Mix Examples- Transport in Plants Questions in Gujarati

(NONE) બિંદુક્ષરણ એ પર્ણની કિનારીઓ પર આવેલા જલછિદ્રો (hydathodes) દ્વારા પાણીના ટીપાં સ્વરૂપે બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયા છે. તે મૂળદાબ (root pressure) ને કારણે થાય છે,જે ત્યારે ઉત્પન્ન થાય છે જ્યારે મૂળ દ્વારા પાણીનું સક્રિય શોષણ વધુ હોય અને બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઓછો હોય. આનાથી જલવાહક પેશીમાં ધન જલસ્થિતિક દબાણ (positive hydrostatic pressure) સર્જાય છે,જે પાણી અને ઓગળેલા દ્રાવ્યોને જલછિદ્રો દ્વારા બહાર ધકેલે છે. આપેલા વિકલ્પો $A$,$B$ કે $C$ માંથી કોઈ પણ આ પ્રક્રિયાનું યોગ્ય વર્ણન કરતા નથી,કારણ કે બિંદુક્ષરણ સંસક્તિ-તણાવ દ્વારા નિયંત્રિત નથી,તે ફ્લોએમની પ્રવૃત્તિને કારણે નથી,અને તે મુખ્યત્વે દ્રાવ્યોને મુક્ત કરવા માટે નથી. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ સાચું નથી.

(B) $A.$ કોહેઝન-ટેન્શન-ટ્રાન્સપિરેશન પુલ મોડેલ એ વનસ્પતિઓમાં પાણીના પરિવહન માટે સૌથી વધુ સ્વીકૃત સિદ્ધાંત છે, જ્યાં બાષ્પોત્સર્જન પાણીને ઉપર તરફ લઈ જવા માટે જરૂરી નકારાત્મક દબાણ (ખેંચાણ) ઉત્પન્ન કરે છે.
$B.$ તે એક સ્થાપિત તથ્ય છે કે વનસ્પતિ દ્વારા શોષાયેલા પાણીના $1\%$ કરતા ઓછો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણ અને વૃદ્ધિમાં વપરાય છે; બાકીનું પાણી બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા ગુમાવાય છે.
$C.$ કોબાલ્ટ ક્લોરાઈડ પેપર એ ભેજ શોધવા માટે વપરાતું રાસાયણિક સૂચક છે. તે સૂકું હોય ત્યારે વાદળી હોય છે અને પાણી શોષવાથી ગુલાબી રંગનું બને છે. તેથી, વિધાન $C$ ખોટું છે.

(D) - એકદિશીય,એટલે કે મૂળથી પર્ણો અથવા ટોચ તરફ.
$B$ - બહુદિશીય,કારણ કે વનસ્પતિમાં સ્ત્રોત (source) અને સિંક (sink) બદલાતા રહે છે.

(A) - વિધાન $A$ સાચું છે: નાઈટ્રોજન મુખ્યત્વે અકાર્બનિક આયનો ($NO_3^-$ અથવા $NH_4^+$) તરીકે વનસ્પતિ દ્વારા શોષાય છે,પરંતુ ઝાયલેમ રસમાં તેનું વહન મોટાભાગે એમિનો એસિડ અને એમાઈડ જેવા કાર્બનિક સ્વરૂપોમાં થાય છે.
- વિધાન $B$ ખોટું છે: ફ્લોએમમાં પોષક તત્વોનું વહન બહુદિશીય હોય છે,એકદિશીય નહીં. આનું કારણ એ છે કે સ્ત્રોત (જ્યાં શર્કરા ઉત્પન્ન થાય છે) અને સિંક (જ્યાં શર્કરા વપરાય છે અથવા સંગ્રહિત થાય છે) વનસ્પતિની જરૂરિયાત અને વિકાસના તબક્કા મુજબ બદલાઈ શકે છે.

(C) શ્વસનનો દર એ પાણી અને ખનિજોના શોષણના દર સાથે સીધો સંબંધિત છે કારણ કે ખનિજોનું શોષણ એ સક્રિય પ્રક્રિયા છે જેમાં શ્વસન દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા $ATP$ ની જરૂર પડે છે.
ચયાપચયમાં વધારો થવાથી $ATP$ નું ઉત્પાદન વધે છે,જે ખનિજોના સક્રિય શોષણને સરળ બનાવે છે.
વિધાનમાં જણાવેલ છે કે તેમની વચ્ચે પરોક્ષ સંબંધ છે,જે ખોટું છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે વધેલું ચયાપચય ખનિજોના સક્રિય વહનને ટેકો આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે અંતઃસ્તરથી આગળ,પાણીનું વહન સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગ દ્વારા થાય છે,જેમાં કોષના જીવંત ભાગો (કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ) સામેલ હોય છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે બાહ્યકની આંતરિક સીમા (અંતઃસ્તર) પર સુબેરિનયુક્ત અભેદ્ય પટ્ટી હોય છે,જેને કેસ્પેરિયન પટ્ટી (Casparian strip) કહેવામાં આવે છે. તે લિગ્નિનની નહીં,પરંતુ સુબેરિનની બનેલી હોય છે.

$(C)$ સંસક્તિ એટલે પાણીના અણુઓ વચ્ચેનું પરસ્પર આકર્ષણ.
$(b)$ આસક્તિ એટલે પાણીના અણુઓનું ધ્રુવીય સપાટીઓ તરફનું આકર્ષણ.
$(c)$ પૃષ્ઠતાણ સમજાવે છે કે શા માટે પાણીના અણુઓ વાયુ અવસ્થા કરતા પ્રવાહી અવસ્થામાં એકબીજા તરફ વધુ આકર્ષાયેલા હોય છે.
$(d)$ બિંદુત્સવેદન એ પર્ણની ટોચ પરથી પ્રવાહી સ્વરૂપે પાણી ગુમાવવાની પ્રક્રિયા છે.
તેથી, સાચી જોડ $(a)-(ii), (b)-(iv), (c)-(i), (d)-(iii)$ છે.

(N/A) મૂળમાં પાણીનું વહન બે અલગ-અલગ માર્ગો દ્વારા થાય છે:
$1$. એપોપ્લાસ્ટ માર્ગ: એપોપ્લાસ્ટ એ પાસપાસેની કોષદીવાલોની એવી પ્રણાલી છે જે સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ હોય છે,સિવાય કે મૂળના અંતઃસ્તર (endodermis) માં આવેલા કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ (Casparian strips) પાસે. પાણીનું વહન માત્ર આંતરકોષીય અવકાશ અને કોષદીવાલો દ્વારા થાય છે. તેમાં કોષરસપટલને ઓળંગવાની જરૂર પડતી નથી અને તે ઢાળ (gradient) પર આધારિત છે. આ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જેમાં સામૂહિક પ્રવાહ (mass flow) જોવા મળે છે.
$2$. સિમ્પ્લાસ્ટ માર્ગ: સિમ્પ્લાસ્ટ પ્રણાલી એ આંતરજોડાયેલા જીવરસ (protoplasts) ની બનેલી છે. પાડોશી કોષો કોષરસના તંતુઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જે જીવરસતંતુ (plasmodesmata) માંથી પસાર થાય છે. પાણી કોષરસપટલ દ્વારા કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,તેથી આ વહન પ્રમાણમાં ધીમું હોય છે. આ પણ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જે જલક્ષમતાના ઢાળની દિશામાં થાય છે,જોકે તેમાં કોષરસના પ્રવાહ (cytoplasmic streaming) દ્વારા મદદ મળી શકે છે.
સક્રિય વહન અંગે: પાણીના વહનના એપોપ્લાસ્ટ કે સિમ્પ્લાસ્ટ બંનેમાંથી કોઈ પણ માર્ગમાં સક્રિય વહનની જરૂર પડતી નથી. બંને માર્ગોમાં પાણીનું વહન નિષ્ક્રિય હોય છે,જે જલક્ષમતાના ઢાળ દ્વારા સંચાલિત થાય છે.

(N/A) કોષો અધોસાંદ્ર દ્રાવણમાં ફૂલે છે અને અતિસાંદ્ર દ્રાવણમાં સંકોચાય છે. અધોસાંદ્ર દ્રાવણમાં,આસૃતિને કારણે પાણી કોષમાં પ્રવેશે છે,જેનાથી તે ફૂલે છે. અતિસાંદ્ર દ્રાવણમાં,પાણી કોષમાંથી બહાર નીકળી જાય છે,જેનાથી તે સંકોચાય છે.
$(b)$ વિધાન સાચું છે. અંતઃચૂષણ એ પ્રસરણનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં પાણી ઘન પદાર્થો—ખાસ કરીને કલિલ—દ્વારા શોષાય છે,જેનાથી તેમનું કદ વધે છે. આ પ્રક્રિયા બીજ અથવા સૂકા લાકડા જેવા પદાર્થો દ્વારા પાણીના શોષણની ભૌતિક પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
$(c)$ મૂળમાં પાણીનો મોટાભાગનો પ્રવાહ એપોપ્લાસ્ટ (apoplast) માર્ગ દ્વારા થાય છે. એપોપ્લાસ્ટ એ પાસપાસેની કોષદીવાલોની એવી પ્રણાલી છે જે વનસ્પતિમાં સતત હોય છે,સિવાય કે મૂળના અંતઃસ્તરમાં આવેલા કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ પાસે.

(B) એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગમાં પાણીનું વહન કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા થાય છે. આ માર્ગમાં પાણી કોષરસસ્તર કે કોષરસને ઓળંગતું નથી. કોષરસનો પ્રવાહ (cytoplasmic streaming) એ સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં પાણી કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા વહન પામે છે. તેથી,એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગ દરમિયાન કોષરસના પ્રવાહ દ્વારા વહનને મદદ મળે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) વનસ્પતિમાં વૃદ્ધિ અને ચયાપચયની ક્રિયાઓને ટેકો આપવા માટે વિવિધ પદાર્થોનું લાંબા અંતર સુધી વહન થાય છે.
$I -$ પાણી મૂળ દ્વારા શોષાય છે અને જલવાહક પેશી (xylem) દ્વારા વનસ્પતિના તમામ ભાગોમાં પહોંચાડવામાં આવે છે.
$II -$ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો (અંતઃસ્ત્રાવો) ચોક્કસ પ્રદેશોમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને શારીરિક પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરવા માટે અન્ય ભાગોમાં વહન પામે છે.
$III -$ ખનીજ પોષકતત્ત્વો જમીનમાંથી શોષાય છે અને જલવાહક પેશી દ્વારા વનસ્પતિના વિવિધ ભાગોમાં વહન પામે છે.
$IV -$ કાર્બનિક પોષક પદાર્થો (મુખ્યત્વે સુક્રોઝ) પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને અન્નવાહક પેશી (phloem) દ્વારા વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં વહન પામે છે.
તેથી,આપેલા તમામ ઘટકો $(I, II, III, IV)$ વનસ્પતિની અંદર વહન પામે છે.

(A) વનસ્પતિઓમાં ટૂંકા અંતરનું વહન પ્રસરણ $(I)$ અને કોષરસ પ્રવાહ $(III)$ દ્વારા થાય છે,જે કોષની અંદર અથવા નજીકના કોષો વચ્ચે પદાર્થોના વહનમાં મદદ કરે છે.
લાંબા અંતરનું વહન વાહક પેશીઓ,ખાસ કરીને જલવાહક અને અન્નવાહક દ્વારા થાય છે,જેને સ્થળાંતર $(II)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ટૂંકા અંતરના વહનમાં $I$ અને $III$ નો સમાવેશ થાય છે,જ્યારે લાંબા અંતરના વહનમાં $II$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) $1$. મકાઈનો એક પરિપકવ છોડ એક દિવસમાં લગભગ ત્રણ લિટર પાણીનું શોષણ કરે છે. આ વનસ્પતિની પાણીની જરૂરિયાત અંગેનું એક પ્રમાણિત અવલોકન છે.
$2$. રાઈનો છોડ લગભગ પાંચ કલાકમાં પોતાના વજન જેટલું પાણી શોષી લે છે. આ વનસ્પતિમાં થતા બાષ્પોત્સર્જન અને પાણીના શોષણનો ઊંચો દર દર્શાવે છે.
$3$. કૃષિ તેમજ પ્રાકૃતિક પર્યાવરણમાં પાણી એ વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને ઉત્પાદકતા માટે સીમાંતક પરિબળ છે. વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યામાં આ એક પાયાનો સિદ્ધાંત છે,કારણ કે પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘણીવાર વનસ્પતિનું વિતરણ અને પાકની ઉપજ નક્કી કરે છે.
$4$. આપેલા તમામ વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) પાણીનું વહન હંમેશા વધુ જલક્ષમતા $(\Psi_w)$ ધરાવતા વિસ્તારથી ઓછી જલક્ષમતા $(\Psi_w)$ ધરાવતા વિસ્તાર તરફ થાય છે.
મંદ દ્રાવણમાં મુક્ત પાણીના અણુઓનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી તેની જલક્ષમતા સાંદ્ર દ્રાવણ કરતા વધારે હોય છે.
આસૃતિદાબ એ દ્રાવણમાં પાણીના પ્રવેશને રોકવા માટે જરૂરી દબાણ છે; પાણી હંમેશા વધુ આસૃતિદાબ (જ્યાં દ્રાવ્યનું પ્રમાણ વધુ હોય) ધરાવતા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિધાનો પાણીના વહનની દિશાને યોગ્ય રીતે સમજાવે છે.

(C) વનસ્પતિમાં વહન મુખ્યત્વે બે વાહકપેશીઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. $Xylem$ (જલવાહક પેશી): તે મૂળમાંથી પાણી અને ખનિજોનું પર્ણો તરફ વહન કરે છે. આ પ્રક્રિયા બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થાય છે,જે ઋણાત્મક જલદાબ ઢાળ (તણાવ) ઉત્પન્ન કરે છે,જે સ્ટ્રો દ્વારા પાણી ખેંચવા જેવું છે.
$2$. $Phloem$ (અન્નવાહક પેશી): તે ખોરાક (સુક્રોઝ) નું સ્ત્રોતથી સિંક તરફ વહન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દબાણ-પ્રવાહ ઉત્કલ્પના દ્વારા થાય છે,જેમાં સ્ત્રોત પાસે શર્કરાની સાંદ્રતા વધુ હોવાથી ધનાત્મક જલદાબ ઢાળ સર્જાય છે,જે રસને ચાલની નલિકાઓમાં ધકેલે છે,જે ગાર્ડન હોઝમાં પાણીના પ્રવાહ જેવું છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં પાણીનું વહન જલવાહક પેશી દ્વારા થાય છે.
$1$. વનસ્પતિઓ પર્ણોમાં રહેલા વાયુરંધ્રો દ્વારા પાણી ગુમાવે છે,જેને બાષ્પોત્સર્જન કહેવાય છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા જલવાહક નલિકાઓમાં ઋણ દબાણ અથવા તણાવ ઉત્પન્ન કરે છે,જે પાણીના સ્તંભને મૂળથી પર્ણો સુધી ઉપરની તરફ ખેંચે છે.
$3$. પાણીના અણુઓ સંલગ્નતા (Cohesion) અને આસંજક (Adhesion) બળોને કારણે જોડાયેલા રહે છે,જે એક સળંગ સ્તંભ બનાવે છે.
$4$. આ પદ્ધતિને સંલગ્નતા-તણાવ-બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ મોડેલ તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે જલવાહક કેટલાક કાર્બનિક નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોનું પણ વહન કરી શકે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે અન્નવાહક કેટલાક અકાર્બનિક આયનોનું પણ વહન કરી શકે છે.
વિધાન $III$ સાચું છે કારણ કે જલવાહક અને અન્નવાહક વચ્ચે પદાર્થોની આપ-લે થાય છે.
વિધાન $IV$ સાચું છે કારણ કે જલવાહક રસમાં અકાર્બનિક નાઈટ્રોજનની સાથે એમિનો એસિડ અને સંબંધિત ઘટકો સ્વરૂપે કાર્બનિક નાઈટ્રોજન પણ હોય છે.
વિધાન $V$ સાચું છે કારણ કે કાર્બનિક ફોસ્ફરસ અને સલ્ફર પણ જલવાહક દ્વારા વહન પામે છે.
તેથી,સાચાં વિધાનો $III, IV$ અને $V$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. સંસક્તિ: પાણીના અણુઓ વચ્ચે પરસ્પર આકર્ષણ $(II)$.
$B$. આસક્તિ: પાણીના અણુઓનું ધ્રુવીય સપાટીઓ તરફ આકર્ષણ $(IV)$.
$C$. પૃષ્ઠતાણ: પાણીના અણુઓ વાયુ અવસ્થા કરતા પ્રવાહી અવસ્થામાં એકબીજા તરફ વધુ આકર્ષાયેલા હોય છે $(I)$.
$D$. બિંદુત્સવેદન: પ્રવાહી સ્વરૂપે પાણીનો વ્યય $(III)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-II, B-IV, C-I, D-III$ છે, જે વિકલ્પ $B$ ને અનુરૂપ છે.

(A) સક્રિય શોષણ એ ઉર્જા-આધારિત પ્રક્રિયા છે ($ATP$ વપરાય છે) જે ત્યારે થાય છે જ્યારે બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઓછો હોય છે.
જ્યારે વાયુરંધ્રો ખુલ્લા હોય છે,ત્યારે બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઊંચો હોય છે,જે મજબૂત બાષ્પોત્સર્જન ખેંચાણ (transpiration pull) પેદા કરે છે.
આ ખેંચાણ પાણીના નિષ્ક્રિય શોષણને સરળ બનાવે છે,જે દિવસ દરમિયાન પાણીના શોષણ માટેની પ્રાથમિક પદ્ધતિ છે.
તેથી,જ્યારે વાયુરંધ્રો ખુલ્લા હોય ત્યારે સક્રિય શોષણ સામાન્ય રીતે મુખ્ય પ્રક્રિયા હોતી નથી.

(D) વિધાન $i$ ખોટું છે કારણ કે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં રક્ષક કોષો મૂત્રપિંડ આકારના હોય છે અને એકદળી વનસ્પતિઓમાં ડમ્બેલ આકારના હોય છે.
વિધાન $ii$ સાચું છે કારણ કે અન્નવાહક દ્વારા ખોરાકનું વહન દ્વિ-માર્ગી હોય છે.
વિધાન $iii$ સાચું છે કારણ કે કેશિકા જળ એ જમીનમાં રહેલું પાણી છે જે વનસ્પતિઓ દ્વારા શોષાય છે.
વિધાન $iv$ ખોટું છે કારણ કે વાયુરંધ્રો (lenticels) છૂટક રીતે ગોઠવાયેલા પૂરક કોષોના બનેલા હોય છે,સઘન રીતે નહીં.
વિધાન $v$ સામાન્ય રીતે સાચું માનવામાં આવે છે કારણ કે પર્ણરંધ્રો દિવસ દરમિયાન ખુલ્લા રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $(i)$ અસત્ય: વનસ્પતિઓમાં પાણીના શોષણનો દર $20^{\circ}C$ થી $30^{\circ}C$ તાપમાને મહત્તમ હોય છે,ન્યૂનતમ નહીં.
(ii) સત્ય: કેશિકા જળ એ વનસ્પતિઓ માટે શોષણ માટે ઉપલબ્ધ પાણીનું સ્વરૂપ છે.
(iii) સત્ય: ઓછી હવાવાળી જમીનમાં ઓક્સિજનનો અભાવ હોય છે,જે સક્રિય પાણીના શોષણ માટે જરૂરી ચયાપચયની ઊર્જા માટે આવશ્યક છે.
(iv) અસત્ય: ઊંચો બાષ્પોત્સર્જન દર,નીચો નહીં,તે ખેંચાણ (transpiration pull) ઉત્પન્ન કરે છે જે પાણીના શોષણને વેગ આપે છે.
$(v)$ સત્ય: જમીનમાં દ્રાવ્યોની ઊંચી સાંદ્રતા હાઈપરટોનિક વાતાવરણ બનાવે છે,જેના કારણે આસૃતિ (osmosis) દ્વારા મૂળના રોમમાં પાણીનું પ્રવેશવું મુશ્કેલ બને છે.

(D) કેશિકાત્વ સિદ્ધાંત સૂચવે છે કે વનસ્પતિમાં પાણીનું વહન કેશિકા નળીની જેમ જલવાહક પેશીમાં પૃષ્ઠતાણ અને આસક્તિ-સંસક્તિ બળોને કારણે થાય છે.
આ સિદ્ધાંત ભૌતિક રીતે સાચો ઠરવા માટે, કેશિકા નળી (જલવાહક) સતત, પોલી અને બંને છેડેથી ખુલ્લી હોવી જોઈએ.
વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે જલવાહક નલિકાઓ પોલી હોય છે અને પાણીના સતત વહન માટે છેડેથી ખુલ્લી હોય છે, બંધ હોતી નથી.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે જલવાહક મૂળની અંદરના ભાગમાં આવેલી હોય છે અને તે અધિસ્તર, બાહ્યક અને અંતઃસ્તર દ્વારા જમીનના પાણીથી અલગ પડે છે, એટલે કે તે જમીનના પાણી સાથે સીધા સંપર્કમાં હોતી નથી જેવી રીતે ભૌતિક કેશિકા નળી હોય છે.
તેથી, વિધાન-$I$ ખોટું છે અને વિધાન-$II$ સાચું છે.