Mix Examples -Reproduction in Organisms Questions in Gujarati

(A) બેક્ટેરિયાની સંખ્યા દરેક મિનિટે (દરેક વિભાજન પછી) બમણી થાય છે.
જો કપ $60$ મિનિટમાં સંપૂર્ણ ભરાઈ જતો હોય, તો તેની અગાઉની મિનિટે ($60 - 1 = 59$ મિનિટ) કપ અડધો ભરેલો હોવો જોઈએ, કારણ કે સંપૂર્ણ ક્ષમતા સુધી પહોંચવા માટે વસ્તી દર મિનિટે બમણી થાય છે.
તેથી, અડધો કપ ભરાતા $59$ મિનિટનો સમય લાગશે.

(D) લિંગી પ્રજનન,જેમાં અર્ધીકરણ અને ફલનનો સમાવેશ થાય છે,તે $Bacteria$ અને $Cyanobacteria$ જેવા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જોવા મળતું નથી.
આ સજીવોમાં જનીનિક પુનઃસંયોજન સંયુગ્મન (conjugation),રૂપાંતરણ (transformation) અથવા પારક્રમણ (transduction) જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થઈ શકે છે,પરંતુ તે સાચા લિંગી પ્રજનન સમાન નથી.
$Eukaryotes$ (સુકોષકેન્દ્રી સજીવો) સામાન્ય રીતે લિંગી પ્રજનન દર્શાવે છે.

(D) બેક્ટેરિયા દર $35$ મિનિટે વિભાજન પામે છે.
કુલ સમય = $175$ મિનિટ.
વિભાજનની સંખ્યા $(n)$ = $\frac{175}{35} = 5$.
બેક્ટેરિયા દ્વિભાજન (binary fission) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,તેથી વસ્તી $N_t = N_0 \times 2^n$ સૂત્ર મુજબ વધે છે,જ્યાં $N_0$ એ પ્રારંભિક સાંદ્રતા છે અને $n$ એ વિભાજનની સંખ્યા છે.
પ્રારંભિક સાંદ્રતા $(N_0)$ = $10^5$ કોષો/ml.
અંતિમ સાંદ્રતા $(N_t)$ = $10^5 \times 2^5 = 10^5 \times 32 = 32 \times 10^5$ કોષો/ml.

(C) કેટલીક યીસ્ટમાં,જેમ કે $Zygosaccharomyces$ $chevalieri$ માં,માતૃ કોષ અને પુત્રી કોષ (કલિકા) જોડાઈને યુગ્મનજ (zygote) બનાવે છે.
પિતૃ કોષ અને તેની કલિકાના જોડાણની આ વિશિષ્ટ પ્રજનન પ્રક્રિયાને પેડોગેમી (pedogamy) કહેવામાં આવે છે.

(B) વનસ્પતિના જીવનચક્રમાં,જન્યુઓ એકકીય વનસ્પતિમાં સમવિભાજન દ્વારા અથવા દ્વિતીય વનસ્પતિમાં અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,પરંતુ તે હંમેશા એકકીય $(n)$ હોય છે જેથી ફલન દ્વારા દ્વિતીય $(2n)$ સ્થિતિ પુનઃસ્થાપિત થાય.
તે જ રીતે,બ્રાયોફાઇટ્સ અને ટેરિડોફાઇટ્સ જેવા ઘણા વનસ્પતિ જૂથોમાં,બીજાણુઓ બીજાણુજનક $(2n)$ માંથી અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેથી તે એકકીય $(n)$ હોય છે.
આમ,બીજાણુઓ અને જન્યુઓ બંને હંમેશા એકકીય રચનાઓ છે.

(D) $Hydra$ એ મીઠા પાણીનું સજીવ છે જે લિંગી અને અલિંગી એમ બંને પ્રકારના પ્રજનન દર્શાવે છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં,તે મુખ્યત્વે કલિકાસર્જન (budding) પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે,જેમાં એક નાનો ઉપસેલો ભાગ નવા સજીવમાં વિકસે છે.
લિંગી પ્રજનનમાં,તે જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરે છે જે ફલન દ્વારા યુગ્મનજ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) અલિંગી પ્રજનન એ પ્રજનનની એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં એક જ પિતૃ દ્વારા જન્યુઓના જોડાણ કે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા વગર સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે. પરિણામે,ઉત્પન્ન થતી સંતતિ પિતૃ સાથે જનીનિક અને બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે,જેને ક્લોન (clones) કહેવામાં આવે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચું વિધાન છે.

(D) લિંગી પ્રજનનમાં,સંતતિ આનુવંશિક રીતે તેમના પિતૃઓ જેવી હોતી નથી. તેઓ વિવિધતા દર્શાવે છે કારણ કે તેઓ બે અલગ-અલગ પિતૃઓ પાસેથી આનુવંશિક દ્રવ્ય મેળવે છે. જોકે તેઓ સમાન જાતિના પાયાના કાર્યાત્મક અને રચનાત્મક લક્ષણો ધરાવે છે,પરંતુ તેઓ આબેહૂબ નકલ (clones) હોતા નથી. જૈવિક વિવિધતાના સંદર્ભમાં,તેઓ પિતૃઓથી અલગ હોય છે,તેથી વિકલ્પ $D$ તેમની સમાનતાના અભાવનું સૌથી સચોટ વર્ણન કરે છે.

(B) સજીવોમાં અલિંગી પ્રજનનના સૌથી સામાન્ય પ્રકારો ભાજન (fission) અને કલિકાસર્જન (budding) છે. જોકે પુનઃસર્જન,જેમ્યુલેશન અને આર્કિયોસાઇટ્સ એ ચોક્કસ જૂથોમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ પદ્ધતિઓ છે,પરંતુ ભાજન અને કલિકાસર્જન વિવિધ વર્ગોમાં વ્યાપકપણે જોવા મળે છે.

(B) $Hydra$ માં લિંગી અને અલિંગી એમ બંને પ્રકારનું પ્રજનન જોવા મળે છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં,$Hydra$ સામાન્ય રીતે કલિકાસર્જન (budding) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
લિંગી પ્રજનનમાં,તે જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરે છે જે ફલન દ્વારા યુગ્મનજ બનાવે છે.

(B) $Amoeba$ અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં મુખ્યત્વે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જેમાં પિતૃ કોષ બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે. પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં,તે બહુભાજનની પ્રક્રિયા કરે છે,જેમાં પિતૃ શરીર ઘણા સંતતિ સજીવો (કોથળીઓ/કિસ્ટ) માં વિભાજિત થાય છે.

(D) દ્વિભાજન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક પિતૃ કોષ વિભાજિત થઈને બે સમાન સંતતિ કોષો બનાવે છે.
$Amoeba$ (અમીબા) માં સાદું દ્વિભાજન જોવા મળે છે.
$Paramecium$ (પેરામીશિયમ) માં આડું દ્વિભાજન જોવા મળે છે.
$Planaria$ (પ્લેનેરિયા) પણ પુનઃસર્જન અને પ્રજનનની પદ્ધતિ તરીકે દ્વિભાજન દર્શાવે છે.
તેથી,આપેલ તમામ સજીવો દ્વિભાજન દર્શાવે છે.

(A) માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં પ્રજનન ચક્રને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: માસિક ચક્ર (menstrual cycle) અને ઋતુચક્ર (estrous cycle).
$1$. માસિક ચક્ર પ્રાઈમેટમાં જોવા મળે છે,જેમ કે મનુષ્યો,વાનરો (જેમ કે ગોરિલા,ચિમ્પાન્ઝી) અને વાંદરાઓમાં.
$2$. ઋતુચક્ર બિન-પ્રાઈમેટ સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે,જેમ કે ગાય,ઘેટાં,ઉંદર,હરણ,કૂતરા અને ઉંદર (mouse).
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઉંદર એકમાત્ર બિન-પ્રાઈમેટ સસ્તન પ્રાણી છે જે ઋતુચક્ર દર્શાવે છે.

(D) વિકાસલક્ષી જીવવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,'તૈયારીનો સમયગાળો' એટલે ફલન પહેલાનો તબક્કો જેમાં પિતૃઓ પ્રજનન માટે તૈયારી કરે છે. આમાં જનનકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા (gametogenesis) નો સમાવેશ થાય છે,જેમાં નર અને માદા પિતૃઓ અર્ધીકરણ દ્વારા જનનકોષો (શુક્રકોષો અને અંડકોષો) ઉત્પન્ન કરે છે,જેથી તેઓ ફલન માટે તૈયાર થઈ શકે. આમ,તેમાં પિતૃઓની તૈયારી અને જનનકોષોનું નિર્માણ સામેલ છે.

(D) શુક્રકોષ દ્વારા ફલન થયા વગર અંડકોષ (Ovum) નો સંપૂર્ણ સજીવમાં વિકાસ થવાની પ્રક્રિયાને અસંયોગીજનન (Parthenogenesis) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા મધમાખી,રોટિફર્સ અને કેટલીક ગરોળી જેવા વિવિધ સજીવોમાં જોવા મળે છે.

(D) અસંયોગીજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અફલિત અંડકોષમાંથી ભ્રૂણનો વિકાસ થાય છે.
અહીં જન્યુઓનું જોડાણ (ફલન) થતું નથી,તેથી જનીનિક દ્રવ્યનું પુનઃસંયોજન થતું નથી.
પરિણામે,સંતતિ તેના પિતૃ જેવી જ જનીનિક રીતે સમાન હોય છે.
જનીનિક વિવિધતાના અભાવને કારણે,વસ્તી બદલાતી પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં અનુકૂલન સાધી શકતી નથી અને તે જનીનોના નવા અને ફાયદાકારક સંયોજનોના ઉદભવને પ્રોત્સાહન આપતું નથી.

(D) અફલિત વિકાસ (Parthenogenesis) એટલે અફલિત અંડકોષમાંથી ભ્રૂણનો વિકાસ. કૃત્રિમ અફલિત વિકાસ વિવિધ સજીવોમાં અલગ-અલગ પ્રકારના ઉત્તેજકોનો ઉપયોગ કરીને પ્રેરિત કરી શકાય છે.
$1$. રાસાયણિક ઉત્તેજકો: બ્યુટીરિક એસિડ અથવા ફેટ સોલ્વન્ટ્સ જેવા અમુક રસાયણો અંડકોષના સક્રિયકરણને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
$2$. $pH$ માં ફેરફાર: આસપાસના માધ્યમના $pH$ માં ફેરફાર કરવાથી વિકાસની શરૂઆત થઈ શકે છે.
$3$. ભૌતિક ઉત્તેજકો: યાંત્રિક ઉત્તેજના,જેમ કે માઈક્રોનીડલ વડે અંડકોષને ટોચવાથી પણ અફલિત વિકાસ પ્રેરી શકાય છે.
આ તમામ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ અફલિત વિકાસ પ્રાપ્ત કરવા માટે થાય છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) જે પ્રાણીઓ ફલિત અથવા અફલિત ઈંડા મૂકે છે અને જેનો ભ્રૂણીય વિકાસ માતાના શરીરની બહાર થાય છે,તેમને $Oviparous$ (અંડપ્રસવી) પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
આ સજીવોમાં,યુગ્મનજ (zygote) માદાના શરીરની બહાર વિકાસ પામીને બાળ સજીવમાં પરિણમે છે. પક્ષીઓ અને સરીસૃપોમાં આ ઈંડા સખત કેલ્શિયમયુક્ત કવચ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે,જ્યારે ઘણા અપૃષ્ઠવંશીઓ અને માછલીઓમાં આવા કવચ હોતા નથી.

(B) જ્યારે એક અફલિત અંડકોષને માઇક્રો-નીડલ વડે ટોચવામાં આવે છે,ત્યારે તે કૃત્રિમ અથવા પ્રેરિત અસંયોગીજનન (artificial or induced parthenogenesis) નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. યાંત્રિક ઉત્તેજના શુક્રકોષના પ્રવેશની નકલ કરે છે,જે અંડકોષને ફલન વગર પણ વિભાજન (cleavage) શરૂ કરવા માટે પ્રેરે છે.

(A) જે પ્રક્રિયામાં અફલિત અંડકોષ બાહ્ય ઉત્તેજકને કારણે ભ્રૂણમાં વિકાસ પામે છે તેને $Parthenogenesis$ (અફલન) કહેવામાં આવે છે. આ ઉત્તેજક અંડકોષને ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ સક્રિય બનાવે છે અને વિખંડનની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે,જેના પરિણામે ફલન વગર સજીવનો વિકાસ થાય છે.

(C) "Eternity of life" એટલે કે જીવનની અનંતતા, જેનો અર્થ એવો થાય છે કે જીવન કાયમી અથવા અમર છે। જૈવિક અને દાર્શનિક સંદર્ભમાં, તેનો અર્થ એ છે કે જીવન કોઈ પણ અંત વિના અનિશ્ચિત સમય સુધી ચાલુ રહે છે, જે "અમર જીવન" ની વ્યાખ્યા સાથે સુસંગત છે।

$(D)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ સ્પાયરોગાયરામાં અલિંગી પ્રજનન બીજાણુઓ $(s)$ દ્વારા થાય છે।
$(B)$ યીસ્ટમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન કલિકાસર્જન $(u)$ દ્વારા થાય છે।
$(C)$ લાઈકેનમાં ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ $(p)$ કહેવામાં આવે છે।
$(D)$ લાઈકેનમાં અલિંગી પ્રજનન ચલબીજાણુઓ $(q)$ દ્વારા થાય છે।
$(E)$ લાઈકેનનું ચંબુ આકારનું ફળકાય પેરિથેસિયમ $(r)$ તરીકે ઓળખાય છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $A-(s), B-(u), C-(p), D-(q), E-(r)$ છે।

(A) આપેલા સજીવોનો અંદાજિત મહત્તમ જીવનકાળ નીચે મુજબ છે:
$1$. પતંગિયું: $1-2$ અઠવાડિયા $(a)$
$2$. ટોડ: $10-15$ વર્ષ $(d)$
$3$. હંસ: $20-30$ વર્ષ $(c)$
$4$. પોપટ: $140$ વર્ષ $(e)$
$5$. મગર: $60$ વર્ષ $(b)$
આમ, ચડતો ક્રમ $a < d < c < b < e$ થાય છે. જોકે, ઘણી પાઠ્યપુસ્તકો અને પરીક્ષાઓમાં મગરને પોપટ કરતા વધુ લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતું ગણવામાં આવે છે, તેથી વિકલ્પ $a < d < c < e < b$ ને સાચો ગણવામાં આવે છે.

(C) બાહ્યફલન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં નર અને માદા જન્યુઓનું મિલન સજીવના શરીરની બહાર,સામાન્ય રીતે જલીય માધ્યમમાં થાય છે.
$Hydra$ (હાઇડ્રા) માં,જન્યુઓ આસપાસના પાણીમાં મુક્ત થાય છે જ્યાં ફલન થાય છે.
તે જ રીતે,$Frog$ (દેડકા) માં,માદા પાણીમાં ઈંડા મુક્ત કરે છે અને નર તેના પર શુક્રકોષો મુક્ત કરે છે,જેના પરિણામે બાહ્યફલન થાય છે.
તેથી,$Hydra$ અને $Frog$ બંને બાહ્યફલન દર્શાવે છે.

(B) અસંયોગીજનન (પાર્થેનોજીનેસીસ) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અફલિત અંડકોષમાંથી ગર્ભનો વિકાસ થાય છે.
મધમાખી ($Apis$ $mellifera$) માં કુદરતી અસંયોગીજનન જોવા મળે છે.
રાણી મધમાખી અફલિત ઈંડા મૂકે છે જેમાંથી એકકીય નર (ડ્રોન) વિકસે છે,જ્યારે ફલિત ઈંડામાંથી દ્વિકીય માદા (રાણી અથવા કામદાર) વિકસે છે.
તેથી,મધમાખી એ કુદરતી અસંયોગીજનનનું સાચું ઉદાહરણ છે.

(A) મદચક્ર ($Oestrous$ cycle) એ બિન-પ્રાઇમેટ સસ્તન પ્રાણીઓ (જેમ કે ગાય,ઘેટાં,ઉંદર,હરણ,કુતરા અને વાઘ) માં તેમના પ્રજનન તબક્કા દરમિયાન પ્રજનન માર્ગમાં થતા શારીરિક ફેરફારોની શ્રેણી છે.
આ ચક્ર આ પ્રાણીઓની પ્રજનન ઋતુ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે.
તેથી,મદચક્ર સજીવની પ્રજનન ઋતુ સૂચવે છે.

(C) અલિંગી પ્રજનન દ્વારા સજીવનો વિકાસ થાય તેને $Blastogenesis$ (બ્લાસ્ટોજીનેસી) કહેવામાં આવે છે.
$Ontogeny$ (વ્યક્તિજનન) એ સજીવના પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન થતા વિકાસનો ઇતિહાસ દર્શાવે છે.
$Embryogenesis$ (ભ્રૂણીય જનન) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ભ્રૂણનું નિર્માણ અને વિકાસ થાય છે.
$Morphallaxis$ (મોર્ફેલોએક્સિસ) એ પુનઃસર્જનનો એક પ્રકાર છે જેમાં શરીરનો અસ્તિત્વ ધરાવતો ભાગ નવા સજીવમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(A) અફલિત અંડકોષમાંથી સજીવના વિકાસની પ્રક્રિયાને $Parthenogenesis$ (અસંયોગીજનન) કહેવામાં આવે છે. આ ઘટના મધમાખી,રોટિફર્સ અને કેટલીક ગરોળી જેવા સજીવોમાં જોવા મળે છે. $Gametogenesis$ એટલે જન્યુઓનું નિર્માણ,$Metamorphosis$ એટલે જન્મ કે ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી થતો શારીરિક વિકાસ,અને $Parthenocarpy$ એટલે ફલન વગર ફળનો વિકાસ.

(D) પુન:સર્જન એ સજીવની ગુમાવેલા અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત શરીરના ભાગોને ફરીથી ઉગાડવાની ક્ષમતા છે.
$1$. વાદળી (સછિદ્ર સમુદાય) ઉચ્ચ પુન:સર્જન ક્ષમતા દર્શાવે છે.
$2$. હાઇડ્રા (કોષ્ઠાંત્રી સમુદાય) નાના ટુકડાઓમાંથી તેનું આખું શરીર ફરીથી બનાવી શકે છે.
$3$. પ્લેનેરિયા (પૃથુકૃમિ સમુદાય) તેની અસાધારણ પુન:સર્જન શક્તિ માટે જાણીતું છે,જ્યાં શરીરનો એક નાનો ટુકડો પણ સંપૂર્ણ સજીવમાં વિકસી શકે છે.
તેથી,આપેલા તમામ સજીવો પુન:સર્જનની શક્તિ ધરાવે છે.

(B) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે લિંગી પ્રજનન કરતા તમામ સજીવોના જીવનચક્રની શરૂઆત નર અને માદા જન્યુઓના ફલનથી બનતા એકકોષી યુગ્મનજથી થાય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે કોષમાં રહેલું જનીનદ્રવ્ય $(DNA)$ પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં આનુવંશિક માહિતીનું વહન કરે છે,જે આનુવંશિકતાનો આધાર છે.
જોકે,જનીનદ્રવ્ય આનુવંશિકતા માટે જવાબદાર છે તે હકીકત એ સમજાવતી નથી કે શા માટે બધા સજીવોના જીવનની શરૂઆત યુગ્મનજથી થાય છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) સાચી જોડ $B$ છે. બ્રેડ મોલ્ડ,ખાસ કરીને $Rhizopus$,બીજાણુધાનીમાં બીજાણુઓ (sporangiospores) ઉત્પન્ન કરીને અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
$A$ ખોટું છે કારણ કે $Strychnos$ એ સપુષ્પી વનસ્પતિ છે.
$C$ ખોટું છે કારણ કે $Anthoceros$ (હોર્નવર્ટ) કુડમલી દ્વારા પ્રજનન કરતું નથી; કુડમલી એ $Marchantia$ જેવા લીવરવર્ટ્સનું લક્ષણ છે.
$D$ ખોટું છે કારણ કે $Equisetum$ સમબીજાણુક છે,વિષમબીજાણુક નથી.

$(D)$ સ્પાયરોગાયરામાં અલિંગી પ્રજનન બીજાણુઓ $(s)$ દ્વારા થાય છે。
$(B)$ યીસ્ટમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન કલિકાસર્જન $(u)$ દ્વારા થાય છે。
$(C)$ લાઈકેનમાં ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ $(p)$ કહેવામાં આવે છે。
$(D)$ લાઈકેનમાં અલિંગી પ્રજનન સંધિબીજાણુ $(q)$ દ્વારા થાય છે。
$(E)$ લાઈકેનનું ચંબુ આકારનું ફળકાય પેરિથેસિયમ $(r)$ તરીકે ઓળખાય છે。
તેથી, સાચી જોડ $(A-s), (B-u), (C-p), (D-q), (E-r)$ છે。

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,ફલિતાંડ (zygote) માંથી ભ્રુણનું નિર્માણ થવું એ ભ્રુણધારીઓ (દ્વિઅંગી,ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) ની લાક્ષણિકતા છે.
લીલ અને ફૂગમાં ફલન પછી ભ્રુણનું નિર્માણ થતું નથી.
લીલ અને ફૂગમાં,ફલિતાંડ અર્ધીકરણ પામીને એકકીય બીજાણુઓ બનાવે છે,જે અંકુરિત થઈને નવા સજીવો બનાવે છે.
તેથી,ફૂગ અને લીલમાં ભ્રુણનું નિર્માણ થતું નથી.

(D) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,સજીવોમાં પ્રજનનની પદ્ધતિઓ અલગ-અલગ હોય છે.
$A$. વાનસ્પતિક પ્રજનન ઘણી ફૂગ અને લીલમાં અવખંડન દ્વારા થાય છે.
$B$. અલિંગી પ્રજનન સામાન્ય રીતે વિવિધ પ્રકારના બીજાણુઓ (જેમ કે ચલ બીજાણુ,કણી બીજાણુ) દ્વારા થાય છે.
$C$. લિંગી પ્રજનન કેટલીક ફૂગ (જેમ કે $Rhizopus$) અને પ્રજીવોમાં સંયુગ્મન દ્વારા થાય છે.
$D$. કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે,લિંગી પ્રજનનનો નહીં. તેથી,'લિંગી પ્રજનન - કલિકાસર્જન' એ અસંગત જોડ છે.

(C) પ્રજનન એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા નવા સજીવો,અથવા 'સંતતિ',તેમના 'પિતૃઓ' દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે સજીવોનું એક પાયાનું લક્ષણ છે જે જાતિની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે અને સજીવોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
જોકે કોષ વિભાજન એ એકકોષી સજીવોમાં વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટેની પદ્ધતિ છે,'પ્રજનન' એ વ્યાપક જૈવિક શબ્દ છે જે વસ્તીમાં સજીવોની સંખ્યામાં થતા વધારાને આવરી લે છે.

(C) પ્રજનન એ સજીવોનું એક પાયાનું લક્ષણ છે. તેને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. લિંગી પ્રજનન: જેમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે.
$2$. અલિંગી પ્રજનન: જે જન્યુઓના જોડાણ વગર થાય છે,જે ઘણીવાર કલિકાસર્જન,ભાજન અથવા અવખંડન જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે.
તેથી,લિંગી અને અલિંગી પ્રજનન બંનેને સજીવોમાં પ્રજનનની મુખ્ય પદ્ધતિઓ ગણવામાં આવે છે.

(C) પ્રજનન એ એક પાયાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે જાતિઓના અસ્તિત્વને સુનિશ્ચિત કરે છે.
પ્રજનનની પ્રક્રિયા દ્વારા,સજીવો તેમના સંતાનો ઉત્પન્ન કરે છે જે માતા-પિતા પાસેથી આનુવંશિક માહિતી મેળવે છે.
આ આનુવંશિક દ્રવ્યનું વહન એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જાતિ સમય જતાં અસ્તિત્વમાં રહે,અને આમ એક પેઢીથી બીજી પેઢી સુધી જીવસાતત્ય જળવાઈ રહે છે.

(B) સજીવોમાં પ્રજનનની મુખ્ય બે પદ્ધતિઓ છે:
$1$. અલિંગી પ્રજનન: આ પદ્ધતિમાં,એક જ પિતૃ જન્યુઓના જોડાણ વગર સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. લિંગી પ્રજનન: આ પદ્ધતિમાં,બે પિતૃઓ (નર અને માદા) સામેલ હોય છે અને તેમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે.

(A) પુખ્તવયના સજીવની પોતાના જેવા નવા સજીવનું સર્જન કરવાની શક્તિને $\text{પ્રજનન}$ (Reproduction) કહે છે।
$\text{પ્રજનન}$ એ સજીવોનું એક પાયાનું લક્ષણ છે, જે જાતિની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે।
$\text{વૃદ્ધિ}$ એટલે સજીવના કદ કે સંખ્યામાં થતો વધારો, જ્યારે $\text{વિકાસ}$ એટલે સજીવમાં થતા શારીરિક અને બંધારણીય ફેરફારો।
$\text{ભિન્નતા}$ એટલે એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા તફાવતો।

(C) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે,એકકોષી સજીવો સિવાય,તમામ સજીવો કુદરતી મૃત્યુ પામે છે. એકકોષી સજીવો પણ સંપૂર્ણ અર્થમાં અમર નથી કારણ કે તેઓ બાહ્ય પરિબળો દ્વારા નાશ પામી શકે છે.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે મૃત્યુ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે,રહસ્યમય ઘટના નથી. તે સજીવના જીવનકાળના અંતે થતી એક કુદરતી ઘટના છે.
તેથી,$A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(A) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે પ્રજનન દ્વારા જાતિઓનું સાતત્ય પેઢી દર પેઢી જળવાઈ રહે છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે સજીવો પુખ્ત વયે પ્રજનન દ્વારા પોતાના જેવા જ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે,જે પ્રજનનની વ્યાખ્યા છે.
પ્રજનન એ એવી પ્રક્રિયા છે જે જીવસાતત્ય જાળવવામાં મદદ કરે છે,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(B) પ્રજનન એ એક પાયાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવો પોતાના જેવા જ નવા સજીવો ઉત્પન્ન કરે છે.
તે આનુવંશિક માહિતીને એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં પસાર કરીને પૃથ્વી પર જીવનની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
વધુમાં,તે મૃત્યુને કારણે થતા સજીવોના ઘટાડાને સરભર કરીને જાતિઓની જાળવણીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે,જેનાથી જાતિઓનું વિલુપ્ત થતું અટકાવે છે.

(D) પ્રજનન એ સજીવોનું એક લાક્ષણિક લક્ષણ છે. જોકે,કેટલાક સજીવો એવા છે જે પ્રજનન કરી શકતા નથી,જેમ કે વંધ્ય કામદાર મધમાખીઓ,ખચ્ચર અને વંધ્ય માનવ યુગલો. આવા સજીવોને વંધ્ય (sterile) અથવા અપ્રજનનીય સજીવો કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પ્રજનન એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ પોતાના જેવી જ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$A$ (પુનઃસર્જન) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવ તેના ગુમાવેલા અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત શરીરના ભાગોને ફરીથી વિકસાવે છે,અથવા કેટલાક કિસ્સાઓમાં,તેમાંથી આખું નવું સજીવ બને છે. $B$,$C$,અને $D$ એ જીવન ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ છે,પરંતુ તે પ્રજનનની પદ્ધતિઓ નથી.

(B) સજીવો પર્યાવરણીય પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રજનન કરે છે. પ્રજનન એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે સજીવના રહેઠાણ,આંતરિક શરીરવિજ્ઞાન અને પ્રકાશ,તાપમાન તથા પાણીની ઉપલબ્ધતા જેવા વિવિધ પર્યાવરણીય પરિબળો દ્વારા ખૂબ જ પ્રભાવિત થાય છે. આ પરિબળો પ્રજનન ચક્રનો સમય અને તેની સફળતા નક્કી કરે છે.

(A) પ્રજનન એ એક પાયાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવો પોતાની જાતિના નવા સજીવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં જનીનિક દ્રવ્યના વહન દ્વારા પૃથ્વી પર જીવનનું સાતત્ય (Continuity of life) જાળવી રાખે છે.
જોકે જૈવવિવિધતા એ ઉત્ક્રાંતિ અને પ્રજનનનું પરિણામ છે,પરંતુ પ્રજનનનો મુખ્ય જૈવિક હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે જાતિ લુપ્ત ન થાય,આમ તે જીવનનું સાતત્ય જાળવી રાખે છે.

(B) પ્રજનન એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ પોતાના જેવા જ નવા સજીવો ઉત્પન્ન કરે છે. પ્રજનન પેઢી દર પેઢી જાતિઓની સાતત્યતા જાળવી રાખે છે. વસ્તી ગતિશીલતાના સંદર્ભમાં,પ્રજનન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નવા સજીવો મૃત્યુ પામેલા સજીવોનું સ્થાન લે છે,જેનાથી વસ્તીનું કદ જળવાઈ રહે છે અને જાતિનું અસ્તિત્વ ટકી રહે છે.

(B) : ધાવક (runner) ના ઉદાહરણોમાં દૂબ ઘાસ,$Oxalis$,$Centella$ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ વનસ્પતિઓમાં લાંબા અને પાતળા આંતરગાંઠો હોય છે અને શાખાઓ જમીનની સપાટી પર ફેલાય છે. આવી વનસ્પતિઓ નીચેની બાજુએ ગાંઠો પર અસ્થાનિક મૂળ વિકસાવે છે. જ્યારે લાંબી શાખાઓ કોઈપણ રીતે તૂટી જાય છે,ત્યારે તે નવી વનસ્પતિઓ બનાવે છે.
જળકુંભી $(Eichhornia)$ એ ભૂસ્તારીકા (offset) નું ઉદાહરણ છે. આ પ્રકાંડનું હવાઈ રૂપાંતરણ છે. તે ધાવક જેવું જ છે પરંતુ તેની આંતરગાંઠો જાડી અને ટૂંકી હોય છે.

(A) $(A) :$ $Sargassum$ એ બદામી લીલ છે. બદામી લીલમાં,અલિંગી પ્રજનન બીજાણુઓ દ્વારા થાય છે અને લિંગી પ્રજનન આઇસોગેમી,એનઆઇસોગેમીથી લઈને ઊગેમી સુધીનું હોય છે. દ્વિભાજન એ બેક્ટેરિયા અને અમીબા જેવા એકકોષી સજીવોમાં અલિંગી પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ છે,$Sargassum$ માં નહીં.

(C) : જેમ્યુલ અને કોનિડિયા એ અલિંગી પ્રજનન એકમો છે,તેથી તેમાં અર્ધીકરણ થતું નથી.
મહાલઘુબીજાણુઓ (Megaspores) એ એકકીય કોષો છે જે દ્વિકીય મહાલઘુબીજાણુ માતૃકોષમાં અર્ધીકરણના પરિણામે બને છે.
અર્ધીકરણ કોષ (Meiocyte) એ કોઈપણ એવો કોષ છે જે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.