Cell theory and What is cell ? Questions in Gujarati

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. મેથિયાસ શ્લીડન એક જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા $(A-2)$.
$B$. થિયોડોર શ્વાન એક બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી હતા $(B-4)$.
$C$. રોબર્ટ બ્રાઉને કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી $(C-1)$.
$D$. એન્ટોની વાન લ્યુવેનહોકે સૌપ્રથમ જીવંત કોષનું વર્ણન કર્યું હતું $(D-3)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A-2), (B-4), (C-1), (D-3)$ છે.

(C) કોષવાદ મેથિયાસ શ્લેઈડન $(1838)$ અને થિયોડોર શ્વાન $(1839)$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા છે.
તેમણે એવું પણ જણાવ્યું કે કોષ એ સજીવોનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
જોકે,તેમનો સિદ્ધાંત નવા કોષો કેવી રીતે બને છે તે સમજાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હતો.
આ સમજૂતી પાછળથી રુડોલ્ફ વિર્ચો દ્વારા $1855$ માં 'ઓમ્નિસ સેલ્યુલા-ઈ સેલ્યુલા' (Omnis cellula-e cellula) ના ખ્યાલ દ્વારા આપવામાં આવી હતી,જે જણાવે છે કે તમામ કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(A) કોષોને તેમના કદના ચડતા ક્રમમાં ગોઠવવા માટે,આપણે તેમના અંદાજિત પરિમાણોની સરખામણી કરીએ છીએ:
$1$. $Mycoplasma$ એ સૌથી નાના જાણીતા કોષો છે,જેની લંબાઈ લગભગ $0.3 \ \mu m$ હોય છે.
$2$. સામાન્ય $Bacteria$ ની લંબાઈ $3$ થી $5 \ \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
$3$. માનવ $RBCs$ નો વ્યાસ લગભગ $7.0 \ \mu m$ હોય છે.
$4$. શાહમૃગનું ઈંડું એ સૌથી મોટો એકલ કોષ છે,જે અન્ય કરતા ઘણો મોટો છે.
તેથી,સાચો ચડતો ક્રમ $Mycoplasma (II) < Bacteria (III) < Human \ RBCs (IV) < Ostrich \ egg (I)$ છે.
આમ,સાચો ક્રમ $II-III-IV-I$ છે.

(D) સજીવોનું જૈવિક સંગઠન ઉપસૂક્ષ્મદર્શી આણ્વિક સ્તરથી શરૂ થાય છે. પરમાણુઓ જોડાઈને અણુઓ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ મહાઅણુઓ,અંગિકાઓ અને અંતે કોષો બનાવે છે. તેથી,જીવનના સંગઠનનો પાયાનો આધાર ઉપસૂક્ષ્મદર્શી આણ્વિક સ્તરથી શરૂ થાય છે.

(C) એન્ગસ્ટ્રોમ $(\mathring{A})$ એ લંબાઈનો એકમ છે જે $10^{-10} \, m$ બરાબર છે.
એક માઇક્રોમીટર $(\mu m)$ એ $10^{-6} \, m$ બરાબર છે.
એન્ગસ્ટ્રોમને માઇક્રોમીટરમાં ફેરવવા માટે:
$1 \, \mathring{A} = 10^{-10} \, m = 10^{-4} \times 10^{-6} \, m = 10^{-4} \, \mu m$.
$10^{-4} \, \mu m = 0.0001 \, \mu m$.
તેથી, $1 \, \mathring{A} = 0.0001 \, \mu m$.

(B) $Matthias$ $Schleiden$ (એક જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી) એ $1838$ માં અને $Theodor$ $Schwann$ (એક બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી) એ $1839$ માં સ્વતંત્ર રીતે $Cell$ $Theory$ (કોષવાદ) રજૂ કર્યો હતો.
$Schleiden$ એ અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ કોષોની બનેલી છે,અને $Schwann$ એ અહેવાલ આપ્યો કે પ્રાણી કોષોમાં પાતળું બાહ્ય પડ (કોષરસસ્તર) હોય છે અને વનસ્પતિ કોષોમાં કોષદીવાલ હોય છે.
તેમણે સાથે મળીને પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના શરીર કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.
તેથી,તેમના નામ $Cell$ $Theory$ (કોષવાદ) સાથે સંકળાયેલા છે.

(A) આધુનિક કોષવાદ (કોષ સિદ્ધાંત) જણાવે છે કે બધા જ જીવંત સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા છે. વધુમાં,બધા જ કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે ($Omnis$ $cellula-e$ $cellula$). કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવી અંગિકાઓની શોધ,જે પોતાનું $DNA$ ધરાવે છે અને સ્વતંત્ર રીતે પ્રતિકૃતિ બનાવી શકે છે,તે આ વિચારને સમર્થન આપે છે કે કોષો જીવનના પાયાના એકમો છે અને તેઓ પ્રજનન અને સ્વ-જાળવણી માટેની કાર્યપદ્ધતિ ધરાવે છે. આમ,આ અવલોકનોને સમાવવા માટે સમય જતાં આ સિદ્ધાંતમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે.

(D) પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શકયંત્રની સરખામણીમાં ઇલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપનો મુખ્ય ફાયદો તેનો ઘણો વધારે રીઝોલ્વીંગ પાવર છે.
રીઝોલ્વીંગ પાવર એટલે બે નજીક રહેલી વસ્તુઓને અલગ જોવાની ક્ષમતા.
પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શકયંત્ર દ્રશ્ય પ્રકાશ (ફોટોન્સ) નો ઉપયોગ કરે છે જેની તરંગલંબાઈ પ્રમાણમાં લાંબી હોય છે,જે તેની ક્ષમતાને આશરે $200-300 \ nm$ સુધી મર્યાદિત રાખે છે.
ઇલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપ ઇલેક્ટ્રોન બીમનો ઉપયોગ કરે છે,જેની તરંગલંબાઈ દ્રશ્ય પ્રકાશ કરતાં ઘણી ટૂંકી હોય છે,જેનાથી તે $0.1-0.2 \ nm$ જેટલું રીઝોલ્યુશન મેળવી શકે છે.
આ ઉચ્ચ રીઝોલ્યુશન વૈજ્ઞાનિકોને કોષીય અંગિકાઓની ઝીણી વિગતો જોવામાં મદદ કરે છે જે પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શકયંત્ર હેઠળ જોઈ શકાતી નથી.

(A) "Omnis cellula-e cellula" ના ખ્યાલનો અર્થ એ છે કે બધા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ ખ્યાલ સૌપ્રથમ $1855$ માં રુડોલ્ફ વિર્ચો દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે શ્લેઇડન અને શ્વાન દ્વારા આપવામાં આવેલી કોષવાદની પૂર્વધારણામાં સુધારો કરીને તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું હતું.

(A) કોષ એ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
$1855$ માં, રુડોલ્ફ વિરચોએ સમજાવ્યું કે બધા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી કોષ વિભાજન દ્વારા ઉદ્ભવે છે, જેને તેમણે "Omnis-cellula-e-cellula" તરીકે ઓળખાવ્યું હતું.
રોબર્ટ હૂકે સૌપ્રથમ જીવનના પાયાના એકમો શોધ્યા અને તેમને "કોષ" (cells) નામ આપ્યું.
એન્ટોન વાન લ્યુવેનહોકે સૌપ્રથમ જીવંત એકકોષી સજીવો, જેમાં બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે, તેનું અવલોકન કર્યું હતું.
રોબર્ટ બ્રાઉને વનસ્પતિ કોષોમાં જોવા મળતા લાક્ષણિક ગોળાકાર અંગિકા તરીકે કોષકેન્દ્રનું વર્ણન કર્યું હતું.

(A) વિધાન જણાવે છે કે સજીવો કોષોના બનેલા હોય છે,જે કોષવાદનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે.
કારણ જણાવે છે કે કોષો સજીવોના રચનાત્મક એકમ છે અને તેમની સીમાની અંદર રાસાયણિક બંધારણ સ્થિર રાખે છે (સમસ્થિતિ).
સજીવનું રચનાત્મક આયોજન તેના કોષીય બંધારણમાંથી ઉતરી આવે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(A) વિધાન $(a)$ ખોટું છે કારણ કે રોબર્ટ બ્રાઉને કોષની શોધ કરી ન હતી; તેમણે $1831$ માં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી.
કોષની શોધ રોબર્ટ હૂકે $1665$ માં બૂચના પાતળા છેદનું અવલોકન કરતી વખતે કરી હતી.
શ્લેઈડન અને શ્વાને કોષવાદ પ્રસ્તાવિત કર્યો,જે જણાવે છે કે તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા છે.
રૂડોલ્ફ વિરચોએ પાછળથી કોષવાદનો વિસ્તાર કર્યો અને સમજાવ્યું કે તમામ કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે (Omnis cellula-e cellula).
એકકોષી સજીવો સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે સક્ષમ છે અને એક જ કોષમાં તમામ આવશ્યક જીવન પ્રક્રિયાઓ કરે છે.

(B) કોષવાદ મુજબ,ખાસ કરીને રુડોલ્ફ વિરચો દ્વારા પ્રસ્તાવિત $Omnis$ $cellula-e$ $cellula$ ના ખ્યાલ મુજબ,નવા કોષો માત્ર કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા દ્વારા અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી જ ઉદ્ભવે છે.
આ સિદ્ધાંત જણાવે છે કે કોષો અજૈવિક પદાર્થો કે સ્વયંભૂ સર્જન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નથી,પરંતુ તે અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા જીવંત કોષોના વિભાજનથી જ બને છે.

(N/A) બહુકોષીય સજીવો લાખો અને કરોડો કોષોના બનેલા હોય છે.
દરેક કોષ અથવા કોષોનો સમૂહ ચોક્કસ કાર્ય કરવા માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
સમાન કાર્ય કરવા માટે વિશિષ્ટ બનેલા કોષો એકત્રિત થઈને શરીરમાં પેશીઓ બનાવે છે.
પરિણામે,શરીરના કોઈ ચોક્કસ સ્થાને કોષોના સમૂહ દ્વારા એક વિશિષ્ટ કાર્ય કરવામાં આવે છે.
આમ,સજીવમાં અલગ-અલગ કાર્યો અલગ-અલગ કોષોના સમૂહ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેને બહુકોષીય સજીવોમાં શ્રમવિભાજન (division of labour) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(N/A) કોષો એ તમામ સજીવોના પાયાના બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
તેઓ અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી તમામ જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ જેવી કે શ્વસન,પાચન અને ઉત્સર્જન કરવા માટે સક્ષમ છે.
જીવન જાળવી રાખવા માટે તમામ ચયાપચયની પ્રવૃત્તિઓ કોષની અંદર થતી હોવાથી,કોષને જીવનનો કાર્યાત્મક એકમ માનવામાં આવે છે.
વધુમાં,તમામ સજીવો એક અથવા વધુ કોષોના બનેલા હોવાથી,તેને જીવનનો બંધારણીય એકમ પણ કહેવામાં આવે છે.

(C) $\Rightarrow$ કોષ એ તમામ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
$\Rightarrow$ સજીવો દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ અને તેમના શરીરની જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ કોષોના પ્રકાર, સંખ્યા અને બંધારણ પર આધાર રાખે છે. તેથી કોષ એ સજીવનો પાયાનો એકમ છે.
$\Rightarrow$ તમામ સજીવોનું જીવન એકકોષીય રચના એટલે કે $Zygote$ (યુગ્મનજ) થી શરૂ થાય છે. $Zygote$ ના વારંવારના વિભાજનથી નવા કોષો બને છે.
$\Rightarrow$ આ રીતે બનેલા કોષો વિભેદન પામીને પેશી, અંગ, અંગતંત્ર અને સજીવનું શરીર બનાવે છે.
$\Rightarrow$ $Totipotency$ (પૂર્ણક્ષમતા): આ એક કોષની વિભાજન પામીને સજીવના તમામ પ્રકારના વિભેદિત કોષો ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે.
$\Rightarrow$ કોષીય સંશોધન:
$\Rightarrow$ $Anton$ $van$ $Leeuwenhoek$ એ સૌપ્રથમ જીવંત કોષ જોયો અને તેનું વર્ણન કર્યું.
$\Rightarrow$ $Robert$ $Hooke$ $(1665)$ એ બુચના પાતળા છેદનું અવલોકન કર્યું. તેમણે મધપૂડા જેવી રચના જોઈ, જેને તેમણે 'કોષ' $(Cell)$ નામ આપ્યું.
$\Rightarrow$ $Robert$ $Brown$ $(1831)$ એ કોષકેન્દ્રની શોધ કરી. માઇક્રોસ્કોપની શોધ અને તેના સુધારાને કારણે ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપ દ્વારા કોષની તમામ રચનાત્મક વિગતો જાણી શકાઈ.

(N/A) $\Rightarrow$ $1838$ માં,મેથિયાસ સ્લાઈડન અને થિયોડોર શ્વાને કોષવાદ રજૂ કર્યો હતો.
$\Rightarrow$ મેથિયાસ સ્લાઈડન એક જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા. તેમણે અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે.
$\Rightarrow$ બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી થિયોડોર શ્વાને વિવિધ પ્રકારના પ્રાણીઓનો અભ્યાસ કર્યો અને જણાવ્યું કે કોષોની બહાર એક પાતળું પડ હોય છે જેને કોષરસસ્તર (plasma membrane) કહેવામાં આવે છે. તેમણે એ પણ તારણ કાઢ્યું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
$\Rightarrow$ બંને વૈજ્ઞાનિકોએ સાથે મળીને કોષવાદ રજૂ કર્યો,જે મુજબ:
$(a)$ તમામ સજીવો કોષો અને તેના ઉત્પાદનોના બનેલા છે.
$(b)$ કોષ એ તમામ સજીવોનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
$\Rightarrow$ જોકે,આ સિદ્ધાંત એ સમજાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યો કે નવા કોષોનું નિર્માણ કેવી રીતે થાય છે.
$\Rightarrow$ રુડોલ્ફ વિર્ચો ( $1855$ માં) એ સૌપ્રથમ સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે (Omnis cellula-e cellula).
$\Rightarrow$ તેમણે સ્લાઈડન અને શ્વાનની પરિકલ્પનામાં સુધારો કરીને કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું:
$(i)$ તમામ સજીવો કોષો અને કોષોના ઉત્પાદનોના બનેલા છે.
$(ii)$ તમામ કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) કોષવાદ મેથિયાસ સ્લીડન અને થિયોડોર શ્વાન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
$1$. તે જણાવે છે કે બધા જ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા છે.
$2$. ત્યારબાદ,રુડોલ્ફ વિરચોએ 'Omnis cellula-e cellula' નો ખ્યાલ ઉમેર્યો,જેનો અર્થ છે કે બધા જ કોષો પૂર્વ અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદભવે છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $B$ બંને કોષવાદના સાચા ઘટકો છે.

(B) $1665$ માં,અંગ્રેજ વૈજ્ઞાનિક રોબર્ટ હૂકે એક પ્રાથમિક માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ બૂચ (cork) ના પાતળા છેદનું અવલોકન કર્યું હતું.
તેમણે જોયું કે બૂચ નાના,પેટી જેવા ખાનાઓનું બનેલું હતું જેને તેમણે 'કોષ' (લેટિનમાં 'નાના ઓરડા') નામ આપ્યું.
આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે જૈવિક સંદર્ભમાં 'કોષ' શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો,જે કોષની શોધ દર્શાવે છે.

(B) $1838$ માં,જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મેથિયાસ સ્લાઈડને મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું નિરીક્ષણ કર્યું અને અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓ બનાવે છે.
આશરે તે જ સમયે $(1839)$,બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી થિયોડોર શ્વાને વિવિધ પ્રકારના પ્રાણી કોષોનો અભ્યાસ કર્યો અને અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સ્લાઈડન અને શ્વાને સાથે મળીને 'કોષવાદ' (Cell Theory) રજૂ કર્યો,જે જણાવે છે કે તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.

(B) રુડોલ્ફ વિરચો $(1855)$ એ સૌપ્રથમ સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે.
આ ખ્યાલ 'Omnis cellula-e cellula' તરીકે પ્રખ્યાત છે.
તેમણે સ્લીડન અને શ્વાન દ્વારા પ્રસ્તાવિત કોષવાદની પૂર્વધારણામાં સુધારો કરીને તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું.

(N/A) $\Rightarrow$ $1838$ માં,મેથિયાસ સ્લીડન અને થિયોડોર શ્વાને કોષવાદ રજૂ કર્યો.
$\Rightarrow$ મેથિયાસ સ્લીડન એક જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા. તેમણે અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે.
$\Rightarrow$ બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી થિયોડોર શ્વાને વિવિધ પ્રકારના પ્રાણીઓનો અભ્યાસ કર્યો અને અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે,જેને હવે કોષરસસ્તર (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે એવું પણ તારણ કાઢ્યું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
$\Rightarrow$ આ બંને વૈજ્ઞાનિકોએ સાથે મળીને કોષવાદ રજૂ કર્યો,જે નીચે મુજબ છે:
$(a)$ તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.
$(b)$ કોષ એ તમામ સજીવોનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
$\Rightarrow$ જોકે,આ સિદ્ધાંત એ સમજાવી શક્યો નહીં કે નવા કોષોનું નિર્માણ કેવી રીતે થાય છે.
$\Rightarrow$ રુડોલ્ફ વિર્ચોએ ($1855$ માં) સૌપ્રથમ સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે (Omnis cellula-e cellula).
$\Rightarrow$ તેમણે સ્લીડન અને શ્વાનની પૂર્વધારણામાં સુધારો કરીને કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું:
$(i)$ તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.
$(ii)$ તમામ કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(N/A) કોષને તમામ સજીવોનો પાયાનો બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. જીવંત કોષ તરીકે ગણાવવા માટે,તેમાં નીચેના લક્ષણો હોવા આવશ્યક છે:
$1$. કોષરસસ્તર: ફોસ્ફોલિપિડ બાયલેયરથી બનેલી અર્ધ-પ્રવેશશીલ સીમા જે પદાર્થોના પ્રવેશ અને નિકાસનું નિયમન કરે છે.
$2$. કોષરસ: એક અર્ધ-પ્રવાહી આધારક જે જીવન માટે જરૂરી વિવિધ ચયાપચયની પ્રતિક્રિયાઓ માટેનું સ્થાન છે.
$3$. આનુવંશિક દ્રવ્ય: $DNA$ (અથવા કેટલાક કિસ્સાઓમાં $RNA$) ની હાજરી જે આનુવંશિક માહિતીનો સંગ્રહ અને વહન કરે છે,જે વૃદ્ધિ,વિકાસ અને પ્રજનનને સક્ષમ બનાવે છે.
$4$. ચયાપચયની મશીનરી: પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે રીબોઝોમ્સ,ઉર્જા ઉત્પાદન $(ATP)$ માટે કણાભસૂત્ર અને જૈવ રાસાયણિક માર્ગો માટે ઉત્સેચકો જેવી અંગિકાઓની હાજરી.
$5$. કાર્યનું વિભાજન: કોષીય હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે વિવિધ કોષીય અંગિકાઓ ચોક્કસ કાર્યો કરે છે (દા.ત.,પેકેજિંગ માટે ગોલ્ગી પ્રસાધન,સંશ્લેષણ માટે અંતઃકોષરસજાળ,પાચન માટે લાયસોઝોમ્સ).
$6$. પ્રજનન ક્ષમતા: વિભાજન પામવાની અને નવા કોષો ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા,જે જીવનની સાતત્યતાનો આધાર છે.

(N/A) રુડોલ્ફ વિર્ચો $(1855)$: તેમણે કોષવાદની પરિકલ્પનામાં સુધારો કરીને સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે,જેને 'Omnis cellula-e cellula' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(b)$ શ્લીડન અને શ્વાન: મેથિયાસ શ્લીડન $(1838)$ એ અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે. થિયોડોર શ્વાન $(1839)$ એ અહેવાલ આપ્યો કે પ્રાણી કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે સાથે મળીને કોષવાદ રજૂ કર્યો,જે જણાવે છે કે તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.

(B) $\Rightarrow$ રુડોલ્ફ વિરચોએ ($1855$ માં) સૌપ્રથમ સમજાવ્યું હતું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે.
$\Rightarrow$ તેમણે સ્લીડન અને શ્વાનના સિદ્ધાંતમાં સુધારો કરીને કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું હતું.
$\Rightarrow$ કોષવાદના બે મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ બધા જ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા છે.
$(ii)$ બધા જ કોષો અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે (Omnis cellula-e cellula).

(A) $PPLO$ (Pleuropneumonia-like organism),જેને માયકોપ્લાઝ્મા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનું કદ આશરે $0.1 \; \mu m$ હોય છે.
તે સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતો સૌથી નાનો જીવંત કોષ માનવામાં આવે છે.

(A) કોષવાદે તમામ સજીવોના જૈવિક બંધારણને સમજવા માટે એકીકૃત માળખું પૂરું પાડ્યું,જેમાં એ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું કે કોષ એ જીવનનો પાયાનો એકમ છે.
કોષને પાયાના એકમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરીને,તેણે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને કોષોની અંદર થતી આંતરિક પ્રક્રિયાઓ અને કાર્યાત્મક પદ્ધતિઓના અભ્યાસ તરફ દોર્યું.
જોકે $1839$ પહેલા પણ માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ થતો હતો,પરંતુ કોષવાદે સૂક્ષ્મદર્શક અભ્યાસોને એક ચોક્કસ હેતુ આપ્યો,જેનાથી કોષવિજ્ઞાનમાં પ્રગતિ થઈ.

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. લ્યુવેનહોક: તેમણે સૌપ્રથમ જીવંત કોષનું અવલોકન કર્યું અને તેનું વર્ણન કર્યું $(I)$.
$B$. રોબર્ટ બ્રાઉન: તેમણે કોષમાં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી $(III)$.
$C$. શ્લીડન: તેમણે નિષ્કર્ષ કાઢ્યો કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે $(IV)$.
$D$. શ્વાન: તેમણે જણાવ્યું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે $(II)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-I, B-III, C-IV, D-II$ છે.

(D) થિયોડોર સ્વાન,એક બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી,પ્રાણી કોષોનો અભ્યાસ કર્યો અને અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓ પરના તેમના અભ્યાસના આધારે એવું પણ તારણ કાઢ્યું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
સ્વાને એવી પૂર્વધારણા રજૂ કરી હતી કે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓનું શરીર કોષો અને કોષોની નીપજોનું બનેલું છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિધાનો $(i)$,$(ii)$ અને $(iii)$ સ્વાન સાથે સંબંધિત છે.

(A) "Omnis cellula-e cellula" નો ખ્યાલ રુડોલ્ફ વિર્ચો દ્વારા $1855$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. આ વિધાન કોષવાદનો એક પાયાનો ભાગ છે, જે સમજાવે છે કે નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોના વિભાજન દ્વારા બને છે (કોષ વંશાવળીનો સિદ્ધાંત).

(D) સામાન્ય બેક્ટેરિયાનું કદ $3 \; \mu m$ થી $5 \; \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
માયકોપ્લાઝ્મા એ સૌથી નાના જાણીતા કોષો છે,જેની લંબાઈ આશરે $0.3 \; \mu m$ હોય છે.
શાહમૃગનું ઈંડું એ સૌથી મોટો એકલ કોષ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) કોષને તમામ સજીવોનો પાયાનો,રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ કહેવામાં આવે છે કારણ કે કોષની સંપૂર્ણ રચના કરતાં ઓછું કંઈ પણ સ્વતંત્ર જીવનની ખાતરી આપતું નથી. આનો અર્થ એ છે કે કોઈ પણ સજીવને સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે ઓછામાં ઓછો એક સંપૂર્ણ કોષ હોવો જરૂરી છે.

(C) જૈવિક તંત્રો ઉદભવતા ગુણધર્મો (emergent properties) દર્શાવે છે. અંગિકાઓના ગુણધર્મો તેના આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ તે અંગિકાના આણ્વિય ઘટકો વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓના પરિણામ સ્વરૂપે ઉદભવે છે. તેવી જ રીતે,કોષીય અંગિકાઓના ગુણધર્મો તેના આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી પરંતુ તે અંગિકાના આણ્વિય ઘટકો વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓના પરિણામ સ્વરૂપે ઉદભવે છે. આ ઉદભવતા ગુણધર્મોનો સિદ્ધાંત જૈવિક સંગઠનના તમામ સ્તરો પર લાગુ પડે છે.

(A) 'કોષ' (cell) શબ્દ સૌપ્રથમ અંગ્રેજ વૈજ્ઞાનિક $Robert \ Hooke$ દ્વારા $1665$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે બુચ (cork) ના પાતળા છેદનું અવલોકન પ્રાથમિક માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ કર્યું હતું અને તેમાં નાના,પેટી જેવા ખાનાઓ જોયા હતા જે મઠના કોષો (cells) જેવા દેખાતા હતા,તેથી તેમણે તેને 'કોષ' (cell) નામ આપ્યું હતું.

(B) એકકોષીય સજીવો સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે સક્ષમ છે કારણ કે તેઓ એક જ કોષમાં જીવનના તમામ આવશ્યક કાર્યો કરે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે તેઓ સ્વતંત્ર રીતે જીવી શકે છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે કોષ એ જીવનનો પાયાનો એકમ છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે કોષવાદ મુજબ કોષની સંપૂર્ણ રચના વગર સ્વતંત્ર જીવન શક્ય નથી.
વિકલ્પ $B$ અસંગત છે કારણ કે એકકોષીય સજીવો તેમના એક જ કોષમાં શ્વસન,ઉત્સર્જન અને પ્રજનન જેવા તમામ આવશ્યક કાર્યો કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સક્ષમ હોય છે.

(C) એન્ટોનવાન લ્યુવોન હોક એવા પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા જેમણે પોતાના દ્વારા બનાવેલા માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કરીને બેક્ટેરિયા,પ્રોટોઝોઆ અને શુક્રકોષો જેવા જીવંત કોષોનું અવલોકન કર્યું અને તેનું વર્ણન કર્યું. રોબર્ટ હૂકને $1665$ માં કોષની શોધ કરવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે,પરંતુ તેમણે મૃત કોર્ક કોષોનું અવલોકન કર્યું હતું. રોબર્ટ બ્રાઉને કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી અને ફ્લેમિંગ પેનિસિલિનની શોધ માટે જાણીતા છે.

(C) કોષવાદ જણાવે છે કે તમામ સજીવો કોષોના બનેલા છે અને તમામ કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
વિષાણુઓને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.
તેમની પાસે કોષીય રચનાનો અભાવ હોય છે,કારણ કે તેમની પાસે કોષરસતર,કોષરસ કે રીબોઝોમ જેવા અંગિકાઓ હોતા નથી.
તેઓ માત્ર પ્રોટીન કવચ (કેપ્સિડ) ની અંદર બંધાયેલા આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ના બનેલા હોય છે.
તેઓ અકોષીય હોવાથી,કોષવાદ વિષાણુઓને લાગુ પડતો નથી.

(C) $1839$ માં,બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી થિયોડોર શ્વાને વિવિધ પ્રકારના પ્રાણી કોષોનો અભ્યાસ કર્યો અને અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓ પરના તેમના અભ્યાસના આધારે એવું પણ તારણ કાઢ્યું હતું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું એક વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
આના આધારે,શ્વાને એવી પૂર્વધારણા રજૂ કરી કે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના શરીર કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.

(B) $1838$ માં,જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મેથીયસ સ્લીડને મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું નિરીક્ષણ કર્યું અને અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે. આમ,તેમણે વનસ્પતિઓ માટે કોષવાદ રજૂ કર્યો હતો.

(D) '$Omnis cellula-e cellula$' વિધાન રુડોલ્ફ વિશો દ્વારા $1855$ માં આપવામાં આવ્યું હતું.
આ લેટિન શબ્દસમૂહનો અર્થ એ છે કે તમામ કોષો અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ ખ્યાલે કોષવાદને વધુ સ્પષ્ટ કર્યો,જે મૂળરૂપે મેથીયસ સ્લીડન અને થિયોડોર શ્વાન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો,અને સમજાવ્યું કે નવા કોષો કેવી રીતે બને છે.

(C) '$Omnis$ $cellula-e-cellula$' શબ્દસમૂહ $1855$ માં $Rudolf$ $Virchow$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેનો અર્થ થાય છે કે 'બધા જ કોષો પૂર્વ અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે'.
આ ખ્યાલ આધુનિક કોષવાદનો એક પાયાનો ભાગ છે,જે સમજાવે છે કે નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોના વિભાજન દ્વારા બને છે.

(C) $1$. મેથીયસ સ્લીડન $(1838)$ એ મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું નિરીક્ષણ કર્યું અને જણાવ્યું કે બધી વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી છે જે વનસ્પતિના પેશીઓ બનાવે છે. તેથી,$P-I$.
$2$. થીયોડોર શ્વાન $(1839)$ એ અહેવાલ આપ્યો કે પ્રાણી કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય સ્તર હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓના અભ્યાસના આધારે એવું પણ તારણ કાઢ્યું કે કોષદિવાલ એ વનસ્પતિ કોષનું આગવું લક્ષણ છે. તેથી,$Q-III$.
$3$. રુડોલ્ફ વિર્શો $(1855)$ એ સૌપ્રથમ સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે ($Omnis$ $cellula-e$ $cellula$). તેમણે સ્લીડન અને શ્વાનની પૂર્વધારણામાં સુધારો કરીને કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું. તેથી,$R-II$.
આમ,સાચી જોડ $(P-I), (Q-III), (R-II)$ છે.

(A) વિવિધ કોષોના કદ નીચે મુજબ છે:
$1$. માઈકોપ્લાઝમા એ સૌથી નાનો કોષ છે,જેની લંબાઈ આશરે $0.3 \ \mu m$ છે $(P-III)$.
$2$. બેક્ટેરિયા સામાન્ય રીતે $3-5 \ \mu m$ લંબાઈ ધરાવે છે $(Q-II)$.
$3$. માનવ રક્તકણ (RBCs) નો વ્યાસ આશરે $7 \ \mu m$ હોય છે $(R-I)$.
તેથી,સાચી જોડ $(P-III), (Q-II), (R-I)$ છે.

(C) સૌથી નાના કોષો $Mycoplasma$ (જેને $PPLO$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે, જેની લંબાઈ આશરે $0.3 \, \mu m$ હોય છે.
સૌથી મોટો એકલ કોષ શાહમૃગનું ઈંડું છે.
માનવ શરીરમાં સૌથી લાંબા કોષો ચેતાકોષો (neurons) છે.
તેથી, $P = Mycoplasma$, $Q = \text{શાહમૃગનું ઈંડું}$, અને $R = \text{ચેતાકોષ}$.

(C) $A.$ માયકોપ્લાઝ્મા ખરેખર સૌથી નાના જાણીતા કોષો છે અને તેમની લંબાઈ આશરે $0.3 \mu m$ છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B.$ સામાન્ય બેક્ટેરિયાનું કદ $3$ થી $5 \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$C.$ મનુષ્યના રક્તકણો (RBCs) નો વ્યાસ આશરે $7.0 \mu m$ હોય છે, ત્રિજ્યા નહીં. તેથી, તેમની ત્રિજ્યા $7.0 \mu m$ છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
આમ, $A$ અને $B$ સાચા છે અને $C$ ખોટું છે, તેથી "માત્ર $C$ ખોટું છે" તે સાચો વિકલ્પ છે.

(D) કોષવાદ મેથિયાસ શ્લેઈડન અને થિયોડોર શ્વાન દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યો હતો.
$1838$ માં,જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મેથિયાસ શ્લેઈડને મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું નિરીક્ષણ કર્યું અને જોયું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓ બનાવે છે.
$1839$ માં,બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી થિયોડોર શ્વાને અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સાથે મળીને,તેમણે કોષવાદ રજૂ કર્યો,જે જણાવે છે કે તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.

(B) સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
$1838$ માં, જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી $Matthias \ Schleiden$ એ મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું અવલોકન કર્યું અને જણાવ્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓ બનાવે છે.
આશરે તે જ સમયે $(1839)$, બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી $Theodor \ Schwann$ એ અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય આવરણ હોય છે જેને આજે '$\text{કોષરસસ્તર}$' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓ પરના તેમના અભ્યાસના આધારે એવું પણ તારણ કાઢ્યું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
આના આધારે, $Schwann$ એ એવી પૂર્વધારણા પ્રસ્તાવિત કરી કે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના શરીર કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.
આમ, $Schleiden$ અને $Schwann$ એ સાથે મળીને કોષવાદ (cell theory) રજૂ કર્યો હતો.