મનજના આગળના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) ખોટી જોડી ઓળખવા માટે,આપણે અર્ધસૂત્રીકોષ $(2n)$ અને જન્યુ $(n)$ માં રંગસૂત્રોની સંખ્યાની સરખામણી કરવી જોઈએ:
$1$. મકાઈ: અર્ધસૂત્રીકોષ $(2n)$ માં $20$ રંગસૂત્રો હોય છે. આ સાચું છે.
$2$. બટાટા: અર્ધસૂત્રીકોષ $(2n)$ માં $48$ રંગસૂત્રો હોય છે,તેથી જન્યુ $(n)$ માં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે. આ સાચું છે.
$3$. ડુંગળી: અર્ધસૂત્રીકોષ $(2n)$ માં $16$ રંગસૂત્રો હોય છે,તેથી જન્યુ $(n)$ માં $8$ રંગસૂત્રો હોય છે. આ સાચું છે.
$4$. સફરજન: અર્ધસૂત્રીકોષ $(2n)$ માં $34$ રંગસૂત્રો હોય છે. વિકલ્પમાં $39$ આપેલ છે,જે ખોટું છે. તેથી,'સફરજન - અર્ધસૂત્રીકોષમાં $39$ રંગસૂત્રો' એ ખોટી જોડી છે.

(B) લિંગી પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનની સરખામણીમાં એક વિસ્તૃત,જટિલ અને ધીમી પ્રક્રિયા છે,ઝડપી નહીં. તેથી,વિધાન $(II)$ ખોટું છે. વિધાન $(I)$ અને $(III)$ સાચા છે કારણ કે લિંગી પ્રજનનમાં જન્યુઓનું જોડાણ થઈને યુગ્મનજ બને છે અને સંતતિમાં આનુવંશિક ભિન્નતાઓ જોવા મળે છે,તેથી તેઓ તેમના પિતૃઓ જેવા સમાન હોતા નથી.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ કણીબીજાણુ (Conidia) એ $Penicillium$ $(q)$ માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ છે.
$(2)$ કલિકા (Buds) એ $Hydra$ $(p)$ માં અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ તરીકે જોવા મળે છે.
$(3)$ જેમ્યુલ્સ (Gemmules) એ વાદળી (Sponge) $(s)$ માં જોવા મળતી આંતરિક કલિકાઓ છે જે અલિંગી પ્રજનનમાં મદદ કરે છે.
$(4)$ દ્વિભાજન (Binary fission) એ $Amoeba$ $(r)$ માં અલિંગી પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
તેથી,સાચી જોડ $(1-q), (2-p), (3-s), (4-r)$ છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન વિવિધ વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
$1$. બટાટામાં 'આંખ' દ્વારા પ્રજનન થાય છે, જે કક્ષકલિકાઓ છે.
$2$. આદુમાં ભૂગર્ભીય પ્રકાંડ દ્વારા પ્રજનન થાય છે જેને પ્રકાંડકંદ (Rhizome) કહેવાય છે.
$3$. અગેવમાં પત્રકલિકા (Bulbil) દ્વારા પ્રજનન થાય છે, જે માંસલ કલિકાઓ છે.
$4$. જળકુંભી (Eichhornia) માં ભૂસ્તારિકા (Offset) દ્વારા પ્રજનન થાય છે, પર્ણકલિકાઓ દ્વારા નહીં. પર્ણકલિકાઓ એ બ્રાયોફિલમ જેવી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી, $\text{જળકુંભી } - \text{પર્ણકલિકાઓ}$ ની જોડી ખોટી છે.

(D) બાહ્ય ફલન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં જન્યુઓનું મિલન સજીવના શરીરની બહાર, સામાન્ય રીતે પાણી જેવા બાહ્ય માધ્યમમાં થાય છે.
આ પ્રકારનું ફલન જલીય સજીવોમાં સામાન્ય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{લીલ}$ અને $\text{માછલી}$ (ખાસ કરીને અસ્થિમત્સ્ય) બાહ્ય ફલન દર્શાવે છે, જ્યાં નર અને માદા બંને જન્યુઓને ફલનની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા માટે આસપાસના પાણીના માધ્યમમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે.
પક્ષીઓ, સસ્તન પ્રાણીઓ અને સરીસૃપ સામાન્ય રીતે અંતઃ ફલન દર્શાવે છે.

(A) વિધાન $(a)$ સાચું છે: વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ સહિતના તમામ સજીવો તેમના જીવનચક્રમાં ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓમાંથી પસાર થાય છે: જુવેનાઈલ તબક્કો (વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક તબક્કો),પ્રજનન તબક્કો અને જીર્ણતા (વૃદ્ધત્વ) તબક્કો.
વિધાન $(b)$ સાચું છે: આ ત્રણ તબક્કાઓ વચ્ચેનું સંક્રમણ અંતઃસ્ત્રાવો અને અમુક પર્યાવરણીય પરિબળો વચ્ચેની આંતરક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. પ્રજનન તબક્કાની શરૂઆત અને ત્યારબાદ જીર્ણતા તરફના સંક્રમણને ઉત્તેજિત કરવામાં અંતઃસ્ત્રાવો મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) સંયોગમન (Syngamy) એ દ્વિકીય યુગ્મનજ બનાવવા માટે નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણની પ્રક્રિયા છે. તે એકકીય જન્યુઓ બનવાની પ્રક્રિયા નથી. એકકીય જન્યુઓના નિર્માણને જન્યુજનન (Gametogenesis) કહેવામાં આવે છે. તેથી,'સંયોગમન - એકકીય જન્યુઓનું નિર્માણ' જોડી ખોટી છે.

(D) અસંગત વાક્ય $D$ છે. એક પેઢીથી બીજી પેઢીના સજીવો વચ્ચે જાતિની સાતત્યતા જાળવી રાખતી મહત્વપૂર્ણ કડી $zygote$ (યુગ્મનજ) છે,$embryo$ (ભ્રૂણ) નહીં.
$A$ સાચું છે: ફલન પછી,અંડાશય ફળમાં વિકસે છે.
$B$ સાચું છે: યુગ્મનજનો વિકાસ સજીવના જીવનચક્ર અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દ્વારા નક્કી થાય છે.
$C$ સાચું છે: એકકીય જીવનચક્ર ધરાવતા સજીવોમાં,યુગ્મનજ અર્ધીકરણ પામીને એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે પછી નવા સજીવોમાં વિકસે છે.

(C) અપત્યપ્રસવી સજીવોમાં,યુગ્મનજનો વિકાસ માદા સજીવના શરીરની અંદર થાય છે.
આ આંતરિક વિકાસ એક સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,જે ભ્રૂણને બાહ્ય પર્યાવરણીય જોખમો અને શિકારીઓથી સુરક્ષિત રાખે છે.
વધુમાં,માદા સજીવ યોગ્ય ભ્રૂણીય કાળજી અને પોષણ પૂરું પાડે છે,જે અંડપ્રસવી સજીવોની તુલનામાં સંતતિના અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની શક્યતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. કલિકાસર્જન એ $Yeast$ $(Saccharomyces)$ માં અલિંગી પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
$2$. દ્વિભાજન એ $Amoeba$ માં પ્રજનનનું મુખ્ય સ્વરૂપ છે.
$3$. $Gemmules$ એ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે વાદળી (દા.ત.,$Spongilla$) માં બનતી આંતરિક કલિકાઓ છે,$Chlamydomonas$ માં નહીં. $Chlamydomonas$ ઝૂસ્પોર (ચલ બીજાણુ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$4$. $Conidia$ એ $Penicillium$ માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ છે.

(C) દ્વિલિંગી પ્રાણી (ઉભયલિંગી) એવું સજીવ છે જે નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો ધરાવે છે.
અળસિયું,સ્પોન્જિલા (એક પ્રકારનું વાદળી) અને પટ્ટીકૃમિ એ બધા દ્વિલિંગી સજીવોના ઉદાહરણો છે.
વંદા એકલિંગી (dioecious) પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં નર અને માદા વ્યક્તિગત રીતે અલગ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (વંદો) છે.

(A) $1$. $Penicillium$ અલિંગી બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે જેને કણી બીજાણુ (conidia) કહેવામાં આવે છે.
$2$. કણી બીજાણુઓ અચલિત બીજાણુઓ છે જે બાહ્ય રીતે ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. $Chlamydomonas$ ચલ બીજાણુઓ (zoospores) ઉત્પન્ન કરે છે,જે કશા ધરાવતા ચલિત બીજાણુઓ છે.
$4$. તેથી,$Penicillium$ ના બીજાણુઓ અચલિત હોવાથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(A) $A-$ પ્રોટિસ્ટ અને મોનેરા જેવા એકકોષી સજીવોમાં,કોષ વિભાજન એ જ પ્રજનનની પદ્ધતિ છે,જેમાં પિતૃકોષ વિભાજિત થઈને બે નવા સજીવો બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$R-$ પેરામીશિયમ એક પ્રોટિસ્ટ છે જે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં પિતૃકોષ બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે. આ વિધાન પણ સાચું છે.
પેરામીશિયમ એક પ્રોટિસ્ટ હોવાથી,તેમાં થતું દ્વિભાજન એ વિધાન $A$ માં વર્ણવેલ સામાન્ય પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે. તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(B) સાચી જોડ નક્કી કરવા માટે,આપણે $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ સજીવોની પ્રમાણિત રંગસૂત્ર સંખ્યા જોવી જોઈએ:
$1$. મકાઈ: અર્ધસૂત્રીભાજન કોષ $(2n) = 20$,જન્યુ $(n) = 10$.
$2$. બટાટા: અર્ધસૂત્રીભાજન કોષ $(2n) = 48$,જન્યુ $(n) = 24$.
$3$. ઘરમાખી: અર્ધસૂત્રીભાજન કોષ $(2n) = 12$,જન્યુ $(n) = 6$.
$4$. ઉંદર: અર્ધસૂત્રીભાજન કોષ $(2n) = 42$,જન્યુ $(n) = 21$.
આ વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા:
- વિકલ્પ $A$: મકાઈના અર્ધસૂત્રીભાજન કોષમાં $20$ રંગસૂત્રો હોય છે,$17$ નહીં.
- વિકલ્પ $B$: બટાટાના જન્યુમાં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે. આ સાચું છે.
- વિકલ્પ $C$: ઘરમાખીના અર્ધસૂત્રીભાજન કોષમાં $12$ રંગસૂત્રો હોય છે,$20$ નહીં.
- વિકલ્પ $D$: ઉંદરના જન્યુમાં $21$ રંગસૂત્રો હોય છે,$19$ નહીં.
તેથી,સાચી જોડ બટાટા છે જેમાં તેના જન્યુઓમાં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે.

(B) વિષમજન્યુઓ એવા જન્યુઓ છે જે બાહ્યાકાર રીતે અલગ હોય છે,જેમ કે નર (શુક્રકોષ) અને માદા (અંડકોષ) જન્યુઓ.
ઘણી લીલમાં,જેમ કે $Cladophora$ માં,જન્યુઓ બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે અને તેને સમજન્યુઓ (isogametes) કહેવામાં આવે છે.
$Fucus$ (એક લીલ) અને મનુષ્યો અલગ નર અને માદા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે વિષમજન્યુઓના ઉદાહરણો છે.
તેથી,$Cladophora$ એ એવો સજીવ છે જેમાં વિષમજન્યુઓ હોતા નથી.

(D) જે ઘટનામાં માદા જન્યુ ફલન વગર વિકાસ પામીને નવા સજીવનું નિર્માણ કરે છે, તેને $\text{અસંયોગીજનન}$ $(Parthenogenesis)$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા મધમાખી, રોટિફર્સ, પક્ષીઓની કેટલીક જાતિઓ (જેમ કે ટર્કી) અને કેટલીક ગરોળી જેવા સજીવોમાં જોવા મળે છે.
તેથી, સજીવોનો સાચો સમૂહ $\text{મધમાખી }- \text{રોટિફર્સ }- \text{પક્ષીઓ}$ $(\text{ટર્કી})$ $- \text{કેટલીક}$ $\text{ગરોળી}$ છે.

(D) દ્વિલિંગી પ્રાણી,જેને ઉભયલિંગી (hermaphrodite) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવું સજીવ છે જે નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો ધરાવે છે.
$1$. પટ્ટીકૃમિ,જળો અને વાદળી એ ઉભયલિંગી સજીવોના ઉદાહરણો છે.
$2$. ઉંદર એ એકલિંગી સજીવ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં નર અને માદા વ્યક્તિગત રીતે અલગ હોય છે.
તેથી,ઉંદર એ દ્વિલિંગી પ્રાણી નથી.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે: પશ્ચ-ફલન ઘટનાઓમાં ફલિતાંડના નિર્માણ પછી થતી તમામ પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે ભ્રૂણજનન.
કારણ $(R)$ ખોટું છે: અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેમાં સંતતિનો વિકાસ માદાના શરીરની અંદર થાય છે અને માતા સંતતિને જન્મ આપે છે. જે પ્રાણીઓ ઈંડા મૂકે છે અને જેનો વિકાસ માતાના શરીરની બહાર થાય છે,તેમને અંડપ્રસવી કહેવામાં આવે છે.

(B) $Ophioglossum$ (એક ફર્ન) ના અર્ધસૂત્રીભાજન કોષ (દ્વિતીય કોષ) માં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $1260$ છે. તેથી,તેના જન્યુ (એકકીય કોષ) માં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $1260 / 2 = 630$ થાય છે.
બટાકા ($Solanum$ $tuberosum$) માં અર્ધસૂત્રીભાજન કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $48$ છે. તેથી,તેના જન્યુમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $48 / 2 = 24$ થાય છે.
આમ,સાચા મૂલ્યો અનુક્રમે $630$ અને $24$ છે.

(B) અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ માટેની સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$1$. $p$. જેમ્યુલ્સ: આ વાદળી $(v)$ માં જોવા મળતી આંતરિક કલિકાઓ છે।
$2$. $q$. કણીબીજાણુ: આ પેનિસિલિયમ $(x)$ જેવી ફૂગ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અલિંગી બીજાણુઓ છે।
$3$. $r$. ચલ બીજાણુ: આ ક્લેમિડોમોનાસ $(z)$ જેવી લીલમાં જોવા મળતા કશાધારી, પ્રચલનશીલ બીજાણુઓ છે।
$4$. $s$. કલિકા: આ હાઈડ્રા $(w)$ માં કલિકાસર્જન દરમિયાન જોવા મળતી નાની વૃદ્ધિ છે।
તેથી, સાચી જોડી $p-v, q-x, r-z, s-w$ છે।

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે: ઘણી ફૂગ અને વનસ્પતિઓમાં,'હોમોથેલિક' અને 'મોનોઈશિયસ' જેવા શબ્દો દ્વિલિંગી સ્થિતિ દર્શાવવા માટે વપરાય છે,જેમાં નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો એક જ સજીવમાં હાજર હોય છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે: 'ડાયોઈશિયસ' શબ્દનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓમાં એકલિંગી સ્થિતિનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે,જેમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ સજીવો પર જોવા મળે છે.
તેથી,$A$ અને $R$ બંને સાચા છે.

(A) સજીવો સૌથી કાર્યક્ષમ પ્રજનન વ્યૂહરચના તરફ ઉત્ક્રાંતિ પામે છે.
કેટલાક સજીવો તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પ્રજનન કરે છે (દા.ત.,પેસિફિક સૅલ્મોન માછલી,વાંસ),જ્યારે અન્ય તેમના જીવનકાળ દરમિયાન ઘણી વખત પ્રજનન કરે છે (દા.ત.,મોટાભાગના પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ).
કેટલાક મોટી સંખ્યામાં નાના કદના સંતાનો ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,ઓયસ્ટર,પેલેજિક માછલીઓ),જ્યારે અન્ય ઓછી સંખ્યામાં મોટા કદના સંતાનો ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,પક્ષીઓ,સસ્તન પ્રાણીઓ).
તેથી,પેલેજિક માછલીઓ ઓછી સંખ્યામાં મોટા કદના સંતાનો ઉત્પન્ન કરે છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે તેઓ સામાન્ય રીતે મોટી સંખ્યામાં નાના કદના સંતાનો ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) પ્રજનન એ એક પાયાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવો નવા સજીવો (સંતતિ) ઉત્પન્ન કરે છે જે તેમના પિતૃઓ જેવા જ લક્ષણો ધરાવે છે. તે જાતિની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે. પ્રજનન લિંગી અથવા અલિંગી હોઈ શકે છે,અને તે સજીવોનું એક લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જોકે તે સંપૂર્ણ વ્યાખ્યાયિત લક્ષણ નથી કારણ કે મધમાખી (વર્કર બીઝ) અથવા ખચ્ચર જેવા કેટલાક સજીવો પ્રજનન કરી શકતા નથી.

(D) પ્રજનન એ સજીવોનું એક પાયાનું લક્ષણ છે.
તે મુખ્યત્વે બે સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે: $\text{લિંગી}$ પ્રજનન, જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે, અને $\text{અલિંગી}$ પ્રજનન, જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ થતું નથી.
$\text{પુનઃસર્જન}$ એ અલિંગી પ્રજનનનું એક વિશિષ્ટ સ્વરૂપ છે, જેમાં સજીવ તેના ગુમાવેલા શરીરના ભાગોને ફરીથી ઉગાડી શકે છે અથવા શરીરના ટુકડામાંથી નવો સજીવ વિકસાવી શકે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સજીવોમાં પ્રજનનની પદ્ધતિઓ છે.

(B) $A -$ માનવ પ્રજનન કોષો (જનનકોષો) એકકીય $(n)$ હોય છે,તેમાં $2n$ રંગસૂત્રો હોતા નથી. તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.
$R -$ બધા સજીવો અલિંગી પ્રજનન કરતા નથી; ઘણા સજીવો,જેમાં મનુષ્યોનો સમાવેશ થાય છે,તે લિંગી પ્રજનન કરે છે. તેથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.

(A) $1$. ડુંગળી $(Allium \text{ } cepa)$ એ $Bulb$ (કંદ) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ ભૂગર્ભ પ્રકાંડ રચના દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
$2$. આદું $Rhizomes$ (પ્રકાંડકંદ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે, ચૂષક (sucker) દ્વારા નહીં.
$3$. $Chlamydomonas$ એ $Zoospores$ (ચલ બીજાણુ) દ્વારા પ્રજનન કરે છે, કોનીડીયા દ્વારા નહીં.
$4$. $Yeast$ એ $Budding$ (કલિકાસર્જન) દ્વારા પ્રજનન કરે છે, ઝુસ્પોર્સ દ્વારા નહીં.
તેથી, સાચી જોડ ડુંગળી - કંદ છે.

(B) અલિંગી પ્રજનનમાં,ઉત્પન્ન થતી સંતતિ તેમના પિતૃઓ સાથે અને એકબીજા સાથે જનીનિક અને બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે. આવા જનીનિક રીતે સમાન વ્યક્તિઓને સામૂહિક રીતે $Clone$ (ક્લોન) કહેવામાં આવે છે.

(C) ખોટું વિધાન $C$ છે. $Oomycetes$ (જલ ફૂગનો એક સમૂહ) માં લિંગી પ્રજનન અંડજન્યુક (oogamous) પ્રકારનું હોય છે. અંડજન્યુકતામાં,માદા જન્યુ સામાન્ય રીતે મોટો અને અચલિત (અંડકોષ) હોય છે,જ્યારે નર જન્યુ નાનો અને ચલિત (પુજન્યુ) હોય છે. વિકલ્પ $C$ માં આપેલી માહિતી આ લાક્ષણિકતાઓને ઉલટાવી દે છે,જે ખોટું છે. વિકલ્પો $A$,$B$ અને $D$ એ લીલ અને ફૂગમાં જન્યુઓના પ્રકારો અને પ્રજનન વ્યૂહરચનાઓનું સાચું વર્ણન કરે છે.

(C) $1$. ભૂસ્તારીકા (Offset) એ જળકુંભી $(Eichhornia)$ માં જોવા મળતી વાનસ્પતિક પ્રજનન રચના છે.
$2$. ગાંઠામૂળી (Rhizome) એ કેળ $(Musa)$ માં જોવા મળતી વાનસ્પતિક પ્રજનન રચના છે.
$3$. કણીબીજાણુ (Conidia) એ પેનિસિલિયમ $(Penicillium)$ માં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનન રચના છે.
$4$. દ્વિભાજન (Binary fission) એ અમીબા કે બેક્ટેરિયા જેવા એકકોષી સજીવોમાં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનન પદ્ધતિ છે. સરગાસમ $(Sargassum)$ એ બદામી લીલ છે જે મુખ્યત્વે અવખંડન અથવા લિંગી પ્રજનન દ્વારા પ્રજનન કરે છે, દ્વિભાજન દ્વારા નહીં. તેથી, $\text{દ્વિભાજન } - \text{સરગાસમ}$ ની જોડ ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
બટાકા,કેળ અને આદુમાં,નવા છોડ રૂપાંતરિત પ્રકાંડની ગાંઠો (nodes) માંથી ઉદ્દભવે છે,આંતરગાંઠો (internodes) માંથી નહીં.
- બટાકા: આંખ એ ગાંઠ છે.
- કેળ: પ્રકાંડ ગાંઠ (Rhizome nodes).
- આદુ: પ્રકાંડ ગાંઠ (Rhizome nodes).
- વિકલ્પ $A$ સાચો છે: ક્લોન એ બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન સજીવો છે.
- વિકલ્પ $B$ સાચો છે: ચલબીજાણુ એ કશાધારી,ચલિત રચનાઓ છે.
- વિકલ્પ $D$ સાચો છે: જળકુંભી એ આક્રમક નીંદણ છે જે જળાશયોમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટાડે છે,જેના કારણે જલીય સજીવોનું મૃત્યુ થાય છે.

(A) સાચી જોડી $A$ (ડુંગળી - વજ્રકંદ) છે.
$B$ (આદુ) એ રાઈઝોમ (Rhizome) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,સકર દ્વારા નહીં.
$C$ (ક્લેમિડોમોનાસ) એ ચલ બીજાણુ (Zoospores) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,કોનિડિયા દ્વારા નહીં.
$D$ (ઈસ્ટ) એ કલિકાસર્જન (Budding) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,ચલ બીજાણુ દ્વારા નહીં.

(B) પ્રજનન એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પિતૃઓમાંથી નવા સજીવો ઉત્પન્ન થાય છે.
$Euglena$ (યુગ્લીના) માં આયામ દ્વિભાજન જોવા મળે છે.
$Paramecium$ (પેરામીશિયમ) માં અનુપ્રસ્થ દ્વિભાજન જોવા મળે છે.
$Amoeba$ (અમીબા) સામાન્ય રીતે સાદા દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,પરંતુ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં તે બહુભાજન કરી શકે છે.
$Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) બહુભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $Paramecium \to$ અનુપ્રસ્થ દ્વિભાજન છે.

(B) લિંગી પ્રજનનમાં,ઘટનાઓને ત્રણ તબક્કામાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ફલનપૂર્વ ઘટનાઓ: આમાં જન્યુજનન $(A)$ અને જન્યુ વહન $(B)$ નો સમાવેશ થાય છે.
$2$. ફલન $(C)$: દ્વિતીય યુગ્મનજ $(2n)$ બનાવવા માટે નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ.
$3$. ફલનપશ્ચાત ઘટનાઓ: આમાં યુગ્મનજ નિર્માણ $(D)$ અને ભ્રૂણજનન $(E)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-$ જન્યુજનન,$B-$ જન્યુ વહન,$D-$ યુગ્મનજ નિર્માણ,$E-$ ભ્રૂણજનન છે.

(C) વિધાન $(iii)$ ખોટું છે. પ્રજનન તબક્કાનો સમયગાળો વિવિધ સજીવોમાં તેમની પ્રજાતિ,પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ અને જીવન ઇતિહાસની વ્યૂહરચનાઓને આધારે નોંધપાત્ર રીતે બદલાય છે. તે તમામ સજીવોમાં સમાન હોતો નથી.

(D) અસંયોગીજનન (Parthenogenesis) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અફલિત અંડકોષ નવા સજીવમાં વિકસે છે.
રોટિફર્સ, મધમાખી અને કેટલીક ગરોળીઓ તથા પક્ષીઓ (જેમ કે ટર્કી) જેવા સજીવોમાં, માદા જન્યુ ફલન વગર નવા સજીવ બનાવવા માટે વિકાસ પામે છે.
આ પ્રક્રિયાને અસંયોગીજનન કહેવામાં આવે છે.
તેથી, સાચી જોડી મધમાખી અને અસંયોગીજનન છે.

(A) મૃત્યુ એ એક કુદરતી અને આવશ્યક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવીને જીવનની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
સજીવો દ્વારા સતત પ્રજનન વસ્તીના કદમાં વધારો કરે છે.
જો સજીવો મૃત્યુ ન પામે,તો પૃથ્વી પર ગંભીર ભીડ અને સંસાધનોનો અભાવ સર્જાય.
તેથી,મૃત્યુ એ વધુ પડતી ભીડને રોકવા અને ઇકોસિસ્ટમની સ્થિરતા જાળવવા માટે એક નિયમનકારી પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(D) ક્લોન્સ એ અલિંગી પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જનીનિક રીતે સમાન સજીવો છે,લિંગી પ્રજનન દ્વારા નહીં. તેથી,વિધાન ખોટું છે.
ક્લોનિંગમાં એક જ પિતૃમાંથી સજીવોનું ઉત્પાદન સામેલ છે,જેના પરિણામે સંતતિ પિતૃની ક્લોન હોય છે. આપેલ કારણ પણ વૈજ્ઞાનિક રીતે અચોક્કસ છે કારણ કે તે એવી પ્રક્રિયાઓનું વર્ણન કરે છે જે ક્લોન્સમાં પરિણમતી નથી. આમ,વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

(N/A) પ્રજનન એ તમામ સજીવોનું એક પાયાનું લક્ષણ છે. તે એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવો પોતાના જેવા જ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે. પ્રજનન પૃથ્વી પર વિવિધ જાતિઓનું સાતત્ય જાળવી રાખે છે. જો પ્રજનન ન થાય,તો જાતિઓ લાંબા સમય સુધી અસ્તિત્વ ટકાવી શકશે નહીં અને ટૂંક સમયમાં લુપ્ત થઈ શકે છે.

(A) લિંગી પ્રજનન એ પ્રજનનની વધુ સારી પદ્ધતિ ગણાય છે.
તે બે અલગ-અલગ સજીવો,સામાન્ય રીતે દરેક જાતિના એક,ના $DNA$ ના સંયોજન દ્વારા નવા જનીનિક પ્રકારોના નિર્માણની મંજૂરી આપે છે.
તેમાં નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા એવી સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે જે તેમના પિતૃઓ અથવા એકબીજા સાથે સમાન હોતી નથી.
આ જનીનિક ભિન્નતા સજીવોને સતત બદલાતા અને પડકારજનક વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે.
વધુમાં,તે વધુ યોગ્ય સજીવોના ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે,જે પ્રજાતિના લાંબા ગાળાના અસ્તિત્વને સુનિશ્ચિત કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,અલિંગી પ્રજનનમાં ખૂબ ઓછી અથવા બિલકુલ ભિન્નતા જોવા મળતી નથી.
પરિણામે,ઉત્પન્ન થયેલા સજીવો તેમના પિતૃઓની અને એકબીજાની આબેહૂબ નકલ (ક્લોન) હોય છે,જે તેમને પર્યાવરણીય ફેરફારો સામે ઓછું અનુકૂલનક્ષમ બનાવે છે.

(B) ક્લોન એ બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન વ્યક્તિઓનો સમૂહ છે.
અલિંગી પ્રજનનની પ્રક્રિયામાં,માત્ર એક જ પિતૃ સામેલ હોય છે અને તેમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થતું નથી.
પરિણામે,ઉત્પન્ન થતી સંતતિ તેમના પિતૃને બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન હોય છે અને તેથી તેમને ક્લોન કહેવામાં આવે છે.

(N/A) લિંગી પ્રજનનમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે. આ પ્રક્રિયા બે અલગ પિતૃઓમાંથી $DNA$ ના પુનઃસંયોજન દ્વારા નવા જનીનિક પ્રકારો (variants) બનાવવાની તક આપે છે. આ ભિન્નતાઓ સજીવોને બદલાતી પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી તેમના અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની શક્યતા વધે છે.
જોકે,આ વિધાન હંમેશા સાચું નથી. અમુક સ્થિર પર્યાવરણમાં,અલિંગી પ્રજનન વધુ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,જે સજીવો ચોક્કસ અને બદલાતા ન હોય તેવા પર્યાવરણમાં સારી રીતે સ્થાયી થયેલા હોય છે,તેમને જનીનિક ભિન્નતાની જરૂર હોતી નથી. વધુમાં,લિંગી પ્રજનનની સરખામણીમાં અલિંગી પ્રજનન એ ઝડપી અને ઓછી ઉર્જા વાપરતી પ્રજનન પદ્ધતિ છે.

(N/A)

અલિંગી પ્રજનન દ્વારા સંતતિ	લિંગી પ્રજનન દ્વારા સંતતિ
$1$. અલિંગી પ્રજનનમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થતું નથી. સજીવો એવી સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે જે પિતૃઓ સાથે બાહ્યાકાર અને જનીનિક રીતે સમાન હોય છે.	$1$. લિંગી પ્રજનનમાં બે વ્યક્તિઓમાંથી નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે. સજીવો એવી સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે જે પિતૃઓ સાથે સમાન હોતી નથી.
$2$. આ રીતે ઉત્પન્ન થયેલી સંતતિમાં ભિન્નતાઓ જોવા મળતી નથી અને તેમને ક્લોન (જનીનિક પ્રતિકૃતિ) કહેવામાં આવે છે.	$2$. આ રીતે ઉત્પન્ન થયેલી સંતતિમાં એકબીજાથી અને તેમના પિતૃઓથી ભિન્નતાઓ જોવા મળે છે.

(N/A)

લક્ષણ	લિંગી પ્રજનન	અલિંગી પ્રજનન
$1$. જન્યુઓનું જોડાણ	નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણનો સમાવેશ થાય છે.	જન્યુઓના જોડાણનો સમાવેશ થતો નથી.
$2$. પિતૃઓની સંખ્યા	સામાન્ય રીતે બે અલગ-અલગ સજીવોની જરૂર પડે છે.	માત્ર એક જ પિતૃની જરૂર પડે છે.
$3$. સંતતિના લક્ષણો	સંતતિ પિતૃઓ જેવી સમાન હોતી નથી; ભિન્નતા દર્શાવે છે.	સંતતિ જનીનિક રીતે પિતૃને સમાન હોય છે (ક્લોન).
$4$. પ્રાપ્યતા	મોટાભાગના પ્રાણીઓ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય છે.	સરળ આયોજન ધરાવતા સજીવોમાં (દા.ત. લીલ,ફૂગ) સામાન્ય છે.
$5$. ગતિ	સામાન્ય રીતે ધીમી પ્રક્રિયા છે.	સામાન્ય રીતે ઝડપી પ્રક્રિયા છે.

વાનસ્પતિક પ્રજનન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં બીજ કે બીજાણુઓના ઉત્પાદન વિના વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો જેવા કે ગાંઠામૂળી,ભૂસ્તારી,કંદ કે વજ્રકંદ દ્વારા નવી વનસ્પતિઓ મેળવવામાં આવે છે. તેમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થતું નથી અને માત્ર એક જ પિતૃની જરૂર પડે છે,તેથી વાનસ્પતિક પ્રજનનને અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર માનવામાં આવે છે.

(N/A)

મુદ્દો	ઝૂસ્પોર વિરુદ્ધ યુગ્મનજ
$1$. સ્વરૂપ	ઝૂસ્પોર એ પ્રચલન માટે કશાનો ઉપયોગ કરતો એક ચલિત અલિંગી બીજાણુ છે,જ્યારે યુગ્મનજ એ ફલનના પરિણામે બનતો અચલિત દ્વિકીય કોષ છે.
$2$. પ્રજનન	ઝૂસ્પોર એ અલિંગી પ્રજનન રચના છે,જ્યારે યુગ્મનજ એ લિંગી પ્રજનનના પરિણામે બને છે.

(A) કોઈપણ સજીવના જન્મથી લઈને તેના કુદરતી મૃત્યુ સુધીના સમયગાળાને તેનું આયુષ્ય (Life span) કહેવામાં આવે છે.
એકકોષી સજીવો સિવાય કોઈ પણ સજીવ અમર નથી,કારણ કે એકકોષી સજીવો ભાજન દ્વારા તેમના સંતતિમાં તેમનું જીવન ચાલુ રાખે છે.
પૃથ્વી પર જીવનની સાતત્યતા પ્રજનનની પ્રક્રિયા દ્વારા જળવાઈ રહે છે.
વિવિધ સજીવોનું આયુષ્ય અલગ-અલગ હોય છે; ઉદાહરણ તરીકે,પતંગિયાનું આયુષ્ય $1-2$ અઠવાડિયાનું હોય છે,જ્યારે વડનું વૃક્ષ સેંકડો વર્ષો સુધી જીવી શકે છે.

(N/A) પ્રજનન એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ પોતાના જેવી જ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
તે નીચેના કારણોસર આવશ્યક છે:
$1$. તે પેઢી દર પેઢી જાતિઓની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે.
$2$. તે સજીવોની વસ્તીના સંગઠનમાં મદદ કરે છે.
$3$. તે ઉત્ક્રાંતિ અને અનુકૂલન માટે જરૂરી ભિન્નતાઓ લાવે છે.
પ્રજનનના પ્રકારો:
$1$. અલિંગી પ્રજનન: આ પ્રકારમાં એક જ પિતૃ સામેલ હોય છે અને જન્યુઓના જોડાણ વગર સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે. તેમાં અર્ધીકરણ (meiosis) થતું નથી,તેથી સંતતિ આનુવંશિક રીતે પિતૃ જેવી જ (ક્લોન) હોય છે.
$2$. લિંગી પ્રજનન: આ પ્રકારમાં વિરુદ્ધ જાતિના બે પિતૃઓ સામેલ હોય છે. તેમાં અર્ધીકરણ દ્વારા જન્યુઓનું નિર્માણ અને જોડાણ થાય છે,જે સંતતિમાં આનુવંશિક ભિન્નતા લાવે છે.

(A) જીર્ણતા (Senescence) અથવા વૃદ્ધાવસ્થા એ સજીવના જીવનચક્રમાં પ્રાજનનિક તબક્કાના અંત દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
જીવનકાળના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન,શરીરમાં આનુસંગિક (concomitant) ફેરફારો થાય છે,જેમ કે ચયાપચયની ક્રિયા ધીમી પડવી,જે અંતે મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.
વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંનેમાં,જીવનના ત્રણ તબક્કાઓ (બાલ્યાવસ્થા,પ્રાજનનિક તબક્કો અને જીર્ણતા) વચ્ચેના સંક્રમણ માટે અંતઃસ્ત્રાવો જવાબદાર છે.
અંતઃસ્ત્રાવો અને ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિબળો વચ્ચેની આંતરક્રિયા પ્રજનન પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરે છે અને સજીવોની વર્તણૂકીય અભિવ્યક્તિઓને સંચાલિત કરે છે.

(A) પ્રજનનની પ્રક્રિયામાં એક સજીવ ભાગ લે છે કે બે,તેના આધારે પ્રજનનના બે પ્રકાર છે:
$1$. અલિંગી પ્રજનન: જ્યારે સંતતિનું નિર્માણ એક જ પિતૃ દ્વારા જન્યુઓના નિર્માણ સાથે અથવા તેના વગર થાય,ત્યારે તેને અલિંગી પ્રજનન કહેવાય છે. આ પદ્ધતિમાં,એક જ સજીવ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ હોય છે. પરિણામે,ઉત્પન્ન થતી સંતતિ માત્ર એકબીજાને સમાન જ નથી હોતી,પરંતુ તેઓ તેમના પિતૃની આબેહૂબ નકલ (ક્લોન) હોય છે.
$2$. લિંગી પ્રજનન: જ્યારે બે પિતૃઓ (વિરુદ્ધ જાતિના) પ્રજનન પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે અને નર તથા માદા જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે,ત્યારે તેને લિંગી પ્રજનન કહેવાય છે. આ પ્રક્રિયામાં નર અને માદા જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે,જે કાં તો એક જ સજીવ દ્વારા અથવા વિરુદ્ધ જાતિના અલગ-અલગ સજીવો દ્વારા થાય છે. આ જન્યુઓ જોડાઈને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે,જે વિકાસ પામીને નવા સજીવમાં પરિણમે છે. અલિંગી પ્રજનનની સરખામણીમાં આ એક વિસ્તૃત,જટિલ અને ધીમી પ્રક્રિયા છે. જન્યુઓના જોડાણને કારણે,લિંગી પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી સંતતિ પિતૃઓ જેવી કે એકબીજા જેવી સમાન હોતી નથી.