Economic Botany Questions in Gujarati

(A) ક્વિનાઈન એ સિંકોના વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઈડ છે.
તેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_{20}H_{24}N_2O_2$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સાચું રાસાયણિક બંધારણ $C_{20}H_{24}N_2O_2$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
અફીણ $(Poppy)$ એક વનસ્પતિ છે જેમાંથી અફીણ મેળવવામાં આવે છે.
ભારતમાં અફીણની ખેતી સરકાર દ્વારા કડક રીતે નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે.
હાલમાં,ભારતમાં કાયદેસરની અફીણની ખેતી હેઠળનો સૌથી મોટો વિસ્તાર મધ્ય પ્રદેશ રાજ્યમાં આવેલો છે,ત્યારબાદ રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશનો ક્રમ આવે છે.

(C) ક્વિનાઈન એ $Cinchona$ (સિંકોના) વૃક્ષની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતું એક જાણીતું આલ્કલોઇડ છે.
તેનો મુખ્ય ઉપયોગ ઔષધીય ક્ષેત્રમાં થાય છે,ખાસ કરીને મેલેરિયાની સારવાર માટે.
તેમાં તાવ વિરોધી (antipyretic) ગુણધર્મો પણ હોય છે અને તેનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારના તાવની સારવારમાં કરવામાં આવે છે.

(C) મોર્ફિન એ અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગમાં,તબીબી ઉપયોગ માટે વધુ સ્થિર અને દ્રાવ્ય સ્વરૂપો બનાવવા માટે મોર્ફિન પર રાસાયણિક પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,જે મુખ્યત્વે $Morphine$ $sulphate$ અને $Morphine$ $hydrochloride$ છે.
આ ડેરિવેટિવ્ઝનો ઉપયોગ પીડાના વ્યવસ્થાપન માટે શક્તિશાળી પીડાનાશક (analgesics) તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) ભ્રામક પદાર્થો (Hallucinogens) એવા ડ્રગ્સ છે જે તેનો ઉપયોગ કરનાર વ્યક્તિના વિચારો, લાગણીઓ અને ધારણાઓને બદલી નાખે છે.
ગાંજો અને $LSD$ બંને ભ્રામક પદાર્થો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ગાંજો શણના છોડ $(Cannabis sativa)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે અને $LSD$ (Lysergic acid diethylamide) એ $Claviceps purpurea$ નામની ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) $Atropa$ $belladonna$ એ $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તે એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે,જેમાંથી એટ્રોપિન (atropine) નામનું આલ્કલોઇડ મુખ્યત્વે તેના મૂળ અને પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
એટ્રોપિનનો ઉપયોગ આંખની તપાસ દરમિયાન કીકીને પહોળી કરવા માટે કરવામાં આવે છે.
તે પીડાશામક (analgesic) અને એન્ટિસ્પેસ્મોડિક (antispasmodic) તરીકે પણ કાર્ય કરે છે.

(C) મોર્ફિન એ અફીણના છોડ ($Papaver$ $somniferum$) ના સૂકા લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું રાસાયણિક સંયોજન છે.
તે આલ્કલોઇડ તરીકે ઓળખાતા કાર્બનિક સંયોજનોના વર્ગમાં આવે છે,જે નાઇટ્રોજનયુક્ત સંયોજનો છે અને મનુષ્યો પર નોંધપાત્ર શારીરિક અસરો કરે છે.
તેથી,મોર્ફિનને આલ્કલોઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) એથનોબોટની એ વનસ્પતિશાસ્ત્રની એક શાખા છે જે વનસ્પતિ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધોના અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે,ખાસ કરીને આદિવાસી અથવા આદિમ સંસ્કૃતિઓ ખોરાક,દવા,ધાર્મિક વિધિઓ અને અન્ય હેતુઓ માટે વનસ્પતિનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે.
તેથી,આદિમ વનસ્પતિ અને મનુષ્યો વચ્ચેના સંબંધોનો અભ્યાસ એ એથનોબોટનીનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

(B) હેરોઈન એ અફીણના છોડ,$Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવવામાં આવતું ડાયએસીટાઈલમોર્ફિનનું વ્યુત્પન્ન છે.
આ વનસ્પતિ $Papaveraceae$ કુળની સભ્ય છે.

(A) $Rauwolfia \text{ } serpentina$, જે સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખાય છે, તે એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે。
આ વનસ્પતિના મૂળમાં વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે, જેમાં રિસર્પિન (reserpine) સૌથી મહત્વનું છે。
આ આલ્કલોઇડ્સનો ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને માનસિક વિકૃતિઓની સારવારમાં થાય છે。
તેથી, મૂળ એ વનસ્પતિનો ઔષધીય રીતે સૌથી મહત્વનો ભાગ છે。

(D) $Papaver$ $somniferum$ (અફીણનો છોડ) એક દૂધ જેવો લેટેક્સ ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં આશરે $25$ જેટલા વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે. જેમાં કોડીન,મોર્ફિન,થીબેઈન અને નાર્કોટિન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો અફીણમાં જોવા મળતા આલ્કલોઇડ્સ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
રેઝરપાઇન એ $Rauwolfia$ $serpentina$ ના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઇડ છે,જેને સામાન્ય રીતે $Sarpgandha$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે $Apocynaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હાઈ બ્લડ પ્રેશર $(hypertension)$,સાપના કરડવા અને માનસિક વિકૃતિઓની સારવારમાં થાય છે.

(B) $Withania somnifera$ એ સામાન્ય રીતે $\text{અશ્વગંધા}$ તરીકે ઓળખાતી વનસ્પતિનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે。
તે $Solanaceae$ (કંટકારી) કુળની વનસ્પતિ છે。
આ વનસ્પતિનો ઉપયોગ આયુર્વેદમાં તેના ઔષધીય ગુણો માટે વ્યાપકપણે થાય છે, ખાસ કરીને તણાવ અને ચિંતા ઘટાડવા માટે તે એક ઉત્તમ એડેપ્ટોજેન તરીકે કાર્ય કરે છે。

(A) $Tectona$ $grandis$, જે સામાન્ય રીતે સાગ (Teak) તરીકે ઓળખાય છે, તે એક ઉષ્ણકટિબંધીય સખત લાકડા ધરાવતું વૃક્ષ છે。
તે $Lamiales$ શ્રેણીના $Verbenaceae$ કુળમાં આવે છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે。

(A) ભાંગ $Cannabis$ $sativa$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે।
તે આ વનસ્પતિના સૂકા પાંદડા અને ફૂલોની ડાળીઓમાંથી મેળવવામાં આવતું એક સાયકોએક્ટિવ ડ્રગ છે।

(B) મોર્ફિન $({C_{17}}{H_{19}}{O_3}N)$ એ એક રાસાયણિક સંયોજન છે જેને આલ્કલોઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તે અફીણના છોડ,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Papaver\, somniferum$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તબીબી પ્રેક્ટિસમાં,તેનો ઉપયોગ ગંભીર પીડાને દૂર કરવા માટે શક્તિશાળી એનાલજેસિક (પીડાનાશક) તરીકે કરવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $Calendula \ officinalis$ છે.
$Calendula \ officinalis$,જેને સામાન્ય રીતે 'પોટ મેરીગોલ્ડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે તેના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે વ્યાપકપણે જાણીતી છે.
તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓમાં તેના સોજા વિરોધી (anti-inflammatory),એન્ટિસેપ્ટિક અને ઘા રૂઝાવવાના ગુણધર્મો માટે થાય છે.
$Jatropha \ curcas$ મુખ્યત્વે બાયોફ્યુઅલના સ્ત્રોત તરીકે જાણીતું છે.
$Tagetes \ patula$ (ફ્રેન્ચ મેરીગોલ્ડ) મુખ્યત્વે સુશોભન માટેની વનસ્પતિ તરીકે વપરાય છે.
$Sesbania \ aegyptiaca$ નો ઉપયોગ ઘણીવાર લીલા ખાતર અથવા પશુઓના ઘાસચારા તરીકે થાય છે.

(C) ભાંગ, ગાંજો અને હશીશ $(Charas)$ એ તમામ સાયકોએક્ટિવ ડ્રગ્સ છે જે $Cannabis \, sativa$ (જેને સામાન્ય રીતે હેમ્પ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) નામના છોડમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ પદાર્થો છોડના વિવિધ ભાગોમાંથી મેળવવામાં આવે છે: ભાંગ તેના સૂકા પાંદડા અને ફૂલોમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે, ગાંજો અફલદ્રુપ માદા પુષ્પવિન્યાસમાંથી મેળવવામાં આવે છે, અને હશીશ $(Charas)$ એ છોડના પુષ્પીય ભાગોમાંથી મેળવવામાં આવતો રેઝિનયુક્ત અર્ક છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Atropa$ $belladonna$ (કુળ $Solanaceae$) એ એટ્રોપિન નામની આલ્કલોઇડ દવાનો સ્ત્રોત છે.
એટ્રોપિન આ વનસ્પતિના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ તબીબી રીતે આંખની તપાસ માટે કીકીને પહોળી કરવા અને આંખની અમુક ચોક્કસ બીમારીઓની સારવારમાં થાય છે.

(D) ઉલ્લેખિત તમામ વનસ્પતિઓ તેમના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે:
$1$. $Cinchona$: આ વનસ્પતિની છાલ ક્વિનાઈનનો સ્ત્રોત છે, જેનો ઉપયોગ મેલેરિયાની સારવારમાં થાય છે.
$2$. $Opium$ $(Papaver \text{ somniferum})$: તે મોર્ફિન અને કોડીન જેવા વિવિધ આલ્કલોઇડ્સનો સ્ત્રોત છે, જે પીડાનાશક અને શાંતિદાયક તરીકે કામ કરે છે.
$3$. $Rauwolfia$ $(Rauwolfia \text{ serpentina})$: તે રિસર્પિનનો સ્ત્રોત છે, જેનો ઉપયોગ હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને માનસિક વિકૃતિઓની સારવાર માટે થાય છે.
તેથી, આ તમામ ઔષધીય વનસ્પતિઓ છે.

(D) જિનસેંગ $(Panax \, schinseng)$ એ $Araliaceae$ કુળ સાથે સંબંધિત છે.
તે $China$ (ચીન) ની એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
આ દવા વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ વિવિધ રોગોને મટાડવા માટે થાય છે.
$Panax \, quinquefolium$ $(American \, Ginseng)$ નો ઉપયોગ તેના વિકલ્પ તરીકે કરવામાં આવે છે.

(A) મોઇશ્ચરાઇઝિંગ જેલ $Aloe \text{ } vera$ (કુંવારપાઠું) ના છોડના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેના શાંત અને હાઇડ્રેટિંગ ગુણધર્મોને કારણે તેનો કોસ્મેટિક અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગોમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.

(C) કપાસના રેસા એકકોષીય રચનાઓ છે જે મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે, જે એક પોલિસેકેરાઇડ છે।
સેલ્યુલોઝ એ ગ્લુકોઝ એકમોનો રેખીય પોલિમર છે જે $\beta-1,4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે।
તે વનસ્પતિ કોષ દીવાલને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે।
તેથી, સાચો જવાબ $(c)$ છે।

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. ગ્રેમિની (Poaceae): આ કુળમાં $Saccharum$ $munja$ (મુંજ) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે તેના પ્રકાંડ અને પર્ણોમાંથી રેસા આપે છે.
$2$. માલ્વેસી: આ કુળમાં $Hibiscus$ $cannabinus$ (ડેક્કન હેમ્પ) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે પ્રકાંડના ભાગમાંથી રેસા આપે છે.
$3$. લિનેસી: આ કુળમાં $Linum$ $usitatissimum$ (ફ્લેક્સ/અળસી) નો સમાવેશ થાય છે,જે પ્રકાંડના પરિચક્ર (pericycle) માંથી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા લિનન રેસા આપે છે.
આમ,આ તમામ કુળમાં રેસા આપતી વનસ્પતિઓ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) રેસા આપતી વનસ્પતિઓ વિવિધ વનસ્પતિ કુળોમાં જોવા મળે છે.
$1$. Bombacaceae કુળમાં $Ceiba$ $pentandra$ (કાપોક) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે રેસા આપે છે.
$2$. Moraceae કુળમાં $Cannabis$ $sativa$ (હેમ્પ) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે બાસ્ટ ફાઈબરનો જાણીતો સ્ત્રોત છે.
$3$. Tiliaceae કુળમાં $Corchorus$ $capsularis$ (શણ) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે વ્યાવસાયિક રેસાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
આથી,આ તમામ કુળોમાં રેસા આપતી વનસ્પતિઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) ઘણા વનસ્પતિ કુળોમાં એવી જાતિઓ હોય છે જે વ્યાપારી ધોરણે રેસા (fibre) આપે છે.
$1$. $Urticaceae$: આમાં $Boehmeria$ $nivea$ (રેમી) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બાસ્ટ રેસા આપે છે.
$2$. $Leguminosae$ (Fabaceae): આમાં $Crotalaria$ $juncea$ (સણ) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે રેસાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
$3$. $Amaryllidaceae$: આમાં $Agave$ (સીસલ) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જે પર્ણના રેસાના ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે.
આમ,આ તમામ કુળોમાં રેસા આપતી વનસ્પતિઓ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ટેક્સટાઇલ રેસાઓને તેમની યાર્ન બનાવવાની અથવા કાપડમાં રૂપાંતરિત થવાની ક્ષમતા દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. કાંતણ,વણાટ અને દૈનિક ઉપયોગના યાંત્રિક દબાણને સહન કરવા માટે,આ રેસાઓમાં ઉચ્ચ તણાવ શક્તિ હોવી જરૂરી છે. તેનાથી વિપરીત,ફિલિંગ રેસા (જેમ કે કાપોક) નો ઉપયોગ ગાદલા કે ઓશીકા ભરવા માટે થાય છે અને તેમાં ઉચ્ચ તણાવ શક્તિની જરૂર હોતી નથી.

(B) $New \ World \ cotton$ શબ્દ એ અમેરિકામાં ઉદ્ભવેલી કપાસની જાતિઓ માટે વપરાય છે,ખાસ કરીને $Gossypium \ hirsutum$ અને $Gossypium \ barbadense$ માટે.
આ જાતિઓ અમેરિકાની શોધ પછી વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં લાવવામાં આવી હતી.
તેની સરખામણીમાં,$Old \ World \ cotton$ એ $Gossypium \ arboreum$ અને $Gossypium \ herbaceum$ જેવી જાતિઓનો ઉલ્લેખ કરે છે,જે એશિયા અને આફ્રિકાની મૂળ જાતિઓ છે.
તેથી,$American \ cotton$ ને $New \ World \ cotton$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $Gossypium \text{ barbadense}$ એ કપાસના છોડની એક પ્રજાતિ છે જે ઉષ્ણકટિબંધીય દક્ષિણ અમેરિકાની વતની છે.
તેને સામાન્ય રીતે ઇજિપ્તીયન કોટન, સી આઇલેન્ડ કોટન અથવા પેરુ કોટન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી પેરુ કોટન એ સાચો જવાબ છે.

(B) ઇજિપ્તીયન કોટન હોઝિયરી અને ઉત્તમ કાપડના ઉત્પાદનો માટે સૌથી વધુ યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે ઇજિપ્તીયન કપાસના તંતુઓ અસાધારણ રીતે લાંબા (એક્સ્ટ્રા-લોંગ સ્ટેપલ) હોય છે,જે તેમને ખૂબ જ ઝીણા,મજબૂત અને નરમ દોરામાં કાંતવાની મંજૂરી આપે છે.
આ ગુણધર્મોને કારણે તૈયાર થયેલું કાપડ અત્યંત ટકાઉ,હવાપ્રકાશ અને આરામદાયક બને છે,જે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી હોઝિયરી માટે આવશ્યક લાક્ષણિકતાઓ છે.

(D) કપાસ ઉદ્યોગમાં કાચા કપાસને તૈયાર કાપડમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે ઘણી ક્રમિક પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. $Picking$ (પિકિંગ): છોડમાંથી પરિપક્વ કપાસના બોન્ડ (bolls) તોડવાની પ્રક્રિયા.
$2$. $Ginning$ (જિનિંગ): કપાસના બીજમાંથી કપાસના રેસા (lint) ને અલગ કરવાની પ્રક્રિયા.
$3$. $Lapping$ (લેપિંગ): કાપડ ઉત્પાદનમાં એક પ્રક્રિયા જેમાં કાર્ડિંગ કરતા પહેલા કપાસના રેસાને એક સમાન શીટ અથવા 'લેપ' માં બનાવવામાં આવે છે.
આ તમામ પ્રક્રિયાઓ કપાસ ઉદ્યોગનો અભિન્ન ભાગ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ફ્લેક્સ ($Linum$ $usitatissimum$) ના તંતુઓ પ્રકાંડના પરિચક્રમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ તંતુઓને બાસ્ટ ફાઇબર્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે કપાસના તંતુઓ કરતા વધુ મજબૂત અને ટકાઉ હોય છે,જે બીજના અધિસ્તરીય રોમ (epidermal hairs) છે.

(C) . રેટિંગ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં વનસ્પતિના રેસા $(\text{શણ}, \text{હેમ્પ}, \text{ફ્લેક્સ})$ ને સૂક્ષ્મજીવોની પ્રવૃત્તિ દ્વારા અલગ કરવામાં આવે છે.
છોડને લાંબા સમય સુધી પાણીમાં ડુબાડી રાખવામાં આવે છે; આ સમયગાળા દરમિયાન, તેઓ પાણી શોષી લે છે અને ફૂલી જાય છે.
પાણીનું માધ્યમ બેક્ટેરિયા $(Clostridium\, butyricum)$ થી સમૃદ્ધ બને છે, જે તંતુમય પેશીઓની મધ્ય પટલ (middle lamella) ના પેક્ટિક પદાર્થોનું જળવિભાજન (hydrolysis) કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Linum$ $usitatissimum$ (ફ્લેક્સ/અળસી) ના રેસા પાણી સામે પ્રતિરોધક હોય છે અને તેમાં ઉચ્ચ તણાવ શક્તિ (tensile strength) હોય છે,તેથી તેનો ઉપયોગ માછલી પકડવાની જાળ અને દોરડા બનાવવામાં થાય છે.
આ રેસા સૂકા હોવા કરતા ભીના હોય ત્યારે વધુ મજબૂત બને છે,જે દરિયાઈ ઉપયોગો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ગુણધર્મ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે।
રેમી, જેને ચાઇના ગ્રાસ $(Boehmeria \text{ } nivea)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $Urticaceae$ કુળનો સભ્ય છે।
તેના રેસા સૌથી મજબૂત, લાંબા અને ટકાઉ કુદરતી વનસ્પતિ રેસા તરીકે જાણીતા છે।

(A) મનિલા શણ,જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Musa \, textilis$ છે,તે $Musaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તે એક રેસા આપતી પાક છે અને તેના રેસા તમામ કુદરતી રેસાઓમાં સૌથી મજબૂત માનવામાં આવે છે.
આ રેસા વનસ્પતિના પર્ણના પર્ણપત્ર (leaf sheath) માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) એગેવ અથવા સીસલ (Sisal) રેસા $Amaryllidaceae$ કુળની $Agave$ પ્રજાતિની વિવિધ વનસ્પતિઓના પર્ણોમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$A. cantala$,$A. sisalana$ અને $A. funkiana$ જેવી પ્રજાતિઓ આ રેસાના વ્યાવસાયિક સ્ત્રોત છે.

(C) ન્યુઝીલેન્ડ હેમ્પ,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $(Phormium \, tenax)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $(Agavaceae)$ કુળનો સભ્ય છે.
આ એક બહુવર્ષાયુ છોડ છે જે ન્યુઝીલેન્ડ અને નોરફોક ટાપુનો વતની છે,અને તેના મજબૂત તથા ટકાઉ રેસાઓ માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ દોરડા અને કાપડ બનાવવામાં થાય છે.

(B) બોસ્ટ્રિંગ હેમ્પ એ $Sansevieria$ પ્રજાતિની વનસ્પતિઓના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવતો એક મજબૂત અને ટકાઉ રેસો છે.
ખાસ કરીને,$Sansevieria$ $zeylanica$ અને $Sansevieria$ $trifasciata$ ને સામાન્ય રીતે બોસ્ટ્રિંગ હેમ્પ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમના રેસાનો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે ધનુષની દોરી (bowstrings) બનાવવા માટે કરવામાં આવતો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $Cocos$ $nucifera$ (નાળિયેર) નું ફળ એક અષ્ઠિફળ (drupe) છે. આ ફળમાં, મધ્યફલાવરણ રેસામય હોય છે જેને સામાન્ય રીતે કાથી (coir) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રેસામય મધ્યફલાવરણનો ઉપયોગ દોરડાં, સાદડીઓ અને વિવિધ ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ બનાવવા માટે થાય છે.

(C) કોયર (નાળિયેરના રેસા) નાળિયેરના ફળના મધ્ય ફલાવરણ (mesocarp) માંથી મેળવવામાં આવે છે,જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Cocos$ $nucifera$ છે.
તે એક બહુમુખી કુદરતી રેસો છે જેનો ઉપયોગ વિવિધ ઘરગથ્થુ અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
ખાસ કરીને,તેનો ઉપયોગ ચટાઈ (mats),ગાલીચા,બ્રશ,દોરડા અને ગાદલામાં ભરવા માટે કરવામાં આવે છે.
તેથી,કોયરનો ઉપયોગ મેટ અને બ્રશ બંને બનાવવા માટે થાય છે.

(C) વિકર વર્ક એટલે નરમ વનસ્પતિના રેસાઓમાંથી ફર્નિચર,ટોપલીઓ અથવા અન્ય વસ્તુઓ બનાવવાની પ્રક્રિયા. $Bambusa$ (વાંસ) તેની મજબૂતી,લવચીકતા અને ટકાઉપણાને કારણે આ હેતુ માટે વ્યાપકપણે વપરાય છે. તેથી,વિકર વર્ક ફાઈબર $Bambusa$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) લાલ રેશમી કપાસ,જે સામાન્ય રીતે સેમલના વૃક્ષ તરીકે ઓળખાય છે,તે $Salmalia malabarica$ (જેને $Bombax ceiba$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) પ્રજાતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ $Malvaceae$ કુળનું એક મોટું પાનખર વૃક્ષ છે.
આ વૃક્ષ પર મોટા,લાલ ફૂલો અને બીજ ધરાવતા ફળ (કેપ્સ્યુલ્સ) આવે છે,જે રેશમી,કપાસ જેવા તંતુઓથી ઢંકાયેલા હોય છે,જેનો ઉપયોગ ઓશીકા અને ગાદલા ભરવા માટે થાય છે.

(B) ટાપા કાપડ એ એક પરંપરાગત કાપડ છે જે મુખ્યત્વે પેપર મલબેરીના વૃક્ષ $(Broussonetia papyrifera)$ ની આંતરિક છાલમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
આ વૃક્ષ $Moraceae$ કુળનું સભ્ય છે.
આ પ્રક્રિયામાં છાલને ઉતારી,તેને પલાળીને અને પાતળી અને કાપડ જેવી ન બને ત્યાં સુધી તેને ટીપવામાં આવે છે.

(D) કાગળ બનાવવા માટે વિવિધ વનસ્પતિના રેસાનો ઉપયોગ થાય છે.
ભારતમાં $Bamboosa$ (વાંસ) સૌથી સામાન્ય સ્ત્રોત છે.
પશ્ચિમી દેશોમાં $Picea$,$Pinus$ અને $Abies$ જેવા શંકુદ્રુમ વૃક્ષોનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.
આ ઉપરાંત,$Boswellia$,$Eucalyptus$,વિવિધ ઘાસ,સુતરાઉ કાપડના ટુકડા,$Fagus$ અને $Populus$ પ્રજાતિઓનો પણ કાગળનો માવો બનાવવા માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) મુંજ એ $Saccharum$ $\text{munja}$ વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતો એક પ્રકારનો રેસો છે.
તે $Poaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિના પ્રકાંડના નીચેના ભાગ અને પાનમાંથી રેસા મેળવવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ દોરડાં, સાદડી અને ટોપલીઓ બનાવવા માટે થાય છે.

(A) મનિલા હેમ્પ,જેને $Abaca$ $(Musa textilis)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ફિલિપાઈન્સનો વતની કેળાની એક પ્રજાતિ છે. આ ફાઈબર છોડના થડની આસપાસ વીંટળાયેલા પર્ણના આવરણો (પર્ણના પાયા) માંથી મેળવવામાં આવે છે. આ પર્ણના પાયાને છોલીને તેમાંથી મજબૂત અને ટકાઉ ફાઈબર કાઢવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ દોરડા અને કાપડ બનાવવા માટે થાય છે.

(A) આપેલ વનસ્પતિઓનું સાચું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ કપાસ $Malvaceae$ $(II)$ કુળમાં આવે છે。
$(2)$ સીસલ હેમ્પ ($Agave$ $sisalana$) $Agavaceae$ $(III)$ કુળમાં આવે છે。
$(3)$ પટુઆ ($Hibiscus$ $cannabinus$) $Malvaceae$ $(II)$ કુળમાં આવે છે。
$(4)$ મુંજ ($Saccharum$ $munja$) $Gramineae$ અથવા $Poaceae$ $(IV)$ કુળમાં આવે છે。
$(5)$ શણ ($Corchorus$ $capsularis$) $Tiliaceae$ $(I)$ કુળમાં આવે છે。
તેથી, સાચો ક્રમ $1-II, 2-III, 3-II, 4-IV, 5-I$ છે।

(D) સીસલ હેમ્પ $Agave$ $sisalana$ વનસ્પતિના પર્ણોમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે $Agavaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ રેસાઓને 'હાર્ડ ફાઇબર' (સખત રેસા) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,નરમ રેસા તરીકે નહીં.
તેને પર્ણોમાંથી બાસ્ટ ફાઇબર તરીકે મેળવવામાં આવે છે અને તેની ઉચ્ચ મજબૂતી અને ટકાઉપણાને કારણે તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે દોરડા,સૂતળી અને સાદડીઓ બનાવવા માટે થાય છે.
તેથી,તે નરમ રેસા છે તેવું વિધાન ખોટું છે.

(C) $\text{કપાસ}$ (Cotton) ના બીજની સપાટી પર જોવા મળતા અધિસ્તરીય રોમ બે પ્રકારના હોય છે:
$1$. $\text{લિન્ટ}$ (Lint): આ લાંબા, સરળતાથી અલગ કરી શકાય તેવા રેસા છે જેનો ઉપયોગ કાપડ ઉદ્યોગમાં થાય છે.
$2$. $\text{ફઝ}$ (Fuzz): આ ટૂંકા, અલગ ન કરી શકાય તેવા રેસા છે જે જિનિંગ પ્રક્રિયા પછી પણ બીજના આવરણ સાથે જોડાયેલા રહે છે.
તેથી, $\text{લિન્ટ}$ અને $\text{ફઝ}$ એ $\text{કપાસ}$ ના રેસાઓની લાક્ષણિકતાઓ છે.