Economic Botany Questions in Gujarati

(B) ચણા (Cicer arietinum) એ કઠોળ વર્ગનો પાક છે જે ફેબેસી (Fabaceae) કુળમાં આવે છે,જેને અગાઉ પેપિલિયોનેસી (Papilionaceae) તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
તે ફેબોઈડી (Faboideae) અથવા પેપિલિયોનોઈડી (Papilionoideae) ઉપકુળનો સભ્ય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચું કુળ પેપિલિયોનેસી છે.

(C) ઇકોનોમિક બોટની (આર્થિક વનસ્પતિશાસ્ત્ર) એ વનસ્પતિશાસ્ત્રની એવી શાખા છે જે મનુષ્યો માટે ઉપયોગી વનસ્પતિઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે,ખાસ કરીને જે ખોરાક,રેસા,લાકડું,દવાઓ અને અન્ય ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો પૂરા પાડે છે.
એથનોબોટની લોકો અને વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંબંધ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
પેલેઓબોટની એ અશ્મિભૂત વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ છે.
માઇક્રોબાયોલોજી એ સૂક્ષ્મ જીવોનો અભ્યાસ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) 'નવી દુનિયા' (New World) એટલે અમેરિકા ખંડ. યુરોપિયન સંશોધકો અને વેપારીઓ દ્વારા અમેરિકાથી ઘણા પાકો ભારતમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કાજુ,બટાકા અને રબર એ જાણીતા પાકો છે જેની ઉત્પત્તિ નવી દુનિયામાં થઈ હતી અને ત્યારબાદ તેને ભારતમાં લાવવામાં આવ્યા હતા.

(B) અનાજ એ વિશ્વભરમાં મનુષ્યો માટે ખોરાક અને પશુઓ માટે ઘાસચારાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
તેઓ $Poaceae$ (ઘાસ કુળ) પરિવારના સભ્યો છે.
ઉદાહરણ તરીકે ઘઉં,ચોખા,મકાઈ અને જવ,જે આવશ્યક કાર્બોદિત પદાર્થો અને ઉર્જા પૂરી પાડે છે.

(A) $Triticum \ monococcum$ એ દ્વિતીય (diploid) ઘઉંની જાતિ છે જેમાં $14 \ (2n)$ રંગસૂત્રો હોય છે.
તેને આઈનકોર્ન (Einkorn) ઘઉં તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અને તે ઘઉંની સૌથી પ્રાચીન પ્રજાતિ માનવામાં આવે છે.

(B) મગનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Vigna$ $radiata$ છે.
$Vigna$ $mungo$ એ અડદનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
$Phaseolus$ $mungo$ એ અડદ સાથે સંકળાયેલ જૂનું નામ છે.
$Phaseolus$ $sinensis$ એ ચોળા ($Vigna$ $unguiculata$) નું પર્યાયવાચી નામ છે.

(B) જુવાર,મકાઈ,શેરડી,ઘઉં અને ચોખા એ તમામ $Gramineae$ અથવા $Poaceae$ કુળના સભ્યો છે.

(A) ઘઉંના દાણામાં ગ્લુટેન તરીકે ઓળખાતા પ્રોટીનનું જટિલ મિશ્રણ હોય છે,જે મુખ્યત્વે બે પ્રકારના પ્રોટીનનું બનેલું છે: ગ્લુટેનિન અને ગ્લિયાડિન.
ગ્લુટેનિન એ ઉચ્ચ આણ્વીય વજન ધરાવતું પ્રોટીન છે જે ઘઉંના લોટમાં સ્થિતિસ્થાપકતા અને બંધારણ પ્રદાન કરે છે.
ગ્લાયકોજન એ પ્રાણીઓમાં જોવા મળતું સંગ્રહિત પોલિસેકેરાઇડ છે,વનસ્પતિઓમાં નહીં.
ઝાયમેઝ એ ઉત્સેચક સંકુલ છે જે ખાંડના આથવણની પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથેનોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આલ્બ્યુમિન એ પાણીમાં દ્રાવ્ય પ્રોટીન છે,પરંતુ તે ઘઉંના દાણામાં મુખ્ય સંગ્રહિત પ્રોટીન નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (ગ્લુટેનિન) છે.

(B) . 'Vivipary' (અપત્યપ્રસવી) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં બીજ પિતૃ છોડ પર જોડાયેલા હોય ત્યારે જ અંકુરિત થાય છે.
વાર્ષિક પાક માટે આ એક અનિચ્છનીય લક્ષણ છે કારણ કે અંકુરિત થયેલા બીજને આગામી વાવણીની સીઝન માટે સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં સંગ્રહિત કરી શકાતા નથી,જેના કારણે તેમની જીવંતતા ઘટે છે અને સંગ્રહ કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે.

(C) હેક્ઝાપ્લોઇડ ઘઉં $(Triticum \text{ aestivum})$ માં રંગસૂત્રોની કુલ સંખ્યા $2n = 6x = 42$ છે, જ્યાં $x$ એ મૂળભૂત રંગસૂત્ર સંખ્યા $(x = 7)$ છે.
$1$. મોનોપ્લોઇડ સંખ્યા $(x)$ એ રંગસૂત્રોના એક મૂળભૂત સેટમાં રહેલા રંગસૂત્રોની સંખ્યા દર્શાવે છે, જે $7$ છે.
$2$. હેપ્લોઇડ સંખ્યા $(n)$ એ જન્યુમાં રહેલા રંગસૂત્રોની સંખ્યા દર્શાવે છે, જે દ્વિતીય સંખ્યા $(2n)$ કરતા અડધી હોય છે. તેથી, $n = 42 / 2 = 21$.
આમ, હેપ્લોઇડ સંખ્યા $21$ અને મોનોપ્લોઇડ સંખ્યા $7$ છે.

(D) સાચું નટ (true nut) એ એક સૂકું,અસ્ફુટિત ફળ છે જેમાં એક બીજ અને સખત,લાકડા જેવું પેરીકાર્પ હોય છે જે પરિપક્વતા સમયે ખુલતું નથી.
વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી (અખરોટ,કાજુ,મગફળી,એકોર્ન) કોઈ પણ વનસ્પતિશાસ્ત્રીય રીતે 'સાચા નટ' નથી.
જો કે,ઘણા સંદર્ભોમાં,$Acorn$ (ઓક વૃક્ષનું ફળ) એ આપેલા વિકલ્પોમાં સાચા નટનું સૌથી નજીકનું ઉદાહરણ છે,કારણ કે તેમાં સખત,લાકડા જેવું પેરીકાર્પ હોય છે.
અખરોટ અને કાજુ એ ડ્રુપ (drupes) છે,અને મગફળી એ લેગ્યુમ (legumes) છે.
તેથી,વનસ્પતિશાસ્ત્રીય સંદર્ભમાં $D$ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.

(D) $\text{ચરસ}$ એ હેમ્પ (ભાંગ) ના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતું એક શક્તિશાળી રેઝિનયુક્ત અર્ક છે અને સામાન્ય રીતે તેને પીવામાં (ધુમ્રપાન) આવે છે। તે ડ્રગનું સૌથી શક્તિશાળી સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે。
$\text{ભાંગ}$ એ કેનાબીસના છોડના પાંદડા અને ફૂલોમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે ભારતમાં સામાન્ય રીતે ઠંડા પીણા અથવા દૂધ સાથે લેવામાં આવે છે, અને તે પણ માદક અસરો ધરાવે છે。
$\text{ગાંજો}$ એ માદા કેનાબીસના છોડની સૂકી ફૂલની ટોચ છે, જે તેના ઉચ્ચ રેઝિન સામગ્રીને કારણે ધૂમ્રપાન માટે વપરાય છે。
આ તમામ ઉત્પાદનો હેમ્પ $(Cannabis \text{ } sativa)$ ના છોડમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ ખૂબ લાંબા સમયથી માદક ઉત્તેજક તરીકે કરવામાં આવે છે。

(A) સામાન્ય રીતે એકોનાઈટ તરીકે ઓળખાતી દવા,જેને ઘણીવાર મેથા ઝેર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Aconitum \, napellus$ ના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ બાહ્ય રીતે સંધિવાની સારવાર માટે અને આંતરિક રીતે દુખાવો અને તાવ ઘટાડવા માટે કરવામાં આવે છે.

(D) કોલચીસીન એ એક ઝેરી કુદરતી ઉત્પાદન અને દ્વિતીયક ચયાપચય છે, જે સૌપ્રથમ $Colchicum$ પ્રજાતિની વનસ્પતિઓમાંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું.
તે મુખ્યત્વે $Colchicum$ $autumnale$ ના સૂકા વજ્રકંદ (corms) અને બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને સામાન્ય રીતે ઓટમ ક્રોકસ અથવા મેડો સેફ્રોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ આલ્કલોઇડના નિષ્કર્ષણ માટે વજ્રકંદ અને બીજ બંને સ્ત્રોત તરીકે જાણીતા હોવાથી, સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) આલ્કલોઇડ્સ એમિટિન અને સેફેલિન મુખ્યત્વે $Cephaelis$ $ipecacuanha$ (જેને સામાન્ય રીતે ઇપેક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ આલ્કલોઇડ્સ તેમના ઉલટી કરાવનારા (emetic) અને કફનાશક (expectorant) ગુણધર્મોને કારણે તબીબી રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Exogonium$ $purga$ (જેને $Ipomoea$ $purga$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) તેના મૂળ માટે જાણીતું છે,જેમાં રેઝિનયુક્ત પદાર્થો હોય છે જે શક્તિશાળી રેચક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Colchicum$ મુખ્યત્વે સંધિવાના ઉપચાર માટે વપરાય છે.
$Aconitum$ તેના અત્યંત ઝેરી આલ્કલોઇડ્સ માટે જાણીતું છે અને પરંપરાગત દવાઓમાં ખૂબ જ ઓછી,નિયંત્રિત માત્રામાં વપરાય છે,પરંતુ તે રેચક તરીકે વર્ગીકૃત નથી.
તેથી,$Exogonium$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) સાચો જવાબ છે. જેઠીમધ (Glycyrrhiza glabra) ના મૂળમાં ગ્લાયસિરિઝિક એસિડ હોય છે. તેનો ઉપયોગ ઉધરસ,બ્રોન્કાઇટિસ અને ગળાની બળતરામાં રાહત મેળવવા માટે કફનાશક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. તેના ઉકાળાનો ઉપયોગ ગળાના દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટે પણ કરવામાં આવે છે.

(D) ક્વિનાઈનનું વૃક્ષ $(Cinchona\, officinalis)$ દક્ષિણ અમેરિકાના એન્ડીઝ પર્વતમાળાના પ્રદેશનું મૂળ વતની છે. તે તેની છાલ માટે જાણીતું છે,જે ક્વિનાઈનનો સ્ત્રોત છે,જેનો ઉપયોગ મેલેરિયાની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે.

(D) $Santalum \text{ } album$, જેને સામાન્ય રીતે ભારતીય ચંદન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ખૂબ જ મૂલ્યવાન વૃક્ષ છે。
તે નોંધપાત્ર ઔષધીય ગુણધર્મો ધરાવે છે, ખાસ કરીને આયુર્વેદ જેવી પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં。
તેનું લાકડું તેની ઉચ્ચ ગુણવત્તા, સુગંધ અને ટકાઉપણા માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે。
તેના સુગંધિત આવશ્યક તેલને કારણે તેનો કોસ્મેટિક અને અત્તર ઉદ્યોગોમાં પણ વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે。

(A) એટ્રોપિન એ એક આલ્કલોઇડ છે જે મસ્કેરીનિક વિરોધી (muscarinic antagonist) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે $Atropa$ $\text{belladonna}$ વનસ્પતિના પાંદડા અને મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
નેત્રવિજ્ઞાનમાં, તેનો ઉપયોગ આંખની તપાસ દરમિયાન કીકીને પહોળી કરવા (mydriasis) અને સિલિયરી સ્નાયુઓને લકવાગ્રસ્ત કરવા (cycloplegia) માટે આઈ ડ્રોપ્સ તરીકે થાય છે.

(B) હાયોસાયમાઈન એ $Solanaceae$ કુળની કેટલીક વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું ટ્રોપેન આલ્કલોઈડ છે.
તે મુખ્યત્વે $Atropa$ $belladonna$ (ડેડલી નાઈટશેડ) નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) કોકેઈન એ $Erythroxylum \text{ coca}$ વનસ્પતિના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને ઉત્તેજિત કરનાર શક્તિશાળી પદાર્થ તરીકે કાર્ય કરે છે અને ઐતિહાસિક રીતે તબીબી પ્રક્રિયાઓમાં, ખાસ કરીને આંખ, કાન, નાક અને ગળાની સર્જરીમાં સ્થાનિક નિશ્ચેતક તરીકે વપરાતું હતું, કારણ કે તે ચેતા વહનને અવરોધવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
જોકે તેની વ્યસનકારક અસરોને કારણે હાલમાં તેનો ઉપયોગ કડક રીતે નિયંત્રિત છે, પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાંથી તે સાચો જવાબ છે.

(C) કોકેન એ $Erythroxylum$ $\text{coca}$ વનસ્પતિના પર્ણોમાંથી મેળવવામાં આવતું આલ્કલોઇડ છે.
તે એક ઉત્તેજક પદાર્થ છે જે ડોપામાઇન નામના ચેતાપ્રેષક દ્રવ્યના વહનમાં દખલ કરે છે.
આ પર્ણોને ઘણીવાર તેની અસર વધારવા માટે ચૂના સાથે ચાવવામાં આવે છે.

(A) $Eucalyptus$ (નીલગિરી) ના પાનનો ઉપયોગ કુદરતી મચ્છર અને જીવજંતુ ભગાડનાર તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેમાં સિનેઓલ જેવા આવશ્યક તેલ હોય છે,જે મચ્છરોને દૂર રાખવા માટે મજબૂત સુગંધિત ગુણધર્મો ધરાવે છે.
વધુમાં,આ પાનનો ઉપયોગ વિવિધ જંતુનાશક અને જીવાણુનાશક તૈયારીઓમાં ઘટક તરીકે પણ કરવામાં આવે છે.

(C) અફીણ એ અફીણના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના અપરિપક્વ બીજની કોથળીઓમાંથી નીકળતા સૂકા લેટેક્સ (ક્ષીર) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ વનસ્પતિ $Papaveraceae$ કુળની છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $Rauwolfia$ $serpentina$ (જેને સામાન્ય રીતે સર્પગંધા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ $Apocynaceae$ કુળની એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે。
આ વનસ્પતિના સૂકા મૂળ $Reserpine$ નામના આલ્કલોઇડનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે。
$Reserpine$ તેના ઊંચા બ્લડ પ્રેશરને ઘટાડવાની ક્ષમતા (એન્ટિ-હાયપરટેન્સિવ અસર) માટે ફાર્માકોલોજીની દ્રષ્ટિએ ખૂબ મહત્વનું છે。
વધુમાં, તે શાંતિદાયક (sedative) તરીકે પણ કામ કરે છે, જે તેને ગભરામણ, ચિંતા અને અનિદ્રા જેવી સ્થિતિઓની સારવારમાં ક્લિનિકલ ઉપયોગ માટે યોગ્ય બનાવે છે。
તેથી, આ વનસ્પતિમાંથી મેળવેલી દવાઓનો ઉપયોગ ઉપર જણાવેલ તમામ પરિસ્થિતિઓની સારવાર માટે થાય છે。

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. બેલાડોના નામની દવા $Atropa$ $belladonna$ વનસ્પતિના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે. આ પાંદડાઓમાં એટ્રોપિન જેવા અનેક આલ્કલોઇડ્સ હોય છે,જેનો ઉપયોગ આંખની કીકીને પહોળી કરવા માટે થાય છે.

(A) અશ્વગંધાનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Withania$ $somnifera$ છે.
તે $Withania$ પ્રજાતિ અને $Solanaceae$ કુળ સાથે સંબંધ ધરાવે છે.

(A) પવિત્ર તુલસી,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Ocimum$ $tenuiflorum$ (અથવા $Ocimum$ $sanctum$) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Lamiaceae$ કુળનું સભ્ય છે.
ઐતિહાસિક રીતે,આ કુળને તેના લાક્ષણિક દ્વિ-ઓષ્ઠીય (bilabiate) પુષ્પોને કારણે $Labiatae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $Tylophora$ $\text{asthmatica}$ વનસ્પતિ પરંપરાગત રીતે શ્વસન સંબંધી વિકારોની સારવારમાં તેના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે.
ખાસ કરીને, દમ (Asthma) થી પીડાતા દર્દીઓ દ્વારા તેના પાંદડા ચાવવાથી અને ગળવાથી લક્ષણોમાં રાહત મેળવવામાં નોંધપાત્ર ઉપચારાત્મક પરિણામો જોવા મળ્યા છે.

(B) સાચો જવાબ છે.
$Emblica$ $officinalis$ (જેને સામાન્ય રીતે આમળા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) પરંપરાગત દવાઓમાં ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે.
આમળાનું સૂકું ફળ એક ઉત્તમ સંકોચક (astringent),પાચક (stomachic) અને રુધિર શુદ્ધિકરણ (blood purifier) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) $Solanum \text{ } nigrum$ (પીલું) એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે જે તેના વિવિધ ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે.
તે હૃદય માટે ટોનિક, મૂત્રવર્ધક અને શાંતિદાયક તરીકે કાર્ય કરે છે.
વધુમાં, આ વનસ્પતિમાંથી બનાવેલ સીરપનો ઉપયોગ શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓમાં કફનિઃસારક તરીકે થાય છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) $Digitalis\, purpurea$ (ફોક્સગ્લોવ) નામની વનસ્પતિ ડિજિટોક્સિન તરીકે ઓળખાતું કાર્ડિયાક ગ્લાયકોસાઇડ ઉત્પન્ન કરે છે.
ડિજિટોક્સિન આ વનસ્પતિના સૂકા પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તે તબીબી રીતે ખૂબ મહત્વનું છે કારણ કે તેનો ઉપયોગ હૃદયના ધબકારા અને લયને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે,ખાસ કરીને હૃદયની નિષ્ફળતાના દર્દીઓમાં.

(A) કોડિન એ અફીણના છોડ,$Papaver \, somniferum$ માંથી મેળવવામાં આવતું એક આલ્કલોઇડ છે.
અફીણમાં મોર્ફિન,કોડિન અને નિયોપિન જેવા ઘણા મહત્વપૂર્ણ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે,જે છોડના કાચા બીજના ડોડામાંથી નીકળતા લેટેક્સ (ક્ષીર) માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) $Aegle$ $marmelos$ (જેને સામાન્ય રીતે બેલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) ના ફળમાંથી બનાવેલા જામનો ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે એન્ટિપર્જેટિવ તરીકે અથવા ઝાડા અને મરડા જેવી પાચન સંબંધી વિકૃતિઓની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે.
તે તૈયારીના આધારે હળવા રેચક અથવા સંકોચક તરીકે કામ કરે છે,જે આંતરડાની ગતિને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) કોલ્ચીસીન એ $Colchicum$ $\text{autumnale}$ નામની વનસ્પતિમાંથી મેળવવામાં આવતો આલ્કલોઇડ છે.
તેનો મુખ્ય ઉપયોગ ગાઉટ (gout) ની સારવાર અને નિવારણ માટે થાય છે, જે એક પ્રકારનો બળતરાયુક્ત સંધિવા છે અને તેમાં સાંધામાં તીવ્ર દુખાવો અને સોજો આવે છે.
તેથી, તેનો ઉપયોગ સાંધાના દુખાવાની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે.

(B) $Belladonna$ (Atropa belladonna) એ તેની ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતી વનસ્પતિ છે.
તેના અર્ક,ખાસ કરીને મૂળ અને પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેમાં એટ્રોપિન જેવા આલ્કલોઇડ્સ હોય છે,જેનો ઉપયોગ વિવિધ તબીબી હેતુઓ માટે થાય છે,જેમાં બાહ્ય રીતે લગાવવા માટે અથવા ચોક્કસ ફોર્મ્યુલેશનમાં પીડાનાશક તરીકે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(A) બ્રાહ્મી $(Centella\, asiatica)$ મગજ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ટોનિક છે.
તેના પાંદડાનો અર્ક માનસિક નબળાઈ દૂર કરવા અને યાદશક્તિ વધારવા માટે દૂધ સાથે નાની માત્રામાં લેવામાં આવે છે.

(B) સામાન્ય રીતે 'સ્ટિંગિંગ નેટલ' તરીકે ઓળખાતી વનસ્પતિ $Urtica$ પ્રજાતિની છે. ખાસ કરીને,$Urtica$ $urens$ એ સ્ટિંગિંગ નેટલની એક પ્રજાતિ છે જે તેના ડંખ મારતા વાળ (stinging hairs) માટે જાણીતી છે,જે ત્વચાના સંપર્કમાં આવતા બળતરા પેદા કરે છે.

(A) $Thuja$ $occidentalis$ એ $Cupressaceae$ કુળની એક જાણીતી અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે.
તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓમાં,ખાસ કરીને હોમિયોપેથીમાં,ત્વચાના રોગો,મસા અને શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓ જેવી વિવિધ બીમારીઓની સારવાર માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
$Areca$ $catechu$ (સોપારી) એ આવૃત બીજધારી (એકદળી) વનસ્પતિ છે.
$Saponaria$ એ $Caryophyllaceae$ કુળની પુષ્પધારી વનસ્પતિઓનો એક પ્રજાતિ છે,જે પણ આવૃત બીજધારી છે.
તેથી,$Thuja$ $occidentalis$ એ સાચો જવાબ છે.

(A) $Salvia$ $officinalis$,જેને સામાન્ય રીતે 'કોમન સેજ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Labiatae$ (જેને $Lamiaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે.
તેના એન્ટિસેપ્ટિક અને સોજા વિરોધી ગુણધર્મોને કારણે પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓમાં તેનો ઉપયોગ ફેફસાના રોગો જેવા કે $T.B.$ (ક્ષય) ની સારવારમાં કરવામાં આવે છે.

(B) સનડ્યુ એ એક કીટાહારી વનસ્પતિ છે જે $Drosera$ પ્રજાતિમાં આવે છે.
તે તેના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે,ખાસ કરીને પરંપરાગત ચિકિત્સામાં,તેનો ઉપયોગ તેના એન્ટિસ્પેસ્મોડિક (antispasmodic) અને એન્ટિટસિવ (antitussive) અસરોને કારણે બ્રોન્કાઇટિસ અને અસ્થમા જેવી શ્વસન સંબંધી સમસ્યાઓની સારવાર માટે થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Berberine$ એ બેન્ઝિલઆઇસોક્વિનોલિન આલ્કલોઇડ્સના પ્રોટોબર્બેરિન જૂથમાંથી મેળવવામાં આવતું એક ચતુર્થક એમોનિયમ ક્ષાર છે,જે $Berberis$ $aristata$ (જેને $Daruharidra$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જેવા છોડમાં જોવા મળે છે.
તે મુખ્યત્વે છોડની મૂળની છાલ અને રાઇઝોમ્સમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Berberine$ તેના એન્ટિમાઇક્રોબાયલ અને બળતરા વિરોધી ગુણધર્મોને કારણે પરંપરાગત દવામાં વ્યાપકપણે વપરાય છે,ખાસ કરીને આંખના રોગો (ophthalmia) અને વિવિધ જઠરાંત્રિય વિકારોની સારવારમાં.

(C) જાયફળ $(Myristica \text{ } fragrans)$ નો ઉપયોગ ખોરાકમાં સ્વાદ લાવવા માટે મસાલા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
વધુમાં, જાયફળમાં નોંધપાત્ર ઔષધીય ગુણો પણ રહેલા છે.
તેના બીજ વાયુનાશક (carminative) અને પાચક (stomachic) ગુણધર્મો ધરાવે છે, જે પેટમાં ગેસ, ઉબકા અને ઉલટી જેવી સમસ્યાઓની સારવારમાં ઉપયોગી છે.

(B) ઊંઘ દરમિયાન અનૈચ્છિક પેશાબ કરવાની સ્થિતિને નોક્ટર્નલ એન્યુરેસિસ (nocturnal enuresis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પરંપરાગત દવાઓમાં,$Smilax$ (ખાસ કરીને $Smilax$ $zeylanica$ અથવા સંબંધિત પ્રજાતિઓ) ના પાંદડાઓનો ઉપયોગ બાળકોમાં આ સ્થિતિની સારવાર માટે હર્બલ તૈયારીઓમાં કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Venda$ $parviflora$ (જેને $Vanda$ $parviflora$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છોડનો ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે દાંતના દુખાવાની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે. તેના મૂળ અથવા પાંદડાના અર્કનો ઉપયોગ તેના ઔષધીય ગુણોને કારણે દુખાવો ઘટાડવા માટે અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર પર કરવામાં આવે છે.

(A) $Tectona \text{ } grandis$ (સાગ) ના લાકડાના નિસ્યંદનમાંથી મેળવેલા તેલને 'ટીક ઓઈલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ તેલ તેના ફૂગનાશક અને એન્ટિસેપ્ટિક ગુણધર્મોને કારણે એક્ઝિમા અને દાદર જેવી વિવિધ ત્વચાની સ્થિતિઓની સારવાર માટે પરંપરાગત લોક ચિકિત્સામાં વપરાય છે.

(A) $Gymnema \text{ } sylvestre$ ના પાન, જેને સામાન્ય રીતે $Gurmar$ અથવા $Meshashringi$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેનો ઉપયોગ ડાયાબિટીસની સારવારમાં પરંપરાગત દવા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેમાં $gymnemic \text{ } acids$ હોય છે જે ખાંડના સ્વાદને દબાવવામાં અને આંતરડામાં ગ્લુકોઝના શોષણને અટકાવીને લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(D) ઝાડા એ વારંવાર પાતળા અથવા પાણી જેવા મળ ત્યાગની સ્થિતિ છે.
પરંપરાગત ચિકિત્સામાં આ સ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે વિવિધ વનસ્પતિના ભાગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$Shorea$ $robusta$ (સાલ) ના ફળની પેસ્ટ તેના સંકોચક ગુણધર્મો માટે જાણીતી છે.
$Mangifera$ $indica$ (આંબો) ના ફળનો માવો પાચન સંબંધી સમસ્યાઓની સારવાર માટે પરંપરાગત ઉપચારોમાં વપરાય છે.
જામફળ ($Psidium$ $guajava$) નો ફળનો માવો તેના ઉચ્ચ ટેનીન સામગ્રીને કારણે ઝાડા વિરોધી ગુણધર્મો માટે વ્યાપકપણે જાણીતો છે.
તેથી,ઝાડાની સારવારમાં ઉપરના તમામ વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(C) $Cocos$ $nucifera$ (નાળિયેર) ના કુમળા ફળમાંથી મળતું નાળિયેરનું પાણી એક તાજગીસભર અને સ્વાદિષ્ટ પીણું છે.
તે તેના કુદરતી રેચક (laxative) ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે,જે કબજિયાત દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
વધુમાં,તે હળવા મૂત્રવર્ધક (diuretic) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પેશાબના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે અને શરીરમાંથી ઝેરી તત્વોને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.