Cell theory and What is cell ? Questions in Gujarati

(D) વિવિધ સજીવોમાં કોષોનું કદ ખૂબ જ અલગ-અલગ હોય છે.
પ્રાણીકોષોમાં,શાહમૃગનો અંડકોષ સૌથી મોટો એકલ કોષ માનવામાં આવે છે.
તેનો વ્યાસ $15 \ cm$ સુધી હોઈ શકે છે.
તેની સરખામણીમાં,માનવ ચેતાકોષો એ માનવ શરીરના સૌથી લાંબા કોષો છે,પરંતુ શાહમૃગના અંડકોષની સરખામણીમાં કદ કે ઘનફળની દ્રષ્ટિએ તે સૌથી મોટા નથી.

(C) $\text{કોષ}$ ને તમામ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ માનવામાં આવે છે.
અણુઓ દ્રવ્યના પાયાના એકમો છે, પરંતુ તે જીવંત એકમો નથી.
પેશીઓ એ ચોક્કસ કાર્ય કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરતા કોષોનો સમૂહ છે.
ધાતુઓ અકાર્બનિક તત્વો છે અને તે જૈવિક એકમો નથી.

(B) વનસ્પતિ કોષની રચનાનો અભ્યાસ સામાન્ય રીતે ડુંગળીની છાલનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે. ડુંગળીની છાલ એ કોષોનું એક પાતળું અને પારદર્શક પડ છે જેને સ્લાઇડ પર સરળતાથી ગોઠવી શકાય છે. તે કોષદીવાલ,કોષકેન્દ્ર અને મોટી મધ્યસ્થ રસધાનીનું સ્પષ્ટ દ્રશ્ય પ્રદાન કરે છે,જે વનસ્પતિ કોષોની લાક્ષણિકતાઓ છે. ગાલના કોષોનો ઉપયોગ પ્રાણી કોષોના અભ્યાસ માટે થાય છે,જ્યારે ઓકની છાલ અને મકાઈના પર્ણ વધુ જટિલ હોય છે અને વનસ્પતિ કોષની મૂળભૂત રચનાના પ્રારંભિક સૂક્ષ્મદર્શક અવલોકન માટે ઓછા અનુકૂળ છે.

(A) પ્રયોગશાળામાં લાક્ષણિક પ્રાણીકોષનો અભ્યાસ કરવા માટે સામાન્ય રીતે મનુષ્યના ગાલના કોષોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$1$. ગાલના કોષો સરળતાથી મેળવી શકાય છે,જે મોઢાના અંદરના ભાગને હળવેથી ઘસીને પ્રાપ્ત થાય છે.
$2$. આ કોષો સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) હોય છે અને તેમાં પ્રાણીકોષના તમામ મૂળભૂત લક્ષણો જેવા કે કોષરસસ્તર,કોષરસ અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.
$3$. ડુંગળીની છાલનો ઉપયોગ વનસ્પતિ કોષોના અભ્યાસ માટે થાય છે,પ્રાણીકોષ માટે નહીં.
$4$. તેથી,સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ પ્રાણીકોષની રચના જોવા માટે ગાલના કોષો એ પ્રમાણિત પસંદગી છે.

(B) કોષોના કદમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે. માઈકોપ્લાઝમા સૌથી નાના કોષો છે (લગભગ $0.3 \ \mu m$ લંબાઈ). બૅક્ટેરિયા $3$ થી $5 \ \mu m$ હોઈ શકે છે. શાહમૃગનું ઈંડું એ સૌથી મોટો એકલ કોષ છે.

(B) $Mycoplasma$ (માઇક્રોપ્લાઝ્મા) એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે જે ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે. તેમની પાસે કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે અને તેઓ અનિયમિત આકારના (pleomorphic) હોય છે. તેમનું કદ આશરે $0.3 \ \mu m$ જેટલું હોય છે.

(A) કોષને તમામ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તમામ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ અને રચનાત્મક આયોજન કોષીય સ્તરે થાય છે.
બધા સજીવો કોષના બનેલા હોવાથી (કોષવાદ મુજબ),આ હકીકત સીધી રીતે સમજાવે છે કે શા માટે કોષને જીવનનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ માનવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $1665$ માં,રોબર્ટ હૂકે બૂચના પાતળા છેદનું અવલોકન કર્યું અને 'કોષ' (cell) શબ્દ પ્રયોજ્યો. તેથી,$(a)-(ii)$.
$2$. $1831$ માં,રોબર્ટ બ્રાઉને કોષમાં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી. તેથી,$(b)-(i)$.
$3$. $1838$ માં,મેથિયાસ સ્લાઈડને કોષવાદ રજૂ કર્યો. તેથી,$(c)-(iii)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(a)-(ii), (b)-(i), (c)-(iii)$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. રોબર્ટ બ્રાઉને $1831$ માં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી,રોબર્ટ હૂકે નહીં.
$2$. રોબર્ટ હૂકે $1665$ માં બૂચ (cork) ના પાતળા છેદનું અવલોકન કરીને કોષની શોધ કરી હતી.
$3$. થીઓડોર શ્વૉન એક બ્રિટીશ પ્રાણીશાસ્ત્રી હતા,જેમણે જણાવ્યું હતું કે કોષોની બહાર એક પાતળું પડ હોય છે જેને આજે 'કોષરસસ્તર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$4$. રુડોલ્ફ વિર્ચો (મેથિયસ સ્લીડન નહીં) એ પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે નવા કોષો પૂર્વઅસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોના વિભાજનથી સર્જાય છે ($Omnis$ $cellula-e$ $cellula$).
તેથી,'થીઓડોર શ્વૉન: બ્રિટીશ પ્રાણીશાસ્ત્રી' એ એકમાત્ર સાચી જોડ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. રોબર્ટ બ્રાઉને $1831$ માં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી.
$2$. રોબર્ટ હૂકે $1665$ માં બૂચના પાતળા છેદમાં નાના ખાના જેવી રચના જોઈ અને તેને 'કોષ' $(cell)$ નામ આપ્યું. આપેલા વિકલ્પમાં આ કાર્ય 'રોબર્ટસન' ને આભારી ગણાવ્યું છે જે ખોટું છે.
$3$. રુડોલ્ફ વિર્શોએ સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે ($Omnis$ $cellula-e$ $cellula$),જેણે કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું.
$4$. સિંગર અને નિકોલ્સને $1972$ માં કોષરસસ્તર માટે ફ્લૂઇડ મોઝેઇક મૉડેલ પ્રસ્તાવિત કર્યું હતું.

(B) કોષની શોધ સૌપ્રથમ અંગ્રેજ વૈજ્ઞાનિક $Robert \ Hooke$ દ્વારા $1665$ માં કરવામાં આવી હતી. તેમણે બુચ (cork) ના પાતળા છેદનું પ્રાથમિક સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ અવલોકન કર્યું અને મધપૂડા જેવી રચનાઓ જોઈ,જેને તેમણે 'કોષ' (cell) નામ આપ્યું.

(A) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(1)$ રોબર્ટ બ્રાઉને કોષમાં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી, તેથી $(1-S)$.
$(2)$ રુડોલ્ફ વિર્શોવે સૂચવ્યું હતું કે બધા કોષો અગાઉના કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે (Omnis cellula-e cellula), જેણે કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું હતું, તેથી $(2-P)$.
$(3)$ હંસ ક્રિશ્ચિયન ગ્રામે બેક્ટેરિયાને અલગ પાડવા માટે ગ્રામ અભિરંજન પદ્ધતિ વિકસાવી હતી, તેથી $(3-Q)$.
$(4)$ જે.ડી. રોબર્ટસને એકમ પટલ (unit membrane) સંકલ્પના રજૂ કરી હતી, જે સૂચવે છે કે તમામ કોષીય પટલો સમાન બંધારણ ધરાવે છે, તેથી $(4-R)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-S), (2-P), (3-Q), (4-R)$ છે.

(D) કોષને વિશ્વની અજાયબી માનવામાં આવે છે કારણ કે:
$1$. તે તમામ સજીવોનો પાયાનો બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
$2$. તે સ્વયં-પ્રજનન (કોષ વિભાજન) કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
$3$. તે આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ ધરાવે છે,જે એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં આનુવંશિક લક્ષણોના વહન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આપેલા ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(A) કોષ એ જીવનનો પાયાનો એકમ છે જે તમામ દેહધાર્મિક ક્રિયાઓ અને વિશિષ્ટ કાર્યો કરવા માટે સક્ષમ છે કારણ કે તેમાં જનીનદ્રવ્ય $(DNA)$ હોય છે.
આ જનીનદ્રવ્ય એક બ્લુપ્રિન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને કોષની અંદર ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓના નિયમન માટે જરૂરી સૂચનાઓ પૂરી પાડે છે.
જોકે આનુવંશિકતા,પ્રજનન અને શક્તિમાં રૂપાંતર એ કોષના મહત્વના કાર્યો છે,પરંતુ વિશિષ્ટ કાર્યો કરવાની ક્ષમતા મૂળભૂત રીતે કોષમાં સંગ્રહિત જનીનિક માહિતી દ્વારા નક્કી થાય છે.

(C) કોષવાદ,જે $Schleiden$ અને $Schwann$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો અને પાછળથી $Rudolf$ $Virchow$ દ્વારા સુધારવામાં આવ્યો હતો,તે જણાવે છે કે:
$1$. બધા જ સજીવો કોષ અને કોષની નીપજોના બનેલા છે.
$2$. કોષ સજીવનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ છે.
$3$. બધા જ કોષો પૂર્વ અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે ($Omnis$ $cellula-e$ $cellula$).
વિકલ્પ $C$ જણાવે છે કે કોષો વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જવાબદાર નથી,જે ખોટું છે કારણ કે બહુકોષીય સજીવોમાં વૃદ્ધિ અને વિકાસ મુખ્યત્વે કોષ વિભાજન અને વિભેદન દ્વારા થાય છે. તેથી,આ વિધાન કોષવાદ સાથે અસંગત છે.

(B) માનવ શરીર અસંખ્ય કોષોનું બનેલું છે. વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,એક સરેરાશ પુખ્ત માનવ શરીરમાં આશરે $10^{13}$ થી $10^{14}$ જેટલા કોષો હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10^{14}$ એ આ જૈવિક અંદાજનું સૌથી સચોટ નિરૂપણ છે.

(A) માનવ શરીર એક જટિલ બહુકોષીય સજીવ છે. વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,એક પુખ્ત માનવ શરીરમાં આશરે $10^{14}$ જેટલા કોષો હોય છે. આટલી મોટી સંખ્યામાં રહેલા કોષો વિવિધ પેશીઓ,અંગો અને અંગતંત્રોમાં વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખવા માટે વિશિષ્ટ કાર્યો કરે છે.

(A) માનવ શરીર અસંખ્ય કોષોનું બનેલું છે. વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,એક સરેરાશ પુખ્ત માનવ શરીરમાં આશરે $10^{13}$ થી $10^{14}$ જેટલા કોષો હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10^{14}$ એ પુખ્ત માનવ શરીરમાં કોષોની કુલ સંખ્યા માટે સૌથી વધુ સ્વીકૃત વૈજ્ઞાનિક અંદાજ છે.

(A) કોષને બધા જ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ માનવામાં આવે છે. તેનું કારણ એ છે કે તમામ સજીવો કોષોના બનેલા હોય છે અને જીવન માટે જરૂરી તમામ ચયાપચયની ક્રિયાઓ આ કોષોની અંદર જ થાય છે.

(C) કોષના લક્ષણો માત્ર તેના ભૌતિક બંધારણ દ્વારા જ નહીં,પરંતુ તેની અંદર થતી જટિલ આંતરક્રિયાઓ દ્વારા નક્કી થાય છે.
આમાં વિવિધ અંગિકાઓનું બંધારણીય આયોજન (જેમ કે કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,વગેરે) અને આ અંગિકાઓની અંદર થતી આણ્વીય પ્રક્રિયાઓ (જૈવ-રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,કોષની કાર્યાત્મક અને બંધારણીય ઓળખ તેના બંધારણીય ઘટકો અને તેની અંદર થતી આણ્વીય પ્રક્રિયાઓ બંનેનું પરિણામ છે.

(C) પેશીના ગુણધર્મો તેના બંધારણીય કોષોમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ તે કોષો વચ્ચે થતી આંતરક્રિયાના પરિણામે ઉદ્ભવે છે. તેવી જ રીતે,કોષીય અંગિકાઓના ગુણધર્મો તેના આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ અંગિકાના આણ્વિય ઘટકો વચ્ચેની આંતરક્રિયાને કારણે ઉદ્ભવે છે. તેથી,પેશીના ગુણધર્મો કોષના બંધારણ અને કોષો વચ્ચે થતી આંતરક્રિયા બંનેને સંબંધિત છે.

(B) બહુકોષીય સજીવોમાં જૈવિક આયોજન એક ક્રમિક માળખું અનુસરે છે।
$1$. જીવનનો પાયાનો એકમ $\text{કોષ}$ છે।
$2$. ચોક્કસ કાર્ય કરતા સમાન કોષોના સમૂહને $\text{પેશી}$ કહેવાય છે।
$3$. ચોક્કસ કાર્ય કરવા માટે વિવિધ પેશીઓ ભેગી મળીને $\text{અંગ}$ બનાવે છે।
$4$. જટિલ શારીરિક કાર્યો કરવા માટે વિવિધ અંગો સાથે મળીને $\text{અંગતંત્ર}$ બનાવે છે।
$5$. વિવિધ અંગતંત્રોના સંકલનથી સંપૂર્ણ $\text{સજીવ}$ બને છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $\text{કોષો} \rightarrow \text{પેશીઓ} \rightarrow \text{અંગો} \rightarrow \text{અંગતંત્રો} \rightarrow \text{સજીવ}$ છે।

(B) સૂક્ષ્મદર્શી અભ્યાસમાં એવી જૈવિક રચનાઓની તપાસ કરવામાં આવે છે જે નરી આંખે જોઈ શકાતી નથી.
જૈવિક સંગઠનના ક્રમમાં,$\text{કોષો}$ અને $\text{પેશીઓ}$ ના સ્તરોનો અભ્યાસ સામાન્ય રીતે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર (microscope) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$\text{અંગતંત્રો}$,$\text{સજીવ}$,$\text{વસતિઓ}$ અને $\text{જીવસમાજ}$ એ સંગઠનના સ્થૂળ (macroscopic) સ્તરો છે,જેના સામાન્ય નિરીક્ષણ માટે સૂક્ષ્મદર્શી અભ્યાસની જરૂર પડતી નથી.

(B) સજીવોનું જૈવિક સંગઠન એક શ્રેણીબદ્ધ માળખાને અનુસરે છે।
સૌથી પાયાના સ્તરે, જીવનનું સંગઠન $\text{કોષીય}$ સ્તરે થાય છે, જેને જીવનનો મૂળભૂત બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમ માનવામાં આવે છે।
જોકે અણુઓ (જેમ કે $DNA$, $\text{પ્રોટીન}$) એ જીવનના નિર્માણના ઘટકો છે, પરંતુ $\text{કોષીય}$ સ્તર એ સૌથી નીચલું સ્તર છે જ્યાં જીવનના ગુણધર્મો (જેમ કે ચયાપચય અને પ્રજનન) સંપૂર્ણપણે અભિવ્યક્ત થાય છે।
તેથી, સાચો જવાબ $\text{કોષીય}$ સ્તર છે।

(A) જૈવિક સંગઠનના સ્તરોમાં,અંગિકાઓ એ કોષની અંદરની વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે ચોક્કસ કાર્યો કરે છે. જ્યારે આ અંગિકાઓ (જેમ કે કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,રિબોઝોમ્સ,વગેરે) એકબીજા સાથે સંકલિત થઈને કોષરસપટલની અંદર કાર્ય કરે છે,ત્યારે તે $Cell$ (કોષ) બનાવે છે. તેથી,કોષ એ જીવનનો પાયાનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ છે.

(C) જૈવિક સંગઠન પરમાણુઓ અને અણુઓથી શરૂ થઈને જીવાવરણ સુધીની શ્રેણીબદ્ધ કક્ષા ધરાવે છે।
અણુઓ અને પરમાણુઓ નિર્જીવ રાસાયણિક ઘટકો છે।
અંગિકાઓ એ કોષની અંદરની રચનાઓ છે જે ચોક્કસ કાર્યો કરે છે, પરંતુ તે સ્વતંત્ર રીતે સજીવ એકમ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવી શકતી નથી।
$\text{કોષ}$ એ જીવનનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે। તે સંગઠનનું સૌથી નાનું સ્તર છે જે સજીવના તમામ લક્ષણો જેવા કે ચયાપચય, વૃદ્ધિ અને પ્રજનન દર્શાવે છે।
તેથી, $\text{કોષ}$ એ જૈવિક સંગઠનનું પ્રથમ સ્તર છે જેને સજીવ એકમ ગણવામાં આવે છે।

(B) જૈવિક સંગઠનનો ક્રમ સૌથી સરળ સ્તરથી શરૂ થઈને સૌથી જટિલ સ્તર સુધી જાય છે.
સજીવોમાં આ ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. મહાઅણુઓ (જેમ કે પ્રોટીન, ન્યુક્લિક એસિડ) કોષીય બંધારણનો પાયો રચે છે.
$2$. કોષ એ જીવનનો પાયાનો એકમ છે.
$3$. પેશી એ ચોક્કસ કાર્ય કરતા કોષોનો સમૂહ છે.
$4$. અંગો એ પેશીઓમાંથી બનેલી રચનાઓ છે.
$5$. અંગતંત્ર એ સાથે મળીને કામ કરતા અંગોનો સમૂહ છે.
$6$. દેહ (સજીવ) એ સંપૂર્ણ વ્યક્તિગત એકમ છે.
તેથી, $\text{મહાઅણુ} \rightarrow \text{કોષ} \rightarrow \text{અંગતંત્ર} \rightarrow \text{દેહ}$ એ સંગઠનનો સાચો ક્રમ છે.

(A) કોષોના ગુણધર્મો કોષની અંગિકાઓમાં રહેલા આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ તે અંગિકાના આણ્વિય ઘટકો વચ્ચે થતી આંતરક્રિયાઓના પરિણામે ઉદ્ભવે છે. તેવી જ રીતે,કોષીય અંગિકાઓના ગુણધર્મો પણ અંગિકાઓના આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ તે અંગિકાના આણ્વિય ઘટકો વચ્ચે થતી આંતરક્રિયાઓના પરિણામે ઉદ્ભવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) કોષને તમામ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
જોકે $DNA$,$RNA$ અને પ્રોટીન આવશ્યક જૈવિક મહાઅણુઓ છે,પરંતુ તેઓ સ્વતંત્ર રીતે ચયાપચય,પ્રજનન અને હોમિયોસ્ટેસિસ જેવી તમામ જીવન પ્રક્રિયાઓ કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા નથી.
તેથી,કોષ એ સૌથી નાનો એકમ છે જે જીવનના કાર્યોને સ્વતંત્ર રીતે કરી શકે છે.

(A) કોષના ગુણધર્મો કોષના આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી,પરંતુ તે કોષના બંધારણીય ઘટકો વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓને પરિણામે ઉદ્ભવે છે. આ ઉભરી આવતા ગુણધર્મોનો સિદ્ધાંત જૈવિક સંગઠનના તમામ સ્તરો પર લાગુ પડે છે,કોષીય સ્તરથી લઈને સજીવના સ્તર સુધી.

(D) કોષવિજ્ઞાન એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે વનસ્પતિ અને પ્રાણી કોષોની રચના અને કાર્ય સાથે સંબંધિત છે.
પેશીઓ એ એકસાથે કામ કરતા કોષોના સમૂહથી બનેલી હોવાથી,કોષવિજ્ઞાન પેશીઓની રચના અને કાર્યને સમજવા માટેનો પાયો પણ પૂરો પાડે છે.
તેથી,કોષવિજ્ઞાન હેઠળ કોષો અને પેશીઓ બંનેનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

(B) બહુકોષીય સજીવોમાં જૈવિક આયોજન એક શ્રેણીબદ્ધ માળખાને અનુસરે છે।
$1$. જીવનનો પાયાનો એકમ $\text{કોષ}$ છે।
$2$. સમાન કાર્ય કરતા કોષોના સમૂહને $\text{પેશી}$ કહે છે।
$3$. વિવિધ પેશીઓ ભેગી મળીને $\text{અંગ}$ બનાવે છે।
$4$. વિવિધ અંગો સાથે મળીને $\text{અંગતંત્ર}$ બનાવે છે।
$5$. તમામ અંગતંત્રોના સંકલનથી સંપૂર્ણ $\text{સજીવ}$ (દેહ) બને છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $\text{કોષ } \to \text{પેશી } \to \text{અંગ } \to \text{અંગતંત્ર } \to \text{સજીવ}$ છે।

(B) જૈવિક સંગઠનનું શ્રેણીબદ્ધ માળખું આણ્વિય સ્તરથી શરૂ થાય છે।
અંગિકાઓ એ કોષની અંદર રહેલી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે ચોક્કસ કાર્યો કરે છે।
વિવિધ અંગિકાઓના સંકલન અથવા સમન્વયથી એક કાર્યક્ષમ $\text{કોષ}$ (Cell) ની રચના થાય છે।
તેથી, સાચો જવાબ $\text{કોષ}$ છે।

(B) પરમાણુઓ દ્રવ્યના પાયાના એકમો છે. તેમનું કદ $10^{-10} \, m$ (એંગસ્ટ્રોમ સ્કેલ) ના ક્રમનું હોય છે. તેઓ દ્રશ્ય પ્રકાશની તરંગલંબાઇ કરતા ઘણા નાના હોવાથી, તેમને સામાન્ય પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર વડે પણ જોઈ શકાતા નથી. તેથી, તેમને ઉપસૂક્ષ્મદર્શી (sub-microscopic) કણો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) જૈવિક સંગઠન પરમાણુઓ અને અણુઓથી શરૂ થાય છે, જે મેક્રોમોલેક્યુલ્સ બનાવે છે। આ અણુઓ ભેગા મળીને અંગિકાઓ બનાવે છે, જે કોષના કાર્યાત્મક ઘટકો છે। $\text{કોષ}$ એ જીવનનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે। તે સંગઠનનું સૌથી નાનું સ્તર છે જે જીવનના તમામ લક્ષણો જેવા કે ચયાપચય, પ્રજનન અને હોમિયોસ્ટેસિસ દર્શાવે છે। તેથી, કોષને જૈવિક સંગઠનનું પ્રથમ સ્તર માનવામાં આવે છે જે ખરેખર જીવંત છે।

(B) રસાયણવિજ્ઞાનમાં,અણુને દ્રવ્યનો પાયાનો એકમ માનવામાં આવે છે અને તે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ અને ગુણધર્મોને સમજવા માટેનો આધાર છે. તેવી જ રીતે,જીવવિજ્ઞાનમાં,કોષ એ તમામ સજીવોનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે. ચયાપચયથી લઈને પ્રજનન સુધીની તમામ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ કોષની અંદર થાય છે અથવા તેના દ્વારા સંચાલિત થાય છે. તેથી,જીવવિજ્ઞાનની સમજૂતી માટે કોષ મુખ્ય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. જૈવિક સંગઠનની શરૂઆત સબમાઇક્રોસ્કોપિક આણ્વીય સ્તરેથી થાય છે.
આણ્વીય એસેમ્બલી એ આણ્વીય એકમોના મોટા,સંગઠિત સમૂહો છે જે અંગિકાઓના ભાગો બનાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એક સામાન્ય મેક્રોમોલેક્યુલર એસેમ્બલી માઇક્રોટ્યુબ્યુલ છે,જે કોષના બંધારણને જાળવી રાખવા અને કોષના હલનચલન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
કોષ (પ્લાઝ્મા) પટલ,જે ઘણી અંગિકાઓ અને કોષને ઘેરી લે છે,તે પણ એક અત્યંત સંગઠિત આણ્વીય એસેમ્બલી છે.

(B) : માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કોષીય રચનાઓના અભ્યાસ માટે થાય છે. તેનો ઉપયોગ નાની વસ્તુઓને મોટી કરીને જોવા માટે થાય છે. ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપમાં,ઇલેક્ટ્રોનના ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા કિરણોને ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક લેન્સ દ્વારા કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે. તે ઉચ્ચ વિભેદન શક્તિ સાથે ખૂબ જ નાની વિગતોને મોટી કરીને જોઈ શકે છે. વધેલી રિઝોલ્યુશન (વિભેદન) ઇલેક્ટ્રોન બીમની ટૂંકી તરંગલંબાઇને કારણે પ્રાપ્ત થાય છે.

(A) કોષીય અંગિકાઓના ગુણધર્મો અંગિકાના આણ્વિય ઘટકોમાં હાજર હોતા નથી. તેના બદલે,આ ગુણધર્મો અંગિકાના આણ્વિય ઘટકો વચ્ચે થતી આંતરક્રિયાઓના પરિણામે ઉદ્ભવે છે. ઉભરી આવતા ગુણધર્મો (Emergent properties) નો આ સિદ્ધાંત જૈવિક તંત્રની પાયાની લાક્ષણિકતા છે,જ્યાં સમગ્ર તંત્ર તેના ભાગોના સરવાળા કરતાં વધુ હોય છે.

(A) જૈવિક સંગઠનના ક્રમમાં, કોષો ભેગા મળીને પેશીઓ બનાવે છે. આ પેશીઓ પછી ભેગી મળીને $\text{અંગો}$ (Organs) બનાવે છે. તેથી, અંગો એ પેશીઓ દ્વારા આયોજિત રચનાઓ છે.

(A) એકકોષી સજીવો એક જ કોષના બનેલા હોય છે જે જીવનની તમામ આવશ્યક ક્રિયાઓ કરે છે.
$(i)$ તેઓ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે સક્ષમ છે કારણ કે એક કોષ તમામ જરૂરી જૈવિક પ્રક્રિયાઓ કરી શકે છે.
$(ii)$ તેઓ અંગોનો વિકાસ કરતા નથી,કારણ કે અંગો બહુકોષીય સજીવોમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ પેશીઓના બનેલા હોય છે.
$(iii)$ તેઓ જીવન ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી તમામ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ,જેમ કે શ્વસન,પાચન અને ઉત્સર્જન,એક જ કોષની અંદર કરે છે.
$(iv)$ તેઓ પેશીઓની રચના કરતા નથી,કારણ કે પેશીઓ એ સમાન કોષોનો સમૂહ છે જે સાથે મળીને કાર્ય કરે છે,જે બહુકોષીય સજીવોની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,વિધાનો $(i)$ અને $(iii)$ સાચા છે.

(C) બહુકોષીય સજીવોમાં,જૈવિક આયોજનનું સ્તર એક પદાનુક્રમિક માળખું અનુસરે છે.
$1$. કોષો એ જીવનના મૂળભૂત બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
$2$. ચોક્કસ કાર્ય કરતા સમાન કોષોના સમૂહને પેશી કહેવામાં આવે છે.
$3$. ચોક્કસ કાર્ય કરવા માટે એકસાથે ગોઠવાયેલી વિવિધ પેશીઓ અંગ બનાવે છે.
$4$. જટિલ જીવન પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે એકસાથે કામ કરતા વિવિધ અંગો શરીર (અંગતંત્ર સ્તર) બનાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: કોષો $\rightarrow$ પેશીઓ $\rightarrow$ અંગો $\rightarrow$ શરીર.

(C) એકકોષી સજીવો એક જ કોષના બનેલા હોય છે.
કોષવાદ મુજબ,એક કોષ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવવા માટે સક્ષમ છે અને જીવનના તમામ આવશ્યક કાર્યો કરી શકે છે.
તેથી,'પરાવલંબી અસ્તિત્વ' વાળું વિધાન ખોટું છે કારણ કે એકકોષી સજીવો સ્વાવલંબી હોય છે અને તેમના અસ્તિત્વ માટે અન્ય કોષો પર આધાર રાખતા નથી.

(C) $1838$ માં,જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મેથિયાસ સ્લીડને મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું પરીક્ષણ કર્યું અને અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિની પેશીઓ બનાવે છે. આ અવલોકન કોષવાદના વિકાસમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.

(C) કોષવાદ સૌપ્રથમ મેથિયાસ શ્લેઈડન અને થિયોડોર શ્વાન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે,તે સમજાવી શક્યા ન હતા કે નવા કોષો કેવી રીતે બને છે. $1855$ માં,રુડોલ્ફ વિરચોએ કોષવાદમાં સુધારો કર્યો અને સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે (Omnis cellula-e cellula). આ સુધારાએ કોષવાદને તેનું અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું.

(A) $1855$ માં,રુડોલ્ફ વિરચોએ સૌપ્રથમ સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે. આ ખ્યાલ 'Omnis cellula-e cellula' તરીકે પ્રખ્યાત છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કોષોનું કદ વિવિધ સજીવોમાં નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોય છે.
$PPLO$ (પ્લ્યુરો ન્યુમોનિયા-લાઈક ઓર્ગેનિઝમ્સ) અને $Mycoplasma$ એ સૌથી નાના જાણીતા કોષોમાંના એક છે.
શાહમૃગનું ઈંડું એ સૌથી મોટો અલગ કોષ માનવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) કોષને તમામ સજીવોનો પાયાનો બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. જોકે $DNA$,રસધાની અને કોષરસ જેવા ઘટકો કોષની અંદર અસ્તિત્વ ધરાવે છે,પરંતુ તેમને સ્વતંત્ર જીવંત એકમો ગણવામાં આવતા નથી. તેથી,કોષ એ સૌથી નાનો એકમ છે જે તમામ જીવન પ્રક્રિયાઓ સ્વતંત્ર રીતે કરી શકે છે.

(A) કોષવાદ મેથિયાસ શ્લેઈડન અને થિયોડોર શ્વાન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો। $1838$ માં, જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મેથિયાસ શ્લેઈડને મોટી સંખ્યામાં વનસ્પતિઓનું નિરીક્ષણ કર્યું અને જણાવ્યું કે બધી વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓ બનાવે છે। લગભગ તે જ સમયે, $1839$ માં, બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી થિયોડોર શ્વાને વિવિધ પ્રકારના પ્રાણી કોષોનો અભ્યાસ કર્યો અને અહેવાલ આપ્યો કે કોષોની બહાર એક પાતળું પડ હોય છે જેને આજે '$\text{કોષરસસ્તર}$' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે। તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓ પરના તેમના અભ્યાસના આધારે એવું પણ તારણ કાઢ્યું હતું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે। આના આધારે, શ્વાને એવી પૂર્વધારણા રજૂ કરી કે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના શરીર કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે।

(D) થિયોડોર શ્વાન $(1839)$ એક જર્મન પ્રાણીશાસ્ત્રી હતા, જેમણે વિવિધ પ્રકારના પ્રાણી કોષોનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે કોષો એક પાતળા બાહ્ય સ્તર ધરાવે છે, જેને આજે '$\text{કોષરસસ્તર}$' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે વનસ્પતિ પેશીઓ પરના તેમના અભ્યાસના આધારે એવું પણ તારણ કાઢ્યું હતું કે કોષદીવાલની હાજરી એ વનસ્પતિ કોષોનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે. આના આધારે, શ્વાને એવી પૂર્વધારણા રજૂ કરી હતી કે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના શરીર કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.