Gujarati

Leaf Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Morphology of Flowering Plants · Leaf

232+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 32 of 232 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ વનસ્પતિમાં પર્ણતલ પર્ણતલ-આવરણ (sheathing leaf base) ધરાવે છે, જે પ્રકાંડને આંશિક કે સંપૂર્ણ રીતે ઘેરે છે?
A
મકાઈ
B
રાઈ
C
આસોપાલવ
D
આંબો

Solution

(A) એકદળી વનસ્પતિઓમાં, પર્ણતલ ફૂલીને એક આવરણ જેવી રચના બનાવે છે જે પ્રકાંડને આંશિક કે સંપૂર્ણ રીતે ઘેરે છે। આને પર્ણતલ-આવરણ (sheathing leaf base) કહેવામાં આવે છે। આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Maize$ (મકાઈ - $Zea \, mays$) એ એકદળી વનસ્પતિ છે, તેથી તેમાં પર્ણતલ-આવરણ જોવા મળે છે। રાઈ, આસોપાલવ અને આંબો એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓ છે, જેમાં સામાન્ય રીતે પર્ણતલ ફૂલેલું હોય છે જેને પર્ણતલ-તલ્પ (pulvinus) કહેવામાં આવે છે।
202
MediumMCQ
પર્ણ માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન અસંગત છે?
A
પર્ણ એ ગાંઠના ભાગેથી વિકાસ પામતી રચના છે.
B
પ્રકાંડ પર પર્ણો તલાભિસારી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાય છે.
C
તેઓ વનસ્પતિના સૌથી મહત્વના પ્રકાશસંશ્લેષી અંગો છે.
D
પર્ણના કક્ષમાં કક્ષકલિકા હોય છે.

Solution

(B) પર્ણ એ પ્રકાંડ પર ઉદભવતી પાર્શ્વિય,સામાન્ય રીતે ચપટી રચના છે. તે ગાંઠ પર વિકાસ પામે છે અને તેના કક્ષમાં કલિકા ધરાવે છે. કક્ષકલિકા પાછળથી શાખામાં વિકસે છે. પર્ણો પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદભવે છે અને તલાભિસારી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. જોકે,વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં પર્ણોની ગોઠવણી માટે 'તલાભિસારી' (acropetal) શબ્દનો ઉપયોગ ઘણીવાર વિવાદાસ્પદ હોય છે કારણ કે પર્ણોની ગોઠવણીમાં નવા પર્ણો અગ્રભાગે અને જૂના પર્ણો તળિયે હોય છે,તેથી વિકલ્પ $B$ એ આપેલા વિધાનોમાં સૌથી અસંગત ગણાય છે.
203
MediumMCQ
લાંબો, પાતળો અને નરમ $petiole$ પર્ણપત્રને પવનમાં ફરકવા દે છે, જેથી પર્ણની સપાટીને ઠંડક મળે છે અને તાજી હવા મળી રહે છે.
A
પર્ણતલ
B
પર્ણપત્ર
C
પર્ણદંડ
D
ઉપપર્ણ

Solution

(C) $\text{પર્ણદંડ}$ એ દાંડી છે જે પર્ણપત્ર (લેમિના) ને પ્રકાંડ સાથે જોડે છે। તેની લાંબી, પાતળી અને નરમ રચના પર્ણપત્રને પવનમાં ફરકવા દે છે। આ હલનચલન પર્ણની સપાટીને ઠંડક આપવામાં મદદ કરે છે અને પર્ણની સપાટી પર તાજી હવા લાવીને વાયુઓના વિનિમયને સરળ બનાવે છે।
204
MediumMCQ
આપેલ પર્ણની આકૃતિમાં $P$ અને $Q$ શું છે?
$P \quad Q$
Question diagram
A
ઉપપર્ણ $\quad$ પર્ણદંડ
B
પર્ણફલક $\quad$ પર્ણદંડ
C
પર્ણફલક $\quad$ પર્ણતલ
D
પર્ણફલક $\quad$ ઉપપર્ણ

Solution

(D) આપેલ પર્ણની આકૃતિમાં:
$P$ એ પર્ણનો વિસ્તૃત લીલો ભાગ દર્શાવે છે,જેને પર્ણફલક (Lamina) કહેવામાં આવે છે.
$Q$ એ પર્ણદંડના તલસ્થ ભાગે આવેલી નાની,પાર્શ્વય,પર્ણ જેવી રચનાઓ દર્શાવે છે,જેને ઉપપર્ણ (Stipule) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$P$ એ પર્ણફલક છે અને $Q$ એ ઉપપર્ણ છે.
205
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કેટલી વનસ્પતિઓમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે?
રાઈ,ઘઉં,વડ,ડાંગર,બાજરી,મકાઈ
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) સમાંતર શિરાવિન્યાસ એ એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$1$. રાઈ ($Brassica$ $campestris$): દ્વિદળી,જાળાકાર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$2$. ઘઉં ($Triticum$ $aestivum$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$3$. વડ ($Ficus$ $benghalensis$): દ્વિદળી,જાળાકાર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$4$. ડાંગર ($Oryza$ $sativa$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$5$. બાજરી ($Pennisetum$ $glaucum$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
$6$. મકાઈ ($Zea$ $mays$): એકદળી,સમાંતર શિરાવિન્યાસ દર્શાવે છે.
સમાંતર શિરાવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓ ઘઉં,ડાંગર,બાજરી અને મકાઈ છે.
તેથી,કુલ $4$ વનસ્પતિઓમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.
206
MediumMCQ
નીચેનામાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:
દ્વિદળી પર્ણ $\quad$ એકદળી પર્ણ
A
સમાંતર શિરાવિન્યાસ $\quad$ સમાંતર શિરાવિન્યાસ
B
જાલાકાર શિરાવિન્યાસ $\quad$ જાલાકાર શિરાવિન્યાસ
C
સમાંતર શિરાવિન્યાસ $\quad$ જાલાકાર શિરાવિન્યાસ
D
જાલાકાર શિરાવિન્યાસ $\quad$ સમાંતર શિરાવિન્યાસ

Solution

(D) પર્ણના પત્રપત્રકમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં શિરાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે,જેને જાલાકાર શિરાવિન્યાસ કહે છે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં શિરાઓ પત્રપત્રકમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે,જેને સમાંતર શિરાવિન્યાસ કહે છે.
તેથી,દ્વિદળી પર્ણમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ અને એકદળી પર્ણમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે.
207
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ પર્ણ કયા પ્રકારની વનસ્પતિમાં જોવા મળે છે?
Question diagram
A
એકદળી વનસ્પતિ
B
દ્વિદળી વનસ્પતિ
C
બંને
D
એક પણ નહીં

Solution

(B) આકૃતિમાં દર્શાવેલ પર્ણમાં જાળાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ અને શિરાનિકાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
જાળાકાર શિરાવિન્યાસ એ દ્વિદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તેની સામે,એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ પર્ણપત્રમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે.
208
MediumMCQ
કયા પ્રકારના પર્ણમાં પર્ણપત્રનું છેદન મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે?
A
પીછાકાર સંયુક્ત પર્ણ
B
પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ
C
સાદુ પર્ણ
D
ઉપરના તમામ

Solution

(A) જ્યારે પર્ણપત્રનું છેદન મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે અને પર્ણપત્રને અનેક પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત કરે છે,ત્યારે તેને સંયુક્ત પર્ણ કહેવામાં આવે છે.
પીછાકાર સંયુક્ત પર્ણમાં,મધ્યશિરા જેવી સામાન્ય ધરી (રાચિસ) પર ઘણી પર્ણિકાઓ ગોઠવાયેલી હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (પીછાકાર સંયુક્ત પર્ણ) છે.
209
MediumMCQ
કયા પ્રકારના પર્ણમાં બધી જ પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુ સાથે જોડાયેલ હોય છે?
A
પીછાકાર સંયુક્ત પર્ણ
B
પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ
C
સાદું પર્ણ
D
ઉપરના બધા જ

Solution

(B) સંયુક્ત પર્ણમાં, પર્ણપત્રમાં કાપ હોય છે અને આ કાપ મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે, જેનાથી તે ઘણી પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે।
$\text{પંજાકાર}$ $\text{સંયુક્ત}$ $\text{પર્ણ}$માં, બધી પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુ એટલે કે પર્ણદંડની ટોચ પર જોડાયેલી હોય છે, જે હથેળી પરની આંગળીઓ જેવી દેખાય છે।
$\text{પીછાકાર}$ $\text{સંયુક્ત}$ $\text{પર્ણ}$માં, ઘણી પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય અક્ષ એટલે કે પર્ણધરી (rachis) પર ગોઠવાયેલી હોય છે, જે પર્ણની મધ્યશિરાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે।
તેથી, સાચો જવાબ $B$ છે।
210
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિઓ $P$ અને $Q$ શું દર્શાવે છે?
Question diagram
A
સંમુખ પર્ણવિન્યાસ,ભ્રમિરૂપ પર્ણવિન્યાસ
B
પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણ,પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ
C
પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણ,પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ
D
ભ્રમિરૂપ પર્ણવિન્યાસ,સંમુખ પર્ણવિન્યાસ

Solution

(B) આપેલ આકૃતિમાં,$P$ એ પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણ દર્શાવે છે,જેમાં પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય અક્ષ (rachis) પર ગોઠવાયેલી હોય છે,જે પર્ણની મધ્યશિરાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$Q$ એ પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ દર્શાવે છે,જેમાં પર્ણિકાઓ એક સામાન્ય બિંદુએ,એટલે કે પર્ણદંડની ટોચ પર જોડાયેલી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $P$ પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણ અને $Q$ પંજાકાર સંયુક્ત પર્ણ છે.
211
MediumMCQ
પર્ણ માટે અસંગત વિધાન પસંદ કરો:
A
સાદા પર્ણમાં પર્ણફલક અખંડિત હોય છે.
B
સંયુક્ત પર્ણની પર્ણિકાના કક્ષમાં કક્ષકલિકા હોય છે.
C
પત્રાક્ષને પર્ણની મધ્યશિરા કહેવાય છે.
D
સંયુક્ત પર્ણ ઘણી બધી પર્ણિકાઓ ધરાવે છે.

Solution

(B) સાદા પર્ણમાં પર્ણફલક અખંડિત હોય છે અથવા જો તેમાં ખાંચ હોય,તો તે મધ્યશિરા સુધી પહોંચતી નથી.
સંયુક્ત પર્ણમાં,પર્ણફલકની ખાંચો મધ્યશિરા સુધી પહોંચે છે,જેનાથી તે ઘણી પર્ણિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે.
મુખ્ય તફાવત એ છે કે કક્ષકલિકા સાદા અને સંયુક્ત પર્ણના પર્ણદંડના કક્ષમાં જોવા મળે છે,પરંતુ તે સંયુક્ત પર્ણની પર્ણિકાઓના કક્ષમાં જોવા મળતી નથી.
તેથી,સંયુક્ત પર્ણની પર્ણિકાના કક્ષમાં કક્ષકલિકા હોય છે તે વિધાન અસંગત (ખોટું) છે.
212
MediumMCQ
નીચેના જોડકા જોડો:
કોલમ-$I$ (પર્ણવિન્યાસ) કોલમ-$II$ (વનસ્પતિઓ)
$P$. એકાંતરીત $I$. સપ્તપર્ણી
$Q$. સંમુખ $II$. આકડો
$R$. ભ્રમિરૂપ $III$. ફાફડાથોર
$IV$. રાઈ
A
$(P-II), (Q-IV), (R-I)$
B
$(P-IV), (Q-II), (R-I)$
C
$(P-IV), (Q-II), (R-III)$
D
$(P-III), (Q-I), (R-II)$

Solution

(B) પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાતને પર્ણવિન્યાસ કહે છે.
$1$. એકાંતરીત પર્ણવિન્યાસ: દરેક ગાંઠ પર એક પર્ણ એકાંતરીત રીતે ઉદ્ભવે છે,જે રાઈ $(IV)$ માં જોવા મળે છે.
$2$. સંમુખ પર્ણવિન્યાસ: દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડ ઉદ્ભવે છે અને એકબીજાની સામસામે ગોઠવાય છે,જે આકડા $(II)$ માં જોવા મળે છે.
$3$. ભ્રમિરૂપ પર્ણવિન્યાસ: જો એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે અને ભ્રમર બનાવે,તો તેને ભ્રમિરૂપ કહે છે,જે સપ્તપર્ણી $(I)$ માં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચી જોડ $P-IV, Q-II, R-I$ છે.
213
MediumMCQ
$......$ પર પર્ણોની ગોઠવણીના પ્રકારને પર્ણવિન્યાસ કહે છે.
A
પ્રકાંડ
B
શાખા
C
પ્રકાંડ કે શાખા
D
મૂળ

Solution

(C) પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીના પ્રકારને પર્ણવિન્યાસ કહે છે. આ ગોઠવણી સામાન્ય રીતે ત્રણ પ્રકારની હોય છે: એકાંતરિત,સન્મુખ અને ભ્રમીરૂપ,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે સૂર્યપ્રકાશનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરે છે.
214
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ પર્ણવિન્યાસના પ્રકારો ઓળખો.
Question diagram
A
એકાંતરિત,સંમુખ,ભ્રમિરૂપ
B
એકાંતરિત,ભ્રમિરૂપ,સંમુખ
C
ભ્રમિરૂપ,સંમુખ,એકાંતરિત
D
ભ્રમિરૂપ,એકાંતરિત,સંમુખ

Solution

(A) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત.
$1$. પ્રથમ આકૃતિ 'એકાંતરિત' પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર એકાંતરિત રીતે એક પર્ણ ઉદભવે છે (દા.ત.,જાસૂદ,રાઈ,સૂર્યમુખી).
$2$. બીજી આકૃતિ 'સંમુખ' પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં દરેક ગાંઠ પર પર્ણોની એક જોડ ઉદભવે છે અને તે એકબીજાની સામસામે હોય છે (દા.ત.,આંકડો અને જામફળ).
$3$. ત્રીજી આકૃતિ 'ભ્રમિરૂપ' પર્ણવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદભવે છે અને ભ્રમર (ચક્ર) બનાવે છે (દા.ત.,એલ્સ્ટોનિયા).
તેથી,સાચો ક્રમ એકાંતરિત,સંમુખ,ભ્રમિરૂપ છે.
215
MediumMCQ
વીનસ ફ્લાયટ્રેપ (મક્ષીપાશ) માં કિટકનું ભક્ષણ કરવા માટે કયા અંગનું રૂપાંતર થયેલું હોય છે?
A
મૂળ
B
પ્રકાંડ
C
પર્ણ
D
ફળ

Solution

(C) વીનસ ફ્લાયટ્રેપ $(Dionaea \text{ } muscipula)$ એ કીટાહારી વનસ્પતિ છે।
આ વનસ્પતિમાં, કીટકોને પકડવા માટે પર્ણનું રૂપાંતર એક પાંજરા જેવી રચનામાં થયેલું હોય છે।
પર્ણ બે ખંડોનું બનેલું હોય છે જે મિજાગરાની જેમ કાર્ય કરે છે, અને જ્યારે કોઈ કીટક પર્ણની અંદરની સપાટી પર રહેલા સંવેદનાત્મક વાળને સ્પર્શે છે ત્યારે તે તરત જ બંધ થઈ જાય છે।
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને કીટકોમાંથી નાઈટ્રોજન મેળવવામાં મદદ કરે છે, જે પોષક તત્વોની ઉણપવાળી જમીનમાં ટકી રહેવા માટે આવશ્યક છે।
216
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ પર્ણ કઈ વનસ્પતિનું છે તે ઓળખો.
Question diagram
A
કોળું
B
દ્રાક્ષ
C
વટાણા
D
ઉપરના તમામ

Solution

(C) આકૃતિમાં સૂત્ર (tendril) ધરાવતું પર્ણ દર્શાવેલ છે,જે વટાણા ($Pisum$ $sativum$) ની લાક્ષણિકતા છે. વટાણામાં,ઉપરની પર્ણિકાઓ સૂત્રમાં રૂપાંતરિત થાય છે જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે. કોળું અને દ્રાક્ષમાં પણ સૂત્ર જોવા મળે છે,પરંતુ તે પ્રકાંડના રૂપાંતરણો છે,પર્ણના નહીં. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
217
MediumMCQ
નિપત્ર (Stipule) શું છે?
A
મૂળ
B
પ્રકાંડ
C
પર્ણ
D
પુષ્પ

Solution

(C) નિપત્ર એ પર્ણના પર્ણદંડના તલસ્થ ભાગે જોવા મળતી નાની,પર્ણ જેવી રચના છે. તે ઘણા સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તેથી,તે પર્ણ સાથે સંકળાયેલ છે.
218
MediumMCQ
વાયુરંધ્રના સહાયક કોષો $..........$ નું રૂપાંતરણ છે.
A
મૃદુતક કોષો
B
સ્થૂલકોણક કોષો
C
દઢોતક તંતુ
D
દઢોતક કોષો

Solution

(A) વાયુરંધ્રના સહાયક કોષો,જેને સહાયક કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વિશિષ્ટ અધિસ્તરીય કોષો છે જે વાયુરંધ્રના રક્ષક કોષોની આસપાસ આવેલા હોય છે.
આ કોષો આસપાસના અધિસ્તરીય કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે સામાન્ય રીતે મૃદુતક કોષો હોય છે.
તેઓ વાયુરંધ્રને રચનાત્મક આધાર પૂરો પાડે છે અને વાયુરંધ્રના છિદ્રને ખોલવા અને બંધ કરવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (મૃદુતક કોષો) છે.
219
MediumMCQ
કયા પ્રકારના પર્ણમાં એક જ પર્ણફલક પર વાહિપુલો અસમાન કદના જોવા મળે છે?
A
પૃષ્ઠવક્ષીય પર્ણ
B
સમદ્રિપાર્શ્વ પર્ણ
C
બંને
D
એકપણ નહિ

Solution

(A) પૃષ્ઠવક્ષીય પર્ણ (સામાન્ય રીતે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે) માં,વાહિપુલો શિરાઓના કદના આધારે અલગ-અલગ કદના હોય છે. મધ્યશિરા સૌથી મોટી હોય છે,જ્યારે પાર્શ્વ શિરાઓ નાની હોય છે. સમદ્રિપાર્શ્વ પર્ણ (સામાન્ય રીતે એકદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે) માં,મધ્યશિરા સિવાયના વાહિપુલો સામાન્ય રીતે સમાન કદના હોય છે.
220
MediumMCQ
પર્ણમાં શિરાવિન્યાસના પ્રકારને આધારે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.
એકદળી પર્ણ : દ્વિદળી પર્ણ
A
જાલાકાર શિરાવિન્યાસ,જાલાકાર શિરાવિન્યાસ
B
સમાંતર શિરાવિન્યાસ,સમાંતર શિરાવિન્યાસ
C
જાલાકાર શિરાવિન્યાસ,સમાંતર શિરાવિન્યાસ
D
સમાંતર શિરાવિન્યાસ,જાલાકાર શિરાવિન્યાસ

Solution

(D) પર્ણપત્રમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
$1$. એકદળી પર્ણોમાં, શિરાઓ પર્ણપત્રમાં એકબીજાને સમાંતર ગોઠવાયેલી હોય છે, જેને $\text{સમાંતર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ કહેવામાં આવે છે.
$2$. દ્વિદળી પર્ણોમાં, શિરાઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે, જેને $\text{જાલાકાર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી, એકદળી પર્ણ અને દ્વિદળી પર્ણ માટેનો સાચો ક્રમ અનુક્રમે $\text{સમાંતર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ અને $\text{જાલાકાર}$ $\text{શિરાવિન્યાસ}$ છે.
221
EasyMCQ
કયા પ્રકારના પર્ણમાં બંને સપાટીઓ પર વાયુરંધ્રો સમાન રીતે વિતરિત હોય છે?
A
પૃષ્ઠવક્ષીય પર્ણ
B
સમદ્રિપાર્શ્વ પર્ણ
C
બંને
D
એકપણ નહિ

Solution

(B) $\text{સમદ્રિપાર્શ્વ}$ $(Isobilateral)$ પર્ણમાં, જે સામાન્ય રીતે એકદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે, પર્ણની બંને સપાટીઓ દેખાવ અને રચનામાં સમાન હોય છે। પરિણામે, વાયુરંધ્રો ઉપરની અને નીચેની બંને સપાટીઓ પર સમાન રીતે વિતરિત થયેલા હોય છે। આનાથી વિપરીત, $\text{પૃષ્ઠવક્ષીય}$ $(Dorsiventral)$ પર્ણમાં (જે સામાન્ય રીતે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે) ઉપરની સપાટીની તુલનામાં નીચેની સપાટી પર વાયુરંધ્રોની સંખ્યા વધુ હોય છે।
222
MediumMCQ
કઈ વનસ્પતિ તેના વસવાટને કારણે વિષમપર્ણીતા (heterophylly) દર્શાવે છે?
A
કપાસ
B
ધાણા
C
લાર્કસ્પર
D
બટરકપ

Solution

(D) વિષમપર્ણીતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિ વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં વિવિધ પ્રકારના પર્ણો ઉત્પન્ન કરે છે.
$Buttercup$ ($Ranunculus$ $sceleratus$) માં,હવામાં ઉગતા પર્ણોનો આકાર પાણીમાં ઉગતા પર્ણો કરતા અલગ હોય છે.
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને વિવિધ વસવાટોમાં ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે,તેથી $Buttercup$ એ પર્યાવરણીય વિષમપર્ણીતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
223
MediumMCQ
નીચે આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ વિષમપર્ણતા (heterophylly) કઈ વનસ્પતિમાં જોવા મળે છે?
Question diagram
A
કપાસ
B
ધાણા
C
લાર્કસ્પર
D
બટરકપ

Solution

(B) વિષમપર્ણતા (heterophylly) એટલે એક જ વનસ્પતિમાં વિકાસના વિવિધ તબક્કે અથવા વિવિધ પર્યાવરણમાં અલગ-અલગ પ્રકારના પર્ણોનું હોવું.
આપેલ આકૃતિમાં,તરુણ (juvenile) પર્ણો સાદા અને ઓછા ખંડિત છે,જ્યારે પુખ્ત પર્ણો વધુ ખંડિત અથવા સંયુક્ત છે.
વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતાનું આ વિશિષ્ટ ઉદાહરણ ધાણા (Coriandrum sativum) વનસ્પતિમાં જોવા મળે છે.
કપાસ,લાર્કસ્પર અને બટરકપમાં પણ વિષમપર્ણતા જોવા મળે છે,પરંતુ આકૃતિમાં દર્શાવેલ વિશિષ્ટ રચના ધાણાની છે.
224
MediumMCQ
નીચે આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ વિષમપર્ણતા (heterophylly) કઈ વનસ્પતિમાં જોવા મળે છે તે ઓળખો.
Question diagram
A
કપાસ
B
ધાણા
C
લાર્કસ્પર
D
બટરકપ

Solution

(D) આ આકૃતિ વિષમપર્ણતા (heterophylly) દર્શાવે છે,જે એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિ વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં અલગ-અલગ પ્રકારના પર્ણો ધરાવે છે.
બટરકપ ($Ranunculus$ $sceleratus$) ના કિસ્સામાં,સ્થલીય વસવાટમાં ઉત્પન્ન થતા પર્ણો પહોળા અને સાદા હોય છે,જ્યારે જલીય વસવાટમાં ઉત્પન્ન થતા પર્ણો પાણીના અવરોધને ઘટાડવા અને વાયુ વિનિમય માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે અત્યંત વિભાજિત અથવા તંતુમય હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
225
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઉદાહરણ વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતા (developmental heterophylly) નું નથી?
A
કપાસ
B
બટરકપ
C
કોથમીર
D
લાર્કસપર

Solution

(B) વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિઓ તેમના જીવનચક્રના વિવિધ તબક્કે (દા.ત.,બાળ અવસ્થા વિરુદ્ધ પુખ્ત અવસ્થા) અલગ-અલગ આકારના પર્ણો ધરાવે છે.
કપાસ,કોથમીર અને લાર્કસપર એ વનસ્પતિઓના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે જે વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતા દર્શાવે છે.
બીજી તરફ,બટરકપ (Ranunculus) એ પર્યાવરણીય વિષમપર્ણતા દર્શાવે છે,જેમાં પર્ણનો આકાર પર્યાવરણ (સ્થળજ વિરુદ્ધ જલજ નિવાસસ્થાન) ના આધારે બદલાય છે.
તેથી,બટરકપ એ વિકાસલક્ષી વિષમપર્ણતાનું ઉદાહરણ નથી.
226
EasyMCQ
પર્ણતલ ફૂલીને જાડું થઈ શકે છે,જેને પર્ણતલ ગાદી (pulvinus) કહેવામાં આવે છે. તે શેમાં જોવા મળે છે $:-$
A
બધી દ્વિદળી વનસ્પતિઓ
B
કેટલીક શિમ્બીકુળની વનસ્પતિઓ
C
બધી એકદળી વનસ્પતિઓ
D
બધી અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ

Solution

(B) ઘણી શિમ્બીકુળની (leguminous) વનસ્પતિઓમાં પર્ણતલ ફૂલીને જાડું થઈ જાય છે,જેને પર્ણતલ ગાદી (pulvinus) કહેવામાં આવે છે.
પર્ણતલ ગાદી પર્ણના હલનચલનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમ કે લજામણી (Mimosa pudica) જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી નિદ્રા હલનચલન.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
227
MediumMCQ
Alstonia માં કયા પ્રકારનું પર્ણવિન્યાસ જોવા મળે છે?
A
એકાંતરિક
B
સન્મુખ
C
ચક્રાકાર
D
સીમાંત

Solution

(C) પર્ણવિન્યાસ એટલે પ્રકાંડ કે શાખા પર પર્ણોની ગોઠવણીની ભાત.
$Alstonia$ માં,એક ગાંઠ પર બે કરતાં વધુ પર્ણો ઉદ્ભવે છે અને એક ચક્ર બનાવે છે,જેને ચક્રાકાર પર્ણવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
228
MediumMCQ
પર્ણદંડ (petiole) નું કાર્ય શું છે $:-$
A
પર્ણપત્રને પકડી રાખવું
B
પર્ણપત્રને પવનમાં લહેરાવા દેવું
C
પર્ણની સપાટી પર તાજી હવા લાવવી
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(D) પર્ણદંડ એ પર્ણપત્રને પ્રકાંડ સાથે જોડતી દાંડી છે.
તેના મુખ્ય કાર્યોમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. પર્ણપત્રને એવી સ્થિતિમાં રાખવું કે જેથી સૂર્યપ્રકાશનો મહત્તમ ઉપયોગ થઈ શકે.
$2$. પર્ણપત્રને પવનમાં લહેરાવા દેવું,જે પર્ણને ઠંડુ રાખવામાં અને વાયુ વિનિમય માટે પર્ણની સપાટી પર તાજી હવા લાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો પર્ણદંડના સાચા કાર્યો છે.
229
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ લાક્ષણિકતા એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિને અલગ પાડવા માટે વપરાય છે?
A
શિરાવિન્યાસ (Venation)
B
પુષ્પવિન્યાસ (Aestivation)
C
પર્ણવિન્યાસ (Vernation)
D
પર્ણ ગોઠવણી (Phyllotaxy)

Solution

(A) પર્ણના પત્રપત્રમાં શિરાઓ અને શિરાિકાઓની ગોઠવણીને શિરાવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે સમાંતર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ એકબીજાને સમાંતર હોય છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં શિરાઓ જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
તેથી,એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિઓને અલગ પાડવા માટે શિરાવિન્યાસ એ મુખ્ય બાહ્યાકાર લક્ષણ છે.
230
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન-$I$: પર્ણો પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવે છે.
વિધાન-$II$: પર્ણો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના સંદર્ભમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
વિધાન-$I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન-$II$ ખોટું છે
B
વિધાન-$I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન-$II$ સાચું છે
C
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને સાચા છે
D
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને ખોટા છે

Solution

(C) વિધાન-$I$ સાચું છે: પર્ણો પ્રકાંડના પાર્શ્વીય ઉપાંગો છે અને તે પ્રરોહ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીમાંથી ઉદ્ભવે છે.
વિધાન-$II$ સાચું છે: પર્ણો પ્રકાંડ પર અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે સૌથી નાના પર્ણો ટોચ પર અને સૌથી જૂના પર્ણો પાયાના ભાગે હોય છે.
231
EasyMCQ
પર્ણતલ (leaf base) કયા વનસ્પતિઓમાં આવરિત (sheathing) હોય છે $-$
A
દ્રીદળી (Legumes)
B
એકદળી (Monocots)
C
દ્વિદળી (Dicots)
D
લીલ (Algae)

Solution

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણતલ ફૂલીને એક રચના બનાવે છે જેને પર્ણતલ ગાદી (pulvinus) કહેવાય છે,જે દ્વિદળી (Legumes) વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
જોકે,એકદળી વનસ્પતિઓમાં,પર્ણતલ વિસ્તૃત થઈને એક આવરણ (sheath) બનાવે છે જે પ્રકાંડને આંશિક અથવા સંપૂર્ણ રીતે ઢાંકે છે.
આ પ્રકારના પર્ણતલને આવરિત પર્ણતલ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
232
EasyMCQ
પર્યાવરણીય વિષમપર્ણતા (Environmental heterophylly) . . . . . . ના પાંદડાઓમાં જોવા મળે છે.
A
કપાસ
B
કોથમીર
C
બટર કપ
D
લાર્કસપર

Solution

(C) વિષમપર્ણતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિઓ તેમના જીવનચક્રના વિવિધ તબક્કાઓમાં અથવા વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓના પ્રતિભાવમાં પાંદડાઓના વિવિધ સ્વરૂપો દર્શાવે છે.
પર્યાવરણીય વિષમપર્ણતા ત્યારે થાય છે જ્યારે પર્યાવરણ પાંદડાના આકારમાં ફેરફાર લાવે છે.
$Ranunculus$ $sceleratus$ (બટર કપ) માં,હવામાં ઉગતા પાંદડાઓનો આકાર પાણીમાં ઉગતા પાંદડાઓ કરતા અલગ હોય છે.
આ અનુકૂલન વનસ્પતિને બદલાતી પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.

Morphology of Flowering Plants — Leaf · Frequently Asked Questions

1Are these Morphology of Flowering Plants questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Morphology of Flowering Plants Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.