Nucleus and Chromosomes Questions in Gujarati

(C) જોઆચિમ હેમરલિંગે આનુવંશિકતામાં કોષકેન્દ્રની ભૂમિકા દર્શાવવા માટે એકકોષીય લીલ $Acetabularia$ પર પ્રયોગો કર્યા હતા.
તેમણે $Acetabularia$ $crenulata$ અને $Acetabularia$ $mediterranea$ એમ બે જાતિઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
તેમના પ્રયોગોમાં, તેમણે બે જાતિઓ વચ્ચે $\text{દંડ}$ (જેમાં કોષરસ હોય છે) અને $\text{મૂલાંગ}$ (જેમાં કોષકેન્દ્ર હોય છે) ની અદલાબદલી કરીને કલમ (grafting) કરી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે પુનઃજનન પામતી ટોપી (cap) ના લક્ષણો તે જાતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે જેમાંથી $\text{મૂલાંગ}$ (કોષકેન્દ્ર) લેવામાં આવ્યું હતું, $\text{દંડ}$ દ્વારા નહીં.
તેથી, તેમના પ્રયોગોમાં જે ભાગોની અદલાબદલી કરવામાં આવી હતી તે $\text{મૂલાંગો}$ અને $\text{દંડ}$ હતા.

(B) જોઆકિમ હેમરલિંગે આનુવંશિકતામાં કોષકેન્દ્રની ભૂમિકા નક્કી કરવા માટે એકકોષીય લીલ $Acetabularia$ પર પ્રયોગો કર્યા હતા.
તેમણે $Acetabularia$ $crenulata$ અને $Acetabularia$ $mediterranea$ એમ બે જાતિઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
ગ્રાફ્ટિંગ (કલમ) પ્રયોગો કરીને,તેમણે અવલોકન કર્યું કે ટોપીનું સ્વરૂપ (છત્ર જેવી રચનાનો આકાર) રાઈઝોઈડમાં હાજર કોષકેન્દ્ર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
જ્યારે એક જાતિના કોષકેન્દ્રને બીજી જાતિના પ્રકાંડમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું,ત્યારે પુનઃનિર્મિત ટોપી હંમેશા તે જાતિ જેવી જ દેખાતી હતી જેમાંથી કોષકેન્દ્ર લેવામાં આવ્યું હતું.
આ સાબિત કરે છે કે કોષકેન્દ્રમાં આનુવંશિક માહિતી હોય છે જે કોષીય લક્ષણો અને આનુવંશિકતાને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(A) કોષકેન્દ્રિકા $(Nucleolus)$ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં આવેલી પટલવિહીન રચના છે.
તે મુખ્યત્વે રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણ અને રિબોઝોમના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલી છે.
તેની સામે,લાયસોઝોમ,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ ત્રણેય પટલમય અંગિકાઓ છે.

(B) સેન્ટ્રોમીયર એ રંગસૂત્રનો એક વિશિષ્ટ $DNA$ ક્રમ છે જે રંગસૂત્રની બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓને જોડે છે. સમભાજન દરમિયાન,ત્રાકતંતુઓ કાઇનેટોકોર દ્વારા સેન્ટ્રોમીયર સાથે જોડાય છે. તેથી,સેન્ટ્રોમીયર એ રંગસૂત્રની રચનાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.

(A) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોનું આનુવંશિક દ્રવ્ય છે. તે મુખ્યત્વે કોષકેન્દ્રની અંદર જોવા મળે છે,જ્યાં તે રંગસૂત્રોમાં ગોઠવાયેલું હોય છે. જોકે અલ્પ માત્રામાં $DNA$ કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ (જે કોષરસમાં આવેલા અંગિકાઓ છે) માં પણ જોવા મળે છે,પરંતુ કોષના મોટાભાગના $DNA$ માટેનું મુખ્ય અને સૌથી મહત્વનું સ્થાન કોષકેન્દ્ર છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના પુખ્ત રક્તકણો $(RBC)$ એ વિશિષ્ટ કોષો છે જે હિમોગ્લોબિન માટે જગ્યા વધારવા માટે પરિપક્વતા દરમિયાન તેમનું કોષકેન્દ્ર અને મોટાભાગની અંગિકાઓ,જેમાં કણાભસૂત્ર અને રિબોઝોમનો સમાવેશ થાય છે,ગુમાવે છે. પરિણામે,તેમાં $DNA$ હોતો નથી. આની સરખામણીમાં,કોષકેન્દ્ર વિહીન અંડકોષ (જો પ્રયોગશાળામાં પ્રક્રિયા કરેલ હોય તો) માં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,પરંતુ સામાન્ય અંડકોષમાં $DNA$ હોય છે. પુખ્ત શુક્રકોષોમાં $DNA$ ધરાવતું એકકીય કોષકેન્દ્ર હોય છે. વાળના મૂળમાં કોષકેન્દ્ર અને $DNA$ ધરાવતા જીવંત કોષો હોય છે.

(B) કોષકેન્દ્રિકા એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં આવેલી પટલવિહીન રચના છે.
તે રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સક્રિય સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
સંશ્લેષણ પછી,આ $rRNA$ અણુઓ રિબોઝોમલ પ્રોટીન સાથે જોડાઈને રિબોઝોમલ ઉપએકમો બનાવે છે,જે ત્યારબાદ પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે કોષરસમાં મોકલવામાં આવે છે.

(A) બાલબિયાની વલયો એ પોલીટીન રંગસૂત્રો પર જોવા મળતી મોટી ફૂલેલી રચનાઓ છે.
આ રચનાઓ જનીન ટ્રાન્સક્રિપ્શન (પ્રત્યાંકન) ના સક્રિય સ્થાનો છે,જ્યાં $DNA$ નું સક્રિયપણે $RNA$ માં રૂપાંતર થાય છે.
પરિણામે,તે કોષના કોષકેન્દ્રમાં $RNA$ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેના મુખ્ય સ્થાનો છે.

(B) પોલીટીન રંગસૂત્રો એ વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે ઘણી ડિપ્ટેરન માખીઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે. તેઓ સૌપ્રથમ $1881$ માં $E.G. Balbiani$ દ્વારા $Chironomus$ લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં શોધાયા હતા. આ રંગસૂત્રો કોષ વિભાજન વગર $DNA$ ના વારંવારના પ્રતિકૃતિ (replication) ના રાઉન્ડ દ્વારા રચાય છે,જેને એન્ડોરીડુપ્લિકેશન (endoreduplication) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) કોષકેન્દ્રિકા એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં આવેલી એક ઘટ્ટ,ગોળાકાર અને પટલવિહીન રચના છે.
તે રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ જનીનોના ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને રિબોઝોમલ સબયુનિટ્સના નિર્માણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
તેથી,રિબોઝોમલ $RNA$ સક્રિય રીતે કોષકેન્દ્રિકામાં સંશ્લેષણ પામે છે.

(B) બાલબિની રિંગ્સ,જેને ક્રોમોઝોમલ પફ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ચોક્કસ કીટકોના પેશીઓમાં (દા.ત. કાયરોનોમસ લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓ) પોલિટિન રંગસૂત્રો પર જોવા મળતા મોટા,સ્થાનિક સોજા છે.
આ રચનાઓ જનીન સક્રિયતાના એવા વિસ્તારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યાં ક્રોમેટિનનું સંઘનન ઓછું (decondensed) થયેલું હોય છે.
આ ઓછું સંઘનન ઉચ્ચ સ્તરના ટ્રાન્સક્રિપ્શન માટે પરવાનગી આપે છે,જે મોટા પ્રમાણમાં $mRNA$ (મેસેન્જર $RNA$) ના સંશ્લેષણ તરફ દોરી જાય છે.
પરિણામે,આ $mRNA$ અણુઓનો ઉપયોગ કોષરસમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે થાય છે.
તેથી,બાલબિની રિંગ્સ મુખ્યત્વે સક્રિય $RNA$ ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને ત્યારબાદ પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાન છે.

(D) પોલીટેન રંગસૂત્રો એ ડ્રોસોફિલાના ડિંભની લાળગ્રંથિઓ અને અન્ય કેટલાક ડિપ્ટેરન કીટકોમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
તેઓ એન્ડોરીડુપ્લિકેશન નામની પ્રક્રિયા દ્વારા નિર્માણ પામે છે,જેમાં કોષ વિભાજન વગર $DNA$ નું વારંવાર સ્વયંજનન થાય છે.
આ સ્વયંજનિત રંગસૂત્રિકાઓ એકબીજા સાથે બાજુ-બાજુમાં જોડાયેલી રહે છે,જેને દૈહિક જોડ (somatic pairing) કહેવામાં આવે છે.
આ જોડાણ ખાસ કરીને સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે થાય છે,જેના પરિણામે ઘણી સમાંતર રંગસૂત્રિકાઓનો સમૂહ બને છે.

(D) પોલીટેન રંગસૂત્રો એ ડ્રોસોફિલાના ડિંભની લાળગ્રંથિઓમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
આ રંગસૂત્રો ઘણી ક્રોમેટિડ્સના બનેલા હોય છે જે એક સામાન્ય કેન્દ્રીય બિંદુ પર જોડાયેલા હોય છે.
આ કેન્દ્રીય બિંદુ જ્યાં પોલીટેન રંગસૂત્રની તમામ ક્રોમેટિડ્સ ભેગી થાય છે,તેને $Chromocenter$ (ક્રોમોકેન્દ્ર) કહેવામાં આવે છે.

(B) આ પ્રશ્ન એવી રચના વિશે પૂછે છે જેમાં એક કરતાં વધારે અને પાંચ કરતાં ઓછા રંગસૂત્ર હોય છે.
કોષચક્રના $S$ તબક્કા અને $G_2$ તબક્કા દરમિયાન,એક રંગસૂત્ર બે રંગસૂત્રિકાઓ (chromatids) નું બનેલું હોય છે જે સેન્ટ્રોમીયર દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
જોકે,'રંગસૂત્ર' શબ્દ પોતે આખી રચનાનો નિર્દેશ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પો જોતા,'રંગસૂત્ર' એ પાયાનો એકમ છે.
કોષવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,રંગસૂત્ર એ આનુવંશિક દ્રવ્ય ધરાવતી રચના છે.
આ પ્રશ્નનો સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) પોલીટીન રંગસૂત્રો એ ડિપ્ટેરિયન લાર્વાની (દા.ત. $Drosophila$) લાળગ્રંથિમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
તેઓ અંતઃ-દ્વિગુણન (endoreduplication) અથવા અંતઃ-ભાજન (endomitosis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે,જેમાં કોષ વિભાજન વગર $DNA$ નું વારંવાર સ્વયંજનન થાય છે,જેના પરિણામે હજારો ક્રોમેટિડ્સ એકબીજાની બાજુમાં ગોઠવાયેલા રહે છે.
તેમના વિશાળ કદ અને સ્પષ્ટ પટ્ટીઓ (banding patterns) ને કારણે,તેઓ જનીન મેપિંગ અને રંગસૂત્રના બંધારણના અભ્યાસ માટે અત્યંત ઉપયોગી છે.

(A) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે ડ્રોસોફિલા (ફળમાખી) ના ડિંભની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે,ઉભયજીવીઓના અંડકોષોમાં નહીં.
લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો ઉભયજીવીઓ સહિત ઘણા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના અંડકોષોમાં અર્ધસૂત્રીભાજનની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના ડિપ્લોટીન તબક્કામાં જોવા મળે છે.
સબમેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોમાં સેન્ટ્રોમિયર કેન્દ્રથી થોડું દૂર હોય છે,જેના પરિણામે અસમાન ભુજાઓ બને છે,જે તેમને ભાજનાવસ્થા દરમિયાન $L$-આકાર આપે છે.
એલોસોમ્સ એ રંગસૂત્રો છે જે સજીવનું લિંગ નક્કી કરે છે,જેને સામાન્ય રીતે લિંગી રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ખોટી જોડી 'પોલિટિન રંગસૂત્રો - ઉભયજીવીઓના અંડકોષો' છે.

(A) કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રના કોષરસમાં આવેલી એક ગોળાકાર રચના છે.
તે પટલવિહીન રચના છે,એટલે કે તેની આસપાસ કોઈ સીમિત પટલ હોતું નથી.
તેનું મુખ્ય કાર્ય રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ નું સક્રિય સંશ્લેષણ કરવાનું છે.
જે કોષો પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સક્રિય રીતે ભાગ લે છે,તેમાં મોટી અને વધુ સંખ્યામાં કોષકેન્દ્રિકાઓ જોવા મળે છે.
ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ એ તારાકેન્દ્ર/સૂક્ષ્મ નલિકાઓનું કાર્ય છે,કોષકેન્દ્રિકાનું નહીં.
તેથી,તે સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણનું સ્થાન છે તે વિધાન સાચું છે.

(B) સબમેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર મધ્યભાગથી થોડે દૂર આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે એક ટૂંકી ભુજા અને એક લાંબી ભુજા બને છે.
પરંપરાગત રીતે,ટૂંકી ભુજાને $p$-આર્મ (ફ્રેન્ચ શબ્દ 'petit' પરથી,જેનો અર્થ નાનું થાય છે) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
લાંબી ભુજાને $q$-આર્મ (વર્ણમાળામાં $p$ પછી આવતો અક્ષર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ટૂંકી અને લાંબી ભુજાઓને અનુક્રમે $p$-આર્મ અને $q$-આર્મ કહેવામાં આવે છે.

(A) પોલીટીન રંગસૂત્રો એ ડ્રોસોફિલાના લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
તેઓ એન્ડોરીડુપ્લિકેશન અથવા એન્ડોમાઈટોસિસ નામની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે,જેમાં કોષ વિભાજન થયા વિના $DNA$ વારંવાર પ્રતિકૃતિ પામે છે.
$DNA$ શૃંખલાઓની આ વારંવાર થતી પ્રતિકૃતિને કારણે,આ રંગસૂત્રોમાં $DNA$ નું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે અને તે જાડા,પટ્ટીવાળા બંધારણો તરીકે દેખાય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે તેમાં $DNA$ નું પ્રમાણ વધુ હોય છે.

(C) કોષકેન્દ્રમાં આવેલી પટલવિહીન ન્યુક્લિયોપ્લાઝમિક રચનાઓને કોષકેન્દ્રિકા (nucleolus) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ કોઈ પણ પટલ દ્વારા ઘેરાયેલી હોતી નથી.
કોષકેન્દ્રિકા એ રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સક્રિય સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
રિબોઝોમલ પ્રોટીન કોષરસમાંથી કોષકેન્દ્રિકામાં લાવવામાં આવે છે અને ત્યાં $rRNA$ સાથે જોડાઈને રિબોઝોમલ પેટા એકમો બનાવે છે.

(N/A) કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એ કોષકેન્દ્ર પટલના અંદરના અને બહારના સ્તરના જોડાણથી બનતી જટિલ પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓ છે. આ છિદ્રો કોષકેન્દ્ર પટલ પર નાના છિદ્રો અથવા ખાલી જગ્યાઓ તરીકે દેખાય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે અણુઓની હેરફેરનું નિયમન કરવાનું છે. તે $RNA$,રિબોઝોમલ સબયુનિટ્સ અને પ્રોટીન જેવા આવશ્યક અણુઓને બંને દિશામાં પસંદગીયુક્ત રીતે વહન કરવાની મંજૂરી આપે છે,જે કોષીય સંવાદ અને જનીન અભિવ્યક્તિને યોગ્ય રીતે જાળવી રાખે છે.

(N/A) સેન્ટ્રોમિયર એ રંગસૂત્રો પર આવેલી એક પ્રાથમિક સંકીર્ણતા (constriction) છે જ્યાં રંગસૂત્રિકાઓ (chromatids) એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે રંગસૂત્રોને ચાર પ્રકારમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$(i)$ મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: જે રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં આવેલું હોય છે અને રંગસૂત્રને બે સમાન ભુજાઓમાં વિભાજિત કરે છે તેને મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર કહેવાય છે.
$(ii)$ સબ-મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: જે રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર મધ્ય વિસ્તારથી થોડે દૂર આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે એક ભુજા બીજી ભુજા કરતા થોડી લાંબી હોય છે.
$(iii)$ એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: જે રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર એક અંતિમ છેડાની નજીક આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે એક ભુજા અત્યંત લાંબી અને બીજી ભુજા અત્યંત ટૂંકી હોય છે.
$(iv)$ ટેલોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: જે રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર એક અંતિમ છેડા પર આવેલું હોય છે તેને ટેલોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર કહેવાય છે.

(N/A) $ \Rightarrow $ કોષકેન્દ્રને સૌપ્રથમ રોબર્ટ બ્રાઉને $1831$ માં કોષીય અંગિકા તરીકે વર્ણવ્યું હતું. ત્યારબાદ, ફ્લેમિંગે બેઝિક અભિરંજકો દ્વારા અભિરંજિત કોષકેન્દ્રના દ્રવ્યને ક્રોમેટિન નામ આપ્યું હતું.
$ \Rightarrow $ આંતરાવસ્થાના કોષકેન્દ્રમાં અત્યંત વિસ્તૃત અને જટિલ ન્યુક્લિયોપ્રોટીન તંતુઓ હોય છે જેને ક્રોમેટિન, કોષકેન્દ્રરસ અને એક કે તેથી વધુ ગોળાકાર રચનાઓ જેને કોષકેન્દ્રિકા કહેવાય છે.
$ \Rightarrow $ કોષકેન્દ્રપટલ બે સમાંતર પટલોનો બનેલો હોય છે, જેની વચ્ચેની જગ્યાને ($10$ થી $50 \, nm$) પરિન્યુક્લિયર અવકાશ કહેવાય છે. આ કોષકેન્દ્રની અંદર રહેલા દ્રવ્યો અને કોષરસ વચ્ચે અવરોધ બનાવે છે.
$ \Rightarrow $ બાહ્ય પટલ સામાન્ય રીતે અંતઃકોષરસજાળ સાથે જોડાયેલું રહે છે અને તેની સપાટી પર રિબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે.
$ \Rightarrow $ ઘણી જગ્યાએ કોષકેન્દ્રપટલ સૂક્ષ્મ છિદ્રો દ્વારા તૂટેલું હોય છે, જે તેના બે પટલોના જોડાણથી બને છે. આ કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એવા માર્ગો છે જેના દ્વારા કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે $RNA$ અને પ્રોટીન અણુઓની બંને દિશામાં હેરફેર થાય છે.
$ \Rightarrow $ કોષકેન્દ્રિકા: કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રરસમાં હાજર ગોળાકાર રચનાઓ છે. કોષકેન્દ્રિકાનું દ્રવ્ય બાકીના કોષકેન્દ્રરસ સાથે સતત જોડાયેલું હોય છે. તે સક્રિય રિબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન છે. પ્રોટીન સંશ્લેષણ કરતી સક્રિય કોષોમાં મોટી અને વધુ સંખ્યામાં કોષકેન્દ્રિકાઓ જોવા મળે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ કોષીય અંગિકા તરીકે કોષકેન્દ્રનું સૌપ્રથમ વર્ણન રોબર્ટ બ્રાઉન દ્વારા $1831$ માં કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ,બેઝિક અભિરંજકો દ્વારા અભિરંજિત કોષકેન્દ્રના દ્રવ્યને ફ્લેમિંગ દ્વારા ક્રોમેટિન નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
$\Rightarrow$ આંતરાવસ્થાના કોષકેન્દ્રમાં અત્યંત વિસ્તૃત અને જટિલ ન્યુક્લિયોપ્રોટીન તંતુઓ હોય છે જેને ક્રોમેટિન,કોષકેન્દ્ર આધારક (nuclear matrix) અને એક કે તેથી વધુ ગોળાકાર રચનાઓ જેને કોષકેન્દ્રિકા (nucleoli) કહેવાય છે.
$\Rightarrow$ કોષકેન્દ્રપટલ બે સમાંતર પટલોનો બનેલો હોય છે,જેની વચ્ચેની જગ્યા ($10$ થી $50 \ nm$) ને પરિન્યુક્લિયર અવકાશ કહેવાય છે. આ કોષકેન્દ્રની અંદર રહેલા દ્રવ્યો અને કોષરસ વચ્ચે અવરોધ બનાવે છે.
$\Rightarrow$ બાહ્ય પટલ સામાન્ય રીતે અંતઃકોષરસજાળ સાથે જોડાયેલું રહે છે અને તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે.
$\Rightarrow$ ઘણી જગ્યાએ કોષકેન્દ્રપટલ સૂક્ષ્મ છિદ્રો દ્વારા તૂટેલું હોય છે,જે તેના બે પટલોના જોડાણથી બને છે. આ કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એવા માર્ગો છે જેના દ્વારા $RNA$ અને પ્રોટીન અણુઓનું કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે બંને દિશામાં વહન થાય છે.
$\Rightarrow$ કોષકેન્દ્રિકા: આ કોષકેન્દ્રરસમાં આવેલી ગોળાકાર રચનાઓ છે. કોષકેન્દ્રિકાનું દ્રવ્ય બાકીના કોષકેન્દ્રરસ સાથે સતત જોડાયેલું હોય છે. તે સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન છે.
$\Rightarrow$ પ્રોટીન સંશ્લેષણનું સક્રિય કાર્ય કરતા કોષોમાં મોટી અને વધુ સંખ્યામાં કોષકેન્દ્રિકાઓ જોવા મળે છે.

(N/A) $ \Rightarrow $ ક્રોમેટિનમાં $DNA$, હિસ્ટોન્સ તરીકે ઓળખાતા કેટલાક બેઝિક પ્રોટીન, કેટલાક નોન-હિસ્ટોન પ્રોટીન અને $RNA$ હોય છે. એક માનવ કોષમાં આશરે $2 \, m$ લાંબો $DNA$ નો તંતુ હોય છે જે તેના $46$ રંગસૂત્રો ($23$ જોડ) માં વહેંચાયેલો હોય છે.
$ \Rightarrow $ દરેક રંગસૂત્રમાં મુખ્યત્વે એક પ્રાથમિક સંકોચન અથવા સેન્ટ્રોમિયર હોય છે, જેની બાજુઓ પર તકતી જેવી રચનાઓ હોય છે જેને કાઇનેટોકોર કહેવામાં આવે છે.
$ \Rightarrow $ સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે, રંગસૂત્રોને ચાર પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$ \Rightarrow $ મેટાસેન્ટ્રિક: મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે, જે રંગસૂત્રની બે સમાન ભુજાઓ બનાવે છે.
$ \Rightarrow $ સબ-મેટાસેન્ટ્રિક: સબ-મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે, જેના પરિણામે એક ટૂંકી ભુજા અને એક લાંબી ભુજા બને છે.
$ \Rightarrow $ એક્રોસેન્ટ્રિક: એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રના કિસ્સામાં, સેન્ટ્રોમિયર તેના છેડાની નજીક સ્થિત હોય છે, જે એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બનાવે છે.
$ \Rightarrow $ ટીલોસેન્ટ્રિક: ટીલોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં સેન્ટ્રોમિયર અંતિમ છેડે હોય છે.

(D) સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે રંગસૂત્રોને $4$ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે,જે બે સમાન ભુજાઓ બનાવે છે.
$2$. સબ-મેટાસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે,જેના પરિણામે એક ટૂંકી અને એક લાંબી ભુજા બને છે.
$3$. એક્રોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર છેડાની નજીક હોય છે,જે એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બનાવે છે.
$4$. ટેલોસેન્ટ્રિક: સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના અંતિમ છેડે આવેલું હોય છે.

(N/A) $ \Rightarrow $ કોષીય અંગિકા તરીકે કોષકેન્દ્રનું વર્ણન સૌપ્રથમ રોબર્ટ બ્રાઉન દ્વારા $1831$ માં કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ ફ્લેમિંગ દ્વારા બેઝિક અભિરંજકો વડે અભિરંજિત કોષકેન્દ્રના દ્રવ્યને ક્રોમેટિન નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
$ \Rightarrow $ આંતરાવસ્થાના કોષકેન્દ્રમાં અત્યંત વિસ્તૃત અને જટિલ ન્યુક્લિયોપ્રોટીન તંતુઓ હોય છે જેને ક્રોમેટિન, કોષકેન્દ્ર આધારક (nuclear matrix) અને એક કે તેથી વધુ ગોળાકાર રચનાઓ જેને કોષકેન્દ્રિકા (nucleoli) કહેવાય છે.
$ \Rightarrow $ કોષકેન્દ્રપટલ બે સમાંતર પટલોનો બનેલો હોય છે, જેની વચ્ચેની જગ્યા ($10$ થી $50 \ nm$) ને પરિન્યુક્લિયર અવકાશ કહેવાય છે.
$ \Rightarrow $ આ કોષકેન્દ્રની અંદર રહેલા દ્રવ્યો અને કોષરસ વચ્ચે અવરોધ બનાવે છે. બાહ્ય પટલ સામાન્ય રીતે અંતઃકોષરસજાળ સાથે જોડાયેલું રહે છે અને તેની સપાટી પર રિબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે.
$ \Rightarrow $ ઘણી જગ્યાએ કોષકેન્દ્રપટલ સૂક્ષ્મ છિદ્રો દ્વારા તૂટેલો હોય છે, જે તેના બે પટલોના જોડાણથી બને છે. આ કોષકેન્દ્ર છિદ્રો એ માર્ગો છે જેના દ્વારા $RNA$ અને પ્રોટીન અણુઓનું કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચે બંને દિશામાં વહન થાય છે.
$ \Rightarrow $ કોષકેન્દ્રિકા: કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રરસમાં આવેલી ગોળાકાર રચનાઓ છે. કોષકેન્દ્રિકાનું દ્રવ્ય બાકીના કોષકેન્દ્રરસ સાથે સતત જોડાયેલું હોય છે. તે સક્રિય રિબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણ માટેનું સ્થળ છે. જે કોષો સક્રિયપણે પ્રોટીન સંશ્લેષણ કરે છે તેમાં મોટી અને વધુ સંખ્યામાં કોષકેન્દ્રિકાઓ જોવા મળે છે. આમ, કોષકેન્દ્ર જનીન અભિવ્યક્તિ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણનું નિયમન કરીને કોષના નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $1831$ માં,સ્કોટિશ વનસ્પતિશાસ્ત્રી રોબર્ટ બ્રાઉને કોષની અંદર કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી. તેમણે ઓર્કિડના કોષોનો અભ્યાસ કરતી વખતે આ રચનાનું અવલોકન કર્યું હતું અને તેને 'કોષકેન્દ્ર' (Nucleus) નામ આપ્યું હતું. આ શોધ કોષવિજ્ઞાનમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ હતી,કારણ કે તેણે કોષીય પ્રવૃત્તિઓનું નિયંત્રણ કરતી મુખ્ય અંગિકાની ઓળખ કરી હતી.

(N/A) કોષકેન્દ્રિકા એ $rRNA$ સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
તે રિબોઝોમ્સના ઘટકોના ઉત્પાદન માટેનું કેન્દ્ર છે.
તે $rRNA$ ને પ્રોટીન સાથે જોડીને રિબોઝોમ્સના પેટા-એકમો (subunits) બનાવે છે.
આ પેટા-એકમો કોષરસમાં સ્થળાંતરિત થાય છે અને ત્યાં પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ હિસ્ટોન એ બેઝિક પ્રોટીન છે જે ધન વીજભારિત એમિનો એસિડ,ખાસ કરીને લાયસિન અને આર્જિનિનથી સમૃદ્ધ હોય છે.
$\Rightarrow$ તે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળે છે અને $DNA$ ને ન્યુક્લિયોસોમ નામના માળખાકીય એકમોમાં પેક કરવા માટે જવાબદાર છે.
$\Rightarrow$ કાર્ય: હિસ્ટોન ધન વીજભારિત છેડા ધરાવે છે જે $DNA$ ની ઋણ વીજભારિત ફોસ્ફેટ બેકબોનને આકર્ષે છે,જેનાથી $DNA$ હિસ્ટોન ઓક્ટામેરની આસપાસ વીંટળાઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ આ પેકેજિંગ $DNA$ ને ક્રોમેટિનમાં ઘટ્ટ કરવા માટે જરૂરી છે,જે લાંબા $DNA$ અણુઓને કોષકેન્દ્રના નાના કદમાં સમાવવામાં મદદ કરે છે અને જનીન નિયમનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(N/A) જિનોમિક $DNA$ (કોષકેન્દ્રીય $DNA$) નું પ્રતિકૃતિ અને વિતરણ અત્યંત નિયંત્રિત પ્રક્રિયા (સમભાજન/અર્ધીકરણ) દ્વારા થાય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોઈ ચોક્કસ જાતિના દરેક કોષમાં આનુવંશિક દ્રવ્યનું પ્રમાણ અચળ અને સમાન રહે.
તેની સામે,વધારાના રંગસૂત્રીય $DNA$ (extrachromosomal $DNA$),જેમ કે બેક્ટેરિયામાં પ્લાઝમિડ અથવા કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં રહેલ $DNA$,સમાન કડક વિભાજન પદ્ધતિને અનુસરતા નથી.
પ્લાઝમિડ એ નાના,ગોળાકાર,વધારાના રંગસૂત્રીય $DNA$ અણુઓ છે જે આડા જનીન સ્થાનાંતરણ (સંયુગ્મન,રૂપાંતરણ,ટ્રાન્સડક્શન) દ્વારા મેળવી શકાય છે અથવા ગુમાવી શકાય છે.
તે જ રીતે,કણાભસૂત્ર જેવા અંગિકાઓની સંખ્યા કોષની ચયાપચયની પ્રવૃત્તિના આધારે બદલાય છે. આ અંગિકાઓમાં તેમનું પોતાનું $DNA$ હોવાથી,તેમની સંખ્યામાં વિવિધતાને કારણે વસ્તીના વિવિધ સભ્યો વચ્ચે વધારાના રંગસૂત્રીય $DNA$ ના કુલ પ્રમાણમાં તફાવત જોવા મળે છે.

(D) રંગસૂત્રો ક્રોમેટિનના બનેલા હોય છે,જે $DNA$ અને પ્રોટીન ધરાવે છે. તેમને માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ જોવા માટે,વિશિષ્ટ અભિરંજકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જે $DNA$ અથવા ક્રોમેટિન બંધારણ સાથે જોડાય છે.
રંગસૂત્રો માટે સામાન્ય રીતે વપરાતા અભિરંજકોમાં $Acetocarmine$,$Giemsa$ સ્ટેન અને $Orcein$ નો સમાવેશ થાય છે.
$Acetocarmine$ નો ઉપયોગ વારંવાર વનસ્પતિના રંગસૂત્રોને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે,જ્યારે $Giemsa$ સ્ટેનનો ઉપયોગ સાયટોજેનેટિક્સમાં રંગસૂત્રોના $G-banding$ માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ વિકલ્પો રંગસૂત્રોને રંગવા માટે વપરાતા સાચા અભિરંજકો છે.

(N/A)

યુક્રોમેટિન	હેટરોક્રોમેટિન
$(1)$ રંગસૂત્રિકાનો જે વિસ્તાર શિથિલ રીતે સંગઠિત હોય અને આછો અભિરંજિત થાય તેને યુક્રોમેટિન કહે છે.	$(1)$ રંગસૂત્રિકાનો જે વિસ્તાર ગાઢ રીતે સંગઠિત હોય અને ઘેરો અભિરંજિત થાય તેને હેટરોક્રોમેટિન કહે છે.
$(2)$ તે પ્રત્યાંકન માટે સક્રિય રંગસૂત્રિકા છે.	$(2)$ તે પ્રત્યાંકન માટે નિષ્ક્રિય રંગસૂત્રિકા છે.

(D) મકાઈ $(Zea \ mays)$ માં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય સંખ્યા $(2n)$ $20$ છે.
એકકીય કોષ $(n)$ માં દ્વિકીય કોષ કરતા અડધા રંગસૂત્રો હોય છે.
તેથી,મકાઈના એકકીય કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $20 / 2 = 10$ થાય છે.

(B) દૈહિક કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા માટેની સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(a)$ મનુષ્ય: મનુષ્યના દૈહિક કોષોમાં $46$ રંગસૂત્રો હોય છે $(2n = 46)$. તેથી, $(a-4)$.
$(b)$ સફરજન: સફરજનના કોષોમાં $34$ રંગસૂત્રો હોય છે $(2n = 34)$. તેથી, $(b-3)$.
$(c)$ મકાઈ: મકાઈના કોષોમાં $20$ રંગસૂત્રો હોય છે $(2n = 20)$. તેથી, $(c-2)$.
$(d)$ ચોખા: ચોખાના કોષોમાં $24$ રંગસૂત્રો હોય છે $(2n = 24)$. તેથી, $(d-1)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(a-4, b-3, c-2, d-1)$ છે.

(B) કોષકેન્દ્ર એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે.
તેનું કદ કોષના પ્રકારના આધારે બદલાય છે,પરંતુ એક લાક્ષણિક કોષકેન્દ્રનો વ્યાસ આશરે $10^{-6} \ m$ (અથવા $1 \ \mu m$) હોય છે.
આ માપ $1000 \ nm$ ની સમકક્ષ છે.

(A, B) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,જેમ કે વનસ્પતિ અને પ્રાણીકોષોમાં,$DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાઈને રંગસૂત્રો બનાવવા માટે લાંબી,રેખીય કડીઓ (strands) સ્વરૂપે ગોઠવાયેલું હોય છે.
વિરોઈડ એ પ્રોટીન આવરણ વગરના ટૂંકા,વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ અણુઓ ધરાવે છે.
લેક્ટોબેસીલસ એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવ છે જેમાં $DNA$ વર્તુળાકાર રંગસૂત્ર તરીકે હોય છે,જે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી જટિલ રેખીય કડીઓ જેવું હોતું નથી.
તેથી,વનસ્પતિ અને પ્રાણીકોષ બંનેમાં $DNA$ કોષકેન્દ્રની અંદર મોટી,રેખીય કડીઓ તરીકે ગોઠવાયેલું હોય છે.

(C) ક્રોમેટીન એ સુકોષકેન્દ્રી કોષના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતા $DNA$ અને પ્રોટીનનું સંકુલ છે.
ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ,ક્રોમેટીન 'દોરી પરના મણકા' (beads-on-string) જેવી રચના તરીકે દેખાય છે.
આ 'મણકા' ને ન્યુક્લિઓઝોમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ન્યુક્લિઓઝોમ એ ક્રોમેટીનના પુનરાવર્તિત બંધારણીય એકમો છે,જે આઠ હિસ્ટોન પ્રોટીનના કોર (હિસ્ટોન ઓક્ટામેર) ની આસપાસ $DNA$ વીંટળાઈને બને છે.
તેથી,ન્યુક્લિઓઝોમ એ ક્રોમેટીનના પાયાના પુનરાવર્તિત એકમો છે.

(B) 'દોરીમાં પરોવેલા મણકા' જેવી રચના ક્રોમેટિનના ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ હેઠળના દેખાવને દર્શાવે છે.
આ રચના $DNA$ ના હિસ્ટોન ઓક્ટામર (histone octamer) પર વીંટળાઈને ન્યુક્લિયોઝોમ (nucleosome) બનાવવાથી રચાય છે.
આ ન્યુક્લિયોઝોમ્સ લિંકર $DNA$ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જે દોરીમાં પરોવેલા મણકા જેવો દેખાવ આપે છે.
આ પ્રકારનું આયોજન સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતા ક્રોમેટિનની લાક્ષણિકતા છે.

(B) કોષકેન્દ્રમાં,આંતરાવસ્થા દરમિયાન અભિરંજનની તીવ્રતાના આધારે ક્રોમેટીન બે પ્રકારમાં વહેંચાયેલું હોય છે:
$1$. યુક્રોમેટીન: આ ક્રોમેટીનનો છૂટો અને આછો અભિરંજીત વિસ્તાર છે. તે ટ્રાન્સક્રિપ્શનની દ્રષ્ટિએ સક્રિય છે અને તેમાં અભિવ્યક્ત થતા જનીનો હોય છે.
$2$. હિટરોક્રોમેટીન: આ ક્રોમેટીનનો ઘટ્ટ અને ઘેરો અભિરંજીત વિસ્તાર છે. તે ટ્રાન્સક્રિપ્શનની દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય છે અને તે સખત રીતે ગૂંચવાયેલું રહે છે.
તેથી,આછો અભિરંજીત વિસ્તાર યુક્રોમેટીન તરીકે ઓળખાય છે.

(D) કોષકેન્દ્રમાં,ક્રોમેટીન તેની ઘનતા અને અભિરંજન ગુણધર્મોને આધારે બે પ્રકારમાં વહેંચાયેલું છે:
$1$. યુક્રોમેટીન: આ છૂટું ગોઠવાયેલું ક્રોમેટીન છે જે આછું અભિરંજીત થાય છે અને તે પ્રત્યાંકન (transcription) માટે સક્રિય હોય છે.
$2$. હિટરોક્રોમેટીન: આ ગાઢ રીતે ગોઠવાયેલું ક્રોમેટીન છે જે ઘટ્ટ રીતે અભિરંજીત થાય છે અને તે પ્રત્યાંકન માટે નિષ્ક્રિય હોય છે.
તેથી,જે ક્રોમેટીન ગાઢ રીતે ગોઠવાયેલ હોય અને ઘટ્ટ રીતે અભિરંજીત થતો હોય તેને હિટરોક્રોમેટીન કહેવામાં આવે છે.

(A) કોષકેન્દ્રમાં,રંગસૂત્રદ્રવ્ય (Chromatin) તેના અભિરંજિત થવાની તીવ્રતા અને પ્રત્યાંકન સક્રિયતાના આધારે બે પ્રકારમાં વહેંચાયેલું છે.
$1$. $Euchromatin$ (યુક્રોમેટીન): આ રંગસૂત્રદ્રવ્યનો છૂટો ગોઠવાયેલો ભાગ છે જે આછો અભિરંજિત થાય છે. તે પ્રત્યાંકન માટે સક્રિય છે કારણ કે તેમાં $DNA$ એ $RNA$ પોલિમરેઝ અને અન્ય પ્રત્યાંકન કારકો માટે સુલભ હોય છે.
$2$. $Heterochromatin$ (હિટરોક્રોમેટીન): આ રંગસૂત્રદ્રવ્યનો ઘટ્ટ રીતે ગોઠવાયેલો ભાગ છે જે ઘેરો અભિરંજિત થાય છે. તે પ્રત્યાંકન માટે નિષ્ક્રિય છે કારણ કે તેમાં $DNA$ ખૂબ જ ચુસ્ત રીતે વીંટળાયેલું હોય છે અને પ્રત્યાંકન તંત્ર માટે સુલભ હોતું નથી.
તેથી,$Euchromatin$ એ પ્રત્યાંકન માટે સક્રિય રચના છે.

(A) $K.I.$ (કેરિયોપ્લાઝમિક ઇન્ડેક્સ) એ કોષકેન્દ્રના કદ અને કોષરસના કદના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે $(K.I. = V_n / V_c)$.
કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં,કોષકેન્દ્ર મોટું અને હાઇપરક્રોમેટિક બને છે,જેના પરિણામે કોષરસની સાપેક્ષમાં કોષકેન્દ્રનું કદ વધે છે.
તેથી,સામાન્ય કોષોની તુલનામાં કેન્સરગ્રસ્ત કોષો ઊંચો $K.I.$ દર્શાવે છે.

(A) રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ નું જૈવસંશ્લેષણ કોષકેન્દ્રિકા (Nucleolus) માં થાય છે. કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી પટલવિહીન રચના છે,જે $rRNA$ ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને રીબોઝોમલ સબયુનિટ્સના એસેમ્બલી માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે પ્લાઝ્મા કોષોમાં કોષકેન્દ્ર એકતરફી (eccentric),ગોળાકાર હોય છે અને તે લાક્ષણિક 'ગાડાના પૈડા' જેવો દેખાવ ધરાવે છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે આ 'ગાડાના પૈડા' જેવો દેખાવ મુખ્યત્વે કોષકેન્દ્ર પટલની સાથે પરિઘવર્તી ભાગમાં હેટરોક્રોમેટિનના ગઠ્ઠાઓની ગોઠવણીને કારણે જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે,રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ કરવામાં આવે છે:
$A$: ટેલોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર (સેન્ટ્રોમિયર છેડા પર હોય છે).
$B$: એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર (સેન્ટ્રોમિયર છેડાની નજીક હોય છે,જે એક ખૂબ ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બનાવે છે).
$C$: સબમેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર (સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે,જે અસમાન ભુજાઓ બનાવે છે).
$D$: મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર (સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે,જે બે સમાન ભુજાઓ બનાવે છે).
તેથી,સાચો ક્રમ $A-$ ટેલોસેન્ટ્રિક,$B-$ એક્રોસેન્ટ્રિક,$C-$ સબમેટાસેન્ટ્રિક,$D-$ મેટાસેન્ટ્રિક છે.

(B) આ આકૃતિ મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર $(C)$ ની રચના દર્શાવે છે.
$A$ એ સેટેલાઇટ દર્શાવે છે,જે રંગસૂત્રનો એક નાનો ભાગ છે જે ગૌણ સંકોચન દ્વારા અલગ પડે છે.
$B$ એ ગૌણ સંકોચન દર્શાવે છે,જે રંગસૂત્ર પરનું એક નિશ્ચિત સ્થાન છે.
મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોમાં સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે,જેના પરિણામે બે સમાન ભુજાઓ બને છે.
માનવ રંગસૂત્ર $1$ અને $3$ એ મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોના ઉદાહરણો છે.

(C) કોષીય રચના $Y$ (કોષકેન્દ્ર) આનુવંશિક દ્રવ્યને એક પેઢીથી બીજી પેઢીમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં મદદ કરે છે.
કોષકેન્દ્ર એ મોટાભાગના સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી એક ઘટ્ટ અંગિકા છે.
તે સામાન્ય રીતે બેવડી પટલથી ઘેરાયેલી એક ગોળાકાર રચના છે,જેમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ હોય છે જે વારસા માટે બ્લુપ્રિન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) કોષકેન્દ્રિકા એ આરામ કરતા કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી એક નાની ગોળાકાર રચના છે જેમાં $RNA$ અને પ્રોટીન હોય છે.
તે સામાન્ય રીતે રંગસૂત્રના ચોક્કસ સ્થાન સાથે સંકળાયેલી હોય છે અને રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણ અને રિબોઝોમ્સના નિર્માણમાં ભાગ લે છે.

(A) સેટેલાઇટ એ રંગસૂત્રનો એક નાનો ભાગ છે જે ગૌણ સંકોચન દ્વારા રંગસૂત્રના મુખ્ય ભાગથી અલગ પડે છે.
મનુષ્યોમાં,તે સામાન્ય રીતે એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રની ટૂંકી ભુજા સાથે સંકળાયેલ હોય છે.
તેઓ કોષ વિભાજન પછી કોષકેન્દ્રિકા (nucleolus) ના નિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
મનુષ્યોમાં,રંગસૂત્ર નંબર $13, 14, 15, 21$ અને $22$ એ $SAT$ (સેટેલાઇટ) રંગસૂત્રોના ઉદાહરણો છે.