Optical isomerism Questions in Gujarati

(B) પ્રકાશીય સક્રિયતા એવા અણુઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાયરલ (chiral) કાર્બન પરમાણુ હોય (એવો કાર્બન પરમાણુ જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય).
$CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_3$ (બ્યુટેન-$2$-ઓલ) માં,બીજો કાર્બન પરમાણુ કાયરલ છે કારણ કે તે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: $-H$,$-OH$,$-CH_3$,અને $-C_2H_5$.

(D) જો કોઈ સંયોજનમાં સમતલ સંમિતિ (plane of symmetry) અને કેન્દ્ર સંમિતિ (center of symmetry) બંનેનો અભાવ હોય,તો તે પ્રકાશીય સક્રિય હોય છે.
વિકલ્પ $D$ એક કાઈરલ અણુ દર્શાવે છે જેમાં કોઈ સમતલ સંમિતિ કે કેન્દ્ર સંમિતિ હોતી નથી,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
અન્ય વિકલ્પો ($A$,$B$,અને $C$) માં સમતલ સંમિતિ હોવાથી તે પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.

(D) એલીન $(>C=C=C < )$ માટે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવવા માટે,દરેક ટર્મિનલ કાર્બન પરના વિસ્થાપકો અલગ હોવા જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પોમાં:
$A$) $Cl-CH=C=CH-Cl$: ટર્મિનલ કાર્બન પરના વિસ્થાપકો $(H, Cl)$ અને $(H, Cl)$ સમાન છે,તેથી તે અપ્રકાશીય સક્રિય છે.
$B$) $Br-CH=C=CH-Br$: આ પણ અપ્રકાશીય સક્રિય છે.
$C$) $CH_3-CH=C=CH-CH_3$: આ પણ અપ્રકાશીય સક્રિય છે.
$D$) $CH_3-CH=C=CH-Cl$: અહીં,એક ટર્મિનલ કાર્બન પર $(CH_3, H)$ અને બીજા પર $(Cl, H)$ છે. બંને ટર્મિનલ કાર્બન પરના વિસ્થાપકો અલગ હોવાથી,આ અણુ કાયરલ (chiral) છે અને પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવશે.
પ્રશ્ન મુજબ,વિકલ્પ $D$ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) પ્રકાશકીય સક્રિયતા માટે અણુનું અસમપ્રમાણ (chiral) હોવું જરૂરી છે,એટલે કે તેમાં સંમિતિનું સમતલ,વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર અથવા અયોગ્ય પરિભ્રમણ અક્ષનો અભાવ હોવો જોઈએ.
$A$. $Cl-CH=C=CH-Cl$ એ એક એલીન છે જેમાં દરેક ટર્મિનલ કાર્બન પર અલગ-અલગ સમૂહો છે,જે તેને અસમપ્રમાણ અને પ્રકાશકીય રીતે સક્રિય બનાવે છે.
$B$. $Br-CH=C=CH-Br$ એ એક એલીન છે જેમાં દરેક ટર્મિનલ કાર્બન પર અલગ-અલગ સમૂહો છે,જે તેને અસમપ્રમાણ અને પ્રકાશકીય રીતે સક્રિય બનાવે છે.
$C$. મીસો-ટાર્ટરિક એસિડમાં અણુમાંથી પસાર થતું સંમિતિનું સમતલ હોય છે,જે તેને અસમપ્રમાણતા રહિત (achiral) અને પ્રકાશકીય રીતે નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
$D$. ન્યુમેન પ્રક્ષેપણ એવા અણુને દર્શાવે છે જેમાં સંમિતિના સમતલનો અભાવ છે અને તે અસમપ્રમાણ છે,તેથી તે પ્રકાશકીય રીતે સક્રિય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(C) જો કોઈ સંયોજનમાં સંમિતિનું સમતલ (plane of symmetry) અને વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર (center of inversion) ન હોય,તો તે પ્રકાશીય સક્રિય (chiral) હોય છે.
$(I)$ $1,1$-ડાયમિથાઈલ-$4$-ક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝેન: આ અણુમાં $C1$ અને $C4$ પરમાણુઓમાંથી પસાર થતું સંમિતિનું સમતલ છે. તેથી,તે અચિરાલ (achiral) અને પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
$(II)$ $4$-ક્લોરોસાયક્લોહેક્સ-$1$-ઈન: $C4$ પરમાણુ ચાર અલગ-અલગ સમૂહો ($-H$,$-Cl$,અને વલયની આસપાસના બે અલગ માર્ગો) સાથે જોડાયેલ છે. આમ,$C4$ એ કાયરલ કેન્દ્ર છે. આ અણુમાં સંમિતિનું સમતલ નથી અને તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$(III)$ પેન્ટા-$2,3$-ડાયઈન: આ એક એલીન (allene) છે જેમાં બેવડા બંધની સંખ્યા બેકી છે. છેડાના કાર્બન પરમાણુઓ એવી રીતે વિસ્થાપિત છે કે અણુમાં સંમિતિનું સમતલ કે વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી. તે અક્ષીય રીતે કાયરલ (axially chiral) છે અને પ્રકાશીય સક્રિય છે.
તેથી,સંયોજનો $(II)$ અને $(III)$ પ્રકાશીય સક્રિય છે.

(C) કાયરલ કેન્દ્ર એ કાર્બન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય છે.
આપેલ બંધારણમાં,આપણે દરેક કાર્બન પરમાણુનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. સાયક્લોહેક્સેન રિંગમાં સાઇડ ચેઇન સાથે જોડાયેલા બે કાર્બન કાયરલ છે કારણ કે તેઓ અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા છે.
$2$. ક્લોરિન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ કાયરલ છે કારણ કે તે હાઇડ્રોજન,ક્લોરિન,સાયક્લોહેક્સેન રિંગ અને બ્રોમિન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે.
$3$. બ્રોમિન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ કાયરલ છે કારણ કે તે હાઇડ્રોજન,બ્રોમિન,મિથાઈલ સમૂહ અને ક્લોરિન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે.
આમ,સંયોજનમાં કુલ $4$ કાયરલ કેન્દ્રો છે.

(D) પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય સંયોજન તે છે જે ધ્રુવીભૂત પ્રકાશના સમતલનું પરિભ્રમણ કરતું નથી.
$A$: મેસો-સંયોજનમાં કાયરલ કેન્દ્રો હોય છે પરંતુ તેમાં આંતરિક સંમિતિનું સમતલ હોય છે,જે અણુને અકાયરલ અને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
$B$: cis$-1,2-$cyclohexanediol માં અણુમાંથી પસાર થતું સંમિતિનું સમતલ હોય છે,જે તેને અકાયરલ અને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
$C$: એક સ્ટીરિયોસેન્ટર ધરાવતો કાયરલ અણુ હંમેશા પ્રકાશીય રીતે સક્રિય હોય છે.
આમ,$A$ અને $B$ બંને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.

(C) અણુ પ્રકાશીય સક્રિય હોય છે જો તેમાં સંમિતિનું સમતલ,સંમિતિનું કેન્દ્ર કે સંમિતિની વૈકલ્પિક ધરીનો અભાવ હોય.
$1$. $CH_2=C=CH_2$ (એલીન) અચિરાલ છે કારણ કે તેમાં સંમિતિનું સમતલ છે.
$2$. $4,4'$-ડાયફ્લોરોબાયફિનાઈલ અચિરાલ છે કારણ કે તેમાં સંમિતિનું સમતલ હાજર છે.
$3$. $CH_3-CH=C=CH-CH_3$ (પેન્ટા-$2,3$-ડાયઈન) ચિરાલ છે કારણ કે તેના છેડાના કાર્બન પર અલગ-અલગ સમૂહો જોડાયેલા છે અને તેમાં સંમિતિનું સમતલ નથી.
$4$. વિકલ્પ $D$ માં દર્શાવેલ બંધારણ $2,3$-ડાયહાઈડ્રોક્સીબ્યુટેન છે,જે પ્રકાશીય સક્રિય હોઈ શકે છે.

(D) $1$. $2,2'-dibromo-6,6'-diiodobiphenyl$ એ બે બેન્ઝીન વલયોને જોડતા સિંગલ બોન્ડની આસપાસ પ્રતિબંધિત પરિભ્રમણને કારણે (atropisomerism) પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$2$. $Butan-2-ol$ $(CH_3CH(OH)CH_2CH_3)$ માં એક કાયરલ કાર્બન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$3$. $N,N-methylethylisopropylammonium \ hydroxide$ માં એક કાયરલ નાઇટ્રોજન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$4$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) બે ફિશર પ્રોજેક્શન એનાન્ટીઓમર્સ છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક બંધારણમાં કાયરલ કેન્દ્રને $R/S$ વિન્યાસ આપીએ છીએ.
બંધારણ $I$ માટે,અગ્રતાનો ક્રમ છે: $-OH (1) > -CH=CH_2 (2) > -CH_3 (3) > -H (4)$. $-H$ આડી લાઇન પર હોવાથી,ઘડિયાળના કાંટાની દિશા $S$ વિન્યાસ સૂચવે છે.
બંધારણ $II$ માટે,અગ્રતાનો ક્રમ છે: $-OH (1) > -CH=CH_2 (2) > -CH_3 (3) > -H (4)$. $-H$ આડી લાઇન પર હોવાથી,ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશા $R$ વિન્યાસ સૂચવે છે.
$I$ અને $II$ એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ છે જે એકબીજા પર બંધબેસતા નથી,તેથી તેઓ એનાન્ટીઓમર્સ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $I$ અને $II$ છે.

(B) ડાયક્લોરો ઇથિલિન $(C_2H_2Cl_2)$ ત્રણ સમઘટક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે: $1,1$-ડાયક્લોરો ઇથિલિન,$cis$-$1,2$-ડાયક્લોરો ઇથિલિન અને $trans$-$1,2$-ડાયક્લોરો ઇથિલિન.
$1,2$-ડાયક્લોરો ઇથિલિન $C=C$ દ્વિબંધની આસપાસ પ્રતિબંધિત પરિભ્રમણને કારણે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
જોકે,ડાયક્લોરો ઇથિલિનના તમામ સમઘટકો સમતલીય અણુઓ છે.
તેઓ સંમિતિનું સમતલ ધરાવતા હોવાથી,તેઓ અકાઈરલ (achiral) છે અને પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવી શકતા નથી.

(A) જે પદાર્થ સમતલ ધ્રુવીભૂત પ્રકાશના તલનું પરિભ્રમણ કરી શકે તેને $Optically \ active$ (પ્રકાશક્રીય સક્રિય) પદાર્થ કહે છે.
આ ગુણધર્મને પ્રકાશીય સક્રિયતા કહેવામાં આવે છે,જે અણુમાં કાયરલ કેન્દ્રની હાજરીને કારણે ઉદ્ભવે છે.

(A) $n$ કાઈરલ કેન્દ્રો (અસંમિત કાર્બન પરમાણુઓ) ધરાવતા અણુ માટે,જ્યાં અણુ સંમિત ન હોય,ત્યાં વિન્યાસ સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.

(C) આપેલ સંયોજન $CH_3CH(OH)COOH$ (લેક્ટિક એસિડ) છે.
આ અણુમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$,હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$,મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ અને કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$.
મધ્યસ્થ કાર્બન કાયરલ કેન્દ્ર હોવાથી,આ અણુ બે એકબીજા પર અધ્યારોપિત ન થઈ શકે તેવા અરીસાના પ્રતિબિંબ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,તે પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવવા માટે,સંયોજનમાં ઓછામાં ઓછો એક કાયરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન) હોવો જરૂરી છે.
$1, 1-$ ડાયક્લોરોપ્રોપેન: $CH_3-CH_2-CHCl_2$ (કોઈ કાયરલ કાર્બન નથી)
$2, 2-$ ડાયક્લોરોપ્રોપેન: $CH_3-CCl_2-CH_3$ (કોઈ કાયરલ કાર્બન નથી)
$1, 3-$ ડાયબ્રોમોપ્રોપેન: $Br-CH_2-CH_2-CH_2-Br$ (કોઈ કાયરલ કાર્બન નથી)
$1, 2-$ ડાયક્લોરોપ્રોપેન: $CH_3-CHCl-CH_2Cl$. અહીં,$C-2$ કાર્બન પરમાણુ મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$,હાઈડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$,ક્લોરિન પરમાણુ $(-Cl)$,અને ક્લોરોમિથાઈલ સમૂહ $(-CH_2Cl)$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,$C-2$ એ કાયરલ કેન્દ્ર છે.
તેથી,$1, 2-$ ડાયક્લોરોપ્રોપેન પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) પ્રતિબિંબિઓ એકબીજાના અરીસામાં દેખાતા અદ્રશ્ય પ્રતિબિંબ છે.
તેઓ સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશના પરિભ્રમણની દિશા સિવાયના સમાન ભૌતિક ગુણધર્મો (જેમ કે ગલનબિંદુ,ઉત્કલનબિંદુ) ધરાવે છે.
તેઓ અચિરાલ વાતાવરણમાં સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે,પરંતુ અન્ય પ્રકાશકિયાશીલ પદાર્થો સાથે અલગ રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,પ્રતિબિંબિઓ ઘણીવાર અલગ જૈવિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે કારણ કે જૈવિક પ્રણાલીઓ (એન્ઝાઇમ્સ,રિસેપ્ટર્સ) ચિરાલ હોય છે.
તેથી,તેઓ સમાન જૈવિક ગુણધર્મો ધરાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) જે સમઘટકો એકબીજાના બિનઅધ્યારોપણીય પ્રતિબિંબો હોય તેને $Enantiomers$ (પ્રતિબિંબરૂપ સમઘટકો) કહે છે.
$Diastereomers$ એવા અવકાશીય સમઘટકો છે જે એકબીજાના પ્રતિબિંબ નથી.
$Metamers$ એ ક્રિયાશીલ સમૂહની બંને બાજુએ કાર્બન પરમાણુઓની અસમાન વહેંચણીને કારણે ઉદ્ભવતા સમઘટકો છે.
$Mesomers$ એવા પ્રકાશક્રિયાશીલતા ધરાવતા સંયોજનો છે જેમાં કાઈરલ કેન્દ્રો હોવા છતાં આંતરિક સમતલ હોવાથી તે પ્રકાશક્રિયાશીલ હોતા નથી.

(C) મેસો સંયોજન એ એક પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય અણુ છે જેમાં બે અથવા વધુ સ્ટીરિયોસેન્ટર્સ હોય છે પરંતુ તેમાં આંતરિક સમપ્રમાણતાનું સમતલ પણ હોય છે.
$CH_3-CH(OH)-CH(OH)-CH_3$ ($2,3$-બ્યુટેનડાયોલ) માં,અણુ મેસો સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે જ્યાં બે કાઈરલ કાર્બન વિરુદ્ધ વિન્યાસ ($R,S$ વિન્યાસ) ધરાવે છે,જે આંતરિક સમપ્રમાણતાનું સમતલ બનાવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $C_7H_{16}$ અણુસૂત્ર એ આલ્કેન $(C_nH_{2n+2})$ છે.
પ્રકાશક્રિયાશીલ સમઘટકો શોધવા માટે,આપણે હેપ્ટેનના શાખિત સમઘટકોમાં કાઈરલ કેન્દ્રો શોધીએ છીએ.
હેપ્ટેનના સમઘટકો:
$1$. $n$-હેપ્ટેન (અપ્રકાશક્રિયાશીલ)
$2$. $2$-મિથાઈલહેક્ઝેન: $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$. $C_2$ કાર્બન કાઈરલ છે. તેના $2$ પ્રતિબિંબીઓ છે.
$3$. $3$-મિથાઈલહેક્ઝેન: $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3$. $C_3$ કાર્બન કાઈરલ છે. તેના $2$ પ્રતિબિંબીઓ છે.
$4$. $3$-ઈથાઈલપેન્ટેન (અપ્રકાશક્રિયાશીલ)
$5$. $2,2$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન (અપ્રકાશક્રિયાશીલ)
$6$. $2,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન: $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$. $C_3$ કાર્બન કાઈરલ છે. તેના $2$ પ્રતિબિંબીઓ છે.
$7$. $2,4$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન (અપ્રકાશક્રિયાશીલ)
$8$. $3,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન (અપ્રકાશક્રિયાશીલ)
$9$. $2,2,3$-ટ્રાયમિથાઈલબ્યુટેન (અપ્રકાશક્રિયાશીલ)
કુલ પ્રકાશક્રિયાશીલ સમઘટકો = $2$ ($2$-મિથાઈલહેક્ઝેનમાંથી) + $2$ ($3$-મિથાઈલહેક્ઝેનમાંથી) + $2$ ($2,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેનમાંથી) = $6$.

(B) પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવવા માટે,સંયોજનમાં ઓછામાં ઓછો એક કાઈરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન) હોવો જોઈએ.
બ્યુટેન-$2$-ઓલ $(CH_3-CH(OH)-CH_2-CH_3)$ માં,બીજો કાર્બન પરમાણુ હાઇડ્રોજન,હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$,મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ અને ઈથાઈલ સમૂહ $(-CH_2CH_3)$ સાથે જોડાયેલ છે.
$C-2$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,તે કાઈરલ કેન્દ્ર છે.
તેથી,બ્યુટેન-$2$-ઓલ પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) એક એનાન્શિયોમર ($d$-સ્વરૂપ) નું બંને એનાન્શિયોમર ($d$ અને $l$ સ્વરૂપો) ધરાવતા સમાન પ્રમાણના મિશ્રણમાં રૂપાંતર કરવાની પ્રક્રિયાને $Racemisation$ (રેસેમિક મિશ્રણ બનાવવાની પ્રક્રિયા) કહે છે.
જો પ્રશ્ન ખાસ કરીને પ્રતિક્રિયા દરમિયાન કાયરલ કેન્દ્ર પરના વિન્યાસના ઉલટાવવા (જેમ કે $S_N2$) નો ઉલ્લેખ કરતો હોય,તો તેને $Walden \text{ } Inversion$ કહેવાય છે.
જોકે,શુદ્ધ ઓપ્ટિકલ આઈસોમરનું રેસેમિક મિશ્રણમાં રૂપાંતર $Racemisation$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.

(C) ટાર્ટરિક એસિડ વિવિધ સ્ટીરિયો આઈસોમેરિક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$m-$ ટાર્ટરિક એસિડ (મેસો-ટાર્ટરિક એસિડ) આંતરિક સમપ્રમાણતાના તલને કારણે પ્રકાશ અક્રિયાશીલ છે.
$dl-$ ટાર્ટરિક એસિડ (રેસેમિક મિશ્રણ) પણ પ્રકાશ અક્રિયાશીલ છે કારણ કે $d-$ સ્વરૂપ દ્વારા થતું પરિભ્રમણ $l-$ સ્વરૂપ દ્વારા રદ થાય છે.
$d-$ ટાર્ટરિક એસિડ (ડેક્સ્ટ્રોરોટેટરી) પ્રકાશ ક્રિયાશીલ છે કારણ કે તે સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશને જમણી તરફ ફેરવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $d-$ ટાર્ટરિક એસિડ છે.

(A) જો કોઈ અણુમાં સમમિતિનું તલ કે કેન્દ્રનો અભાવ હોય,તો તે તેના પ્રતિબિંબ પર અધ્યારોપિત થઈ શકતું નથી,તેને કિરાલ અણુ કહેવાય છે. આ ગુણધર્મ પ્રકાશકિયાશીલતા માટેની પાયાની જરૂરિયાત છે.

(D) પ્રકાશ સમઘટકતા એવા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે કાયરલ કેન્દ્ર (અસમપ્રમાણ કાર્બન પરમાણુ જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય) ધરાવે છે.
$A$: ટાર્ટરિક એસિડ $(HOOC-CH(OH)-CH(OH)-COOH)$ કાયરલ કાર્બન ધરાવે છે અને પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.
$B$: લેક્ટિક એસિડ $(CH_3-CH(OH)-COOH)$ $C-2$ સ્થાન પર કાયરલ કાર્બન પરમાણુ ધરાવે છે.
$C$: $2$-મિથાઈલબ્યુટેનોઈક એસિડ $(HOOC-CH_2-CH(CH_3)-C_2H_5)$ $C-3$ સ્થાન પર કાયરલ કાર્બન પરમાણુ ધરાવે છે.
$D$: પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ માં કોઈ કાયરલ કાર્બન પરમાણુ નથી કારણ કે $sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સમાન હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા છે અને $sp^3$ કાર્બન ત્રણ સમાન હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે પ્રકાશ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.

(B) $1, 2-$ ડાયક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝેનમાં,$1$ અને $2$ સ્થાન પરના કાર્બન પરમાણુઓ ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા છે: એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ,એક ક્લોરીન પરમાણુ,સાયક્લોહેક્ઝેન રિંગનો બાકીનો ભાગ અને પાસપાસેનો કાર્બન પરમાણુ.
આ બંને કાર્બન ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા હોવાથી,તેઓ અસમ (chiral) કેન્દ્રો છે.
તેથી,$1, 2-$ ડાયક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝેનમાં $2$ અસમ કાર્બન છે.

(D) મેસો-ટાર્ટરિક એસિડમાં બે કાઈરલ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે પરંતુ અણુમાં સંમિતિનું સમતલ (plane of symmetry) હોય છે.
આ સંમિતિના સમતલને કારણે,અણુના એક ભાગ દ્વારા થતું પ્રકાશીય પરિભ્રમણ બીજા ભાગ દ્વારા રદ થાય છે.
આ ઘટનાને આંતરિક સંપૂર્તિ (internal compensation) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,મેસો-ટાર્ટરિક એસિડ પ્રકાશ અક્રિયાશીલ છે.

(B) જો અણુમાં ઓછામાં ઓછું એક કાયરલ કેન્દ્ર (અસમપ્રમાણ કાર્બન પરમાણુ) હોય અને તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ કે કેન્દ્ર ન હોય,તો તે અણુ પ્રકાશક્રિયાશીલ હોય છે.
$1$. સક્સિનિક એસિડ $(HOOC-CH_2-CH_2-COOH)$ માં કોઈ કાયરલ કેન્દ્ર નથી.
$2$. લેક્ટિક એસિડ $(CH_3-CH(OH)-COOH)$ માં એક કાયરલ કાર્બન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો $(-H, -OH, -CH_3, -COOH)$ સાથે જોડાયેલ છે,જે તેને પ્રકાશક્રિયાશીલ બનાવે છે.
$3$. મેસો ટાર્ટરિક એસિડમાં કાયરલ કેન્દ્રો છે પરંતુ તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોવાથી તે પ્રકાશ-નિષ્ક્રિય છે (મેસો સંયોજન).
$4$. ક્લોરો એસિટિક એસિડ $(ClCH_2-COOH)$ માં કોઈ કાયરલ કેન્દ્ર નથી.
તેથી,લેક્ટિક એસિડ સાચો જવાબ છે.

(C) પ્રકાશક્રિયાશીલતા એટલે કાઈરલ અણુની સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશના સમતલને ફેરવવાની ક્ષમતા. આ પરિભ્રમણ $Polarimeter$ નામના સાધન વડે માપવામાં આવે છે.

(D) $2, 3-$dibromobutanoic acid નું બંધારણ $CH_3-CH(Br)-CH(Br)-COOH$ છે.
આ અણુમાં $C_2$ અને $C_3$ પર બે કાયરલ કેન્દ્રો છે.
સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $2^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ કાયરલ કેન્દ્રોની સંખ્યા છે.
અહીં,$n = 2$,તેથી કુલ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $2^2 = 4$ છે.
આ ચાર સ્ટીરિયો આઈસોમર્સમાં એનાન્ટીઓમર્સની બે જોડી હોય છે,જે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
તેથી,પ્રકાશ સમઘટકોની સંખ્યા $4$ છે.

(C) $n$ જેટલા જુદા જુદા કીરાલ કેન્દ્રો ધરાવતા સંયોજન માટે,કુલ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં આપેલ છે કે સંયોજનમાં $n = 3$ જુદા જુદા કીરાલ કેન્દ્રો છે.
તેથી,સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની સંખ્યા = $2^3 = 8$.

(C) જો અણુમાં સંમિતિનું સમતલ (plane of symmetry) અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર (center of inversion) હોય,તો તે અણુ અકીરાલ છે.
$(a)$ $2$-બ્રોમોસાયક્લોહેક્ઝેનોલમાં કીરાલ કેન્દ્રો છે અને સંમિતિનું સમતલ નથી,તેથી તે કીરાલ છે.
$(b)$ $2$-ક્લોરોહેક્ઝેનમાં $C2$ સ્થાન પર કીરાલ કાર્બન છે,તેથી તે કીરાલ છે.
$(c)$ $1,4$-ડાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન (ખાસ કરીને સીસ-આઈસોમર) માં $C1$ અને $C4$ માંથી પસાર થતું સંમિતિનું સમતલ હોય છે,જે તેને અકીરાલ બનાવે છે.
$(d)$ $1$-ક્લોરો-$2$-ડ્યુટેરોસાયક્લોહેક્ઝેનમાં કીરાલ કેન્દ્રો છે અને સંમિતિનું સમતલ નથી,તેથી તે કીરાલ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ટાર્ટરિક એસિડનું સૂત્ર $HOOC-CH(OH)-CH(OH)-COOH$ છે.
તેમાં બે કાયરલ કાર્બન પરમાણુઓ આવેલા છે.
ટાર્ટરિક એસિડમાં બે પ્રકાશ ક્રિયાશીલ સમઘટકો ($d$ અને $l$ સ્વરૂપો) અને એક પ્રકાશ અક્રિયાશીલ મેસો સ્વરૂપ હોય છે.
તેથી,પ્રકાશ ક્રિયાશીલ સમઘટકોની સંખ્યા $2$ છે.

(D) જો અણુમાં ઓછામાં ઓછું એક કાયરલ કેન્દ્ર (ચાર અલગ અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ) હોય,તો તે અણુ પ્રકાશક્રિયાશીલ હોય છે.
$1$. એલેનાઇન $(CH_3CH(NH_2)COOH)$ માં કાયરલ કાર્બન છે.
$2$. લેક્ટિક એસિડ $(CH_3CH(OH)COOH)$ માં કાયરલ કાર્બન છે.
$3$. મેલિક એસિડ $(HOOCCH_2CH(OH)COOH)$ માં કાયરલ કાર્બન છે.
$4$. $2, 2-$ ડાયમિથાઇલ બ્યુટેનોઇક એસિડ $(CH_3CH_2C(CH_3)_2COOH)$ માં કોઈ કાયરલ કાર્બન નથી કારણ કે $C-2$ કાર્બન બે સમાન મિથાઇલ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે પ્રકાશક્રિયાશીલ નથી.

(C) જો કોઈ અણુમાં સંમિતિનું સમતલ અથવા સંમિતિનું કેન્દ્ર હોય,અથવા તેમાં સ્ટીરિયોસેન્ટરનો અભાવ હોય,તો તે અણુ અકીરાલ હોય છે.
$A$: $CH_3CH(Br)CH=CH_2$ માં બીજા કાર્બન પર કીરાલ કેન્દ્ર છે (જે $-H$,$-CH_3$,$-Br$,અને $-CH=CH_2$ સાથે જોડાયેલ છે),તેથી તે કીરાલ છે.
$B$: આ બંધારણ દર્શાવે છે કે કાર્બન ચાર અલગ-અલગ સમૂહો ($-OH$,$-H$,$-CH_3$,અને $-CH_2CH_2CH_3$) સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે કીરાલ છે.
$C$: આ બંધારણ એક મીસો સંયોજન દર્શાવે છે. તેમાં અણુના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતું સંમિતિનું સમતલ હોય છે,જે તેને અકીરાલ બનાવે છે.
$D$: આ બંધારણ દર્શાવે છે કે કાર્બન ચાર અલગ-અલગ સમૂહો ($-H$,$-CH_3$,$-OH$,અને $-Br$) સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે કીરાલ છે.
તેથી,અકીરાલ સંયોજન $C$ છે.

(B) બિન-અધ્યારોપણીય પ્રતિબિંબી આકારોને $ \text{enantiomers} $ (પ્રતિબિંબી સમઘટકો) કહેવામાં આવે છે. $ \text{Enantiomers} $ એ અવકાશીય સમઘટકોનો એક પ્રકાર છે જે એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ જેવા હોય છે પરંતુ એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી.

(D) આપેલ સંયોજન $CH_3-CHBr-CHBr-COOH$ છે.
તેમાં $C_2$ અને $C_3$ સ્થાન પર બે કાઈરલ કાર્બન પરમાણુઓ છે.
આ અણુ અસમપ્રમાણ છે કારણ કે કાઈરલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા સમૂહો અલગ ($CH_3$ અને $COOH$) છે.
$n$ કાઈરલ કેન્દ્રો ધરાવતા અસમપ્રમાણ અણુ માટે,સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની સંખ્યા $2^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$n = 2$,તેથી સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની સંખ્યા = $2^2 = 4$.

(C) આપેલ સંયોજન $CH_3-CH(COOH)-CH(COOH)-CH_2CH_3$ છે.
તેમાં બે કાઈરલ કાર્બન પરમાણુઓ છે: $CH_3-CH^*(COOH)-CH^*(COOH)-CH_2CH_3$.
બે કાઈરલ કાર્બન અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા હોવાથી,અણુ અસમપ્રમાણ છે.
પ્રકાશ સમઘટકોની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $n$ એ કાઈરલ કેન્દ્રોની સંખ્યા છે.
અહીં,$n = 2$,તેથી પ્રકાશ સમઘટકોની સંખ્યા = $2^2 = 4$.

(D) સ્ટીરિયોજેનિક $C-$ પરમાણુ (કાઈરલ કેન્દ્ર) એ એવો કાર્બન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$1$. $1,2-$ ડાયબ્રોમોબ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2Br)$ માં,$C-2$ પરમાણુ $-H, -Br, -CH_2CH_3,$ અને $-CH_2Br$ સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે કાઈરલ છે.
$2$. $1-$ બ્રોમો $-2-$ મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનમાં,$C-1$ અને $C-2$ પરમાણુઓ ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલા છે,જે તેમને કાઈરલ કેન્દ્રો બનાવે છે.
$3$. $1,1,2-$ ટ્રાયબ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3-CH(Br)-CHBr_2)$ માં,$C-2$ પરમાણુ $-H, -Br, -CH_3,$ અને $-CHBr_2$ સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે કાઈરલ છે.
આમ,આપેલ તમામ અણુઓમાં ઓછામાં ઓછો એક સ્ટીરિયોજેનિક કાર્બન પરમાણુ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) પ્રકાશીય સક્રિયતા એવા અણુઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાયરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ) હોય.
$CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_3$ $(\text{Butan-2-ol})$ માં,બીજો કાર્બન પરમાણુ કાયરલ છે કારણ કે તે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: $-H$,$-OH$,$-CH_3$,અને $-CH_2CH_3$.
તેથી,તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.

(A) એનાન્ટિઓમેરિઝમ એવા અણુઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે કાયરલ (chiral) હોય છે,એટલે કે તેમની પાસે ઓછામાં ઓછો એક કાયરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ) હોય છે.
$1.$ ડાયફિનાઈલ મિથેનોલ: મધ્યસ્થ કાર્બન એક $H$ પરમાણુ,એક $OH$ સમૂહ અને બે સમાન ફિનાઈલ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. બે સમાન સમૂહો હોવાથી,તે અકાયરલ (achiral) છે અને એનાન્ટિઓમેરિઝમ દર્શાવી શકતું નથી.
$2.$ $1-$બ્રોમો$-2-$ક્લોરોબ્યુટેન: $2$ નંબરના સ્થાન પરનો કાર્બન $H$,$Cl$,$CH_3$ અને $CH_2Br$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,તે કાયરલ છે.
$3.$ $2-$બ્યુટેનોલ: $2$ નંબરના સ્થાન પરનો કાર્બન $H$,$OH$,$CH_3$ અને $CH_2CH_3$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,તે કાયરલ છે.
$4.$ ટાર્ટરિક એસિડ: તેમાં બે કાયરલ કાર્બન પરમાણુઓ છે અને તે એનાન્ટિઓમર્સ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,ડાયફિનાઈલ મિથેનોલ એનાન્ટિઓમેરિઝમ દર્શાવી શકતું નથી.

(B) મેસો સંયોજન એ એક પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય અણુ છે જે કાઇરલ કેન્દ્રો ધરાવે છે પરંતુ તેની પાસે આંતરિક સમપ્રમાણતાનું સમતલ (plane of symmetry) અથવા સમપ્રમાણતાનું કેન્દ્ર હોય છે.
મેસો સ્વરૂપ દર્શાવવા માટે,અણુમાં ઓછામાં ઓછા બે સમાન કાઇરલ કેન્દ્રો અને સમપ્રમાણ બંધારણ હોવું જરૂરી છે.
$CH_3CH(OH)CH(OH)CH_3$ (બ્યુટેન$-2,3-$ડાયોલ) માં,બે મધ્યવર્તી કાર્બન કાઇરલ અને સમાન છે. એકલિપ્સ્ડ (eclipsed) સંરૂપણમાં,તે સમપ્રમાણતાનું સમતલ ધરાવી શકે છે,જે તેને મેસો સંયોજન બનાવે છે.

(A) જો અણુમાં કાયરલ કેન્દ્ર (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ) હોય તો તે અણુ કાયરલ છે. અન્યથા,તે અકાયરલ છે.
$(i)$ $(i)$ $CH_3CH(Br)OH$: મધ્યસ્થ કાર્બન $-H$,$-CH_3$,$-Br$,અને $-OH$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,તે કાયરલ છે.
(ii) $CH_3CH(Br)_2$: મધ્યસ્થ કાર્બન બે સમાન $-Br$ પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે અકાયરલ છે.
(ii) $(i)$ $CH_3CH(OH)CH_2CH_2CH_3$: $-OH$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન $-H$,$-CH_3$,$-OH$,અને $-CH_2CH_2CH_3$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,તે કાયરલ છે.
(ii) $CH_3CH_2CH(OH)CH_2CH_3$: $-OH$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન $-H$,$-OH$,અને બે સમાન $-CH_2CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. બે સમૂહો સમાન હોવાથી,તે અકાયરલ છે.
(iii) $(i)$ $CH_3CH(Br)CH_2CH_3$: $-Br$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન $-H$,$-CH_3$,$-Br$,અને $-CH_2CH_3$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,તે કાયરલ છે.
(ii) $CH_3CH_2CH_2CH_2Br$: $-Br$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન બે $-H$ પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. બે સમૂહો સમાન હોવાથી,તે અકાયરલ છે.

(B) કિરાલ અણુ એટલે એવો અણુ જે તેના પ્રતિબિંબ પર બંધબેસતો (non-superimposable) ન હોય.
આ ગુણધર્મને કિરાલિટી (chirality) કહેવામાં આવે છે.
આવા અણુઓમાં સંમિતિનું સમતલ કે વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી,જેના કારણે તેઓ પ્રકાશીય સક્રિય (optically active) હોય છે.

(N/A) વિન્યાસ: કાર્બન પરમાણુની આસપાસ ક્રિયાશીલ સમૂહો (પરમાણુઓ)ની અવકાશીય ગોઠવણીને તે કાર્બનનો અવકાશીય વિન્યાસ કહે છે.
નીચે એક જ સંયોજન $CHClBrI$ નાં બે અવકાશીય બંધારણો આપ્યાં છે.
બંધારણ $(A)$ અને બંધારણ $(B)$ માં કાર્બન સાથે જોડાયેલા સમૂહો (પરમાણુઓ)ની ગોઠવણી એક સમાન નથી. આ બંધારણો $(A)$ અને $(B)$ બંને એકબીજાના સાદા અરીસાનાં પ્રતિબિંબ છે,જેને વિન્યાસનું પ્રતિબિંબ કહે છે.
$(A)$ નું પ્રતિબિંબ $(B)$ અને $(B)$ નું પ્રતિબિંબ $(A)$ છે. બંધારણ $(A)$ માં કાર્બનનો વિન્યાસ,બંધારણ $(B)$ માંના કાર્બનના વિન્યાસનું પ્રતિબિંબ છે. જો $(A)$ અને $(B)$ ભિન્ન હોય તો $(A)$ અને $(B)$ ની પ્રકાશક્રિયાશીલતા વિરુદ્ધ હોય છે તથા કિરાલિટી પણ વિરુદ્ધ હોય છે.

(N/A) પ્રકાશક્રિયાશીલતા: જ્યારે સામાન્ય પ્રકાશને નિકોલ પ્રિઝમમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે આ પ્રકાશને પોલારીમીટરમાં રહેલા સંયોજનના દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે,અને જો તે સંયોજન પ્રકાશના સમતલનું ભ્રમણ કરે,તો તેને પ્રકાશક્રિયાશીલ સંયોજન કહે છે. તેમને $(+)$ અથવા $(-)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
પોલારીમીટર: આ પ્રકાશક્રિયાશીલતા માપવા માટેનું સાધન છે. સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશના ભ્રમણકોણનું માપન આ સાધન દ્વારા કરવામાં આવે છે.
દક્ષિણભ્રમણીય $(d)$ અથવા $(+)$ સમઘટક: જે સંયોજન સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું ભ્રમણ જમણી બાજુ એટલે કે ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં કરે છે,તેને દક્ષિણભ્રમણીય અથવા $d$-સ્વરૂપ કહે છે. આ ભ્રમણને ભ્રમણકોણની પહેલા $(+)$ ચિહ્ન દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ વામભ્રમણીય $(laevorotatory)$ સમઘટક:
જે સંયોજનનું દ્રાવણ સમતલીય ધ્રુવીભૂત પ્રકાશનું ભ્રમણ ડાબી બાજુ (ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં) કરે,તે સંયોજનને વામભ્રમણીય $(l)$ અથવા $(-)$ સ્વરૂપ કહે છે. $l$-ભ્રમણને ભ્રમણકોણના મૂલ્યની પહેલા $(-)$ નિશાની વડે દર્શાવાય છે.
$(ii)$ પ્રકાશીય સમઘટકો:
સંયોજનના $(+)$ અને $(-)$ સમઘટકોને પ્રકાશીય સમઘટકો કહે છે અને આ ઘટનાને પ્રકાશીય સમઘટકતા કહે છે.

(N/A) લુઈસ પાશ્વરે $1848$ માં આધુનિક અવકાશરસાયણનો પાયો નાખ્યો.
$(i)$ તેમણે અવલોકન કર્યું કે,કેટલાંક સંયોજનોના સ્ફટિકો પ્રતિબિંબ સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$(ii)$ તેમણે દર્શાવ્યું કે,આ બંને પ્રકારના સ્ફટિકોનાં સમાન સાંદ્રતાનાં જલીય દ્રાવણો સમાન માત્રામાં પણ વિરુદ્ધ દિશામાં પ્રકાશીય ભ્રમણ દર્શાવે છે.
$(iii)$ તે માનતા હતા કે,આ બંનેની પ્રકાશીય ક્રિયાશીલતામાં જોવા મળતો તફાવત બંને પ્રકારના સ્ફટિકોમાં પરમાણુઓની ત્રિ-પરિમાણીય ગોઠવણી (વિન્યાસ)ની સાથે સંકળાયેલ છે.
નોંધ : વિન્યાસ (કૉન્ફિયુગરેશન) એટલે કાર્બન પરમાણુઓની આસપાસ ત્રિ-પરિમાણીય ગોઠવણી.