Cell membrane Questions in Gujarati

(C) કોષરસસ્તર લિપિડના દ્વિસ્તર,અંતર્ગત પ્રોટીન અને બહિર્ગત પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
બહિર્ગત પ્રોટીન (જેને બાહ્ય પ્રોટીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) લિપિડના દ્વિસ્તરની સપાટી પર આવેલા હોય છે અને તે નિર્બળ સ્થિત-વિદ્યુત આકર્ષણ બળો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
આ નિર્બળ આંતરક્રિયાઓને કારણે,બહિર્ગત પ્રોટીનને લિપિડના દ્વિસ્તરના બંધારણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર સરળતાથી દૂર કરી શકાય છે.
તેની સામે,અંતર્ગત પ્રોટીન (આંતરિક પ્રોટીન) અંશતઃ અથવા સંપૂર્ણપણે પટલમાં ખૂંપેલા હોય છે અને તેમને દૂર કરવા મુશ્કેલ છે.

(B) ફ્લુઈડ મોઝેઈક મોડેલ $1972$ માં $S.J.$ $Singer$ અને $G.L.$ $Nicolson$ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ મોડેલ કોષરસસ્તરને એક અર્ધ-પ્રવાહી રચના તરીકે વર્ણવે છે જેમાં પ્રોટીન ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિ-સ્તરમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ સૌથી વધુ સ્વીકૃત મોડેલ છે કારણ કે તે કોષરસસ્તરની બંધારણીય અખંડિતતા અને તેની ગતિશીલ પ્રકૃતિ (પ્રવાહીતા) બંનેને સમજાવે છે,જે કોષની વૃદ્ધિ,સ્ત્રાવ,અંતઃકોષાવશોષણ અને કોષ વિભાજન જેવી પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી છે.

(A) જે.ડી. રોબર્ટસન દ્વારા પ્રસ્તાવિત એકમ પટલ સંકલ્પના સૂચવે છે કે તમામ કોષીય પટલો એક સમાન બંધારણ ધરાવે છે. આ મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ બે પ્રોટીન સ્તરોની વચ્ચે આવેલા મધ્યસ્થ લિપિડ દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે. આ પ્રોટીન સ્તરો અસમસ્તર હોય છે,જેનો અર્થ એ છે કે પટલની બહારની સપાટી પરના પ્રોટીનનું બંધારણ અથવા ગોઠવણી તેની અંદરની સપાટી કરતા અલગ હોય છે.

(C) $Na^+-K^+$ પંપ એ કોષરસપટલનું એક પ્રોટીન છે જે આયનોને તેમના સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન કરાવે છે.
તેને કોષની બહાર $3$ $Na^+$ આયનો અને કોષની અંદર $2$ $K^+$ આયનોને પંપ કરવા માટે $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
આ વહન સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં થતું હોવાથી અને તેમાં ચયાપચયની ઉર્જાની જરૂર પડતી હોવાથી,તેને સક્રિય વહન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) સિંગર અને નિકોલસન દ્વારા $1972$ માં આપવામાં આવેલ ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસપટલ એક અર્ધતરલ રચના ધરાવે છે.
આ અર્ધતરલ પ્રકૃતિ મુખ્યત્વે દ્વિસ્તરમાં લિપિડ અને પ્રોટીનની પાર્શ્વિય ગતિને કારણે હોય છે.
પટલની સ્થિરતા અને તરલતા લિપિડની પૂંછડીઓ અને પટલના પ્રોટીનના જલવિતરાગી ભાગો વચ્ચેના જલવિતરાગી આકર્ષણ (hydrophobic interactions) દ્વારા જળવાય છે.
આ આકર્ષણ પટલને લવચીક અને ગતિશીલ રાખે છે,જે કોષની વૃદ્ધિ,સ્ત્રાવ,અંતઃગ્રહણ અને કોષ વિભાજન માટે આવશ્યક છે.

(C) કોષરસસ્તર (પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેન) મુખ્યત્વે લિપિડ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
સિંગર અને નિકોલસન દ્વારા પ્રસ્તાવિત ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તર અને તેમાં ખૂંપેલા પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
લિપિડ અણુઓ સ્તરમાં એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેમના ધ્રુવીય શીર્ષ બહારની તરફ અને જલવિરાગી પૂંછડીઓ અંદરની તરફ હોય છે.
આ લિપિડના દ્વિસ્તરમાં પ્રોટીન અંતર્ગત અથવા પરિઘવર્તી પ્રોટીન તરીકે હાજર હોય છે.

(C) કોષરસસ્તર લિપિડના દ્વિસ્તર (bilayer) નું બનેલું હોય છે.
દરેક લિપિડ અણુ ઉભયગુણી (amphipathic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં ધ્રુવીય જલાનુરાગી (પાણીને પસંદ કરતું) માથું અને અધ્રુવીય જલવિતરાગી (પાણીથી દૂર રહેતી) પૂંછડી હોય છે.
દ્વિસ્તરની રચનામાં,ધ્રુવીય જલાનુરાગી માથાં જલીય પર્યાવરણ (બહારની સપાટી અને અંદરનો કોષરસ) તરફ ગોઠવાયેલા હોય છે,જ્યારે અધ્રુવીય જલવિતરાગી પૂંછડીઓ પટલની અંદરની તરફ ગોઠવાયેલી હોવાથી જલીય પર્યાવરણથી સુરક્ષિત રહે છે.

(A) એકમ પટલ (Unit Membrane) સંકલ્પના $J.D. Robertson$ દ્વારા $1959$ માં રજૂ કરવામાં આવી હતી.
આ સંકલ્પના મુજબ,તમામ કોષીય પટલો (કોષરસપટલ અને અંગિકાઓના પટલ) સમાન ત્રિ-સ્તરીય બંધારણ ધરાવે છે,જેમાં બે પ્રોટીન સ્તરોની વચ્ચે લિપિડનું દ્વિ-આણ્વીય સ્તર આવેલું હોય છે.

(B) કોષરસસ્તરનું $Fluid-Mosaic$ મોડેલ $S.J. Singer$ અને $G.L. Nicolson$ દ્વારા $1972$ માં આપવામાં આવ્યું હતું. આ મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એક અર્ધ-પ્રવાહી રચના છે જેમાં પ્રોટીન ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિ-સ્તરમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(D) કોષરસસ્તરને $Selectively \ permeable$ (પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ) પટલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે તમામ પદાર્થોને તેમાંથી પસાર થવા દેતું નથી.
તે કોષની જરૂરિયાતોને આધારે અમુક ચોક્કસ અણુઓ અથવા આયનોને કોષની અંદર અને બહાર અવરજવર કરવા દે છે,જ્યારે અન્ય અણુઓની અવરજવરને રોકે છે.
જ્યારે 'અર્ધપ્રવેશશીલ' (semi-permeable) એવા પટલ માટે વપરાય છે જે ફક્ત દ્રાવક (જેમ કે પાણી) ના અણુઓને પસાર થવા દે છે,ત્યારે 'પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ' એ કોષરસસ્તરની ચોક્કસ દ્રાવ્યોના વહનને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા માટે વધુ સચોટ જૈવિક શબ્દ છે.

(D) $1972$ માં $Singer$ અને $Nicolson$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત ફ્લુઇડ-મોઝેઇક મૉડેલ મુજબ,કોષરસપટલ વિવિધ ઘટકોનો બનેલો છે.
આ મૉડેલ અનુસાર,કોષરસપટલ મુખ્યત્વે ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરનો બનેલો છે.
આ દ્વિસ્તરમાં વિવિધ પ્રોટીન આવેલા હોય છે,જેમને અંતર્ગત (integral) પ્રોટીન,જે પટલની આરપાર હોય છે,અથવા બહિર્ગત (peripheral/extrinsic) પ્રોટીન,જે સપાટી પર જોડાયેલા હોય છે,તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,કોષરસપટલની રચનામાં ફૉસ્ફોલિપિડ,બહિર્ગત પ્રોટીન અને અંતર્ગત પ્રોટીનનો સમાવેશ થાય છે.

(A) કોષરસપટલ (જેને કોષરસસ્તર પણ કહેવાય છે) એ પ્રાણીકોષોમાં કોષરસની સૌથી બહારની સીમા છે. વનસ્પતિ કોષોમાં,તે કોષદીવાલની અંદરની તરફ આવેલું હોય છે. તે પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ તરીકે કાર્ય કરે છે જે કોષની અંદર અને બહાર પદાર્થોની અવરજવરનું નિયમન કરે છે.

(C) કોષપટલ મુખ્યત્વે લિપિડ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષપટલ લિપિડના દ્વિસ્તર અને તેમાં ખૂંપેલા પ્રોટીનનું બનેલું છે.
તેથી,લિપિડ અને પ્રોટીન બંને કોષપટલના બંધારણના આવશ્યક ઘટકો છે.

(B) કોષરસપટલ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે.
દરેક ફોસ્ફોલિપિડ અણુ એક ધ્રુવીય માથું અને બે અધ્રુવીય પૂંછડીઓ ધરાવે છે.
ધ્રુવીય માથું જલાનુરાગી (પાણી પ્રત્યે આકર્ષણ ધરાવતું) હોય છે,જે કોષની બહાર અને અંદરના જલીય માધ્યમ તરફ રહે છે.
અધ્રુવીય પૂંછડીઓ જલવિતરાગી (પાણીથી દૂર રહેતી) હોય છે અને તે પટલની અંદરની તરફ ગોઠવાયેલી હોય છે.
તેથી,લિપિડ અણુનું બહારની તરફનું માથું ધ્રુવીય અને જલાનુરાગી હોય છે.

(A) કોષરસસ્તર પ્રોટીન અને લિપિડનું બનેલું હોય છે. તેને અલગ કરવાની સરળતાના આધારે,પટલીય પ્રોટીનને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પરિઘીય પ્રોટીન: આ પ્રોટીન પટલની સપાટી પર આવેલા હોય છે અને તેને સરળતાથી અલગ કરી શકાય છે.
$2$. અંતર્ગત પ્રોટીન: આ પ્રોટીન પટલમાં આંશિક અથવા સંપૂર્ણ રીતે ખૂંપેલા હોય છે અને તેને અલગ કરવા મુશ્કેલ છે.
તેથી,સપાટી સાથે જોડાયેલા પ્રોટીનને પરિઘીય પ્રોટીન કહેવામાં આવે છે.

(C) એકમ પટલ (Unit Membrane) સંકલ્પના $1959$ માં $J.D. Robertson$ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી.
આ સંકલ્પના મુજબ,તમામ કોષીય પટલો (કોષરસ પટલ અને અંગિકાઓના પટલ) સમાન ત્રિ-સ્તરીય બંધારણ ધરાવે છે,જેમાં બે પ્રોટીન સ્તરોની વચ્ચે લિપિડનું દ્વિ-સ્તર આવેલું હોય છે.

(D) કોષરસસ્તર માટેનું સૌથી વધુ સ્વીકૃત મૉડેલ 'ફ્લુઈડ મોઝેક મૉડેલ' (Fluid Mosaic Model) છે.
આ મૉડેલ $1972$ માં એસ. જે. સિંગર ($S$.$J$. Singer) અને ગાર્થ એલ. નિકોલ્સન (Garth $L$. Nicolson) દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું.
આ મૉડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ લિપિડ અને પ્રોટીનનું બનેલું અર્ધ-પ્રવાહી બંધારણ છે.
તેથી,સિંગર અને નિકોલ્સન બંને આ મૉડેલના પ્રસ્તાવક છે.

(D) કોષરસસ્તર માટેનું ફ્લુઇડ મોઝેક મૉડેલ (Fluid mosaic model) $1972$ માં એસ. જે. સિંગર અને જી. એલ. નિકોલસન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મૉડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરમાં પ્રોટીનના મોઝેક જેવી રચના ધરાવતું પ્રવાહી સ્વરૂપ છે.

(C) સિંગર અને નિકોલસન દ્વારા $1972$ માં પ્રસ્તાવિત ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસપટલને અર્ધતરલ અને ક્રિયાત્મક રીતે ગતિશીલ રચના તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.
તે લિપિડના દ્વિ-સ્તરની બનેલી હોય છે જેમાં પ્રોટીન આવેલા હોય છે,જે અણુઓની પાર્શ્વિય ગતિશીલતાને મંજૂરી આપે છે,જે તેને અર્ધતરલ પ્રકૃતિ આપે છે.
આ તરલતા કોષની વૃદ્ધિ,આંતરકોષીય જોડાણોનું નિર્માણ,સ્ત્રાવ,અંતઃકોષાવશોષણ (endocytosis) અને કોષ વિભાજન માટે આવશ્યક છે.

(C) કોષરસપટલ લિપિડના દ્વિ-સ્તરનું બનેલું હોય છે,જેમાં લિપિડ્સ ઉભયગુણી (amphipathic) હોય છે,એટલે કે તેમની પાસે જલાનુરાગી (ધ્રુવીય) શીર્ષ અને જલવિતરાગી (અધ્રુવીય) પૂંછડીઓ હોય છે. પ્રોટીન આ લિપિડના દ્વિ-સ્તરમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. લિપિડની જલવિતરાગી પૂંછડીઓ અને અંતર્ગત પટલ પ્રોટીનના જલવિતરાગી ભાગો વચ્ચેનું જોડાણ મુખ્યત્વે જલવિતરાગી આંતરક્રિયાઓ (hydrophobic interactions) દ્વારા થાય છે. આ આંતરક્રિયાઓ કોષરસપટલની સ્થિરતા અને બંધારણીય અખંડિતતા માટે આવશ્યક છે.

(B) કોષરસપટલ (Plasma membrane) ને પસંદગીમાન અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે માત્ર અમુક ચોક્કસ અણુઓ અથવા આયનોને જ પસાર થવા દે છે,જ્યારે અન્યને અટકાવે છે.
$1$. રસધાની પટલ એ રસધાનીની આસપાસનું પટલ છે.
$2$. કોષદીવાલ સામાન્ય રીતે મોટાભાગના પદાર્થો માટે પ્રવેશશીલ હોય છે.
$3$. સુબેરીનયુક્ત કોષદીવાલ પાણી અને વાયુઓ માટે અપ્રવેશશીલ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ કોષરસપટલ છે.

(D) $Na^+/K^+$ પંપ એ કોષરસસ્તરનું પ્રોટીન છે જે $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને આયનોને તેમના સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન કરાવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે $3$ $Na^+$ આયનોને કોષની બહાર અને $2$ $K^+$ આયનોને કોષની અંદર પંપ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં પદાર્થોને સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ ખસેડવા માટે ઉર્જાની જરૂર પડતી હોવાથી,તેને સક્રિય વહન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) એકમપટલ (unit membrane) ની સંકલ્પના $J.D. Robertson$ દ્વારા $1959$ માં રજૂ કરવામાં આવી હતી.
તેમણે સૂચવ્યું હતું કે તમામ કોષીય પટલો (કોષરસપટલ,કોષકેન્દ્રપટલ,વગેરે) સમાન ત્રિ-સ્તરીય બંધારણ ધરાવે છે,જેમાં બે પ્રોટીન સ્તરોની વચ્ચે લિપિડનું દ્વિ-આણ્વીય સ્તર આવેલું હોય છે.

(D) કોષરસસ્તરનું ફ્લુઇડ-માઝેઇક-મૉડલ $1972$ માં $S.J. Singer$ અને $G.L. Nicolson$ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મૉડલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ ફોસ્ફોલિપિડના પ્રવાહી દ્વિસ્તરમાં તરતા પ્રોટીન અણુઓનું બનેલું એક માઝેઇક (ભાત) છે.

(A) કોષરસસ્તરનું ફ્લુઇડ-મોઝેઇક મૉડેલ $1972$ માં $S.J. Singer$ અને $G.L. Nicolson$ દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું. આ મૉડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ પ્રવાહી ફોસ્ફોલિપિડ દ્વિસ્તરમાં ખૂંપેલા પ્રોટીનનું મોઝેઇક છે.

(C) કોષરસસ્તર (પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેન) મુખ્યત્વે લિપિડ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ લિપિડના દ્વિ-સ્તરનું બનેલું છે જેમાં પ્રોટીન અણુઓ ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમાં કાર્બોદિત પણ હોય છે,પરંતુ તે ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં હોય છે,જે સામાન્ય રીતે પ્રોટીન (ગ્લાયકોપ્રોટીન) અથવા લિપિડ (ગ્લાયકોલિપિડ) સાથે જોડાયેલા હોય છે.

(A) $1972$ માં $Singer$ અને $Nicolson$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત ફ્લુઇડ મોઝેઇક મૉડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ પ્રવાહી ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરમાં ખૂંપેલા પ્રોટીનનું મોઝેઇક છે.
આ મૉડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે જેમાં જલાનુરાગી ધ્રુવીય શીર્ષ બહારની તરફ અને જલવિતરાગી અધ્રુવીય પૂંછડી અંદરની તરફ હોય છે.
પરિઘવર્તી પ્રોટીન સપાટી પર અથવા આંશિક રીતે ખૂંપેલા હોય છે,પરંતુ તેઓ દ્વિસ્તર બનાવતા નથી.
તેથી,કોષરસસ્તરમાં પરિઘવર્તી પ્રોટીનનું દ્વિસ્તરીય પડ હોતું નથી.

(C) $1972$ માં $S.J. Singer$ અને $G.L. Nicolson$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત ફ્લુઇડ-મોઝેઇક મૉડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર એ ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરીય પડમાં તરતા પ્રોટીન અણુઓનો મોઝેઇક છે.
આ મૉડેલ મુજબ,લિપિડ્સની અર્ધ-પ્રવાહી પ્રકૃતિને કારણે પ્રોટીન આખા દ્વિસ્તરીય પડમાં આડી ગતિ કરી શકે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરીય પડમાં પ્રોટીન ખૂંપેલા હોય છે.

(C) કોષરસપટલ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે.
આ ફોસ્ફોલિપિડ્સ જલરાગી શીર્ષ અને બે જલવિરાગી ફેટીઍસિડની પૂંછડીઓ ધરાવે છે.
કોષરસપટલમાં,આ ફેટીઍસિડની પૂંછડીઓ સંતૃપ્ત (જેમાં દ્વિબંધ હોતા નથી) અથવા અસંતૃપ્ત (જેમાં એક કે તેથી વધુ દ્વિબંધ હોય છે) હોઈ શકે છે.
પટલની તરલતા અને બંધારણીય અખંડિતતા જાળવી રાખવા માટે બંને પ્રકારના ફેટીઍસિડની હાજરી આવશ્યક છે.
તેથી,કોષરસપટલમાં સંતૃપ્ત અને અસંતૃપ્ત બંને પ્રકારના ફેટીઍસિડ હાજર હોય છે.

(D) કોષરસપટલ લિપિડના દ્વિસ્તર અને તેમાં ખૂંપેલા પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
પાણીમાં દ્રાવ્ય પદાર્થો હાઇડ્રોફોબિક લિપિડના સ્તરમાંથી સીધા પસાર થઈ શકતા નથી.
તેમના વહનને સરળ બનાવવા માટે,સંકલિત પ્રોટીન (Integral proteins),જેને ટ્રાન્સમેમ્બ્રેન પ્રોટીન પણ કહેવાય છે,તે સમગ્ર પટલની આરપાર વિસ્તરેલા હોય છે.
આ પ્રોટીન ચેનલ અથવા છિદ્રો બનાવે છે જે પાણીમાં દ્રાવ્ય પદાર્થો,આયનો અને ધ્રુવીય અણુઓને પટલની આરપાર વહન કરવા માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તેથી,આ પ્રોટીન પટલની બંને સપાટી સુધી વિસ્તરેલા (આરપાર) હોય છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કોષરસસ્તર (Plasma membrane) ના ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલને દર્શાવે છે.
તેમાં ફોસ્ફોલિપિડનું દ્વિ-સ્તર અને તેમાં ખૂંપેલા અંતર્ગત (integral) અને પરિઘવર્તી (peripheral) પ્રોટીન જોવા મળે છે.
નિર્દેશ $A$ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિ-સ્તરને,$B$ અંતર્ગત પ્રોટીનને અને $C$ પરિઘવર્તી પ્રોટીનને દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ $1972$ માં સિંગર અને નિકોલસન દ્વારા પ્રસ્તાવિત કોષરસપટલની રચના દર્શાવે છે.
આ મોડેલને ફ્લ્યુઈડ મોઝેઇક મોડેલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ મોડેલમાં,પટલ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિ-સ્તરનું બનેલું હોય છે જેમાં આંતરિક (integral) અને પરિઘવર્તી (peripheral) પ્રોટીન આવેલા હોય છે,જે તેને પ્રવાહી અને મોઝેઇક જેવો દેખાવ આપે છે.
લેબલ $A$ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિ-સ્તરને દર્શાવે છે,લેબલ $B$ આંતરિક પ્રોટીનને દર્શાવે છે,અને લેબલ $C$ પરિઘવર્તી પ્રોટીન અથવા શર્કરાની શૃંખલાને દર્શાવે છે,જે તમામ ફ્લ્યુઈડ મોઝેઇક મોડેલના લાક્ષણિક ઘટકો છે.

(C) આપેલ આકૃતિ કોષરસસ્તરના ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલનું નિરૂપણ કરે છે.
આ મોડેલમાં,$A$ એ લિપિડના અણુઓ (ખાસ કરીને ફોસ્ફોલિપિડનું દ્વિસ્તર) દર્શાવે છે,જે કોષરસસ્તરનું બંધારણીય માળખું બનાવે છે.
$B$ એ અંતર્ગત પ્રોટીન દર્શાવે છે જે સમગ્ર સ્તરમાં ફેલાયેલું હોય છે.
$C$ એ પરિઘવર્તી પ્રોટીન અથવા સપાટી પર જોડાયેલ શર્કરાની શૃંખલા દર્શાવે છે.
તેથી,$A$ એ લિપિડના અણુઓનું સૂચન કરે છે.

(B) આપેલ આકૃતિ કોષરસસ્તરના ફ્લુઈડ મોઝેક મોડેલનું નિરૂપણ કરે છે.
આ મોડેલમાં:
$A$ એ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તર (લિપિડના અણુઓ) ને દર્શાવે છે.
$B$ એ અંતર્ગત પ્રોટીન (ટ્રાન્સમેમ્બ્રેન પ્રોટીન) ને દર્શાવે છે જે લિપિડના દ્વિસ્તરમાં આરપાર ગોઠવાયેલું હોય છે.
$C$ એ પરિઘવર્તી પ્રોટીનને દર્શાવે છે જે કોષરસસ્તરની સપાટી પર આવેલું હોય છે.
તેથી,$B$ એ અંતર્ગત પ્રોટીનનું સૂચન કરે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ કોષરસસ્તરના ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલનું નિરૂપણ કરે છે.
આ આકૃતિમાં:
- $A$ એ ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તર (લિપિડના અણુઓ) ને દર્શાવે છે.
- $B$ એ અંતર્ગત પ્રોટીન (integral protein) ને દર્શાવે છે જે પટલની આરપાર આવેલું છે.
- $C$ એ લિપિડના અણુ સાથે જોડાયેલી શર્કરાની શૃંખલાને દર્શાવે છે,જેને ગ્લાયકોલિપિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$C$ એ ગ્લાયકોલિપિડનું સૂચન કરે છે.

(D) કોષરસસ્તર (કોષરસપટલ) એ એક પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ છે જે તમામ કોષોના કોષરસને આવરે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે તે કોષની સીમા બનાવે છે.
વિકલ્પ $B$ અસંગત છે કારણ કે કોષરસસ્તર કોષના 'બહારના ભાગો' ને જકડી રાખતું નથી; તે કોષરસ અને અંગિકાઓને આવરી લે છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે તે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિકલ્પ $D$ વનસ્પતિકોષના સંદર્ભમાં અસંગત છે કારણ કે વનસ્પતિકોષની સૌથી બહારની સીમા કોષદીવાલ છે,કોષરસસ્તર નહીં.

(A) કોષરસસ્તર (પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેન) એ કોષનો પાયાનો રચનાકીય ઘટક છે,જે તેની સીમા નક્કી કરે છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,કોષરસસ્તર ઇલેક્ટ્રોન વહન (શ્વસન શૃંખલા) માટેનું સ્થળ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તેમાં કણાભસૂત્રનો અભાવ હોય છે.
તે એક પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ પણ છે જે કોષની અંદર અને બહાર પદાર્થોની અવરજવરનું નિયમન કરે છે.
તેથી,બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચાં છે.

(D) કોષરસપટલ મુખ્યત્વે ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે,તેથી તેના બંધારણમાં $Phosphorus$ (ફૉસ્ફરસ) એક આવશ્યક ઘટક છે.
$Calcium$ $(Ca^{2+})$ આયનો કોષરસપટલની પ્રવેશશીલતાનું નિયમન કરવામાં અને તેની અખંડિતતા જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Phosphorus$ અને $Calcium$ છે.

(B) ફૉસ્ફોલિપિડ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે તમામ કોષરસસ્તરના મુખ્ય ઘટકો છે.
તેઓ રસસ્તર અને વિવિધ કોષીય અંગિકાઓ (જેમ કે કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,વગેરે) ના પટલમાં લિપિડનું દ્વિસ્તર બનાવે છે.
તેઓ એક જલાનુરાગી (પાણીને પસંદ કરતું) શીર્ષ અને બે જલવિરાગી (પાણીથી દૂર રહેતી) ફેટી એસિડની પૂંછડી ધરાવે છે,જે તેમને જલીય માધ્યમમાં સ્થાયી દ્વિસ્તર બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(C) કોષરસસ્તર અને કોષીય અંગિકાઓના પટલો મુખ્યત્વે લિપિડના દ્વિસ્તરના બનેલા હોય છે,જેમાં ખાસ કરીને $Phospholipids$ (ફોસ્ફોલિપિડ્સ) હોય છે.
આ $Phospholipids$ ઉભયગુણી (amphipathic) અણુઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ જલાનુરાગી (પાણી પ્રત્યે આકર્ષણ ધરાવતું) શીર્ષ અને જલવિરાગી (પાણી પ્રત્યે અપાકર્ષણ ધરાવતી) પૂંછડી ધરાવે છે.
આ બંધારણ તેમને એક સ્થાયી અવરોધ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે,જે કોષ અથવા અંગિકાના આંતરિક વાતાવરણને બાહ્ય વાતાવરણથી અલગ પાડે છે.

(B) કોષરસસ્તર અને કોષીય અંગિકાઓના પટલો (જેમ કે કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ વગેરે) મુખ્યત્વે લિપિડના દ્વિસ્તરના બનેલા હોય છે. આ પટલોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા લિપિડ ફૉસ્ફોલિપિડ છે. આ ફૉસ્ફોલિપિડ ઉભયગુણી (amphipathic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે જલાનુરાગી (પાણી પ્રત્યે આકર્ષણ ધરાવતા) શીર્ષ અને જલવિરાગી (પાણીથી દૂર રહેતા) પૂંછડીઓ હોય છે,જે તેમને કોષરસસ્તરનું બંધારણીય દ્વિસ્તર બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(A) કોષરસસ્તર અને વિવિધ કોષીય અંગિકાઓના પટલો (જેમ કે કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ વગેરે) મુખ્યત્વે ફૉસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરના બનેલા હોય છે.
આ બંધારણ કોષ અને તેની અંગિકાઓની અખંડિતતા અને પસંદગીમાન પ્રવેશશીલતા જાળવવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,વિધાન $(S)$ સાચું છે.
જોકે લિપિડ આ પટલોનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે,પરંતુ તે એકમાત્ર ઘટક નથી; તેમાં પ્રોટીન અને કાર્બોદિત પણ હાજર હોય છે.
જોકે,આપેલ કારણ $(R)$ જણાવે છે કે કોષીય અંગિકાઓનો બંધારણીય ઘટક લિપિડ છે,જે પટલના બંધારણના સંદર્ભમાં એક સામાન્ય અને આંશિક રીતે સાચું વિધાન છે,પરંતુ તે સંપૂર્ણ રીતે સમજાવતું નથી કે પટલો શા માટે ખાસ કરીને ફૉસ્ફોલિપિડના બનેલા હોય છે.
પ્રમાણિત જીવવિજ્ઞાનના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,$R$ ને $S$ માટે સાચી સમજૂતી ગણવામાં આવે છે કારણ કે ફૉસ્ફોલિપિડનું દ્વિસ્તર એ આ પટલોનો પાયાનો બંધારણીય આધાર છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) વિવિધ કોષીય અંગિકાઓનું રસસ્તર મુખ્યત્વે લિપિડના દ્વિ-સ્તર અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે.
ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,પ્રોટીન લિપિડના દ્વિ-સ્તરમાં ખૂંપેલા અથવા તેની સપાટી પર જોડાયેલા હોય છે.
પ્રોટીન રસસ્તરની બંધારણીય મજબૂતી,વહન અને ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે લિપિડ પાયાનું માળખું પૂરું પાડે છે,પરંતુ પ્રોટીન એ મુખ્ય બંધારણીય અને કાર્યાત્મક ઘટક છે જે રસસ્તરના વિશિષ્ટ ગુણધર્મો નક્કી કરે છે.

(B) કોષરસપટલ (પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેન) એ પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ છે જે કોષમાં પદાર્થોની અવરજવરનું નિયમન કરે છે.
તે લિપિડના દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે જેમાં આંતરિક અને પરિઘવર્તી પ્રોટીન ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ આંતરિક પ્રોટીન ચેનલ,વાહક અથવા પંપ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે આયનો,ગ્લુકોઝ અને એમિનો એસિડ જેવા ચોક્કસ અણુઓને પટલની આરપાર વહન કરવામાં મદદ કરે છે.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે જૈવિક પટલો (જેમ કે કોષરસપટલ અને અંગિકાઓના પટલ) નો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક લિપિડનું દ્વિસ્તર છે,પ્રોટીન નહીં. જોકે પ્રોટીન લિપિડના સ્તરમાં આવેલા હોય છે,પરંતુ તે મુખ્ય બંધારણીય ઘટક નથી.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે પ્રોટીન જીવરસના આવશ્યક ઘટકો છે,જે ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિ,બંધારણીય આધાર અને વહન જેવા વિવિધ કાર્યો કરે છે.

(D) સાચું વિધાન $(D)$ છે.
સિંગર અને નિકોલસ $(1972)$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કોષરસસ્તરના ફ્લુઈડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તરમાં આશરે $50-60\%$ પ્રોટીન અને $40-50\%$ લિપિડ્સ હોય છે.
લિપિડ્સ દ્વિસ્તરમાં એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેમના જલાનુરાગી (ધ્રુવીય) શીર્ષ બહારની તરફ અને જલવિરાગી (અધ્રુવીય) પૂંછડીઓ અંદરની તરફ હોય છે.
$Na^+$ અને $K^+$ આયનોનું વહન કોષરસસ્તરમાં મુખ્યત્વે સક્રિય વહન (active transport) દ્વારા થાય છે (દા.ત.,$Na^+/K^+$ પંપ),નિષ્ક્રિય વહન દ્વારા નહીં.
તેથી,સિંગર અને નિકોલસ દ્વારા ફ્લુઈડ મોઝેક મોડેલ આપવામાં આવ્યું હતું તે વિધાન જ સાચું છે.

(D) $E. coli$ (બેક્ટેરિયા) એ આદિકોષકેન્દ્રી છે,જ્યારે $Chlamydomonas$ (લીલ) એ સુકોષકેન્દ્રી છે.
બંને જૂથોના રિબોઝોમ્સ અલગ હોય છે,આદિકોષકેન્દ્રીમાં $70S$ અને સુકોષકેન્દ્રીમાં $80S$ હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રોથી વિપરીત,આદિકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રોમાં હિસ્ટોન પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
કોષદીવાલનું આયોજન પણ અલગ હોય છે; બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલ મ્યુરામિક એસિડથી સમૃદ્ધ હોય છે,જ્યારે લીલની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
કોષરસસ્તર એ એકમાત્ર ઘટક છે જેનું આયોજન બંને જૂથોમાં સમાન હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ મુજબ,કોષરસસ્તર ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિસ્તરનું બનેલું હોય છે જેમાં પ્રોટીન અણુઓ ગોઠવાયેલા હોય છે.
લિપિડ્સ $(20-79\%)$,પ્રોટીન $(20-70\%)$,કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ $(1-5\%)$ અને પાણી $(20\%)$ એ કોષરસસ્તરના મુખ્ય ઘટકો છે.
લિપિડ અણુઓ,મુખ્યત્વે ફોસ્ફોલિપિડ્સ,ઉભયગુણી (હાઇડ્રોફોબિક અને હાઇડ્રોફિલિક બંને છેડા ધરાવતા) હોય છે અને દ્વિસ્તરની રચના બનાવે છે.
પ્રોટીન અણુઓ આ દ્વિસ્તરમાં આંશિક અથવા સંપૂર્ણ રીતે અંદરની તરફ (આંતરિક પ્રોટીન) અથવા સપાટી પર (બાહ્ય પ્રોટીન) ગોઠવાયેલા હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
'ફ્લુઇડ મોઝેક મોડેલ' મુજબ,કોષરસ પટલ દરેક લિપિડ અણુની અંદર લવચીકતા સાથે ઝડપી આંતરિક ગતિ દર્શાવે છે.
એક જ મોનોલેયરમાં લિપિડ્સનું ઝડપી પાર્શ્વ પ્રસરણ (lateral diffusion) શક્ય છે.
ધીમી 'ફ્લિપ-ફ્લોપ' ગતિ,એટલે કે,લિપિડ અણુઓનું દ્વિસ્તરની એક બાજુથી બીજી બાજુએ સ્થાનાંતરણ,દુર્લભ છે પરંતુ શક્ય છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રોટીન સામાન્ય રીતે કદમાં મોટા અને ઉભયધર્મી (amphipathic) હોવાથી લિપિડ દ્વિસ્તરમાં 'ફ્લિપ-ફ્લોપ' ગતિ કરી શકતા નથી,કારણ કે આ માટે પ્રોટીનના જલરાગી (hydrophilic) ભાગોને પટલના જલવિરાગી (hydrophobic) કેન્દ્રમાંથી પસાર થવું પડે,જે ઉર્જાની દ્રષ્ટિએ પ્રતિકૂળ છે.