Textbook - Carbon and its Compounds Questions in Gujarati

(N/A) $CO_2$ ની ઇલેક્ટ્રોન બિંદુ રચના એક કાર્બન પરમાણુ અને બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી દ્વારા રચાય છે.
કાર્બન પાસે $4$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને દરેક ઓક્સિજન પરમાણુ પાસે $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે.
સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે,કાર્બન પરમાણુ દરેક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે $2$ ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે,જેના પરિણામે બે દ્વિબંધ રચાય છે.
આ ભાગીદારીને ઇલેક્ટ્રોન બિંદુ રચના દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જેમાં ભાગીદારી પામેલી ઇલેક્ટ્રોન જોડીઓને પરમાણુઓની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે:
(Image: $1067-$s1)

(N/A) સલ્ફરનો અણુ સલ્ફરના આઠ પરમાણુઓ $(S_8)$ નો બનેલો હોય છે જે એક વલયાકાર રચનામાં જોડાયેલા હોય છે.
દરેક સલ્ફર પરમાણુમાં $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે અને તેને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે વધુ $2$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર હોય છે.
તેથી,દરેક સલ્ફર પરમાણુ તેના બે પાડોશી સલ્ફર પરમાણુઓ સાથે બે એકલ સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
ઇલેક્ટ્રોન બિંદુ નિરૂપણ દર્શાવે છે કે દરેક સલ્ફર પરમાણુ તેના પડોશીઓ સાથે બે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે,જેના પરિણામે મુગટ આકારનું વલય બને છે.

(B) પેન્ટેન $(C_{5}H_{12})$ માટે ત્રણ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે:
$(i)$ $n$-પેન્ટેન: $CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{3}$
$(ii)$ આઇસોપેન્ટેન ($2$-મિથાઇલબ્યુટેન): $CH_{3}-CH(CH_{3})-CH_{2}-CH_{3}$
$(iii)$ નિયોપેન્ટેન ($2$,$2$-ડાયમિથાઇલપ્રોપેન): $C(CH_{3})_{4}$

(A) કાર્બનના બે વિશિષ્ટ ગુણધર્મો જે કાર્બન સંયોજનોની વિશાળ સંખ્યાના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે તે નીચે મુજબ છે:
$(i)$ કેટેનેશન: આ કાર્બન પરમાણુઓનો અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે મજબૂત સહસંયોજક બંધ બનાવવાનો વિશિષ્ટ ગુણધર્મ છે,જેના પરિણામે લાંબી શૃંખલાઓ,શાખિત શૃંખલાઓ અથવા વલય આકારની રચનાઓ બને છે.
$(ii)$ ચતુઃસંયોજકતા: કાર્બનની સંયોજકતા $4$ છે,જે તેને અન્ય ચાર કાર્બન પરમાણુઓ અથવા હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન,નાઇટ્રોજન કે હેલોજન જેવા અન્ય એકસંયોજક તત્વોના પરમાણુઓ સાથે સહસંયોજક બંધ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.

(N/A) સાયક્લોપેન્ટેનનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_5H_{10}$ છે.
સાયક્લોપેન્ટેન એ એક ચક્રીય હાઇડ્રોકાર્બન છે જેમાં પાંચ કાર્બન પરમાણુઓ એક વલય (ring) માં ગોઠવાયેલા હોય છે. દરેક કાર્બન પરમાણુ અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ અને બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન બિંદુ નિરૂપણ એ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે પરમાણુઓ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી દર્શાવે છે. આ બંધારણમાં,દરેક કાર્બન પરમાણુ તેના અષ્ટકને પૂર્ણ કરવા માટે બે પાડોશી કાર્બન પરમાણુઓ અને બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે,જ્યારે દરેક હાઇડ્રોજન પરમાણુ તેની ડ્યુપ્લેટ પૂર્ણ કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે.
[છબી વર્ણન: પાંચ કાર્બન પરમાણુઓનું પંચકોણીય વલય,જ્યાં દરેક કાર્બન બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.]

(N/A) $(i)$ ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_{3}COOH)$:
$H-C(H)(H)-C(=O)-OH$
$(ii)$ હા,બ્રોમોપેન્ટેન $(C_{5}H_{11}Br)$ માટે બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે. ત્રણ સામાન્ય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $1$-બ્રોમોપેન્ટેન: $CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-Br$
$2$. $2$-બ્રોમોપેન્ટેન: $CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH(Br)-CH_{3}$
$3$. $3$-બ્રોમોપેન્ટેન: $CH_{3}-CH_{2}-CH(Br)-CH_{2}-CH_{3}$

(N/A) $(i)$ બ્યુટેનોન: $CH_{3}CH_{2}COCH_{3}$
બંધારણ: $CH_{3}-CH_{2}-C(=O)-CH_{3}$
$(ii)$ હેક્ઝેનાલ: $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}CH_{2}CHO$
બંધારણ: $CH_{3}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-CH_{2}-CHO$

(N/A) રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય છે: $\text{CH}_3\text{CH}_2\text{OH} \xrightarrow{[O]} \text{CH}_3\text{COOH}$.
ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા એટલે પદાર્થમાં ઓક્સિજનનો ઉમેરો થવો અથવા હાઇડ્રોજન દૂર થવો.
ઇથેનોલ $(\text{CH}_3\text{CH}_2\text{OH})$ નું ઇથેનોઇક એસિડ $(\text{CH}_3\text{COOH})$ માં રૂપાંતર દરમિયાન, અણુમાં એક ઓક્સિજન પરમાણુ ઉમેરાય છે.
ઇથેનોલમાં ઓક્સિજન ઉમેરાઈને ઇથેનોઇક એસિડ બને છે, તેથી આ પ્રક્રિયાને ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.

(N/A) ઇથાઇનના દહન માટેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2HC \equiv CH + 5O_2 \to 4CO_2 + 2H_2O + \text{Heat}$.
જ્યારે ઇથાઇનને હવામાં સળગાવવામાં આવે છે,ત્યારે હવામાં ઓક્સિજનનો પુરવઠો મર્યાદિત હોવાને કારણે અપૂર્ણ દહન થાય છે,જેના પરિણામે તે કાળી ધુમાડાવાળી જ્યોત આપે છે.
જોકે,જ્યારે ઇથાઇનને શુદ્ધ ઓક્સિજન સાથે સળગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું સંપૂર્ણ દહન થાય છે અને તે આશરે $3000 \, ^\circ C$ જેટલું ઊંચું તાપમાન ધરાવતી સ્વચ્છ જ્યોત ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ઓક્સી-એસીટીલીન જ્યોત ધાતુઓને વેલ્ડિંગ કરવા માટે જરૂરી ગરમી પૂરી પાડે છે.
માત્ર હવાનો ઉપયોગ કરીને આટલું ઊંચું તાપમાન મેળવવું શક્ય નથી,તેથી જ વેલ્ડિંગ માટે ઇથાઇન અને હવાના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.

(A) આપણે આલ્કોહોલ અને કાર્બોક્સિલિક એસિડ વચ્ચેનો તફાવત કાર્બોનેટ અને હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ સાથેની તેમની પ્રતિક્રિયાના આધારે કરી શકીએ છીએ.
કાર્બોક્સિલિક એસિડ ધાતુના કાર્બોનેટ અને ધાતુના હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $\text{ધાતુ કાર્બોનેટ} / \text{ધાતુ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ} + \text{કાર્બોક્સિલિક એસિડ} \rightarrow \text{ક્ષાર} + \text{પાણી} + \text{કાર્બન ડાયોક્સાઇડ}$.
બીજી તરફ,આલ્કોહોલ કાર્બોનેટ કે હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી,તેથી કોઈ વાયુ મુક્ત થતો નથી.

(D) ઓક્સિડેશનકર્તા એવા પદાર્થો છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન અન્ય પદાર્થોમાં ઓક્સિજન ઉમેરવાની અથવા તેમાંથી હાઇડ્રોજન દૂર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે આલ્કલાઇન પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ અને એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7)$ નો સમાવેશ થાય છે.
આ પદાર્થો પ્રક્રિયકને ઓક્સિજન પૂરો પાડીને ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(NO) ડિટર્જન્ટ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના એમોનિયમ અથવા સલ્ફોનેટ ક્ષાર છે. સાબુથી વિપરીત,તેઓ કઠિન પાણીમાં હાજર કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ આયનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને મેલ (scum) બનાવતા નથી. પાણી કઠિન હોય કે મૃદુ,તેઓ સારા પ્રમાણમાં ફીણ ઉત્પન્ન કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે ડિટર્જન્ટ મૃદુ અને કઠિન બંને પ્રકારના પાણીમાં સમાન રીતે કાર્ય કરે છે. તેથી,પાણી કઠિન છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે ડિટર્જન્ટનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.

(N/A) સાબુના અણુના બે ભાગ હોય છે,જે હાઇડ્રોફોબિક (જલાભિરાગી) અને હાઇડ્રોફિલિક (જલાનુરાગી) તરીકે ઓળખાય છે. આ ભાગોની મદદથી,તે ગ્રીસ અથવા ગંદકીના કણો સાથે જોડાય છે અને 'મિસેલ' (micelle) નામનો સમૂહ બનાવે છે. આ મિસેલ્સ કલિલ (colloid) સ્વરૂપે નિલંબિત રહે છે. આ મિસેલ્સ (જેમાં ગંદકી ફસાયેલી હોય છે) ને દૂર કરવા માટે,કપડાંને હલાવવા અથવા ઘસવા જરૂરી છે જેથી તે કાપડની સપાટી પરથી છૂટા પડી શકે.

(B) ઈથેનનું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6$ છે.
આ અણુમાં,એક $C-C$ એકલ બંધ હોય છે.
દરેક કાર્બન પરમાણુ ત્રણ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે,જે દરેક કાર્બન પરમાણુ દીઠ ત્રણ $C-H$ બંધ બનાવે છે.
તેથી,કુલ $6$ $C-H$ બંધ અને $1$ $C-C$ બંધ છે.
સહસંયોજક બંધની કુલ સંખ્યા = $6 + 1 = 7$ થાય છે.

(C) બ્યુટેનોન એ $4$ કાર્બન ધરાવતું કીટોન સંયોજન છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3COCH_2CH_3$ છે.
'બ્યુટેનોન' નામમાં રહેલો પ્રત્યય '-ઓન' (one) એ કીટોન ક્રિયાશીલ સમૂહ $(>C=O)$ ની હાજરી સૂચવે છે.

(D) જ્યારે બળતણ સંપૂર્ણપણે સળગતું નથી,ત્યારે અપૂર્ણ દહનને કારણે તે સૂટ (કાર્બનના કણો) ઉત્પન્ન કરે છે. આ સૂટ રસોઈના વાસણના તળિયે જમા થાય છે,જેના કારણે તે કાળું પડી જાય છે.

(N/A) કાર્બન તેના ચાર ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકતું નથી કે મેળવી શકતું નથી કારણ કે બંને પ્રક્રિયાઓમાં ખૂબ વધારે ઉર્જાની જરૂર પડે છે અને તે તંત્રને અસ્થિર બનાવે છે. તેથી,તે અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ અથવા અન્ય તત્વોના પરમાણુઓ સાથે તેના ચાર ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરીને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરે છે. ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારીથી બનતા બંધને સહસંયોજક બંધ કહેવામાં આવે છે. સહસંયોજક બંધનમાં,બંને પરમાણુઓ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે,એટલે કે,ભાગીદારી પામેલા ઇલેક્ટ્રોન બંને પરમાણુઓની સંયોજકતા કક્ષાના હોય છે.
અહીં,કાર્બનને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $4$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે,જ્યારે દરેક હાઇડ્રોજન પરમાણુને તેનું દ્વિક પૂર્ણ કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે. ઉપરાંત,ક્લોરિનને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર છે. તેથી,આ બધા ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે અને પરિણામે,કાર્બન $CH_3Cl$ બનાવવા માટે હાઇડ્રોજન સાથે $3$ બંધ અને ક્લોરિન સાથે એક બંધ બનાવે છે.

(N/A) ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_3COOH)$ નું ઇલેક્ટ્રોન બિંદુ નિરૂપણ કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન પરમાણુઓ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી દ્વારા તેમના અષ્ટક/દ્વિક પૂર્ણ કરવા પર આધારિત છે.
(બંધારણીય નિરૂપણ માટે આપેલી આકૃતિ જુઓ).
$(b)$ હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ નું ઇલેક્ટ્રોન બિંદુ નિરૂપણ સલ્ફર પરમાણુ દ્વારા બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે એક-એક ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરીને બે સહસંયોજક બંધ બનાવવાની પ્રક્રિયા છે,જેનાથી સલ્ફરનું અષ્ટક અને હાઇડ્રોજનનું દ્વિક પૂર્ણ થાય છે.
(બંધારણીય નિરૂપણ માટે આપેલી આકૃતિ જુઓ).

(N/A) પ્રોપેનોન: પ્રોપેનોનનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3COCH_3$ છે. આ બંધારણમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધથી અને અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે એકલ બંધથી જોડાયેલ હોય છે. આ બંને કાર્બન પરમાણુઓમાંથી દરેક અન્ય ત્રણ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
(મૂળ સંદર્ભમાં આપેલી આકૃતિ પરમાણુઓ વચ્ચેની ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી દર્શાવે છે.)
$(b)$ $F_2$: ફ્લોરિન પાસે $7$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. સ્થાયી અષ્ટક પ્રાપ્ત કરવા માટે,બે ફ્લોરિન પરમાણુઓ ઇલેક્ટ્રોનની એક જોડીની ભાગીદારી કરે છે,જે એક સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.

(N/A) સમધર્મી શ્રેણી એ કાર્બનિક સંયોજનોની એવી શ્રેણી છે કે જેમાં સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ હોય અને સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા હોય,અને જેમાં ક્રમિક સભ્યો વચ્ચે $-CH_2$ એકમનો તફાવત હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,આલ્કેન શ્રેણી એ એક સમધર્મી શ્રેણી છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે.
$1$. મિથેન: $CH_4$
$2$. ઈથેન: $C_2H_6$ (અથવા $CH_3CH_3$)
$3$. પ્રોપેન: $C_3H_8$ (અથવા $CH_3CH_2CH_3$)
$4$. બ્યુટેન: $C_4H_{10}$ (અથવા $CH_3CH_2CH_2CH_3$)
આ શ્રેણીમાં,દરેક ક્રમિક સભ્ય $-CH_2$ જૂથ દ્વારા અલગ પડે છે,જે $14 \ u$ ના આણ્વીય દળના તફાવતને અનુરૂપ છે.

(N/A) ભૌતિક ગુણધર્મો:
$1$. વાસ: ઇથેનોલની વાસ સુખદ અને લાક્ષણિક આલ્કોહોલિક હોય છે,જ્યારે ઇથેનોઇક એસિડની વાસ તીવ્ર અને સરકા (વિનેગર) જેવી હોય છે.
$2$. ગલનબિંદુ: ઇથેનોઇક એસિડનું ગલનબિંદુ $17\,^{\circ}C$ છે,જે ઓરડાના તાપમાન કરતા ઓછું હોવાથી તે શિયાળામાં જામી જાય છે. ઇથેનોલનું ગલનબિંદુ ઘણું ઓછું $(-114\,^{\circ}C)$ હોવાથી તે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે રહે છે.
રાસાયણિક ગુણધર્મો:
$1$. કાર્બોનેટ/હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ સાથેની પ્રતિક્રિયા: ઇથેનોઇક એસિડ ધાતુના કાર્બોનેટ અને હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CO_{2}$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે. ઇથેનોલ આ સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
પ્રક્રિયા:
$2CH_{3}COOH + Na_{2}CO_{3} \longrightarrow 2CH_{3}COONa + H_{2}O + CO_{2} \uparrow$
$CH_{3}CH_{2}OH + Na_{2}CO_{3} \longrightarrow \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$

(A) જ્યારે સાબુને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે ત્યારે મિસેલનું નિર્માણ થાય છે કારણ કે સાબુના અણુઓ ઉભયગુણી (amphiphilic) હોય છે,જેમાં હાઇડ્રોફોબિક હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી અને હાઇડ્રોફિલિક આયનીય શીર્ષ હોય છે.
પાણીમાં,હાઇડ્રોફોબિક પૂંછડીઓ પાણી સાથેના સંપર્કને ટાળવા માટે એકત્રિત થાય છે,જ્યારે હાઇડ્રોફિલિક શીર્ષ બહારની તરફ રહે છે,જે મિસેલ તરીકે ઓળખાતી ગોળાકાર રચના બનાવે છે.
ઇથેનોલ જેવા અન્ય દ્રાવકોમાં મિસેલ બનશે નહીં.
આનું કારણ એ છે કે સાબુના અણુઓની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાઓ ઇથેનોલ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય હોય છે,જે મિસેલ બનાવવા માટે જરૂરી એકત્રીકરણને અટકાવે છે.

(N/A) મોટાભાગના કાર્બન સંયોજનો જ્યારે હવામાં સળગાવવામાં આવે છે ત્યારે પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉષ્મા અને પ્રકાશ મુક્ત કરે છે.
સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન સ્વચ્છ જ્યોત સાથે સળગે છે અને કોઈ ધુમાડો ઉત્પન્ન થતો નથી.
બળતણ તરીકે વપરાતા કાર્બન સંયોજનોનું કેલરીફિક મૂલ્ય (calorific value) ઊંચું હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ એકમ દળ દીઠ મોટી માત્રામાં ઉર્જા મુક્ત કરે છે.
આ ગુણધર્મોને કારણે,કાર્બન અને તેના સંયોજનોનો મોટાભાગના ઉપયોગો માટે બળતણ તરીકે વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.

(N/A) કઠિન પાણીમાં સાબુ યોગ્ય રીતે કામ કરતું નથી. સાબુ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર છે. કઠિન પાણીમાં કેલ્શિયમ $(Ca^{2+})$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$ ના દ્રાવ્ય ક્ષારો હોય છે. જ્યારે સાબુને કઠિન પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે પાણીમાં રહેલા કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ આયનો સાબુના અણુઓમાંથી સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ આયનોનું વિસ્થાપન કરે છે. આ પ્રક્રિયાને પરિણામે એક અદ્રાવ્ય સફેદ અવક્ષેપ બને છે જેને 'સ્કમ' (scum) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે,ફીણ ઉત્પન્ન થાય તે પહેલાં ઘણી મોટી માત્રામાં સાબુનો બગાડ થાય છે.

(A) સાબુ સ્વભાવે બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે કારણ કે તે પ્રબળ બેઝ અને નિર્બળ એસિડનો ક્ષાર છે.
બેઝિક પદાર્થો લાલ લિટમસ પેપરને વાદળી બનાવે છે.
વાદળી લિટમસ પેપર બેઝિક દ્રાવણમાં તેનો રંગ બદલતું નથી.
તેથી,લાલ લિટમસ વાદળી બનશે અને વાદળી લિટમસ વાદળી જ રહેશે.

(N/A) હાઇડ્રોજનેશન એ અણુમાં હાઇડ્રોજન ઉમેરવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે. કાર્બનિક રસાયણવિજ્ઞાનમાં,તેમાં સામાન્ય રીતે પેલેડિયમ $(Pd)$ અથવા નિકલ $(Ni)$ જેવા ઉદ્દીપકોની હાજરીમાં અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (જેમાં દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ હોય છે) માં હાઇડ્રોજન ઉમેરીને સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન મેળવવામાં આવે છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$R_2C=CR_2 + H_2 \xrightarrow{Ni \text{ catalyst}} R_2CH-CHR_2$
તેનો મુખ્ય ઔદ્યોગિક ઉપયોગ વનસ્પતિ તેલના હાઇડ્રોજનેશનમાં થાય છે. વનસ્પતિ તેલમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડની લાંબી શૃંખલાઓ હોય છે. નિકલ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં આ તેલનું હાઇડ્રોજનેશન કરીને તેને સંતૃપ્ત ચરબીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,જે ઓરડાના તાપમાને ઘન હોય છે,જેને સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ ઘી (હાઇડ્રોજનેટેડ વનસ્પતિ ચરબી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બનનો ગુણધર્મ છે,જેમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે ઓછામાં ઓછો એક દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ હોય છે.
$1$. $C_{2}H_{6}$ (ઈથેન) અને $C_{3}H_{8}$ (પ્રોપેન) એ આલ્કેન (સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન) છે.
$2$. $CH_{4}$ (મિથેન) એ આલ્કેન (સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન) છે.
$3$. $C_{3}H_{6}$ (પ્રોપીન) એ આલ્કીન (અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન) છે.
$4$. $C_{2}H_{2}$ (ઈથાઈન) એ આલ્કાઈન (અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન) છે.
તેથી,$C_{3}H_{6}$ અને $C_{2}H_{2}$ યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ આપે છે.

(N/A) સંતૃપ્ત અને અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટે બ્રોમીન જળ કસોટીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે બ્રોમીન જળ (જે લાલ-કથ્થઈ રંગનું પ્રવાહી છે) ને અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બનમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બ્રોમીન દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જેના કારણે લાલ-કથ્થઈ રંગ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે (રંગવિહીન બને છે).
તેની સામે,સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં બ્રોમીન જળ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી,તેથી લાલ-કથ્થઈ રંગમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.

(N/A) સાબુની સફાઈ પ્રક્રિયા:
$1$. સાબુના અણુઓ બે ભાગ ધરાવે છે: એક લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા જે જળવિરાગી (પાણીને અપાકર્ષતી) છે અને એક આયનીય શીર્ષ જે જલાનુરાગી (પાણીને આકર્ષતું) છે.
$2$. જ્યારે સાબુને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે જળવિરાગી છેડાઓ ગંદકીના કણો સાથે જોડાઈ જાય છે,જે સામાન્ય રીતે તેલયુક્ત અથવા ચીકણા હોય છે.
$3$. જલાનુરાગી છેડાઓ પાણીની બહારની તરફ રહે છે.
$4$. આ અણુઓ એક ગોળાકાર રચનામાં ગોઠવાય છે જેને 'મિસેલ' કહેવાય છે,જેમાં ગંદકી કેન્દ્રમાં ફસાયેલી હોય છે.
$5$. ઋણ વીજભારિત આયનીય શીર્ષો મિસેલ વચ્ચે અપાકર્ષણ બળ પેદા કરે છે,જે તેમને કપડા પર ફરીથી ચોંટતા અટકાવે છે.
$6$. અંતે,ગંદકી પાણી સાથે ધોવાઈ જાય છે,જેનાથી કપડું સાફ થઈ જાય છે.

(A) $IUPAC$ નામકરણના નિયમો નીચે મુજબ લાગુ પડે છે:
$(i)$ $CH_3-CH_2-Br$: આ બે કાર્બન ધરાવતી શૃંખલા છે જેમાં બ્રોમીન વિસ્થાપિત છે. બ્રોમીન માટે 'બ્રોમો' પૂર્વગ અને આલ્કેન માટે 'ઈથેન' વપરાય છે. તેથી,તેનું નામ બ્રોમોઈથેન છે.
$(ii)$ $H-CHO$: આ એક કાર્બન ધરાવતું આલ્ડિહાઈડ છે. એક કાર્બન માટે 'મિથ-' પૂર્વગ અને આલ્ડિહાઈડ માટે '-આલ' પ્રત્યય વપરાય છે. તેથી,તેનું નામ મિથેનાલ છે.
$(iii)$ $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-C \equiv CH$: આ છ કાર્બન ધરાવતી શૃંખલા છે જેમાં પ્રથમ સ્થાને ત્રિબંધ છે. છ કાર્બન માટે 'હેક્સ-' પૂર્વગ અને આલ્કાઈન માટે '-આઈન' પ્રત્યય વપરાય છે. ત્રિબંધ પ્રથમ કાર્બન પર હોવાથી,તેનું નામ હેક્સ$-1-$આઈન છે.