Structural isomerism Questions in Gujarati

(C) શૃંખલા સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ કાર્બન શૃંખલા અલગ હોય.
વિકલ્પ $A$,$B$ અને $D$ માં આપેલા તમામ સંયોજનો શૃંખલા સમઘટકો છે.
આપેલ આકૃતિ $2$-મિથાઈલબ્યુટેન અને $2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેન દર્શાવે છે,તેથી વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(C) $C_2H_2Br_2$ આણ્વીય સૂત્ર ત્રણ આઈસોમર્સ ધરાવે છે:
$(1)$ $cis-1,2-dibromoethene$
$(2)$ $trans-1,2-dibromoethene$
$(3)$ $1,1-dibromoethene$
આમ,આઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(A) જે સંયોજનો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ ભિન્ન બંધારણીય સૂત્ર ધરાવે છે તેને સમઘટકો (Isomers) કહેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને,જ્યારે તફાવત બંધારણીય સૂત્રમાં હોય,ત્યારે તેમને બંધારણીય સમઘટકો કહેવામાં આવે છે.

(A) $n$-બ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$ અને આઇસોબ્યુટેન $(CH_3-CH(CH_3)-CH_3)$ તેમની કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણીમાં (સીધી શૃંખલા વિરુદ્ધ શાખિત શૃંખલા) અલગ પડે છે.
તેથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકોના ઉદાહરણો છે.
સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) સ્થાન સમઘટકો સમાન આણ્વીય સૂત્ર અને સમાન કાર્બન સાંકળ ધરાવે છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અથવા દ્વિબંધના સ્થાનમાં અલગ પડે છે.
$CH_3-CH_2-CH=CH_2$ (બ્યુટ-$1$-ઈન) અને $CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન) માં,દ્વિબંધનું સ્થાન અલગ ($1$ અને $2$) છે,જ્યારે કાર્બન શૃંખલા સમાન રહે છે.
તેથી,તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે.

(C) . મેટામેરિઝમ એ એક ખાસ પ્રકારની સમઘટકતા છે જે ઈથર $(-O-)$,કીટોન $(-CO-)$ અને દ્વિતીયક એમાઈન $(-NH-)$ જેવા બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહો ધરાવતા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. આલ્કીન્સમાં આવા બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહો હોતા નથી,તેથી તેઓ મેટામેરિઝમ દર્શાવતા નથી.

(D) આણ્વિય સૂત્ર $C_{4}H_{10}O$ એ $C_{n}H_{2n+2}O$ સામાન્ય સૂત્રને અનુરૂપ છે,જે આલ્કોહોલ અથવા ઈથર સૂચવે છે.
$4$ આલ્કોહોલ સમઘટકો છે:
$1.$ $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH$ (બ્યુટેન-$1$-ઓલ)
$2.$ $CH_{3}CH_{2}CH(OH)CH_{3}$ (બ્યુટેન-$2$-ઓલ)
$3.$ $(CH_{3})_{2}CHCH_{2}OH$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$1$-ઓલ)
$4.$ $(CH_{3})_{3}COH$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ)
$3$ ઈથર સમઘટકો છે:
$5.$ $CH_{3}OCH_{2}CH_{2}CH_{3}$ ($1$-મિથોક્સીપ્રોપેન)
$6.$ $CH_{3}OCH(CH_{3})_{2}$ ($2$-મિથોક્સીપ્રોપેન)
$7.$ $CH_{3}CH_{2}OCH_{2}CH_{3}$ (ઈથોક્સીઈથેન)
આમ,કુલ $7$ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે.

(A) $n$-propyl alcohol એ $CH_3-CH_2-CH_2-OH$ છે અને isopropyl alcohol એ $CH_3-CH(OH)-CH_3$ છે.
આ બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_3H_8O)$ સમાન છે પરંતુ તેમાં ક્રિયાશીલ સમૂહ ($-OH$ સમૂહ) ના સ્થાનમાં તફાવત છે.
તેથી,તેઓ સ્થાન સમઘટકો છે.

(A) આલ્કાઈલ સાયનાઈડ $(R-CN)$ અને આલ્કાઈલ આઈસોસાયનાઈડ $(R-NC)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી સમઘટકતા એ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા છે.
આ સંયોજનોમાં,ક્રિયાશીલ સમૂહ પોતે જ અલગ છે (સાયનાઈડ સમૂહ વિરુદ્ધ આઈસોસાયનાઈડ સમૂહ),જે ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતાની વ્યાખ્યા છે.

(D) ડાયઈથાઈલ ઈથરનું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ છે.
$n$-પ્રોપાઈલ મિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3)$,બ્યુટેન-$1$-ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH)$,અને $2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ $((CH_3)_3C-OH)$ બધાનું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ છે,જે તેમને ડાયઈથાઈલ ઈથરના સમઘટકો બનાવે છે.
બ્યુટેનોન $(CH_3-CO-CH_2-CH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O$ છે.
આણ્વીય સૂત્રો અલગ હોવાથી,બ્યુટેનોન એ ડાયઈથાઈલ ઈથરનું સમઘટક નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) આપેલા સંયોજનો $CH_3-O-CH_2CH_3$ (મિથોક્સિઈથેન,એક ઈથર) અને $CH_3-CH_2-CH_2OH$ (પ્રોપેન$-1-$ઓલ,એક આલ્કોહોલ) છે.
આ સંયોજનો સમાન આણ્વીય સૂત્ર $(C_3H_8O)$ ધરાવે છે પરંતુ તેમાં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (ઈથર અને આલ્કોહોલ) હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતાનું ઉદાહરણ છે.

(C) સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ બંધારણીય ગોઠવણી અલગ હોય.
$A$. ઈથાઈલ ઈથેનોએટ $(CH_3COOCH_2CH_3)$ અને મિથાઈલ પ્રોપેનોએટ $(CH_3CH_2COOCH_3)$ એ સમાન આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O_2$ ધરાવતા ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.
$B$. બ્યુટેનોન $(CH_3COCH_2CH_3)$ અને બ્યુટેનાલ $(CH_3CH_2CH_2CHO)$ એ સમાન આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O$ ધરાવતા ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.
$C$. ઈથોક્સી પ્રોપેન $(CH_3CH_2OCH_2CH_2CH_3)$ અને પ્રોપોક્સી ઈથેન $(CH_3CH_2CH_2OCH_2CH_3)$ એ એક જ સંયોજન છે,માત્ર નામ અલગ છે. તેઓ સમઘટકો નથી.
$D$. મિથોક્સી મિથેન $(CH_3OCH_3)$ અને ઈથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ એ સમાન આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ ધરાવતા ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.

(A) ક્રિયાશીલ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહો અલગ હોય છે.
$A$. એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ એ કીટોન છે,અને પ્રોપિયોનાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CH_2CHO)$ એ આલ્ડિહાઈડ છે. બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O$ છે,પરંતુ તેમાં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો હોવાથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.
$B$. ડાયઈથાઈલ ઈથર અને મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર એ મેટામર્સ છે.
$C$. બ્યુટેન અને આઈસોબ્યુટેન એ શૃંખલા સમઘટકો છે.
$D$. $1-$બ્યુટીન અને $2-$બ્યુટીન એ સ્થાન સમઘટકો છે.

(A) આણ્વિય સૂત્ર $C_5H_{10}$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા $1$ છે. આનો અર્થ એ છે કે તેમાં એક દ્વિબંધ અથવા એક વલય હોઈ શકે છે.
એક દ્વિબંધ ધરાવતા બંધારણીય સમઘટકો (આલ્કીન):
$1$. $CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2$ (પેન્ટ$-1-$ઈન)
$2$. $CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3$ (પેન્ટ$-2-$ઈન)
$3$. $CH_2=C(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($2-$મિથાઈલબ્યુટ$-1-$ઈન)
$4$. $CH_3-CH=C(CH_3)-CH_3$ ($2-$મિથાઈલબ્યુટ$-2-$ઈન)
$5$. $CH_2=CH-CH(CH_3)_2$ ($3-$મિથાઈલબ્યુટ$-1-$ઈન)
એક વલય ધરાવતા બંધારણીય સમઘટકો (સાયક્લોઆલ્કેન):
$6$. સાયક્લોપેન્ટેન
$7$. મિથાઈલસાયક્લોબ્યુટેન
$8$. $1,1-$ડાયમિથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન
$9$. $1,2-$ડાયમિથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન
$10$. ઈથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન
કુલ બંધારણીય સમઘટકો = $10$.

(B) $C_6H_5C \equiv N$ (બેન્ઝોનાઈટ્રાઈલ) અને $C_6H_5N \equiv C$ (ફિનાઈલ આઈસોસાયનાઈડ) માં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (નાઈટ્રાઈલ વિરુદ્ધ આઈસોસાયનાઈડ) હોય છે.
તેથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) $R-C \equiv N$ (સાયનાઇડ) અને $R-N \rightleftharpoons C$ (આઇસોસાયનાઇડ) માં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો હોય છે,તેથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.

(C) શૃંખલા સમઘટકો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ કાર્બન શૃંખલા અલગ હોય છે.
નિયો-પેન્ટેન $(2,2-dimethylpropane)$ અને આઈસોપેન્ટેન $(2-methylbutane)$ બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_5H_{12}$ છે પરંતુ કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણી અલગ છે.
$1.$ $CH_3-CHBr_2$ અને $CH_2Br-CH_2Br$ એ સ્થાન સમઘટકો છે.
$2.$ $1-propanol$ અને $2-propanol$ એ સ્થાન સમઘટકો છે.
$3.$ ડાયઈથાઈલ ઈથર અને મિથાઈલ-$n$-પ્રોપાઈલ ઈથર એ મેટામર્સ છે.

(D) $2$-મિથાઇલબ્યુટેન $(CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3)$ અને નિયોપેન્ટેન $(C(CH_3)_4)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $(C_5H_{12})$ સમાન છે.
તેઓ કાર્બન શૃંખલાની ગોઠવણીમાં (શાખામાં) અલગ પડે છે.
તેથી,તેઓ શૃંખલા સમઘટકો છે.

(B) $n$-બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH_2CH_2CH_2OH)$ માં $4$ કાર્બનની સીધી શૃંખલા હોય છે.
આઇસોબ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ $((CH_3)_2CHCH_2OH)$ માં મુખ્ય શૃંખલામાં $3$ કાર્બન હોય છે અને તે શાખિત છે.
તેઓ કાર્બન માળખાની ગોઠવણીમાં (શાખામાં) અલગ પડે છે,તેથી તેઓ શૃંખલા સમઘટકો છે.

(A) $Methyl$ $acetate$ $(CH_3COOCH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O_2$ છે અને તે એસ્ટર ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે.
$Propionic$ $acid$ $(CH_3CH_2COOH)$ નું આણ્વીય સૂત્ર પણ $C_3H_6O_2$ છે અને તે કાર્બોક્સિલિક એસિડ ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે.
તેમનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોવા છતાં ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોવાથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.

(A) પ્રોપિયોનિક એસિડ (પ્રોપેનોઈક એસિડ) નું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O_2$ છે.
સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ બંધારણીય ગોઠવણી અલગ હોય.
$HCOOC_2H_5$ (ઈથાઈલ ફોર્મેટ) માટે: આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O_2$ છે.
$CH_3COOCH_3$ (મિથાઈલ એસિટેટ) માટે: આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O_2$ છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર પ્રોપિયોનિક એસિડ જેવું જ છે,તેથી તેઓ પ્રોપિયોનિક એસિડના સમઘટકો છે.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(A) ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ છે.
ક્રિયાશીલ સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જે સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો ધરાવે છે.
$CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) પણ $C_2H_6O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે.
ઈથાઈલ આલ્કોહોલમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ હોય છે અને ડાયમિથાઈલ ઈથરમાં ઈથર સમૂહ $(-O-)$ હોય છે,તેથી તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.

(C) આપેલા સંયોજનો $R-O-R'$ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવતા ઈથર્સ છે.
મેટામેરિઝમ એ બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જે ક્રિયાશીલ સમૂહ (અહીં,ઈથર ઓક્સિજન પરમાણુ) ની બંને બાજુએ કાર્બન પરમાણુઓ (આલ્કાઈલ સમૂહો) ની અલગ-અલગ વહેંચણીને કારણે ઉદભવે છે.
આપેલ બંધારણોમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો દરેક કિસ્સામાં અલગ-અલગ છે,જે મેટામેરિઝમની લાક્ષણિકતા છે.

(A) એક સંયોજન જેના અણુઓ તેમના અરીસાની પ્રતિબિંબ પર સુપરઇમ્પોઝેબલ હોય છે,ભલે તેમાં અસમપ્રમાણ કાર્બન પરમાણુઓ હોય,તેને મેસો સંયોજન કહેવામાં આવે છે.
સંમિતિના સમતલની હાજરીને કારણે,તેઓ કાયરલ કાર્બન ધરાવતા હોવા છતાં પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે.

(A) . ડાયઈથાઈલ કીટોન $(CH_3CH_2COCH_2CH_3)$ અને મિથાઈલ પ્રોપાઈલ કીટોન $(CH_3COCH_2CH_2CH_3)$ એ મેટામર્સ (metamers) છે,સ્થાન સમઘટકો નથી. તેથી આ વિધાન ખોટું છે.
$B$. $2-$ક્લોરોપેન્ટેન અને $1-$ક્લોરોપેન્ટેન એ સ્થાન સમઘટકો છે. આ સાચું છે.
$C$. $n-$બ્યુટેન અને $2-$મિથાઈલપ્રોપેન એ શૃંખલા સમઘટકો છે. આ સાચું છે.
$D$. એસીટોન અને પ્રોપિયોનાલ્ડિહાઈડ એ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે. આ સાચું છે.

(C) ડાયમિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_3)$ અને ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $(C_2H_6O)$ સમાન છે પરંતુ તેમના ક્રિયાશીલ સમૂહો (અનુક્રમે ઈથર અને આલ્કોહોલ) અલગ છે.
તેથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે.

(A) સંયોજન $A$ એ મિથાઈલ હાઈડ્રોજન ટાર્ટ્રેટ છે (જ્યાં ઉપરનો સમૂહ $COOCH_3$ છે અને નીચેનો $COOH$ છે).
સંયોજન $B$ પણ મિથાઈલ હાઈડ્રોજન ટાર્ટ્રેટ છે (જ્યાં ઉપરનો સમૂહ $COOH$ છે અને નીચેનો $COOCH_3$ છે).
સંયોજન $B$ ને કાગળના સમતલમાં $180^{\circ}$ ફેરવતા,$COOH$ સમૂહ ઉપર જાય છે અને $COOCH_3$ સમૂહ નીચે આવે છે,જ્યારે કાઈરલ કાર્બન પરના $H$ અને $OH$ સમૂહો તેમની સાપેક્ષ સ્થિતિમાં જ રહે છે.
ભ્રમણ પછી,$B$ ની રચના $A$ ની રચના જેવી જ થઈ જાય છે.
તેથી,$A$ અને $B$ સમાન છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
ઈથાઈલ એસીટોએસીટેટ $(CH_3COCH_2COOC_2H_5)$ કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ દર્શાવે છે.
તે કીટો સ્વરૂપ $(CH_3COCH_2COOC_2H_5)$ અને ઈનોલ સ્વરૂપ $(CH_3C(OH)=CHCOOC_2H_5)$ ના સંતુલિત મિશ્રણ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(B) મેસો સંયોજન એ એક પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય અણુ છે જેમાં કાઈરલ કેન્દ્રો હોય છે પરંતુ તેમાં આંતરિક સમપ્રમાણતાનું સમતલ (plane of symmetry) પણ હોય છે.
$2, 3-$ડાયક્લોરોબ્યુટેન $(CH_3-CHCl-CHCl-CH_3)$ માં $C2$ અને $C3$ પર બે સમાન કાઈરલ કેન્દ્રો છે.
તેના ગ્રહણ કરેલા (eclipsed) બંધારણમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોવાથી,તે મેસો આઈસોમર તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(D) બંધારણીય સમઘટકો $C_2H_5OH$ (ઇથેનોલ) અને $CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઇલ ઈથર) નું આણ્વીય સૂત્ર સમાન $C_2H_6O$ છે,તેથી તેમનું આણ્વીય દળ $(M = 46.07 \ g/mol)$ સમાન છે.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT = (m/M)RT$ મુજબ,ઘનતા $d = (PM)/(RT)$ થાય છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય દળ $(M)$ સમાન હોવાથી,સમાન તાપમાન $(T)$ અને દબાણ $(P)$ પર તેમની વાયુમય ઘનતા $(d)$ સમાન રહેશે.
ઉત્કલન બિંદુ,બાષ્પ દબાણ અને બાષ્પીભવનની ઉષ્મા જેવા ગુણધર્મો આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળો પર આધાર રાખે છે.
ઇથેનોલમાં હાઇડ્રોજન બંધન જોવા મળે છે,જ્યારે ડાયમિથાઇલ ઈથરમાં તે હોતું નથી,જેના કારણે આ ભૌતિક ગુણધર્મોમાં તફાવત જોવા મળે છે.

(C) ઓછામાં ઓછો એક $\alpha-hydrogen$ પરમાણુ ધરાવતા $nitroalkanes$ ટોટોમેરિઝમ દર્શાવે છે.
$Nitroethane$ $(CH_3CH_2NO_2)$ માં,$-NO_2$ સમૂહની ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક પ્રકૃતિને કારણે $\alpha-hydrogen$ પરમાણુઓ એસિડિક હોય છે.
આ પરમાણુઓ નાઈટ્રો સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુ પર સ્થળાંતર કરીને એસી-નાઈટ્રો સ્વરૂપ (જેને નાઈટ્રોનિક એસિડ સ્વરૂપ પણ કહેવાય છે) બનાવે છે,જે નીચે મુજબ છે:
$H_3C-CH_2-N(=O)-O \leftrightarrow H_3C-CH=N(OH)-O$

(B) આપેલા સંયોજનો $CH_3CH_2CH = CH_2$ (બ્યુટ$-1-$ઈન) અને $CH_3CH = CHCH_3$ (બ્યુટ$-2-$ઈન) છે.
બંને સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_4H_8)$ સમાન છે અને કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ પણ સમાન છે.
માત્ર કાર્બન શૃંખલામાં દ્વિબંધના સ્થાનમાં તફાવત છે.
તેથી,તેઓ સ્થાન સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) વિસ્થાપિત સાયક્લોહેક્ઝેનની સ્થિરતા અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) અને આંતર-આણ્વીય આંતરક્રિયાઓ પર આધાર રાખે છે.
$1,2-$સાયક્લોહેક્ઝેનડાયોલમાં,$OH$ સમૂહો નજીક હોવાથી વધુ અવકાશી અપાકર્ષણ અનુભવાય છે.
$1,3-$સાયક્લોહેક્ઝેનડાયોલમાં,$OH$ સમૂહો દૂર હોવાથી અપાકર્ષણ ઓછું થાય છે.
$cis$ અને $trans$ સમઘટકો વચ્ચે,$trans-1,3-$સાયક્લોહેક્ઝેનડાયોલમાં બંને $OH$ સમૂહો ચેર કન્ફોર્મેશનમાં વિષુવવૃત્તીય (equatorial) સ્થાન પર રહી શકે છે,જે અન્ય સમઘટકોની તુલનામાં અવકાશી તાણ (steric strain) ઘટાડે છે.
તેથી,$trans-1,3-$સાયક્લોહેક્ઝેનડાયોલ સૌથી વધુ સ્થાયી સંયોજન છે.

(D) ડાયફિનાઈલ મિથેનમાં મધ્યવર્તી $CH_2$ સમૂહ સાથે જોડાયેલી બે સમાન ફિનાઈલ રિંગ હોય છે.
જ્યારે એક હાઈડ્રોજન પરમાણુને ક્લોરિન પરમાણુ દ્વારા બદલવામાં આવે છે,ત્યારે શક્ય સ્થાનો નીચે મુજબ છે:
$1$. ફિનાઈલ રિંગ પર ઓર્થો-સ્થાન.
$2$. ફિનાઈલ રિંગ પર મેટા-સ્થાન.
$3$. ફિનાઈલ રિંગ પર પેરા-સ્થાન.
$4$. મધ્યવર્તી $CH_2$ સમૂહ (બેન્ઝિલિક સ્થાન).
આમ,કુલ $4$ અલગ-અલગ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે,જે આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.

(A) આણ્વિય સૂત્ર $C_4H_{10}$ એ આલ્કેન દર્શાવે છે.
આ સૂત્ર માટે બે બંધારણીય આઈસોમર્સ છે:
$1$. $n$-બ્યુટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
$2$. આઈસોબ્યુટેન ($2$-મિથાઈલપ્રોપેન): $CH_3-CH(CH_3)-CH_3$
તેથી,આઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(B) $C_2H_3Cl_2Br$ અણુસૂત્ર માટેના બંધારણીય સમઘટકો ઇથેન શૃંખલા પર હેલોજન પરમાણુઓની વિવિધ ગોઠવણી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે:
$1$. $CH_3-C(Cl)_2Br$: $1$-બ્રોમો-$1,1$-ડાયક્લોરોઇથેન
$2$. $Br-CH_2-CHCl_2$: $1$-બ્રોમો-$2,2$-ડાયક્લોરોઇથેન
$3$. $Cl-CH_2-CHClBr$: $1$-બ્રોમો-$1,2$-ડાયક્લોરોઇથેન
આમ,કુલ $3$ શક્ય બંધારણીય સમઘટકો છે.

(D) ટોટોમેરિઝમ માટે ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પર ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે જે ટોટોમેરિક પુનઃરચના કરી શકે.
નાઇટ્રો સંયોજનો $(RCH_2NO_2)$ ના કિસ્સામાં,$\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ એસિડિક હોય છે અને તે નાઇટ્રો સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુ પર સ્થળાંતર કરીને એસી-નાઇટ્રો સ્વરૂપ બનાવી શકે છે.
સંતુલન નીચે મુજબ છે:
$R-CH_2-N^+(O)O^- \rightleftharpoons R-CH=N^+(OH)O^-$
કારણ કે $(CH_3)_3CNO$,$(CH_3)_2NH$,અને $R_3CNO_2$ માં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુનો અભાવ છે,તેથી તેઓ ટોટોમેરિઝમ દર્શાવતા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A, C, D) ચલરૂપકતા માટે કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુની હાજરી જરૂરી છે,જે પ્રોટોનના સ્થળાંતરને મંજૂરી આપે છે.
$(a)$ $C_6H_5-CH=CH-OH$ (ઇનોલ) એ $C_6H_5-CH_2-CHO$ (ફિનાઇલએસીટાલ્ડિહાઇડ) માં ચલરૂપકતા પામી શકે છે.
$(b)$ $p$-બેન્ઝોક્વિનોનમાં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી,તેથી તે ચલરૂપકતા દર્શાવી શકતું નથી.
$(c)$ સાયક્લોહેક્સ$-2-$ઈન$-1,4-$ડાયોનમાં $C-5$ અને $C-6$ સ્થાન પર $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે તેને ચલરૂપકતા દર્શાવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
$(d)$ સાયક્લોહેક્સેન$-1,2-$ડાયોનમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જે તેને ચલરૂપકતા દર્શાવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,સંયોજનો $(a)$,$(c)$,અને $(d)$ ચલરૂપકતા દર્શાવે છે.

(C) ${C_4}{H_{10}}O$ ના $7$ બંધારણીય સમઘટકો છે,જેમાં $4$ આલ્કોહોલ અને $3$ ઈથરનો સમાવેશ થાય છે.
આલ્કોહોલ:
$1. \text{ } CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH \text{ } (n-\text{બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ})$
$2. \text{ } CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_3 \text{ } (\text{sec-બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ})$
$3. \text{ } (CH_3)_2CH-CH_2-OH \text{ } (\text{આઇસોબ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ})$
$4. \text{ } (CH_3)_3C-OH \text{ } (\text{tert-બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ})$
ઈથર:
$5. \text{ } CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3 \text{ } (\text{ડાયઇથાઇલ ઈથર})$
$6. \text{ } CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3 \text{ } (\text{મિથાઇલ પ્રોપાઇલ ઈથર})$
$7. \text{ } CH_3-O-CH(CH_3)_2 \text{ } (\text{મિથાઇલ આઇસોપ્રોપાઇલ ઈથર})$

(B) મેટામેરિઝમ એવા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ સમાન બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-S-$,$-NH-$,$-CO-$) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ હોય.
$C_2H_5-S-C_2H_5$ (ડાયઈથાઈલ થાયોઈથર) એ $CH_3-S-C_3H_7$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ થાયોઈથર) જેવા મેટામર્સ બનાવી શકે છે.
આ સમઘટકોમાં સલ્ફર પરમાણુની આસપાસ અલગ-અલગ આલ્કાઈલ સમૂહો હોવાથી,તે મેટામેરિઝમ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) $1.$ $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$ $(n-hexane)$
$2.$ $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3$ $(2-methylpentane)$
$3.$ $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ $(3-methylpentane)$
$4.$ $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3$ $(2,3-dimethylbutane)$
$5.$ $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$ $(2,2-dimethylbutane)$
$C_6H_{14}$ માટે કુલ $5$ બંધારણીય સમઘટકો છે.

(A) $C_3H_7Cl$ આણ્વીય સૂત્ર સંતૃપ્ત આલ્કાઈલ હેલાઈડને અનુરૂપ છે.
આ સૂત્ર માટે બે બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે:
$1$. $CH_3-CH_2-CH_2Cl$ ($1$-ક્લોરોપ્રોપેન)
$2$. $CH_3-CHCl-CH_3$ ($2$-ક્લોરોપ્રોપેન)
આમ,બંધારણીય સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(A) $C_3H_7Cl$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા સંયોજનના બે બંધારણીય સમઘટકો છે: $1$-ક્લોરોપ્રોપેન $(CH_3CH_2CH_2Cl)$ અને $2$-ક્લોરોપ્રોપેન $(CH_3CHClCH_3)$.
આ સમઘટકો પ્રોપેન શૃંખલા પર ક્લોરિન પરમાણુના સ્થાનમાં ભિન્નતા ધરાવે છે,જે સ્થાન સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેમના આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ બંધારણીય ગોઠવણી અલગ હોય છે.
ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ અને ડાયમિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_3)$ બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ છે.
તેથી,તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.

(D) ડાયઈથાઈલ ઈથર $(C_2H_5-O-C_2H_5)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ છે.
સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ બંધારણ અલગ હોય.
$n-$પ્રોપાઈલ મિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3)$ નું સૂત્ર $C_4H_{10}O$ છે.
બ્યુટેન$-1-$ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH)$ નું સૂત્ર $C_4H_{10}O$ છે.
$2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ $(CH_3-C(OH)(CH_3)-CH_3)$ નું સૂત્ર $C_4H_{10}O$ છે.
બ્યુટેનોન $(CH_3-CO-CH_2-CH_3)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_8O$ છે.
તેથી,બ્યુટેનોન એ ડાયઈથાઈલ ઈથરનો સમઘટક નથી.

(A) મેટામેરિઝમ એ કાર્બનિક સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી બંધારણીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે.
મેટામેરિઝમ દર્શાવતા સંયોજનોનું આણ્વીય સૂત્ર અને ક્રિયાશીલ સમૂહ સમાન હોય છે,પરંતુ બહુસંયોજક ક્રિયાશીલ સમૂહ (જેમ કે $-O-$,$-S-$,$-NH-$ વગેરે) સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રકૃતિમાં તફાવત હોય છે.
આપેલા સંયોજનોમાં,$CH_3-O-C_3H_7$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર) અને $C_2H_5-O-C_2H_5$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર) બંનેમાં ઈથર ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-O-)$ છે. જોકે,ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહો અલગ છે ($CH_3$ અને $C_3H_7$ પ્રથમમાં,$C_2H_5$ અને $C_2H_5$ બીજામાં).
તેથી,આ સંયોજનો મેટામેરિઝમ દર્શાવે છે.

(C) $(i)$ મેટામર્સમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથે જોડાયેલા અલગ-અલગ આલ્કાઈલ સમૂહો હોય છે.
$(ii)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકોમાં અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો હોય છે.
$(iii)$ સમાનધર્મી શ્રેણી સમાન સામાન્ય સૂત્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે અને બે ક્રમિક સભ્યો $CH_2$ દ્વારા અલગ પડે છે.
$(iv)$ સ્થાનિક સમઘટકો દ્વિબંધ,ત્રિબંધ અથવા ક્રિયાશીલ સમૂહના સ્થાનમાં અલગ પડે છે.
$CH_3-O-CH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) અને $CH_3CH_2OH$ (ઈથાઈલ આલ્કોહોલ) સમાન આણ્વીય સૂત્ર $(C_2H_6O)$ ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ ક્રિયાશીલ સમૂહો (ઈથર અને આલ્કોહોલ) ધરાવે છે.
$\therefore$ તેઓ ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.

(B) આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ નીચે મુજબના ઈથર્સ દર્શાવે છે:
$1$. $CH_3CH_2OCH_2CH_3$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર)
$2$. $CH_3OCH_2CH_2CH_3$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર)
$3$. $CH_3OCH(CH_3)_2$ (મિથાઈલ આઈસોપ્રોપાઈલ ઈથર)
મેટામર્સ એવા આઈસોમર્સ છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય છે પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ $(-O-)$ ની બંને બાજુએ કાર્બન પરમાણુઓની ગોઠવણી અલગ હોય છે.
આ બંધારણોની સરખામણી કરતા:
- બંધારણ $1$ અને $2$ મેટામર્સ છે.
- બંધારણ $1$ અને $3$ મેટામર્સ છે.
આમ,કુલ $3$ ઈથર્સ મેટામરિઝમ દર્શાવે છે.

(C) થેલિક એસિડ એ ઓર્થો-સમઘટક ($1, 2-$બેન્ઝીન ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ) છે.
$1, 4-$બેન્ઝીન ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ (ટેરેથેલિક એસિડ) એ થેલિક એસિડનો બંધારણીય સમઘટક છે કારણ કે બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $(C_8H_6O_4)$ સમાન છે પરંતુ બેન્ઝીન રિંગ પર કાર્બોક્સિલિક એસિડ જૂથોના સ્થાન અલગ-અલગ છે.

(D) $C_2H_5OH$ અને $CH_3OCH_3$ એ સમાન આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ ધરાવતા બંધારણીય સમઘટકો છે.
તેમનું આણ્વીય દળ સમાન હોવાથી,સમાન તાપમાન અને દબાણે તેમની બાષ્પ ઘનતા સમાન હશે.