Economic Botany Questions in Gujarati

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. આર્ટિચોક કંદ (ખાસ કરીને જેરુસલેમ આર્ટિચોક,$Helianthus$ $tuberosus$) ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ઉત્તમ ખોરાક માનવામાં આવે છે.
આ કંદમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ મુખ્યત્વે $inulin$ સ્વરૂપે હોય છે,જે એક પ્રકારનું પોલીસેકેરાઈડ છે અને તે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારતું નથી.
તેની સરખામણીમાં,બટાકા અને શક્કરિયામાં સ્ટાર્ચનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે ઝડપથી ગ્લુકોઝમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને બ્લડ સુગરના સ્તરમાં વધારો કરે છે.

(C) લસણ $(Allium \text{ } sativum)$ નોંધપાત્ર ઔષધીય ગુણધર્મો ધરાવે છે.
તે વાયુનાશક (carminative) તરીકે કાર્ય કરે છે, જે પેટમાં ગેસ અને પાચનની અગવડતા દૂર કરવામાં મદદ કરે છે।
તે જઠર ઉત્તેજક (gastric stimulant) તરીકે પણ કાર્ય કરે છે, જે પાચક રસોના સ્ત્રાવને પ્રોત્સાહન આપે છે।
વધુમાં, તે એન્ટિસેપ્ટિક અને બેક્ટેરિયાનાશક ગુણધર્મો પણ ધરાવે છે, જે તેને એક બહુમુખી ઔષધીય વનસ્પતિ બનાવે છે।

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
બ્રોમેલિન એ પ્રોટીઓલિટીક ઉત્સેચકોનું સંકુલ છે જે અનાનસ ($Ananas$ $comosus$) ના છોડમાં જોવા મળે છે.
તે મુખ્યત્વે અનાનસના પ્રકાંડ અને ફળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે પ્રોટીનનું નાના પેપ્ટાઇડ્સ અને એમિનો એસિડમાં વિઘટન કરીને પાચનમાં મદદ કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $(c)$ છે.
$Andrographis\, paniculata$,જેને સામાન્ય રીતે કાલમેઘ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે જેના આખા છોડનો ઉપયોગ ઉપચારાત્મક હેતુઓ માટે કરવામાં આવે છે.
તેના બળતરા વિરોધી અને પાચન ગુણધર્મોને કારણે,પરંપરાગત રીતે તેનો ઉપયોગ બ્રોન્કાઇટિસ,ડિસ્પેપ્સિયા (અજીર્ણ),મરડો અને ઈન્ફલ્યુએન્ઝા જેવા વિવિધ રોગોની સારવારમાં થાય છે.

(B) ચણાના ફણગાવેલા બીજ આયર્ન (લોહતત્વ) અને વિટામિન $C$ થી ભરપૂર હોય છે. આયર્ન એ હિમોગ્લોબિનનો આવશ્યક ઘટક છે,જે રુધિરમાં ઓક્સિજનના વહનમાં મદદ કરે છે. આયર્નની ઉણપને કારણે એનિમિયા (પાંડુરોગ) થાય છે. તેથી,એનિમિયાને રોકવા અથવા તેની સારવાર માટે ફણગાવેલા ચણા ખાવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

(A) $Atropa$ $belladonna$ (ડેડલી નાઈટશેડ) વનસ્પતિમાં એટ્રોપિન,હાયોસાયમાઈન અને સ્કોપોલામાઈન જેવા આલ્કલોઈડ્સ હોય છે.
આ સંયોજનો સરળ સ્નાયુઓને આરામ આપીને એન્ટિસ્પેસ્મોડિક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ ચોક્કસ માત્રામાં શામક ગુણધર્મો પણ દર્શાવે છે અને સાંદ્રતા અને શારીરિક સ્થિતિના આધારે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર ઉત્તેજક તરીકે પણ કામ કરી શકે છે.
તેથી,$Atropa$ $belladonna$ સાચો જવાબ છે.

(A) લિકોરાઇસ, જેને જેઠીમધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $Fabaceae$ કુળની એક બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિ છે。
લિકોરાઇસનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Glycyrrhiza \text{ } glabra$ છે。
તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓમાં તેના ઔષધીય ગુણો માટે વ્યાપકપણે થાય છે, ખાસ કરીને શ્વસન અને પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ માટે。

(A) લસણ $(Allium) \text{ } (sativum)$ તેના નોંધપાત્ર ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે.
તેનો પરંપરાગત રીતે તાવ, ઉધરસ, ગેસ (વાયુ) અને ચેતાતંત્રની વિકૃતિઓ સહિતના વિવિધ રોગોની સારવારમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(D) . કથ્થો (Catechu) નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે એવી વિકૃતિઓ માટે થાય છે જેમાં હળવા,બિન-બળતરાકારક અને શક્તિશાળી સંકોચક (astringent) ની જરૂર હોય છે,જેમ કે ક્રોનિક ડાયેરિયા (ઝાડા),મરડો,રક્તસ્ત્રાવ,હરસ-મસા અને લ્યુકોરિયા.

(A) 'સુખદર્શન' અથવા 'Poison bulb' તરીકે ઓળખાતી વનસ્પતિનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Crinum\ defixum$ છે.
તે $Amaryllidaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓમાં થાય છે,પરંતુ તે ખાવામાં ઝેરી હોવાથી તેને 'Poison bulb' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) . અડુસી ($Adhatoda$ $vasica$) ના પાંદડાઓમાં $vascine$ નામનું આલ્કલોઇડ હોય છે.
તે શક્તિશાળી કફનિઃસારક અને એન્ટિસ્પેસ્મોડિક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે છાતીના રોગો,ખાસ કરીને ક્ષય $(phthisis)$ અને બ્રોન્કાઇટિસની સારવારમાં કરવામાં આવે છે.

(A) 'જમાલગોટા', જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Croton tiglium$ છે, તે એક જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
તે $Euphorbiaceae$ કુળમાં આવે છે.
આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓમાં દૂધ જેવો ક્ષીર (latex) અને કેટલીક પ્રજાતિઓમાં જોવા મળતું સાયથિયમ (cyathium) પ્રકારનું પુષ્પવિન્યાસ મુખ્ય છે.

(B) $Tulsi$ $(Ocimum\, sanctum)$ એ એક સીધું,નરમ વાળ ધરાવતું,સુગંધિત છોડ અથવા ક્ષુપ છે.
તેના પાનનો રસ લાંબા સમયના તાવ,રક્તસ્ત્રાવ,મરડો અને અપચામાં આપવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ઉલટી રોકવા માટે અને કૃમિનાશક તરીકે પણ થાય છે.

(D) $Adhatoda$ $vasica$,જેને સામાન્ય રીતે અડુસી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
$1$. તે એક બારમાસી,સદાબહાર ક્ષુપ છે.
$2$. તે સામાન્ય રીતે ચોમાસા પછીના સમયગાળામાં (શિયાળાના અંતથી વસંત સુધી) પુષ્પ ધારણ કરે છે.
$3$. તેના પાંદડાઓમાં વાસિસિન નામનો ક્વિનાઝોલિન આલ્કલોઇડ હોય છે,જે શ્વસનતંત્ર માટે ગુણકારી છે.
આપેલ તમામ વિધાનો ($A$,$B$,અને $C$) વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $Rauwolfia$ $\text{serpentina}$ ને સામાન્ય રીતે સ્નેક રૂટ પ્લાન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેના મૂળ વળેલા અને સર્પાકાર હોય છે જે સાપ જેવા દેખાય છે. આ છોડ તેના ઔષધીય ગુણો માટે જાણીતો છે, ખાસ કરીને હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને માનસિક વિકૃતિઓની સારવારમાં, જે તેમાં રહેલા રેસરપાઈન (reserpine) આલ્કલોઈડને કારણે છે.

(D) ગેસ્ટ્રાઇટિસ એ જઠરના અસ્તરનો સોજો છે.
$Agar$ એ એક ફાઇકોકોલોઇડ છે જેનો ઉપયોગ રેચક તરીકે અને કલ્ચર મીડિયામાં થાય છે.
$Ergot$ એ એક ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ માઇગ્રેન અને પ્રસૂતિ પછીના રક્તસ્રાવની સારવાર માટે થાય છે.
$Aconite$ એ અત્યંત ઝેરી વનસ્પતિ આલ્કલોઇડ છે જેનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓમાં થાય છે,પરંતુ તે ગેસ્ટ્રાઇટિસ માટે પ્રમાણિત સારવાર નથી.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ ગેસ્ટ્રાઇટિસની સારવાર માટેની પ્રમાણિત દવા નથી.

(C) ઇસબગુલ $Plantago \text{ } ovata$ ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ આહારમાં ફાઈબરના પૂરક તરીકે અને કબજિયાત, મરડો તથા પાચનતંત્રની અન્ય વિકૃતિઓની સારવારમાં કરવામાં આવે છે.

(C) ઔષધીય વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ,જેમાં તેમનો ઇતિહાસ,ઓળખ,સંગ્રહ અને જાળવણીનો સમાવેશ થાય છે,તેને ફાર્માકોગ્નોસી (Pharmacognosy) કહેવામાં આવે છે.

(A) લિકોરાઈસ (જેઠીમધ) (Glycyrrhiza glabra) એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
તેના મૂળનો ઉપયોગ ઔષધીય હેતુઓ માટે થાય છે.
મૂળમાં ગ્લાયસિરિઝિક એસિડ હોય છે,જે તેને મીઠો સ્વાદ અને રોગનિવારક ગુણધર્મો આપે છે.
તે કફનિઃસારક (expectorant) તરીકે કામ કરે છે અને સામાન્ય રીતે બ્રોન્કાઇટિસ,ઉધરસ અને ગળાના દુખાવાની સારવારમાં વપરાય છે.

(B) આલ્કલોઇડ 'રેઝરપાઇન' એ $Rauwolfia$ $serpentina$ વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને સામાન્ય રીતે 'સર્પગંધા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) ની સારવાર માટે અને અમુક માનસિક વિકૃતિઓ માટે શાંતિદાયક (sedative) તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) $Aloe \text{ } barbadensis$, જે સામાન્ય રીતે એલોવેરા તરીકે ઓળખાય છે, તે એક માંસલ વનસ્પતિ છે.
$APG$ (એન્જીયોસ્પર્મ ફાઈલોજેની ગ્રુપ) વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ, તેને એસ્ફોડેલેસી (Asphodelaceae) કુળમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
અગાઉ, તેને ઘણીવાર ઝેન્થોરિયાસી (Xanthorrhoeaceae) અથવા લિલિયેસી (Liliaceae) કુળમાં મૂકવામાં આવતું હતું.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) જલાપ એ એક રેચક (purgative) દવા છે જે $Exogonium$ $purga$ (જેને $Ipomoea$ $purga$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના સૂકા કંદમૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તે $Convolvulaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.

(A) બેલાડોના નામની દવા $Atropa$ $belladonna$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિમાં એટ્રોપિન,હાયોસાયમાઈન અને સ્કોપોલામાઈન જેવા આલ્કલોઈડ્સ હોય છે,જે ઔષધીય ગુણધર્મો ધરાવે છે.

(D) $artemisinin$ નામની દવા મેલેરિયા વિરોધી સંયોજન છે જે $Artemisia$ $annua$ (સ્વીટ વોર્મવુડ) નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે મુખ્યત્વે વનસ્પતિના પર્ણો અને હવાઈ ભાગોમાંથી નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે.

(A) અફીણ એ અફીણના છોડ, $Papaver$ $somniferum$ ના કાચા ફળો (કેપ્સ્યુલ) માંથી મેળવવામાં આવતું સૂકું લેટેક્સ છે.
તેમાં મોર્ફિન, કોડીન અને થીબેન સહિતના વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે.
મોર્ફિન એક શક્તિશાળી પીડાનાશક છે અને તેનો ઉપયોગ તબીબી રીતે પીડા ઘટાડવા માટે થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) $Dalbergia \text{ } sissoo$ (સીસમ) અને $Dalbergia \text{ } latifolia$ મુખ્યત્વે ફર્નિચર અને બાંધકામ માટે વપરાતા મહત્વપૂર્ણ ઇમારતી લાકડાના વૃક્ષો તરીકે ઓળખાય છે. તે ઔષધિઓનો સ્ત્રોત નથી.
તેનાથી વિપરીત, $Aconitum \text{ } napellus$ એ એકોનિટિનનો સ્ત્રોત છે, $Papaver \text{ } somniferum$ અફીણનો સ્ત્રોત છે, અને $Cannabis \text{ } sativa$ કેનાબીનોઇડ્સનો સ્ત્રોત છે.

(A) 'સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ' $(CDRI)$ એ ભારતની એક અગ્રણી દવા સંશોધન સંસ્થા છે જે લખનૌ,ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલી છે.
તેની સ્થાપના $1951$ માં કરવામાં આવી હતી અને તે કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ રિસર્ચ $(CSIR)$ હેઠળ કાર્ય કરે છે.

(D) $Rauwolfia serpentina$, જે સામાન્ય રીતે $\text{સર્પગંધા}$ તરીકે ઓળખાય છે, તે એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે。
તે $Apocynaceae$ કુળમાં આવે છે。
આ વનસ્પતિ તેના મૂળ માટે જાણીતી છે, જેમાં $\text{રેસરપિન}$ (reserpine) જેવા આલ્કલોઇડ્સ હોય છે, જેનો ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને માનસિક વિકૃતિઓની સારવારમાં થાય છે。

(C) સ્ટ્રાઇકનિન એ $Strychnos$ $nux-vomica$ વનસ્પતિના બીજમાંથી મેળવવામાં આવતું એક શક્તિશાળી ઝેરી આલ્કલોઇડ છે.
તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરવાનું કાર્ય કરે છે.
ઔષધીય ઉપયોગમાં,આ બીજના અર્કનો ઉપયોગ ટોનિક તરીકે અને લકવા તથા વિવિધ ચેતાતંત્રના વિકારોની સારવારમાં કરવામાં આવે છે.

(A) એકોનાઈટ તરીકે ઓળખાતી દવા $Aconitum$ $napellus$ વનસ્પતિના કંદમૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેમાં એટિસિન (atisine),ડાયહાઈડ્રોએટિસિન (dihydroatisine),હેટરએટિસિન (heteratisine) અને હેટિસિન (hetisine) જેવા વિવિધ આલ્કલોઈડ્સ હોય છે,જે તબીબી રીતે મહત્વપૂર્ણ છે પરંતુ અત્યંત ઝેરી પણ છે.

(D) ક્વિનાઈન એ મેલેરિયાની સારવાર માટેની એક જાણીતી દવા છે.
તે $Cinchona$ પ્રજાતિની વિવિધ વનસ્પતિઓની સૂકી છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે।
$Cinchona \text{ calisaya}$, $C. \text{ officinalis}$ અને $C. \text{ robusta}$ જેવી તમામ પ્રજાતિઓ ક્વિનાઈનના સ્ત્રોત છે।
તેથી, સાચો જવાબ ઉપરોક્ત તમામ છે।

(C) $Aconitum$ $heterophyllum$ એક જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિના મૂળનો ઉપયોગ ઝાડા,અપચો અને ઉધરસ જેવી સ્થિતિઓની સારવારમાં એસ્ટ્રિન્જન્ટ (સંકોચક),ટોનિક અને એન્ટિપિરિયોડિક તરીકે કરવામાં આવે છે.

(C) $Nicotine$ (નિકોટીન) એ તમાકુના પાંદડામાં જોવા મળતું એક હાનિકારક આલ્કલોઇડ છે.
તમાકુની ફાર્માકોલોજીકલ અને માદક અસરો લગભગ સંપૂર્ણપણે તેમાં રહેલા $Nicotine$ ના કારણે હોય છે.
$Nicotine$ એક શક્તિશાળી અને ઝડપથી અસર કરતું ઝેર છે જે ચેતાતંત્રને અસર કરે છે,જેનાથી કામચલાઉ શાંતિ અથવા ઉત્તેજનાનો અનુભવ થાય છે.

(A) ક્વિનાઈન એ મેલેરિયાની સારવાર માટે વપરાતી સૌથી મહત્વપૂર્ણ દવાઓમાંની એક છે. તે એક આલ્કલોઈડ છે જે $Cinchona$ (સિંકોના) વૃક્ષની સૂકી છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) સેન્ટોનિન એ આંતરડાના કૃમિના ચેપની સારવાર માટે વપરાતી એક એન્થેલમિન્ટિક (anthelmintic) દવા છે. તે $Artemisia$ $cina$ (જેને $Artemisia$ $maritima$ અથવા લેવન્ટ વોર્મસીડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના ન ખીલેલા ફૂલોમાંથી મેળવવામાં આવતું સેસ્કવિટરપીન લેક્ટોન (sesquiterpene lactone) છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) અફીણ એ $Papaver$ $somniferum$ (પોપી) ના છોડના અપરિપક્વ ફળ (કેપ્સ્યુલ) માંથી મેળવવામાં આવતું સૂકું લેટેક્સ છે。
તેને ફળ પર કાપા મૂકીને એકત્રિત કરવામાં આવે છે, જેમાંથી દૂધ જેવું લેટેક્સ બહાર આવે છે અને હવાના સંપર્કમાં આવતા તે સુકાઈ જાય છે。
તેથી, સાચો જવાબ $\text{લેટેક્સ}$ છે。

(C) સ્કોપોલામાઇન, જેને હાયોસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક ટ્રોપેન આલ્કલોઇડ દવા છે.
તે કુદરતી રીતે $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિઓમાં ઉત્પન્ન થાય છે, જેમાંથી $Datura$ $stramonium$ (ધતૂરો) સૌથી મુખ્ય છે.
બીજા વિશ્વયુદ્ધ $(II)$ દરમિયાન, તેની શાંતિદાયક અસરો અને અવરોધો ઘટાડવાની ક્ષમતાને કારણે તેને 'ટ્રુથ ડ્રગ' તરીકે તપાસવામાં આવી હતી, જોકે આ હેતુ માટે તેની વિશ્વસનીયતા અત્યંત શંકાસ્પદ હતી.

(B) . $Emblica$ $officinalis$ (આમળા) ના ફળો ખૂબ જ ઔષધીય મૂલ્ય ધરાવે છે અને તે વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ના સૌથી સમૃદ્ધ કુદરતી સ્ત્રોતોમાંના એક ગણાય છે.

(A) $Aconitum \text{ } napellus$ (જેને સામાન્ય રીતે મોન્કશૂડ અથવા વુલ્ફસબેન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) નું ઔષધીય મૂલ્ય મુખ્યત્વે તેના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
મૂળમાં એકોનિટિન જેવા શક્તિશાળી આલ્કલોઇડ્સ હોય છે, જેનો ઉપયોગ આયુર્વેદ અને યુનાની જેવી પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં તેના પીડાનાશક અને સોજા વિરોધી ગુણધર્મો માટે કરવામાં આવે છે.
જો કે, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ વનસ્પતિ અત્યંત ઝેરી છે, અને દવામાં તેનો ઉપયોગ અત્યંત સાવધાની અને વ્યાવસાયિક નિપુણતાની માંગ કરે છે.

(A) હેરોઈન, જેને ડાયએસીટાઈલમોર્ફિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક અર્ધ-સંશ્લેષિત ઓપિયોઈડ ડ્રગ છે.
તે મોર્ફિનમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે અફીણના છોડ $(Papaver \text{ somniferum})$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું મુખ્ય સક્રિય આલ્કલોઇડ છે.
તેથી, હેરોઈન મેળવવા માટેનો સાચો છોડ પોપી (અફીણ) છે.

(B) 'બેલાડોના' દવા મુખ્યત્વે $Atropa$ $belladonna$ વનસ્પતિના મૂળ અને પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે. જોકે,ફાર્માકોલોજીકલ સંદર્ભમાં,મૂળમાં એટ્રોપિન જેવા આલ્કલોઇડ્સનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે શામક (sedative),ઉત્તેજક (stimulant) અને એન્ટિસ્પેસ્મોડિક (antispasmodic) તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સચોટ જવાબ મૂળ છે.

(C) સ્ટ્રામોનિયમ દવા $Datura$ (ધતૂરો) વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
સ્ટ્રામોનિયમ દવા $37 \text{ A.D.}$ જેટલા જૂના સમયથી માદક દ્રવ્ય તરીકે જાણીતી હતી.
આજે પણ ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં આ "નોકઆઉટ ડ્રોપ્સ" (Knockout drops) ના સ્ત્રોત તરીકે ખૂબ જાણીતી છે.

(B) 'એફેડ્રિન' નામની દવા $Ephedra$ વનસ્પતિના પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Ephedra$ એ અનાવૃત બીજધારી (gymnosperm) વનસ્પતિ છે,અને તેના પ્રકાંડમાં એફેડ્રિન અને સ્યુડો-એફેડ્રિન જેવા આલ્કલોઇડ્સ જોવા મળે છે.
આ સંયોજનોનો ઉપયોગ દવામાં શ્વસનમાર્ગના સોજા ઘટાડવા અને શ્વાસનળીને પહોળી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

(B) રેઝરપાઇન એ $Rauwolfia$ $\text{serpentina}$ વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તે શાંતિદાયક (tranquilizer) તરીકે કાર્ય કરે છે અને મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અવસાદક અસર કરે છે.
તેનો મુખ્ય ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને અમુક માનસિક વિકૃતિઓની સારવારમાં બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવા અને શાંતિ લાવવા માટે થાય છે.

(A) $Aconitum$ $napellus$, જેને સામાન્ય રીતે 'મોન્કશૂડ' અથવા 'વુલ્ફસબેન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે એક જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
તે $Ranunculaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિમાં એકોનિટિન જેવા આલ્કલોઇડ્સની હાજરીને કારણે તે અત્યંત ઝેરી માનવામાં આવે છે, પરંતુ પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં તેનો ઉપયોગ વેદનાશામક અને સોજા વિરોધી ગુણધર્મો માટે કરવામાં આવે છે.

(D) મેલેરિયાની સારવાર માટે વપરાતી ક્વિનાઈન નામની દવા $Cinchona$ વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ છાલને એકત્રિત કરીને,સૂકવીને અને પ્રક્રિયા કરીને તેમાંથી ઔષધીય આલ્કલોઇડ્સ અલગ કરવામાં આવે છે.

(A) $Rauwolfia$ $serpentina$,જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે. તેના મૂળમાં રેસરપિન (reserpine) નામનો એક મહત્વપૂર્ણ આલ્કલોઇડ હોય છે,જેનો ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને અમુક માનસિક વિકારોની સારવાર માટે થાય છે. તેથી,તે તબીબી ક્ષેત્રમાં ખૂબ જ મૂલ્યવાન છે.

(C) $Rauwolfia \text{ } serpentina$, જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ભારતીય ઉપખંડની જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે।
તેનો ઉપયોગ આયુર્વેદમાં પરંપરાગત રીતે હાઈ બ્લડ પ્રેશર, અનિદ્રા અને વિવિધ માનસિક વિકૃતિઓની સારવાર માટે થાય છે, કારણ કે તેમાં રિસર્પિન નામનું આલ્કલોઇડ હોય છે।
$Oryza \text{ } sativa$ એ ડાંગર છે, $Solanum \text{ } melongena$ એ રીંગણ છે અને $Saccharum \text{ } officinarum$ એ શેરડી છે, જે મુખ્યત્વે ખોરાક અથવા રોકડિયા પાક છે।

(A) 'નાગકેસર' એ આયુર્વેદમાં જાણીતી ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
તે $Mesua ferrea$ વનસ્પતિના ફૂલોના સૂકા પુંકેસરોમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે $Clusiaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$Crocus sativus$ એ કેસરનો સ્ત્રોત છે.
$Viola odorata$ ને સ્વીટ વાયોલેટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Centella asiatica$ ને બ્રાહ્મી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) . $Adhatoda$ $\text{ } vasica$ (અડુસી) ના પાંદડાઓમાં 'વાસિસિન' $(vasicine)$ નામનું આલ્કલોઇડ હોય છે.
તેના પાંદડાનો ઉકાળો અથવા તેનો પાવડર શ્વસનતંત્રના રોગો, ખાસ કરીને ક્રોનિક બ્રોન્કાઇટિસ માટે એક અસરકારક દવા તરીકે વપરાય છે.