Mix Examples- Transport in Plants Questions in Gujarati

(D) પાણી વનસ્પતિ કોષોનો સૌથી મહત્વનો ઘટક છે, જે સામાન્ય રીતે તેમના તાજા વજનના $70-90\%$ જેટલું હોય છે.
તે જલવાહક પેશી દ્વારા જમીનમાંથી વનસ્પતિના વિવિધ ભાગોમાં દ્રાવ્યોના સ્થળાંતર માટે આવશ્યક છે.
પાણી ઘણી નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓ જેવી કે લીલ, દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં જન્યુઓની ગતિશીલતા માટે પણ નિર્ણાયક છે, જેને ફલન માટે પાણીના માધ્યમની જરૂર હોય છે.
વધુમાં, પાણી જલીય વનસ્પતિઓને ઉત્પ્લાવકતા અને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે, જેનાથી તેઓ ટટ્ટાર રહી શકે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) કોષો મુખ્યત્વે $Osmosis$ (આસૃતિ) દ્વારા પાણીનું શોષણ કરે છે,જે અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીના અણુઓનું વધુ પાણીના પોટેન્શિયલ ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછા પાણીના પોટેન્શિયલ ધરાવતા વિસ્તાર તરફનું વહન છે.
$Imbibition$ (અંતઃચૂષણ) એ પ્રસરણનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં ઘન પદાર્થો (કલિલ) દ્વારા પાણીનું શોષણ થાય છે,જેના કારણે તેમનું કદ વધે છે. વનસ્પતિઓમાં પાણીના શોષણ અને વહન માટે આ બંને પ્રક્રિયાઓ આવશ્યક છે.

(D) આસૃતિ એ પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીના અણુઓનું વધુ પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી પાણીની ક્ષમતાવાળા વિસ્તાર તરફ થતું સ્વયંભૂ પ્રસરણ છે.
$A$. કોષથી કોષમાં પાણીનું વહન આસૃતિ દ્વારા થાય છે.
$B$. મૂળના બાહ્યક કોષો દ્વારા પાણીનું વહન પણ આસૃતિ દ્વારા થાય છે.
$C$. જોકે પાણીનું શોષણ સક્રિય હોઈ શકે છે,પરંતુ પટલ દ્વારા પાણીના વહનની પ્રાથમિક ક્રિયાવિધિ આસૃતિ છે.
આમ,$A$ અને $B$ વનસ્પતિઓમાં આસૃતિના ઉત્તમ ઉદાહરણો હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) મૂળ દ્વારા પાણીનું શોષણ વિવિધ પર્યાવરણીય અને જમીન સંબંધિત પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે.
$1$. જમીનનું તાપમાન: નીચું તાપમાન મૂળના પટલની અભેદ્યતા ઘટાડે છે અને પાણીની સ્નિગ્ધતા વધારે છે,જેનાથી શોષણ ઘટે છે.
$2$. જમીનનું વાયુમિશ્રણ: મૂળના કોષોની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે પૂરતા ઓક્સિજનની જરૂર હોય છે,જે સક્રિય પાણીના શોષણને સરળ બનાવે છે.
$3$. વાતાવરણની સાપેક્ષ ભેજ $(RH)$: ઉચ્ચ ભેજ બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટાડે છે,જે પરોક્ષ રીતે જમીનમાંથી પાણીના શોષણના દરને અસર કરે છે.
$4$. જમીનમાં પાણીનું પ્રમાણ: જમીનમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા એ શોષણ માટેનું પ્રાથમિક નિર્ધારક છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ પરિબળો મૂળ દ્વારા પાણીના શોષણની પ્રક્રિયાને અસર કરે છે.

(D) જ્યારે વાતાવરણમાં રહેલી પાણીની વરાળ રાત્રિ દરમિયાન અથવા વહેલી સવારે પાંદડા જેવી ઠંડી સપાટીઓ પર ઠંડી પડે છે,ત્યારે ઝાકળ બને છે.
આ પ્રક્રિયાને ભેજનું ઘનીભવન (Condensation of moisture) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા બિંદુક્ષરણ (Guttation) થી અલગ છે,જેમાં પર્ણના છેડા પર આવેલા હાઈડાથોડ્સ (hydathodes) દ્વારા પાણી પ્રવાહી સ્વરૂપે બહાર નીકળે છે.

(A) બિંદુક્ષરણ એ પર્ણની કિનારીઓ પર આવેલા હાઈડાથોડ્સ (hydathodes) નામના વિશિષ્ટ છિદ્રો દ્વારા પ્રવાહી પાણીના ટીપાં સ્વરૂપે બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે ત્યારે થાય છે જ્યારે મૂળનું દબાણ (root pressure) વધારે હોય અને બાષ્પોત્સર્જન (transpiration) ઓછું હોય.
જ્યારે છોડને વધુ ભેજવાળા અથવા સંતૃપ્ત વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે ત્યારે આ સ્થિતિ સર્જાય છે,જે પર્ણની સપાટી પરથી પાણીના બાષ્પીભવનને અટકાવે છે,જેના પરિણામે પ્રવાહી પાણીનું બિંદુક્ષરણ થાય છે.

(A) બિંદુક્ષરણ (Guttation) એ પર્ણની કિનારીઓ અથવા ટોચ પર આવેલા જલરંધ્રો (hydathodes) નામના વિશિષ્ટ છિદ્રો દ્વારા પ્રવાહી સ્વરૂપે પાણીના ટીપાં બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે. આ ઘટના સામાન્ય રીતે નાના છોડમાં ઉચ્ચ જમીન ભેજ અને ઓછા બાષ્પીભવનની સ્થિતિમાં (દા.ત. રાત્રે અથવા વહેલી સવારે) જોવા મળે છે. બાષ્પોત્સર્જનથી વિપરીત,જેમાં પાણી વાયુ સ્વરૂપે પર્ણરંધ્રો દ્વારા બહાર નીકળે છે,બિંદુક્ષરણમાં પાણી પ્રવાહી સ્વરૂપે બહાર નીકળે છે.

(C) વનસ્પતિના પર્ણોની સપાટી પરથી પાણીનું પ્રવાહી સ્વરૂપે ગુમાવવાની પ્રક્રિયા,જે સામાન્ય રીતે જલરંધ્ર (hydathodes) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે,તેને બિંદુત્સર્જન (Guttation) કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,બાષ્પોત્સર્જનમાં પાણી બાષ્પ સ્વરૂપે ગુમાવાય છે.
બાષ્પીભવન એ કોઈપણ સપાટી પરથી પ્રવાહીનું બાષ્પમાં રૂપાંતર થવાની ભૌતિક પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયા બિંદુત્સર્જન છે.

(A) નિષ્ક્રિય બિંદુસ્ત્રાવ ત્યારે થાય છે જ્યારે પાણીના શોષણનો દર ખૂબ ઊંચો હોય અને બાષ્પોત્સર્જનનો દર ખૂબ ઓછો હોય. આ પ્રક્રિયા પાણીના અણુઓના $Tension-cohesion$ (તણાવ-સંસક્તિ) બળ દ્વારા સંચાલિત થાય છે,જે પાણીને જલવાહક પેશી દ્વારા જલરંધ્ર (hydathodes) સુધી ખેંચે છે. સક્રિય બિંદુસ્ત્રાવથી વિપરીત,જેમાં $Epithem$ પેશીની ચયાપચયની સક્રિયતા સામેલ હોય છે,નિષ્ક્રિય બિંદુસ્ત્રાવ એ એક ભૌતિક પ્રક્રિયા છે જે ઓછી બાષ્પીભવનની સ્થિતિમાં ઊંચા બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ અથવા ઊંચા મૂળ દબાણ દ્વારા સર્જાયેલા જલક્ષમતા ઢાળને કારણે થાય છે.

(D) ફ્લોએમ દ્વારા કાર્બનિક દ્રાવ્યોનું સ્થળાંતર નીચેના પ્રાયોગિક પુરાવાઓ દ્વારા સાબિત કરી શકાય છે:
$1$. ગર્ડલિંગ અથવા રિંગિંગ પ્રયોગ: પ્રકાંડમાંથી છાલની રીંગ (ફ્લોએમ સહિત) દૂર કરવાથી રીંગની ઉપર ખોરાકનો સંગ્રહ થાય છે,જે સાબિત કરે છે કે ફ્લોએમ વહનનો માર્ગ છે.
$2$. ફ્લોએમની રચના: છિદ્રિષ્ઠ અંતિમ દીવાલો (ચાલની પટ્ટીઓ) ધરાવતી ચાલની નલિકાઓની હાજરી રચનાત્મક રીતે રસના વહન માટે અનુકૂલિત છે.
$3$. રાસાયણિક વિશ્લેષણ: ફ્લોએમ રસનું વિશ્લેષણ (એફિડ સ્ટાઈલેટ દ્વારા મેળવેલ) સુક્રોઝ અને અન્ય કાર્બનિક પોષક તત્વોની ઉચ્ચ સાંદ્રતા દર્શાવે છે,જે વહનમાં તેની ભૂમિકાની પુષ્ટિ કરે છે.

(C) રિંગિંગ પ્રયોગ (ગર્ડલિંગ પ્રયોગ) માં કાષ્ઠીય વનસ્પતિના પ્રકાંડમાંથી છાલનો એક રિંગ આકારનો ભાગ (જેમાં ફ્લોએમનો સમાવેશ થાય છે) દૂર કરવામાં આવે છે.
ફ્લોએમ એ પાંદડામાંથી મૂળ સુધી ખોરાક (સુક્રોઝ) ના સ્થળાંતર માટે જવાબદાર હોવાથી,આ પેશી દૂર કરવાથી રિંગની ઉપરના ભાગમાં ખોરાક એકઠો થાય છે,જેના કારણે ત્યાં સોજો આવે છે.
તે જ સમયે,ઝાયલેમ અકબંધ રહે છે,જે વનસ્પતિના ઉપરના ભાગોમાં રસારોહણ (પાણી અને ખનિજોનું વહન) ચાલુ રાખવા દે છે.
તેથી,આ પ્રયોગ ખોરાકના સ્થળાંતર અને પાણીના વહન બંનેના માર્ગને દર્શાવે છે.

(D) ફ્લોએમ એ વાહક પેશી છે જે કાર્બનિક પોષક તત્વો,મુખ્યત્વે શર્કરાનું સ્ત્રોત (પર્ણો) થી સિંક (મૂળ,ફળ અને વધતી પેશીઓ) સુધી સ્થળાંતર કરવા માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે ફ્લોએમનું વલય દૂર કરવામાં આવે છે (જેને ગર્ડલિંગ કહેવાય છે),ત્યારે શર્કરાનું નીચેની તરફનું વહન અટકી જાય છે.
ફ્લોએમ વિવિધ સિગ્નલિંગ અણુઓ અને અંતઃસ્ત્રાવોના વહનમાં પણ મદદ કરે છે,તેથી તેમનું વિતરણ પણ ખોરવાય છે.
જોકે પાણી અને ક્ષારોનું ઉપરની તરફનું વહન ઝાયલેમ (જલવાહક) દ્વારા થાય છે,પરંતુ ફ્લોએમમાં વિક્ષેપ આવવાથી વનસ્પતિના સમગ્ર શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર પડે છે,જેમાં મૂળને મળતા પોષક તત્વોનો પુરવઠો પણ સામેલ છે,જે આડકતરી રીતે સમગ્ર તંત્રને અસર કરે છે.
તેથી,ઉપરોક્ત તમામ પ્રક્રિયાઓ પ્રભાવિત થાય છે.

(A) દિવસ દરમિયાન જ્યારે બાષ્પોત્સર્જનનો દર પાણીના શોષણના દર કરતા વધી જાય છે, ત્યારે પર્ણના કોષોમાં આશૂનતા ઘટે છે, પરંતુ રાત્રિ દરમિયાન જ્યારે બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટે છે ત્યારે તેઓ તેને પુનઃપ્રાપ્ત કરે છે. આ પ્રક્રિયાને $\text{ક્ષણિક }\ \text{મુરઝાવું}$ (Temporary wilting) કહેવામાં આવે છે.
$\text{કાયમી }\ \text{મુરઝાવું}$ ત્યારે થાય છે જ્યારે વનસ્પતિ સંતૃપ્ત વાતાવરણમાં મૂકવા છતાં પણ તેની આશૂનતા પાછી મેળવી શકતી નથી, જે વનસ્પતિના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.
$\text{બિંદુત્સ્વેદન}$ એ $\text{જલોત્સર્ગી }\ \text{ગ્રંથિ}$ (Hydathodes) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા પર્ણની કિનારીઓમાંથી પાણીના ટીપાં બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે.

(C) બિંદુસ્વેદન એ વનસ્પતિના પર્ણોની કિનારીઓ અથવા ટોચ પરથી પ્રવાહી સ્વરૂપે પાણીના ટીપાં બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા જલરંધ્ર (Hydathodes) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ છિદ્રો દ્વારા થાય છે.
બિંદુસ્વેદન દરમિયાન મુક્ત થતું પ્રવાહી માત્ર શુદ્ધ પાણી નથી,પરંતુ તે વિવિધ ઓગળેલા કાર્બનિક અને અકાર્બનિક પદાર્થો (ક્ષાર,શર્કરા,વગેરે) ધરાવતું મંદ દ્રાવણ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) લિપિડ દ્વિસ્તરમાંથી જલઅનુરાગી પદાર્થોના વહન માટે પટલમય પ્રોટીન આવશ્યક છે.
સાધ્ય વહન (Facilitated diffusion) માં અણુઓને સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં વહન કરાવવા માટે પટલમય પ્રોટીન (ચેનલ અથવા વાહક પ્રોટીન) નો ઉપયોગ થાય છે,જેમાં ઉર્જાનો વપરાશ થતો નથી.
સક્રિય વહન (Active transport) માં પણ અણુઓને સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન કરાવવા માટે પટલમય પ્રોટીન (પંપ) નો ઉપયોગ થાય છે,જેના માટે $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
તેથી,સાધ્ય વહન અને સક્રિય વહન બંને પટલમય પ્રોટીન પર આધાર રાખે છે.

(C) શારીરિક દુષ્કાળ (Physiological drought) ત્યારે થાય છે જ્યારે જમીનમાં પાણી ઉપલબ્ધ હોય,પરંતુ વનસ્પતિ તેને શોષી શકતી નથી. જ્યારે જમીનમાં પાણીનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે,ત્યારે તે જમીનના છિદ્રોમાંથી હવાને દૂર કરે છે,જેના પરિણામે ઓક્સિજનની અછત સર્જાય છે. આ સ્થિતિમાં મૂળના કોષો શ્વસન કરી શકતા નથી,જેના કારણે $ATP$ નું ઉત્પાદન થતું નથી. ઉર્જાના અભાવને કારણે પાણીનું સક્રિય શોષણ અટકી જાય છે. વધુમાં,પાણીનું વધુ પ્રમાણ કેશિકા બળ (Capillary force) ઘટાડે છે,જે પાણીના વહન માટે જરૂરી છે. તેથી,પાણી ઉપલબ્ધ હોવા છતાં વનસ્પતિ તેને શોષી શકતી નથી.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ધ્રુવીયતા $(I)$: તેની ધ્રુવીય પ્રકૃતિને કારણે, પાણી વિવિધ પદાર્થો માટે કાર્યક્ષમ દ્રાવક $(s)$ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. સ્નિગ્ધતા $(II)$: પાણીની સ્નિગ્ધતા જલીય સજીવોને તેમાં તરવા અથવા હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે $(p)$.
$3$. ગુપ્ત ઉષ્મા $(III)$: ગલન અને બાષ્પીભવનની ઉચ્ચ ગુપ્ત ઉષ્મા તાપમાનના નિયમનમાં મદદ કરે છે, જેથી શિયાળામાં સરોવરો સંપૂર્ણપણે થીજી જતા નથી $(q)$.
$4$. સંલગ્ન બળ $(IV)$: પાણીના અણુઓ વચ્ચેના મજબૂત સંલગ્ન બળો વનસ્પતિમાં ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ રસારોહણ (ascent of sap) માં મદદ કરે છે $(r)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $I-s, II-p, III-q, IV-r$ છે.

(D) પાણી તેના રાસાયણિક બંધારણને કારણે ઘણા વિશિષ્ટ ગુણધર્મો ધરાવે છે।
$1$. $\text{પ્લવકો } - \text{ઘનતા}$: પાણીની ઘનતા $4^{\circ}C$ તાપમાને મહત્તમ હોય છે, જેના કારણે બરફ પાણી પર તરે છે અને ઠંડા વાતાવરણમાં પ્લવકો જેવા જલીય સજીવોનું રક્ષણ થાય છે।
$2$. $\text{રસારોહણ } - \text{સંલગ્નબળ}$: પાણીના અણુઓ વચ્ચેના ઉચ્ચ સંલગ્નબળ (Cohesion) અને આસંજનબળ (Adhesion) ને કારણે જલવાહક પેશીમાં પાણીનો અખંડ સ્તંભ ઉપર તરફ ચઢી શકે છે।
$3$. $\text{ઉત્તમ દ્રાવક } - \text{ધ્રુવીયતા}$: પાણી તેની ધ્રુવીય પ્રકૃતિને કારણે વિવિધ ધ્રુવીય અને આયનીય પદાર્થો માટે ઉત્તમ દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે।
$4$. $\text{યાંત્રિક આંચકા } - \text{ગુપ્ત ઉષ્મા}$: આ જોડી અસંગત છે। પાણી તેના અદબનીય ગુણધર્મ અને ઉચ્ચ પૃષ્ઠતાણને કારણે યાંત્રિક આંચકા સામે રક્ષણ આપે છે, ગુપ્ત ઉષ્માને કારણે નહીં। ગુપ્ત ઉષ્મા તાપમાનના નિયમન સાથે સંબંધિત છે।

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ વધુ સ્નિગ્ધતા: પાણી યાંત્રિક આચકાઓ સામે રક્ષણ આપે છે,તેથી $(1 - c)$.
$(2)$ સંલગ્નબળ: પાણીના અણુઓ વચ્ચેનું આકર્ષણ બળ વનસ્પતિમાં રસારોહણ માટે જરૂરી છે,તેથી $(2 - d)$.
$(3)$ વધુ વિશિષ્ટ ઉષ્મા: પાણી તેના તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કર્યા વિના મોટી માત્રામાં ગરમી શોષી કે મુક્ત કરી શકે છે,જે પર્યાવરણને સુરક્ષિત રાખે છે,તેથી $(3 - a)$.
$(4)$ ધ્રુવીયતા: તેની ધ્રુવીય પ્રકૃતિને કારણે,પાણી ઘણા પદાર્થો માટે કાર્યક્ષમ દ્રાવક તરીકે વર્તે છે,તેથી $(4 - b)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(1 - c), (2 - d), (3 - a), (4 - b)$ છે.

(D) : બાષ્પોત્સર્જનની પ્રક્રિયા પાણીના અણુઓના સંસક્તિ (cohesion) અને આસક્તિ (adhesion) ગુણધર્મોની મદદથી પાણીને ઉપરની તરફ ખેંચે છે. બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ સિદ્ધાંત મુજબ,બાષ્પોત્સર્જનને કારણે વનસ્પતિની અંદરનો પાણીનો સ્તંભ તણાવ હેઠળ આવે છે. આને 'બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ' કહેવામાં આવે છે. આ તણાવને કારણે,પાણીનો સ્તંભ નીચેથી વનસ્પતિની ટોચ સુધી નિષ્ક્રિય રીતે ખેંચાય છે (લગભગ દોરડાની જેમ).
મૂળદાબ એ દબાણ છે જે જમીનમાંથી શોષાયેલા પાણીને મૂળમાંથી પસાર થઈને વનસ્પતિના પ્રકાંડમાં ઉપર તરફ જવા માટે મજબૂર કરે છે ($i.e.$,તેને ઉપર ધકેલે છે). તે જમીનમાંથી મૂળના કોષોમાં પાણીના અભિસરણ (osmosis) અને જલવાહક પેશીમાં ક્ષારોના સક્રિય વહન બંનેને કારણે હોઈ શકે છે,જે સાંદ્રતા ઢાળ જાળવી રાખે છે જેના દ્વારા પાણી ગતિ કરે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(P)$ સક્રિય શોષણ: આ પ્રક્રિયામાં સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ $(3)$ ખનીજોનું શોષણ થાય છે,જેમાં ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
$(Q)$ આસૃતિદાબ: આ સીધી રીતે $(4)$ દ્રાવ્ય સાંદ્રતા સાથે સંબંધિત છે; દ્રાવ્યની સાંદ્રતા જેટલી વધારે,તેટલું આસૃતિદાબ વધારે.
$(R)$ વાયુરંધ્ર: આ પર્ણની સપાટી પર આવેલા છિદ્રો છે જે બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા $(1)$ પાણીના વ્યય માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P-3, Q-4, R-1$ છે.

(A) $1.$ પ્રસરણ એ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે કારણ કે તેમાં ચયાપચયની ઊર્જાની જરૂર પડતી નથી। તેથી, વિધાન $1$ સાચું $(T)$ છે।
$2.$ દ્રાવ્ય પોટેન્શિયલ $(\Psi_S)$ દ્રાવણમાં હંમેશા ઋણ હોય છે કારણ કે દ્રાવ્ય ઉમેરવાથી પાણીનું પોટેન્શિયલ ઘટે છે। તેથી, વિધાન $2$ સાચું $(T)$ છે।
$3.$ આસૃતિ એ અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીનું વહન છે, જે સાંદ્રતા ઢાળ અને દબાણ ઢાળ બંને દ્વારા પ્રેરિત થાય છે। તેથી, તે દબાણ પર આધાર રાખે છે। તેથી, વિધાન $3$ ખોટું $(F)$ છે।
$4.$ માયકોરાઇઝા એ ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન છે, લીલ સાથે નહીં। ફૂગ અને લીલના સહજીવનને લાઇકેન કહેવામાં આવે છે। તેથી, વિધાન $4$ ખોટું $(F)$ છે।
આમ, સાચો ક્રમ $T, T, F, F$ છે।

(D) વનસ્પતિમાં પાણીના વહન માટે જવાબદાર બળોનું મૂલ્ય નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોય છે.
$1$. અંતઃચૂષણ (Imbibition) એ સૌથી શક્તિશાળી બળ છે,જે સૂકા બીજ દ્વારા પાણીના શોષણ માટે પ્રચંડ દબાણ (ઘણીવાર સેંકડો વાતાવરણ) ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
$2$. બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ (Transpiration pull) એ ઊંચા વૃક્ષોમાં લાંબા અંતર સુધી પાણીના વહન માટેનું મુખ્ય બળ છે,જે પાણીના સ્તંભને $100 \ m$ કે તેથી વધુ ઊંચાઈ સુધી ખેંચી શકે છે.
$3$. મૂળ દાબ (Root pressure) એ ધન દબાણ છે જે પાણીને મર્યાદિત ઊંચાઈ (સામાન્ય રીતે થોડા મીટર) સુધી ઉપર ધકેલી શકે છે અને તે નાના છોડમાં વધુ અસરકારક છે.
$4$. આસંજન બળ (Adhesion force - પાણી અને કોષદીવાલ વચ્ચેનું આકર્ષણ) મહત્વપૂર્ણ છે પરંતુ સામાન્ય રીતે બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા પ્રચંડ ખેંચાણ કરતા નબળું હોય છે.
તેથી,બળોના મૂલ્યનો સાચો ક્રમ છે: અંતઃચૂષણ બળ > બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ > મૂળ દાબ > આસંજન બળ.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે: પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય,યાદચ્છિક અને ધીમી પ્રક્રિયા છે જે જીવંત તંત્ર પર આધારિત નથી. તે માત્ર ટૂંકા અંતર માટે અસરકારક છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે: વનસ્પતિઓમાં પાણી,ખનીજો અને ખોરાકનું લાંબા અંતરનું વહન વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) દ્વારા સમૂહ અથવા જથ્થાબંધ પ્રવાહ પ્રણાલી દ્વારા થાય છે,જે દબાણના તફાવત દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
આમ,બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સરસવનો છોડ આશરે $5$ કલાકમાં તેના પોતાના વજન જેટલું પાણી શોષી લે છે. પાણી શોષણનો આ ઊંચો દર છોડની આશૂનતા (turgidity) જાળવી રાખવા અને બાષ્પોત્સર્જનની સતત પ્રક્રિયાને ટેકો આપવા માટે જરૂરી છે,જે પોષક તત્વોના વહન અને તાપમાનના નિયમન માટે આવશ્યક છે.

(D) વિધાન $(1)$ સાચું છે: એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગ વનસ્પતિના નિર્જીવ ભાગો,એટલે કે કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશનો બનેલો છે.
વિધાન $(2)$ સાચું છે: સિમ્પ્લાસ્ટિક તંત્ર એ આંતરજોડાણ ધરાવતા પ્રોટોપ્લાસ્ટનું તંત્ર છે,જે કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
વિધાન $(3)$ ખોટું છે: કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ સુબેરિનની બનેલી હોય છે અને તે અંતઃસ્તર (endodermis) માં હાજર હોય છે,જે એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગને અવરોધે છે અને પાણીને સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગમાં પ્રવેશવા માટે મજબૂર કરે છે.
વિધાન $(4)$ ખોટું છે: સિમ્પ્લાસ્ટિક વહન ધીમું હોય છે કારણ કે તેમાં પાણી કોષરસપટલ અને કોષરસમાંથી પસાર થાય છે,જ્યારે એપોપ્લાસ્ટિક વહન ઝડપી હોય છે કારણ કે તે કોષરસપટલને ઓળંગ્યા વિના કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા થાય છે.

(D) જલક્ષમતા $(\Psi_w)$ એ દ્રાવ્ય ક્ષમતા $(\Psi_s)$ અને દબાણ ક્ષમતા $(\Psi_p)$ નો સરવાળો છે.
વનસ્પતિ કોષોમાં, $\Psi_w = \Psi_s + \Psi_p$.
સામાન્ય રીતે, દ્રાવ્યોની હાજરીને કારણે વનસ્પતિ કોષોની જલક્ષમતા ઋણ હોય છે.
જોકે, બિંદુત્સ્વેદન (Guttation) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન, મૂળના દબાણને કારણે પાણી જલછિદ્રો (hydathodes) દ્વારા બહાર નીકળે છે.
મૂળનું દબાણ જલવાહકમાં ધન જળસ્થિતિક દબાણ $(\Psi_p > 0)$ ઉત્પન્ન કરે છે, જે આ ચોક્કસ ઘટના દરમિયાન પર્ણના પેશીઓમાં ધન જલક્ષમતા તરફ દોરી શકે છે.

(D) વનસ્પતિની સપાટી પરથી પાણીનું ટીપાં સ્વરૂપે ગુમાવવાની ઘટનાને બિંદુક્ષરણ (guttation) કહેવામાં આવે છે. બિંદુક્ષરણ સામાન્ય રીતે જલરંધ્રો (hydathodes) દ્વારા થાય છે,વાયુરંધ્રો (lenticels) દ્વારા નહીં. વાયુરંધ્રો વાયુ વિનિમયમાં મદદ કરે છે. તેથી,વિધાન ખોટું છે.
મૂળદાબ એ ખનીજોના સક્રિય શોષણ અને ત્યારબાદ પાણીના આસૃતિ દ્વારા પ્રવેશને કારણે જલવાહકમાં ઉત્પન્ન થતું ધન દબાણ છે. જોકે મૂળદાબ બિંદુક્ષરણ માટે જવાબદાર છે,પરંતુ તે વાયુરંધ્રોમાંથી પાણીના નિકાલને નિયંત્રિત કરતું નથી. તેથી,કારણ પણ ખોટું છે.

(C) દ્રાવ્ય પદાર્થો,જેમ કે ખનિજો અને કાર્બનિક પોષક તત્વો,વનસ્પતિના શરીરમાં વાહક પેશીઓ દ્વારા સ્થળાંતર પામે છે.
$1$. મૂળ દ્વારા શોષાયેલા ખનિજો પાણીની સાથે $xylem$ (જલવાહક પેશી) દ્વારા ઉપરની તરફ વહન પામે છે.
$2$. મુખ્યત્વે પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થતા કાર્બનિક પોષક તત્વો $phloem$ (અન્નવાહક પેશી) દ્વારા વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં પહોંચાડવામાં આવે છે.
આમ,દ્રાવ્ય પદાર્થોના સ્થળાંતરમાં $xylem$ અને $phloem$ બંને સંકળાયેલા છે.

(N/A) $(1)$ પ્રસરણ અને આસૃતિ વચ્ચેનો તફાવત:

પ્રસરણ	આસૃતિ
$(1)$ અણુઓનું વધુ સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફનું વહન.	$(1)$ અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા દ્રાવક અણુઓનું વધુ જલક્ષમતા ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછી જલક્ષમતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફનું વહન.
$(2)$ આ એક યાદચ્છિક પ્રક્રિયા છે.	$(2)$ આ એક દિશામાન પ્રક્રિયા છે.
$(3)$ તે વાયુઓ,પ્રવાહીઓ અને ઘન પદાર્થોમાં થાય છે.	$(3)$ તે માત્ર પ્રવાહી દ્રાવણોમાં જ થાય છે.
$(4)$ અર્ધપ્રવેશશીલ પટલની જરૂર હોતી નથી.	$(4)$ અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ આવશ્યક છે.

$(2)$ બાષ્પોત્સર્જન અને બાષ્પીભવન વચ્ચેનો તફાવત:

બાષ્પોત્સર્જન	બાષ્પીભવન
$(1)$ જીવંત વનસ્પતિના હવાઈ ભાગોમાંથી પાણીનું બાષ્પ સ્વરૂપે ગુમાવવું.	$(1)$ કોઈપણ મુક્ત સપાટી પરથી પાણીનું બાષ્પ સ્વરૂપે ગુમાવવું.
$(2)$ આ એક દેહધાર્મિક,નિયંત્રિત પ્રક્રિયા છે.	$(2)$ આ એક ભૌતિક,અનિયંત્રિત પ્રક્રિયા છે.
$(3)$ તે મુખ્યત્વે દિવસ દરમિયાન થાય છે.	$(3)$ તે દિવસ અને રાત દરમિયાન સતત થાય છે.
$(4)$ તે પર્ણરંધ્રની પ્રવૃત્તિ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.	$(4)$ તે કોઈપણ જૈવિક રચના દ્વારા નિયંત્રિત થતું નથી.

(N/A) $(1)$ આસૃતિદાબ અને આસૃતિ પોટેન્શિયલ:

આસૃતિદાબ	આસૃતિ પોટેન્શિયલ
$(1)$ અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા દ્રાવણમાં પાણીના ચોખ્ખા પ્રવાહને રોકવા માટે જરૂરી દબાણ।	$(1)$ દ્રાવ્ય કણોની હાજરીને કારણે દ્રાવણના જલક્ષમતામાં થતો ઘટાડો।
$(2)$ તે હંમેશા ધન દબાણ છે।	$(2)$ તે હંમેશા ઋણ મૂલ્ય ધરાવે છે।

$(2)$ પ્રસરણ અને અંતઃચૂષણ:

પ્રસરણ	અંતઃચૂષણ
$(1)$ કણોનું વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફનું વહન।	$(1)$ પ્રસરણનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર જેમાં ઘન કલિલ પદાર્થો દ્વારા પાણીનું શોષણ થાય છે, જેનાથી તેનું કદ વધે છે।
$(2)$ તે અણુઓની યાદચ્છિક ગતિ છે।	$(2)$ તે જલાનુરાગી પદાર્થો દ્વારા પાણીના અધિશોષણની ચોક્કસ પ્રક્રિયા છે।
$(3)$ તે વાયુ, પ્રવાહી અને ઘન પદાર્થોમાં થાય છે।	$(3)$ તે ખાસ કરીને ઘન પદાર્થો (અંતઃચૂષકો) માં થાય છે।

(N/A) $(1)$ એપોપ્લાસ્ટ અને સિમ્પ્લાસ્ટ પથ વચ્ચેનો તફાવત:

એપોપ્લાસ્ટ પથ	સિમ્પ્લાસ્ટ પથ
$(1)$ વહન કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા થાય છે.	$(1)$ વહન કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ દ્વારા થાય છે.
$(2)$ પાણી કોઈ પણ કોષરસસ્તરને ઓળંગતું નથી.	$(2)$ પાણી કોષરસસ્તરને ઓળંગે છે.
$(3)$ આ પ્રક્રિયા ઝડપી છે.	$(3)$ આ પ્રક્રિયા ધીમી છે.
$(4)$ તે ઢાળ (gradient) પર આધારિત છે.	$(4)$ તે કોષરસના પ્રવાહ પર આધારિત છે.

$(2)$ બિંદુત્સર્જન અને બાષ્પોત્સર્જન વચ્ચેનો તફાવત:

બિંદુત્સર્જન	બાષ્પોત્સર્જન
$(1)$ મુખ્યત્વે વહેલી સવારે કે રાત્રે થાય છે.	$(1)$ મુખ્યત્વે દિવસ દરમિયાન થાય છે.
$(2)$ જલછિદ્રો (hydathodes) દ્વારા થાય છે.	$(2)$ પર્ણરંધ્ર,ક્યુટિકલ કે વાયુછિદ્રો દ્વારા થાય છે.
$(3)$ પાણી પ્રવાહી ટીપાં સ્વરૂપે ગુમાવાય છે.	$(3)$ પાણી બાષ્પ સ્વરૂપે ગુમાવાય છે.
$(4)$ આ અનિયંત્રિત પ્રક્રિયા છે.	$(4)$ આ પર્ણરંધ્ર દ્વારા નિયંત્રિત પ્રક્રિયા છે.

(N/A) $(1)$ વનસ્પતિમાં મૂળતંત્ર દ્વારા શોષાયેલા પાણી અને ઓગળેલા ખનિજ ક્ષારોનું ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ દિશામાં જલવાહક પેશી દ્વારા પ્રકાંડ અને પર્ણો તરફ થતા ઉપરની તરફના વહનને રસારોહણ કહેવામાં આવે છે.
$(2)$ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા તૈયાર થયેલો ખોરાક (સુક્રોઝ) પર્ણો (સ્ત્રોત) માંથી અન્નવાહક પેશી દ્વારા વનસ્પતિના અન્ય ભાગો,જેમાં મૂળ (સિંક) નો પણ સમાવેશ થાય છે,ત્યાં સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયાને અન્નવાહક વહન કહેવામાં આવે છે.

(C) $\Rightarrow$ ગર્ડલિંગ (વલય) પ્રયોગમાં,અન્નવાહક પેશીને દૂર કરવામાં આવે છે,જે મૂળ સુધી ખોરાક (સુક્રોઝ) ના નીચે તરફના સ્થળાંતરને અટકાવે છે.
$\Rightarrow$ જો કે,જલવાહક પેશી શરૂઆતમાં અકબંધ રહે છે,જેનાથી પાણી પાંદડા સુધી ઉપર તરફ જઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ પાંદડા થોડા સમય માટે લીલા રહે છે કારણ કે તેઓ પૂરા પાડવામાં આવેલા પાણીનો ઉપયોગ કરીને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
$\Rightarrow$ અંતે,ખોરાકના પુરવઠાના અભાવે મૂળ મૃત્યુ પામે છે (કારણ કે અન્નવાહક પેશી અવરોધાયેલી છે),જે બદલામાં પાણી અને ખનિજોનું શોષણ અટકાવે છે.
$\Rightarrow$ પરિણામે,આખો છોડ,જેમાં ગર્ડલની ઉપરના પાંદડાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે,તે અંતે કરમાઈ જાય છે અને મૃત્યુ પામે છે કારણ કે મૂળ તંત્ર હવે કાર્યરત નથી.

(N/A)

પ્રસરણ (Diffusion)	સ્થળાંતર (Translocation)
$(1)$ આ અણુઓની વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફની ગતિ છે.	$(1)$ આ વનસ્પતિઓમાં કાર્બનિક દ્રાવ્યો (જેમ કે સુક્રોઝ) અને ખનિજ આયનોનું સ્ત્રોતથી સિંક (sink) તરફનું વહન છે.
$(2)$ આ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે; તેમાં કોઈ ચયાપચયિક ઉર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી.	$(2)$ આ એક સક્રિય પ્રક્રિયા છે; તેમાં પદાર્થોને સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં ખસેડવા માટે ચયાપચયિક ઉર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડે છે.

(N/A) કરમાવવું એટલે વનસ્પતિના પર્ણો અને પ્રકાંડમાં આશૂનતા (turgidity) ગુમાવવી, જેના કારણે હવાઈ અંગો નમી જાય છે અથવા વળી જાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે બાષ્પોત્સર્જનનો દર પાણીના શોષણના દર કરતા વધી જાય છે.

કામચલાઉ કરમાવવું	કાયમી કરમાવવું
$(i)$ આ બપોરના સમયે થાય છે જ્યારે બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઊંચો હોય છે.	$(i)$ આ ત્યારે થાય છે જ્યારે જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ કાયમી કરમાવવાની ટકાવારી કરતા ઘટી જાય છે.
$(ii)$ બાષ્પોત્સર્જનનો દર શોષણના દર કરતા વધી જવાથી કામચલાઉ અસંતુલન સર્જાય છે.	$(ii)$ જમીનમાં પાણીની તીવ્ર અને લાંબા ગાળાની અછતને કારણે થાય છે.
$(iii)$ જ્યારે જમીનમાં પાણી ઉમેરવામાં આવે અથવા બાષ્પોત્સર્જન ઘટે ત્યારે વનસ્પતિ ફરીથી આશૂનતા પ્રાપ્ત કરે છે.	$(iii)$ જમીનમાં પાણી ઉમેરવા છતાં વનસ્પતિ તેની મૂળ સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી શકતી નથી.
$(iv)$ વનસ્પતિ સ્વસ્થ થયા પછી સામાન્ય વૃદ્ધિ ચાલુ રાખે છે.	$(iv)$ અંતે વનસ્પતિ મૃત્યુ પામે છે.

(A) $(1)$ બિંદુત્સ્વેદન (Guttation)
$(2)$ પાણી અને ખનીજ ક્ષારો
સમજૂતી:
$(1)$ વાયુરંધ્ર એ બાષ્પોત્સર્જન (પાણીની વરાળ સ્વરૂપે ગુમાવવું) માટેનું સ્થાન છે. તેવી જ રીતે,જલરંધ્ર એ વિશિષ્ટ છિદ્રો છે જેના દ્વારા બિંદુત્સ્વેદન (પાણીનું પ્રવાહી સ્વરૂપે બહાર આવવું) થાય છે.
$(2)$ અન્નવાહક પેશી શર્કરા (ખોરાક) ના વહન માટે જવાબદાર છે. જલવાહક પેશી મૂળમાંથી પાણી અને ઓગળેલા ખનીજ ક્ષારોના વહન માટે જવાબદાર છે.

(A) $(1)$ જલવાહકમાં પાણી અને ખનીજોનું વહન મૂળથી વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો તરફ થાય છે, જે $\text{એકદિશીય}$ પ્રક્રિયા છે.
$(2)$ વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો દ્વારા પાણીને બાષ્પ સ્વરૂપે ગુમાવવાની ક્રિયાને $\text{બાષ્પોત્સર્જન}$ કહેવામાં આવે છે.

(C) જથ્થાબંધ પ્રવાહ (bulk flow) એ બે બિંદુઓ વચ્ચેના દબાણના તફાવતને કારણે પદાર્થોનું એક બિંદુથી બીજા બિંદુ સુધી જથ્થામાં થતું સ્થળાંતર છે.
જથ્થાબંધ પ્રવાહ બે પ્રકારના દબાણ ઢાળ દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે:
$1$. ધન જળસ્થિતિક દબાણ ઢાળ: આ દબાણ લાગુ કરવાથી સર્જાય છે,જેમ કે ગાર્ડન હોઝમાંથી પાણીનો પ્રવાહ.
$2$. ઋણ જળસ્થિતિક દબાણ ઢાળ: આ ચૂસણ દ્વારા સર્જાય છે,જેમ કે સ્ટ્રો દ્વારા પાણી ખેંચવું.
તેથી,ગાર્ડન હોઝ એ ધન જળસ્થિતિક દબાણ ઢાળનું ઉદાહરણ છે અને સ્ટ્રો દ્વારા ચૂસવું એ ઋણ જળસ્થિતિક દબાણ ઢાળનું ઉદાહરણ છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં કાર્બનિક પદાર્થો (પ્રકાશસંશ્લેષિત નીપજો),અંતઃસ્ત્રાવો અને અન્ય દ્રાવ્યોનું સ્થળાંતર બહુદિશીય હોય છે,કારણ કે આ પદાર્થો સ્ત્રોત (source) થી સિંક (sink) તરફ વહન પામે છે અને વનસ્પતિની જરૂરિયાત મુજબ સ્ત્રોત-સિંકનો સંબંધ બદલાઈ શકે છે. તેનાથી વિપરીત,પાણી અને ખનિજોનું વહન સામાન્ય રીતે એકદિશીય (મૂળથી પર્ણો તરફ ઉપરની દિશામાં) હોય છે.

(C) $I$. સાચું: મૂળનું દબાણ એક ધન દબાણ પૂરું પાડે છે જે પાણીના વહનની સમગ્ર પ્રક્રિયામાં હળવા ધક્કા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$II$. ખોટું: મૂળનું દબાણ ઊંચા વૃક્ષો સુધી પાણી પહોંચાડવા માટે પૂરતું નથી,અને બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ એ પાણીના વહન માટેનું મુખ્ય બળ છે.
$III$. ખોટું: સિમ્પ્લાસ્ટ પથમાં પાણીનું વહન કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા થાય છે,કોષદીવાલ દ્વારા નહીં. કોષદીવાલ દ્વારા થતું વહન એ એપોપ્લાસ્ટ પથ છે.
$IV$. ખોટું: બિંદુત્સર્જન એ મૂળના દબાણનું પરિણામ છે,બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણનું કારણ નથી.
$V$. સાચું: બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ એ મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં રસારોહણ માટે જવાબદાર મુખ્ય બળ છે.
તેથી,વિધાનો $I$ અને $V$ સાચા છે.

(B) જ્યારે ભારે વરસાદ પડે અને પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા નબળી હોય,ત્યારે જમીનમાં પાણી ભરાઈ જાય છે. આના કારણે જમીનમાં ઓક્સિજનની અછત સર્જાય છે,જેને નબળું વાયુમિશ્રણ (poor aeration) કહેવામાં આવે છે. મૂળને પાણી અને ખનિજોના સક્રિય શોષણ માટે જરૂરી ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે જારક શ્વસન માટે ઓક્સિજનની જરૂર હોય છે. ઓક્સિજનના અભાવને કારણે,મૂળ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકતા નથી,જેના પરિણામે પાણીનું શોષણ ઘટી જાય છે અને પાંદડા કરમાઈ જાય છે.

(A, C) વિધાન $A$ સાચું છે. કેસ્પેરિયન પટ્ટી એ મૂળના અંતઃસ્તરમાં જોવા મળતું સુબેરિનયુક્ત કોષદીવાલનું પડ છે. તે અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પાણી અને દ્રાવ્ય પદાર્થોને કોષરસ પટલમાંથી પસાર થવા માટે મજબૂર કરે છે,જેનાથી વનસ્પતિ પાણી અને ખનિજોના શોષણને નિયંત્રિત કરી શકે છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે. બિંદુક્ષેપણ ત્યારે થાય છે જ્યારે જમીનમાં ભેજ વધુ હોય અને બાષ્પોત્સર્જન ઓછું હોય,સામાન્ય રીતે ઉચ્ચ વાતાવરણીય ભેજ દરમિયાન (મોટે ભાગે રાત્રે અથવા વહેલી સવારે),ઓછી ભેજ દરમિયાન નહીં.
વિધાન $C$ સાચું છે. સક્રિય $K^{+}$ વહન સિદ્ધાંત (લેવિટનો સિદ્ધાંત) મુજબ,રક્ષક કોષોમાં $K^{+}$ આયનોનો પ્રવેશ એ વાયુરંધ્ર ખુલવા માટેની પ્રાથમિક પદ્ધતિ છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે. $CAM$ વનસ્પતિઓમાં,$CO_{2}$ લેવા માટે વાયુરંધ્ર રાત્રે ખુલ્લા રહે છે અને પાણીનો વ્યય અટકાવવા માટે દિવસ દરમિયાન બંધ રહે છે.

(C) જમીનમાંથી જલવાહક પેશી સુધી પાણીના વહન દરમિયાન, પાણી મુખ્યત્વે બે માર્ગો દ્વારા વહન પામે છે: સિમ્પ્લાસ્ટ અને એપોપ્લાસ્ટ।
$1$. સિમ્પ્લાસ્ટ માર્ગમાં પાણી પ્લાઝ્મોડેસ્માટા $(A)$ દ્વારા જોડાયેલા પાસપાસેના કોષોના કોષરસમાંથી પસાર થાય છે।
$2$. મૂળમાં, પાણીએ અંતઃસ્તર $(B)$ માંથી પસાર થવું પડે છે, જેમાં કેસ્પેરિયન પટ્ટી $(C)$ હોય છે, જે એક સુબેરીનયુક્ત સ્તર છે જે પાણીને સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગે જવા માટે મજબૂર કરે છે।
$3$. એપોપ્લાસ્ટ $(D)$ એ વનસ્પતિમાં સતત રહેલી પાસપાસેની કોષદીવાલોની સિસ્ટમ છે, જ્યારે સિમ્પ્લાસ્ટ $(E)$ એ આંતરજોડાયેલા જીવંત કોષરસની સિસ્ટમ છે।

(C) $I.$ સાચું: $Pinus$ ના મૂળ અને ફૂગ વચ્ચેનું જોડાણ ફરજિયાત સહજીવન છે.
$II.$ ખોટું: $Pinus$ અને ઓર્કિડના બીજ અંકુરણ અને વિકાસ માટે માયકોરાઇઝા ફૂગ પર આધારિત છે.
$III.$ ખોટું: મૂળના રોમ દ્વારા પાણીનું શોષણ સક્રિય અને નિષ્ક્રિય બંને પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે,માત્ર પ્રસરણ દ્વારા નહીં.
$IV.$ સાચું: એપોપ્લાસ્ટ પથમાં કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા પાણીનું વહન થાય છે.
$V.$ ખોટું: ફૂગ વનસ્પતિ પાસેથી શર્કરા મેળવે છે,જ્યારે તે વનસ્પતિને પાણી અને ખનિજો પૂરા પાડે છે,ઉલટું નહીં.
તેથી,વિધાનો $I$ અને $IV$ સાચા છે.

(B) $I.$ સાચું: પ્રસરણ એ વનસ્પતિઓમાં વાયુ વિનિમય માટેની પ્રાથમિક પદ્ધતિ છે.
$II.$ સાચું: સક્રિય વહનમાં સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ પદાર્થોને લઈ જવા માટે ઊર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડે છે.
$III.$ સાચું: સાનુકૂલિત પ્રસરણમાં જલઅનુરાગી અણુઓના વહન માટે વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીનનો ઉપયોગ થાય છે.
$IV.$ ખોટું: પ્રસરણમાં,અણુઓ સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં (વધારે સાંદ્રતાથી ઓછી સાંદ્રતા તરફ) ગતિ કરે છે,વિરુદ્ધ દિશામાં નહીં.
$V.$ ખોટું: સાનુકૂલિત પ્રસરણ સામાન્ય રીતે સક્રિય વહન કરતા ધીમું હોય છે કારણ કે તે સાંદ્રતા ઢાળ અને પ્રોટીન સંતૃપ્તિ પર આધાર રાખે છે,જ્યારે સક્રિય વહન ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને ઝડપથી પદાર્થોનું વહન કરી શકે છે.
તેથી,વિધાનો $I, II,$ અને $III$ સાચા છે,જ્યારે $IV$ અને $V$ ખોટા છે.

(A) $I.$ સાચું: વનસ્પતિ કોષમાં પાણીના પ્રવેશને કારણે ઉદ્ભવતા ધન જળસ્થિતિક દબાણને ટર્ગોર દબાણ કહેવાય છે.
$II.$ સાચું: દીવાલ દબાણ એ કોષદીવાલ દ્વારા વિસ્તરતા કોષરસ સામે લગાડવામાં આવતું દબાણ છે,જે કોષને ફૂલીને ફાટી જતો અટકાવે છે.
$III.$ ખોટું: પ્રસરણ પ્રવાહી કરતા વાયુઓમાં વધુ ઝડપી હોય છે કારણ કે વાયુના અણુઓ વધુ ગતિશીલ હોય છે.
$IV.$ ખોટું: અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીના પ્રસરણને આસૃતિ કહેવાય છે,અંતઃચૂષણ નહીં. અંતઃચૂષણ એ ઘન પદાર્થો (કલિલ) દ્વારા પાણીનું શોષણ છે.
$V.$ ખોટું: આસૃતિ એ અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીનું પ્રસરણ છે,તે માત્ર કોઈ પણ પદાર્થનું પ્રસરણ ઢાળની દિશામાં થતું હલનચલન નથી.

(C) પાણી મૂળરોમથી જલવાહક સુધી બે મુખ્ય માર્ગો દ્વારા પહોંચે છે: એપોપ્લાસ્ટ માર્ગ અને સિમ્પ્લાસ્ટ માર્ગ.
$1$. એપોપ્લાસ્ટ માર્ગમાં પાણીનું વહન મૂળના બાહ્યક (cortex) ના કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા થાય છે.
$2$. સિમ્પ્લાસ્ટ માર્ગમાં પાણીનું વહન કોષરસ અને કોષોને જોડતા જીવરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા થાય છે.
આમ,પાણી જલવાહક સુધી પહોંચવા માટે બંને માર્ગોનો ઉપયોગ કરે છે,તેથી સાચો જવાબ $(A)$ અને $(B)$ બંને છે.

(D) જલવાહક પેશી મુખ્યત્વે મૂળમાંથી વનસ્પતિના હવાઈ ભાગો સુધી પાણી અને ઓગળેલા ખનિજ ક્ષારોના વહન માટે જવાબદાર છે.
વધુમાં,જલવાહક રસમાં એમાઇડ્સ જેવા કાર્બનિક નાઇટ્રોજનયુક્ત સંયોજનો અને કેટલાક વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે સાયટોકાઈનિન) પણ હોય છે,જે મૂળમાંથી પ્રરોહ તંત્ર સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે,જેનો અર્થ છે કે સાચો જવાબ 'એક કરતા વધુ વિકલ્પ સાચા છે' છે.

(D) મૂળનું દબાણ એ એક પ્રકારનું ધન જળસ્થિતિક દબાણ છે જે ખનિજ આયનોના સક્રિય શોષણને કારણે મૂળના જલવાહક પેશીમાં ઉત્પન્ન થાય છે. તે રસનો સ્ત્રાવ,બ્લીડિંગ અને બિંદુક્ષેપણ જેવી ઘટનાઓ માટે જવાબદાર છે. બીજી તરફ,બાષ્પોત્સર્જન એ વનસ્પતિના હવાઈ ભાગોમાંથી પાણીનું વરાળ સ્વરૂપે થતું નુકસાન છે. તે સંસક્તિ-આસક્તિ-બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ (cohesion-tension-transpiration pull) પદ્ધતિ દ્વારા સંચાલિત થાય છે,જે એક ઋણ દબાણ (ખેંચાણ) પદ્ધતિ છે,મૂળના દબાણ જેવી ધન દબાણ પદ્ધતિ નથી.