ChemistryQ1–78 of 111 questions
Page 1 of 2 · Gujarati
1
ChemistryMCQAIPMT · 2005
એક બિંદુવત ઉદગમ અશોષક માધ્યમમાં બધી દિશાઓમાં સમાન રીતે ધ્વનિનું ઉત્સર્જન કરે છે. બે બિંદુઓ $P$ અને $Q$ ઉદગમથી અનુક્રમે $2 \ m$ અને $3 \ m$ અંતરે આવેલા છે. $P$ અને $Q$ આગળ તરંગોની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$9:4$
B
$2:3$
C
$3:2$
D
$4:9$
Solution
(A) અશોષક માધ્યમમાં બિંદુવત ઉદગમમાંથી આવતા ધ્વનિની તીવ્રતા $I$ એ ઉદગમથી અંતર $r$ ના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,જે $I \propto \frac{1}{r^2}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
ધારો કે $P$ અને $Q$ બિંદુઓ પરની તીવ્રતા અનુક્રમે $I_P$ અને $I_Q$ છે.
આપેલ અંતર $r_P = 2 \ m$ અને $r_Q = 3 \ m$ છે.
તેથી,તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $\frac{I_P}{I_Q} = \frac{r_Q^2}{r_P^2} = \left( \frac{3}{2} \right)^2 = \frac{9}{4}$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $9:4$ છે.
ધારો કે $P$ અને $Q$ બિંદુઓ પરની તીવ્રતા અનુક્રમે $I_P$ અને $I_Q$ છે.
આપેલ અંતર $r_P = 2 \ m$ અને $r_Q = 3 \ m$ છે.
તેથી,તીવ્રતાનો ગુણોત્તર $\frac{I_P}{I_Q} = \frac{r_Q^2}{r_P^2} = \left( \frac{3}{2} \right)^2 = \frac{9}{4}$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $9:4$ છે.
1 likesView Solution
2
ChemistryMCQAIPMT · 2005
કેન્દ્રોનું વિખંડન શક્ય છે કારણ કે તેમાં ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જા
A
ઊંચા દળ ક્રમાંક પર દળ ક્રમાંક સાથે વધે છે
B
ઊંચા દળ ક્રમાંક પર દળ ક્રમાંક સાથે ઘટે છે
C
નીચા દળ ક્રમાંક પર દળ ક્રમાંક સાથે વધે છે
D
નીચા દળ ક્રમાંક પર દળ ક્રમાંક સાથે ઘટે છે
Solution
(B) ન્યુક્લિયસની સ્થિરતા તેની ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જા $(B.E./A)$ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
બંધન ઊર્જાના વક્ર અનુસાર,ભારે ન્યુક્લિયસ (ઊંચો દળ ક્રમાંક $A$) માટે,જેમ દળ ક્રમાંક વધે છે તેમ ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જા ઘટે છે.
ન્યુક્લિયર વિખંડન ત્યારે થાય છે જ્યારે એક ભારે ન્યુક્લિયસ મધ્યમ દળ ધરાવતા બે હળવા ન્યુક્લિયસમાં વિભાજિત થાય છે,જેની ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જા મૂળ ભારે ન્યુક્લિયસ કરતા વધારે હોય છે.
ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જામાં થતો આ વધારો ઊર્જાના મુક્ત થવાનું કારણ બને છે,જે આ પ્રક્રિયાને ઊર્જાની દ્રષ્ટિએ અનુકૂળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
બંધન ઊર્જાના વક્ર અનુસાર,ભારે ન્યુક્લિયસ (ઊંચો દળ ક્રમાંક $A$) માટે,જેમ દળ ક્રમાંક વધે છે તેમ ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જા ઘટે છે.
ન્યુક્લિયર વિખંડન ત્યારે થાય છે જ્યારે એક ભારે ન્યુક્લિયસ મધ્યમ દળ ધરાવતા બે હળવા ન્યુક્લિયસમાં વિભાજિત થાય છે,જેની ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જા મૂળ ભારે ન્યુક્લિયસ કરતા વધારે હોય છે.
ન્યુક્લિયોન દીઠ બંધન ઊર્જામાં થતો આ વધારો ઊર્જાના મુક્ત થવાનું કારણ બને છે,જે આ પ્રક્રિયાને ઊર્જાની દ્રષ્ટિએ અનુકૂળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
0 likesView Solution
3
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
હાઇડ્રોજન પરમાણુની બીજી બોહર કક્ષાની ઉર્જા $-328 \ kJ \ mol^{-1}$ છે,તેથી ચોથી બોહર કક્ષાની ઉર્જા .............. $kJ \ mol^{-1}$ હશે.
A
$-41$
B
$-1312$
C
$-164$
D
$-82$
Solution
(D) હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં કક્ષાની ઉર્જાનું સૂત્ર $E_n = \frac{-1312}{n^2} \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
આપેલ છે કે,બીજી કક્ષા $(n=2)$ માટે,$E_2 = -328 \ kJ \ mol^{-1}$.
ચોથી કક્ષા $(n=4)$ માટે,ઉર્જા $E_4$ અને $E_2$ વચ્ચેનો સંબંધ $\frac{E_4}{E_2} = \frac{n_2^2}{n_4^2} = \frac{2^2}{4^2} = \frac{4}{16} = \frac{1}{4}$ છે.
તેથી,$E_4 = \frac{E_2}{4} = \frac{-328}{4} = -82 \ kJ \ mol^{-1}$.
આપેલ છે કે,બીજી કક્ષા $(n=2)$ માટે,$E_2 = -328 \ kJ \ mol^{-1}$.
ચોથી કક્ષા $(n=4)$ માટે,ઉર્જા $E_4$ અને $E_2$ વચ્ચેનો સંબંધ $\frac{E_4}{E_2} = \frac{n_2^2}{n_4^2} = \frac{2^2}{4^2} = \frac{4}{16} = \frac{1}{4}$ છે.
તેથી,$E_4 = \frac{E_2}{4} = \frac{-328}{4} = -82 \ kJ \ mol^{-1}$.
0 likesView Solution
4
ChemistryMCQAIPMT · 2005
સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધવાનો સાચો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$LiCl < NaCl < BeCl_2$
B
$BeCl_2 < NaCl < LiCl$
C
$NaCl < LiCl < BeCl_2$
D
$BeCl_2 < LiCl < NaCl$
Solution
(C) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ વધવાની સાથે સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ એ કેટાયનની ચાર્જ ઘનતાના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
ચાર્જ અને કદનો ગુણોત્તર આ ક્રમમાં છે: $Be^{2+} > Li^{+} > Na^{+}$.
તેથી,વધતી સહસંયોજક લાક્ષણિકતાનો સાચો ક્રમ $NaCl < LiCl < BeCl_2$ છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ એ કેટાયનની ચાર્જ ઘનતાના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
ચાર્જ અને કદનો ગુણોત્તર આ ક્રમમાં છે: $Be^{2+} > Li^{+} > Na^{+}$.
તેથી,વધતી સહસંયોજક લાક્ષણિકતાનો સાચો ક્રમ $NaCl < LiCl < BeCl_2$ છે.
0 likesView Solution
5
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કોનામાં કાયમી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા (permanent dipole moment) હશે?
A
$BF_3$
B
$SiF_4$
C
$SF_4$
D
$XeF_4$
Solution
(C) અણુની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા તેના ભૌમિતિક આકાર અને તેના બંધની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય આકાર ધરાવે છે,$SiF_4$ સમચતુષ્ફલકીય આકાર ધરાવે છે,અને $XeF_4$ સમચોરસ સમતલીય આકાર ધરાવે છે. તેમની ઉચ્ચ સંમિતિને કારણે,આ અણુઓમાં બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા શૂન્ય થાય છે.
$SF_4$ માં સલ્ફર પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે તે 'સી-સો' (see-saw) આકાર ધરાવે છે. આ સંમિતિના અભાવને કારણે બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરી શકતી નથી,પરિણામે તેમાં કાયમી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા જોવા મળે છે.
$BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય આકાર ધરાવે છે,$SiF_4$ સમચતુષ્ફલકીય આકાર ધરાવે છે,અને $XeF_4$ સમચોરસ સમતલીય આકાર ધરાવે છે. તેમની ઉચ્ચ સંમિતિને કારણે,આ અણુઓમાં બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા શૂન્ય થાય છે.
$SF_4$ માં સલ્ફર પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે તે 'સી-સો' (see-saw) આકાર ધરાવે છે. આ સંમિતિના અભાવને કારણે બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરી શકતી નથી,પરિણામે તેમાં કાયમી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા જોવા મળે છે.
0 likesView Solution
6
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયા અણુનો આકાર ત્રિકોણીય સમતલીય (trigonal planar) છે?
A
$IF_3$
B
$PCl_3$
C
$NH_3$
D
$BF_3$
Solution
(D) ભૌમિતિક આકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે મધ્યસ્થ પરમાણુની આસપાસ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મોની સંખ્યા ગણીએ છીએ: $H = \frac{1}{2}(V + M - C + A)$,જ્યાં $V$ એ મધ્યસ્થ પરમાણુના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે,$M$ એ એકસંયોજક પરમાણુઓની સંખ્યા છે,$C$ એ ધન વીજભાર છે અને $A$ એ ઋણ વીજભાર છે.
$BF_3$ માટે:
મધ્યસ્થ પરમાણુ $B$ પાસે $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે.
એકસંયોજક પરમાણુઓ $(F)$ ની સંખ્યા = $3$.
$H = \frac{1}{2}(3 + 3) = 3$.
અહીં $3$ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોવાથી,સંકરણ $sp^2$ છે અને આકાર ત્રિકોણીય સમતલીય છે.
$IF_3$ માટે: $H = \frac{1}{2}(7 + 3) = 5$ ($sp^3d$,$T$-આકાર).
$PCl_3$ માટે: $H = \frac{1}{2}(5 + 3) = 4$ ($sp^3$,ત્રિકોણીય પિરામિડલ).
$NH_3$ માટે: $H = \frac{1}{2}(5 + 3) = 4$ ($sp^3$,ત્રિકોણીય પિરામિડલ).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
$BF_3$ માટે:
મધ્યસ્થ પરમાણુ $B$ પાસે $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે.
એકસંયોજક પરમાણુઓ $(F)$ ની સંખ્યા = $3$.
$H = \frac{1}{2}(3 + 3) = 3$.
અહીં $3$ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોવાથી,સંકરણ $sp^2$ છે અને આકાર ત્રિકોણીય સમતલીય છે.
$IF_3$ માટે: $H = \frac{1}{2}(7 + 3) = 5$ ($sp^3d$,$T$-આકાર).
$PCl_3$ માટે: $H = \frac{1}{2}(5 + 3) = 4$ ($sp^3$,ત્રિકોણીય પિરામિડલ).
$NH_3$ માટે: $H = \frac{1}{2}(5 + 3) = 4$ ($sp^3$,ત્રિકોણીય પિરામિડલ).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
0 likesView Solution
7
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયા ઓક્સાઈડમાં પેરામેગ્નેટિક (અનુચુંબકીય) ગુણધર્મ જોવા મળે છે?
A
$CO_2$
B
$SO_2$
C
$ClO_2$
D
$SiO_2$
Solution
(C) અણુનો પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ તેમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી દ્વારા નક્કી થાય છે.
$CO_2$ માં $16$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને બધા યુગ્મિત છે.
$SO_2$ માં $18$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને બધા યુગ્મિત છે.
$SiO_2$ એ સહસંયોજક નેટવર્ક ઘન છે જેમાં બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત છે.
$ClO_2$ માં $19$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં એકી સંખ્યામાં ઇલેક્ટ્રોન છે,જેના પરિણામે ઓછામાં ઓછો એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હાજર હોય છે.
તેથી,$ClO_2$ પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
$CO_2$ માં $16$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને બધા યુગ્મિત છે.
$SO_2$ માં $18$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને બધા યુગ્મિત છે.
$SiO_2$ એ સહસંયોજક નેટવર્ક ઘન છે જેમાં બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત છે.
$ClO_2$ માં $19$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં એકી સંખ્યામાં ઇલેક્ટ્રોન છે,જેના પરિણામે ઓછામાં ઓછો એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હાજર હોય છે.
તેથી,$ClO_2$ પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
0 likesView Solution
8
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાં $O-O$ બંધ લંબાઈ વધવાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$H_2O_2 < O_2 < O_3$
B
$O_2 < H_2O_2 < O_3$
C
$O_2 < O_3 < H_2O_2$
D
$O_3 < H_2O_2 < O_2$
Solution
(C) બંધ લંબાઈ નીચે મુજબ છે:
$1$. $O_2$ માં, બંધ ક્રમાંક $2$ છે, જેના પરિણામે બંધ લંબાઈ આશરે $121 \text{ pm}$ છે.
$2$. $O_3$ માં, સંસ્પંદન (resonance) ને કારણે બંધ ક્રમાંક $1.5$ થાય છે, જેની બંધ લંબાઈ આશરે $128 \text{ pm}$ છે.
$3$. $H_2O_2$ માં, $O-O$ બંધ એ એકલ બંધ (બંધ ક્રમાંક $1$) છે, જેની બંધ લંબાઈ આશરે $148 \text{ pm}$ છે.
તેથી, $O-O$ બંધ લંબાઈનો વધતો ક્રમ $O_2 < O_3 < H_2O_2$ છે.
$1$. $O_2$ માં, બંધ ક્રમાંક $2$ છે, જેના પરિણામે બંધ લંબાઈ આશરે $121 \text{ pm}$ છે.
$2$. $O_3$ માં, સંસ્પંદન (resonance) ને કારણે બંધ ક્રમાંક $1.5$ થાય છે, જેની બંધ લંબાઈ આશરે $128 \text{ pm}$ છે.
$3$. $H_2O_2$ માં, $O-O$ બંધ એ એકલ બંધ (બંધ ક્રમાંક $1$) છે, જેની બંધ લંબાઈ આશરે $148 \text{ pm}$ છે.
તેથી, $O-O$ બંધ લંબાઈનો વધતો ક્રમ $O_2 < O_3 < H_2O_2$ છે.
0 likesView Solution
9
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેની સંતુલન પ્રક્રિયાઓ માટે સંતુલન અચળાંક $K_1$ અને $K_2$ આપેલા છે:
$NO_{(g)} + 1/2 O_{2(g)} \rightleftharpoons NO_{2(g)}$
$2NO_{2(g)} \rightleftharpoons 2NO_{(g)} + O_{2(g)}$
$K_1$ અને $K_2$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
$NO_{(g)} + 1/2 O_{2(g)} \rightleftharpoons NO_{2(g)}$
$2NO_{2(g)} \rightleftharpoons 2NO_{(g)} + O_{2(g)}$
$K_1$ અને $K_2$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$K_2 = 1 / K_1$
B
$K_2 = K_1^2$
C
$K_2 = K_1 / 2$
D
$K_2 = 1 / K_1^2$
Solution
(D) પ્રથમ સંતુલન માટે: $NO_{(g)} + 1/2 O_{2(g)} \rightleftharpoons NO_{2(g)}$,સંતુલન અચળાંક $K_1 = \frac{[NO_2]}{[NO][O_2]^{1/2}}$ છે.
બીજા સંતુલન માટે: $2NO_{2(g)} \rightleftharpoons 2NO_{(g)} + O_{2(g)}$,સંતુલન અચળાંક $K_2 = \frac{[NO]^2[O_2]}{[NO_2]^2}$ છે.
અહીં જોઈ શકાય છે કે બીજી પ્રક્રિયા એ પ્રથમ પ્રક્રિયાની ઉલટી અને $2$ વડે ગુણાયેલી છે.
જો પ્રક્રિયા ઉલટાવવામાં આવે,તો સંતુલન અચળાંક $1/K$ થાય છે. જો પ્રક્રિયાને $n$ વડે ગુણવામાં આવે,તો સંતુલન અચળાંક $K^n$ થાય છે.
તેથી,$K_2 = (1/K_1)^2 = 1/K_1^2$.
બીજા સંતુલન માટે: $2NO_{2(g)} \rightleftharpoons 2NO_{(g)} + O_{2(g)}$,સંતુલન અચળાંક $K_2 = \frac{[NO]^2[O_2]}{[NO_2]^2}$ છે.
અહીં જોઈ શકાય છે કે બીજી પ્રક્રિયા એ પ્રથમ પ્રક્રિયાની ઉલટી અને $2$ વડે ગુણાયેલી છે.
જો પ્રક્રિયા ઉલટાવવામાં આવે,તો સંતુલન અચળાંક $1/K$ થાય છે. જો પ્રક્રિયાને $n$ વડે ગુણવામાં આવે,તો સંતુલન અચળાંક $K^n$ થાય છે.
તેથી,$K_2 = (1/K_1)^2 = 1/K_1^2$.
0 likesView Solution
10
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
એસિડની પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$
B
$HClO_4 < HClO < HClO_2 < HClO_3$
C
$HClO_2 < HClO_3 < HClO_4 < HClO$
D
$HClO_4 < HClO_3 < HClO_2 < HClO$
Solution
(A) ક્લોરિનના ઓક્સોએસિડની એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ ક્લોરિન પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંક પર આધાર રાખે છે.
જેમ મધ્યસ્થ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક વધે છે,તેમ ઓક્સિજન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટે છે,જે $H^+$ આયનનું મુક્ત થવું સરળ બનાવે છે.
ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે: $HClO (+1)$,$HClO_2 (+3)$,$HClO_3 (+5)$,અને $HClO_4 (+7)$.
તેથી,એસિડની પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$ છે.
જેમ મધ્યસ્થ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક વધે છે,તેમ ઓક્સિજન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટે છે,જે $H^+$ આયનનું મુક્ત થવું સરળ બનાવે છે.
ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે: $HClO (+1)$,$HClO_2 (+3)$,$HClO_3 (+5)$,અને $HClO_4 (+7)$.
તેથી,એસિડની પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$ છે.
0 likesView Solution
11
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
$25 \, ^\circ C$ તાપમાને,બેઝ $BOH$ નો વિયોજન અચળાંક $1.0 \times 10^{-12}$ છે. આ બેઝના $0.01 \, M$ જલીય દ્રાવણમાં હાઈડ્રોક્સિલ આયનોની સાંદ્રતા કેટલી હશે?
A
$2.0 \times 10^{-6} \, mol \, L^{-1}$
B
$1.0 \times 10^{-5} \, mol \, L^{-1}$
C
$1.0 \times 10^{-6} \, mol \, L^{-1}$
D
$1.0 \times 10^{-7} \, mol \, L^{-1}$
Solution
(D) નિર્બળ બેઝ $BOH$ માટે,વિયોજન $BOH \rightleftharpoons B^+ + OH^-$ છે.
$K_b = \frac{[B^+][OH^-]}{[BOH]} = \frac{C\alpha \cdot C\alpha}{C(1-\alpha)} \approx C\alpha^2$.
આપેલ છે $K_b = 1.0 \times 10^{-12}$ અને $C = 0.01 \, M = 10^{-2} \, M$.
$1.0 \times 10^{-12} = 10^{-2} \cdot \alpha^2$.
$\alpha^2 = 10^{-10} \implies \alpha = 10^{-5}$.
$[OH^-] = C\alpha = 10^{-2} \times 10^{-5} = 1.0 \times 10^{-7} \, mol \, L^{-1}$.
$K_b = \frac{[B^+][OH^-]}{[BOH]} = \frac{C\alpha \cdot C\alpha}{C(1-\alpha)} \approx C\alpha^2$.
આપેલ છે $K_b = 1.0 \times 10^{-12}$ અને $C = 0.01 \, M = 10^{-2} \, M$.
$1.0 \times 10^{-12} = 10^{-2} \cdot \alpha^2$.
$\alpha^2 = 10^{-10} \implies \alpha = 10^{-5}$.
$[OH^-] = C\alpha = 10^{-2} \times 10^{-5} = 1.0 \times 10^{-7} \, mol \, L^{-1}$.
0 likesView Solution
12
ChemistryMCQAIPMT · 2005
સોડિયમ ઓક્સાઇડ $(pH_1)$,સોડિયમ સલ્ફાઇડ $(pH_2)$,સોડિયમ સેલેનાઇડ $(pH_3)$ અને સોડિયમ ટેલ્યુરાઇડ $(pH_4)$ ના આઇસોમોલર દ્રાવણોના $pH$ મૂલ્યો વચ્ચેનો સાચો સંબંધ કયો છે?
A
$pH_1 > pH_2 = pH_3 > pH_4$
B
$pH_1 < pH_2 < pH_3 < pH_4$
C
$pH_1 < pH_2 < pH_3 = pH_4$
D
$pH_1 > pH_2 > pH_3 > pH_4$
Solution
(D) $Na_2O$,$Na_2S$,$Na_2Se$,અને $Na_2Te$ ક્ષારો પાણીમાં એનાયોનિક જળવિભાજન પામીને $NaOH$ અને અનુરૂપ નિર્બળ એસિડ ($H_2O$,$H_2S$,$H_2Se$,$H_2Te$) બનાવે છે.
આ દ્રાવણોની $pH$ રચાયેલા સંયુગ્મી એસિડની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે. સંયુગ્મી એસિડ જેટલો નિર્બળ,તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ તેટલો જ પ્રબળ અને દ્રાવણની $pH$ તેટલી જ વધારે હોય છે.
હાઇડ્રાઇડ્સની એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $H_2O < H_2S < H_2Se < H_2Te$ છે.
તેથી,સંયુગ્મી બેઇઝની બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ $OH^- > HS^- > HSe^- > HTe^-$ છે.
પરિણામે,તેમના આઇસોમોલર દ્રાવણોની $pH$ નું મૂલ્ય $pH_1 > pH_2 > pH_3 > pH_4$ ના ક્રમમાં હોય છે.
આ દ્રાવણોની $pH$ રચાયેલા સંયુગ્મી એસિડની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે. સંયુગ્મી એસિડ જેટલો નિર્બળ,તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ તેટલો જ પ્રબળ અને દ્રાવણની $pH$ તેટલી જ વધારે હોય છે.
હાઇડ્રાઇડ્સની એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $H_2O < H_2S < H_2Se < H_2Te$ છે.
તેથી,સંયુગ્મી બેઇઝની બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ $OH^- > HS^- > HSe^- > HTe^-$ છે.
પરિણામે,તેમના આઇસોમોલર દ્રાવણોની $pH$ નું મૂલ્ય $pH_1 > pH_2 > pH_3 > pH_4$ ના ક્રમમાં હોય છે.
0 likesView Solution
13
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
રાસાયણિક પ્રક્રિયાની નીચેનામાંથી કઈ જોડી ચોક્કસપણે સ્વયંભૂ પ્રક્રિયામાં પરિણમશે?
A
ઉષ્માક્ષેપક અને ઘટતી અવ્યવસ્થા
B
ઉષ્માશોષક અને વધતી અવ્યવસ્થા
C
ઉષ્માક્ષેપક અને વધતી અવ્યવસ્થા
D
ઉષ્માશોષક અને ઘટતી અવ્યવસ્થા
Solution
(C) પ્રક્રિયાની સ્વયંભૂતા ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા સમીકરણ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે: $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા માટે $\Delta G$ ઋણ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(C)$ માં,પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક $(\Delta H < 0)$ છે અને અવ્યવસ્થામાં વધારો $(\Delta S > 0)$ થાય છે.
સમીકરણમાં આ કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = (-ve) - T(+ve) = -ve$.
તાપમાન $T$ ગમે તે હોય,$\Delta G$ હંમેશા ઋણ હોવાથી,પ્રક્રિયા ચોક્કસપણે સ્વયંભૂ હશે.
સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા માટે $\Delta G$ ઋણ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(C)$ માં,પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક $(\Delta H < 0)$ છે અને અવ્યવસ્થામાં વધારો $(\Delta S > 0)$ થાય છે.
સમીકરણમાં આ કિંમતો મૂકતા: $\Delta G = (-ve) - T(+ve) = -ve$.
તાપમાન $T$ ગમે તે હોય,$\Delta G$ હંમેશા ઋણ હોવાથી,પ્રક્રિયા ચોક્કસપણે સ્વયંભૂ હશે.
0 likesView Solution
14
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
$MgO_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \to MgCl_{2(aq)} + H_2O_{(l)}$ પ્રક્રિયાની તટસ્થીકરણની નિરપેક્ષ એન્થાલ્પી કેટલી હશે?
A
$-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ કરતા ઓછી
B
$-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ કરતા વધારે
D
$57.33 \ kJ \ mol^{-1}$
Solution
(A) પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝ માટે તટસ્થીકરણની પ્રમાણિત એન્થાલ્પી $-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ હોય છે.
$MgO$ એ ધાતુનો ઓક્સાઇડ છે જે બેઇઝ તરીકે વર્તે છે,પરંતુ તે $NaOH$ કે $KOH$ જેવો પ્રબળ દ્રાવ્ય બેઇઝ નથી.
જ્યારે $MgO_{(s)}$ એ $HCl_{(aq)}$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે $MgO$ ની સ્ફટિક લેટિસ તોડવા અને તેને આયનોમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે ઉર્જા વપરાય છે.
તેથી,મુક્ત થતી ચોખ્ખી ઉષ્મા $-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ ના પ્રમાણિત મૂલ્ય કરતા ઓછી હોય છે (એટલે કે તે ઓછી ઉષ્માક્ષેપક છે).
આમ,તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી $-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ કરતા ઓછી હશે.
$MgO$ એ ધાતુનો ઓક્સાઇડ છે જે બેઇઝ તરીકે વર્તે છે,પરંતુ તે $NaOH$ કે $KOH$ જેવો પ્રબળ દ્રાવ્ય બેઇઝ નથી.
જ્યારે $MgO_{(s)}$ એ $HCl_{(aq)}$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે $MgO$ ની સ્ફટિક લેટિસ તોડવા અને તેને આયનોમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે ઉર્જા વપરાય છે.
તેથી,મુક્ત થતી ચોખ્ખી ઉષ્મા $-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ ના પ્રમાણિત મૂલ્ય કરતા ઓછી હોય છે (એટલે કે તે ઓછી ઉષ્માક્ષેપક છે).
આમ,તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી $-57.33 \ kJ \ mol^{-1}$ કરતા ઓછી હશે.
0 likesView Solution
15
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
આલ્કલાઇન માધ્યમમાં એક મોલ $KI$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_4$ ના મોલની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0.2$
B
$5$
C
$1$
D
$2$
Solution
(D) આલ્કલાઇન માધ્યમમાં,$KMnO_4$ અને $KI$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2KMnO_4 + KI + H_2O \to 2MnO_2 + KIO_3 + 2KOH$
સંતુલિત સમીકરણના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$2$ મોલ $KMnO_4$ એ $1$ મોલ $KI$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,$1$ મોલ $KI$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_4$ ના મોલની સંખ્યા $2$ છે.
$2KMnO_4 + KI + H_2O \to 2MnO_2 + KIO_3 + 2KOH$
સંતુલિત સમીકરણના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$2$ મોલ $KMnO_4$ એ $1$ મોલ $KI$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,$1$ મોલ $KI$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_4$ ના મોલની સંખ્યા $2$ છે.
0 likesView Solution
16
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધવાનો સાચો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$LiCl < NaCl < BeCl_2$
B
$BeCl_2 < NaCl < LiCl$
C
$NaCl < LiCl < BeCl_2$
D
$BeCl_2 < LiCl < NaCl$
Solution
(C) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarising power) સાથે વધે છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ એ ધન આયનની વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ધન આયનોનો વીજભાર અને કદ $Na^{+}$ ($+1$,મોટું કદ),$Li^{+}$ ($+1$,$Na^{+}$ કરતા નાનું),અને $Be^{2+}$ ($+2$,સૌથી નાનું કદ) છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિનો ક્રમ $Be^{2+} > Li^{+} > Na^{+}$ છે.
તેથી,સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધવાનો સાચો ક્રમ $NaCl < LiCl < BeCl_2$ છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ એ ધન આયનની વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ધન આયનોનો વીજભાર અને કદ $Na^{+}$ ($+1$,મોટું કદ),$Li^{+}$ ($+1$,$Na^{+}$ કરતા નાનું),અને $Be^{2+}$ ($+2$,સૌથી નાનું કદ) છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિનો ક્રમ $Be^{2+} > Li^{+} > Na^{+}$ છે.
તેથી,સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધવાનો સાચો ક્રમ $NaCl < LiCl < BeCl_2$ છે.
0 likesView Solution
17
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કઈ ગોઠવણી આપેલ પરમાણ્વીય સ્પીસીઝની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી (ઋણ ચિહ્ન સાથે) નો સાચો ક્રમ દર્શાવે છે?
A
$Cl < F < S < O$
B
$O < S < F < Cl$
C
$S < O < Cl < F$
D
$F < Cl < O < S$
Solution
(B) ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી (ઋણ ચિહ્ન સાથે) એ તટસ્થ વાયુરૂપ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોન ઉમેરતી વખતે મુક્ત થતી ઊર્જા દર્શાવે છે.
સામાન્ય રીતે,આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી વધુ ઋણ બને છે.
જોકે,$F$ અને $Cl$ માટે,$F$ પરમાણુના નાના કદને કારણે $Cl$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $F$ કરતા વધુ ઋણ હોય છે,જે આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ તરફ દોરી જાય છે.
મૂલ્યો છે: $Cl$ $(349 \ kJ/mol)$,$F$ $(333 \ kJ/mol)$,$S$ $(200 \ kJ/mol)$,અને $O$ $(142 \ kJ/mol)$.
આમ,વધતા મૂલ્યનો સાચો ક્રમ $O < S < F < Cl$ છે.
સામાન્ય રીતે,આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતાં ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી વધુ ઋણ બને છે.
જોકે,$F$ અને $Cl$ માટે,$F$ પરમાણુના નાના કદને કારણે $Cl$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $F$ કરતા વધુ ઋણ હોય છે,જે આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ તરફ દોરી જાય છે.
મૂલ્યો છે: $Cl$ $(349 \ kJ/mol)$,$F$ $(333 \ kJ/mol)$,$S$ $(200 \ kJ/mol)$,અને $O$ $(142 \ kJ/mol)$.
આમ,વધતા મૂલ્યનો સાચો ક્રમ $O < S < F < Cl$ છે.
0 likesView Solution
18
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કઈ ગોઠવણી આપેલ પરમાણ્વીય સ્પીસીઝની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી (ઋણ ચિહ્ન સાથે) નો સાચો ક્રમ દર્શાવે છે?
A
$Cl < F < S < O$
B
$O < S < F < Cl$
C
$S < O < Cl < F$
D
$F < Cl < O < S$
Solution
(B) ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી (ઋણ ચિહ્ન સાથે) એ તટસ્થ વાયુરૂપ પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોન ઉમેરતી વખતે મુક્ત થતી ઉર્જા દર્શાવે છે.
સામાન્ય રીતે,આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતા ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી વધુ ઋણ બને છે.
જોકે,હેલોજન માટે,$F$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $Cl$ કરતા ઓછી ઋણ હોય છે,કારણ કે $F$ પરમાણુનું કદ નાનું હોવાથી તેમાં આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ વધુ હોય છે.
તે જ રીતે,ઓક્સિજન અને સલ્ફર માટે,$O$ નું કદ નાનું હોવાથી $O$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $S$ કરતા ઓછી ઋણ હોય છે.
મૂલ્યો આ મુજબ છે: $Cl$ $(349 \ kJ/mol)$,$F$ $(333 \ kJ/mol)$,$S$ $(200 \ kJ/mol)$,અને $O$ $(142 \ kJ/mol)$.
આમ,ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનો સાચો વધતો ક્રમ $O < S < F < Cl$ છે.
સામાન્ય રીતે,આવર્તમાં ડાબેથી જમણે જતા ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી વધુ ઋણ બને છે.
જોકે,હેલોજન માટે,$F$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $Cl$ કરતા ઓછી ઋણ હોય છે,કારણ કે $F$ પરમાણુનું કદ નાનું હોવાથી તેમાં આંતર-ઇલેક્ટ્રોનિક અપાકર્ષણ વધુ હોય છે.
તે જ રીતે,ઓક્સિજન અને સલ્ફર માટે,$O$ નું કદ નાનું હોવાથી $O$ ની ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી $S$ કરતા ઓછી ઋણ હોય છે.
મૂલ્યો આ મુજબ છે: $Cl$ $(349 \ kJ/mol)$,$F$ $(333 \ kJ/mol)$,$S$ $(200 \ kJ/mol)$,અને $O$ $(142 \ kJ/mol)$.
આમ,ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પીનો સાચો વધતો ક્રમ $O < S < F < Cl$ છે.
0 likesView Solution
19
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયો અણુ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતો (electron deficient) અણુ છે?
A
$B_2H_6$
B
$C_2H_6$
C
$PH_3$
D
$SiH_4$
Solution
(A) ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતો અણુ તે છે જેમાં મધ્યસ્થ પરમાણુની સંયોજકતા કક્ષામાં $8$ કરતા ઓછા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,અથવા તેમાં પરંપરાગત સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે પૂરતા ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી.
$B_2H_6$ (ડાયબોરેન) માં,દરેક બોરોન પરમાણુ ચાર હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે,પરંતુ સમગ્ર અણુ માટે માત્ર $12$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ઉપલબ્ધ છે,જે તમામ જોડાણો માટે પ્રમાણભૂત બે-કેન્દ્ર-બે-ઇલેક્ટ્રોન $(2c-2e)$ બંધ બનાવવા માટે અપૂરતા છે.
તેમાં બે $3$-કેન્દ્ર-$2$-ઇલેક્ટ્રોન $(3c-2e)$ બંધ હોય છે,જેને બનાના બોન્ડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતો અણુ બનાવે છે.
તેની સરખામણીમાં,$C_2H_6$,$PH_3$,અને $SiH_4$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ચોક્કસ અણુઓ છે જ્યાં મધ્યસ્થ પરમાણુઓ માટે અષ્ટકનો નિયમ સંતોષાય છે.
$B_2H_6$ (ડાયબોરેન) માં,દરેક બોરોન પરમાણુ ચાર હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે,પરંતુ સમગ્ર અણુ માટે માત્ર $12$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ઉપલબ્ધ છે,જે તમામ જોડાણો માટે પ્રમાણભૂત બે-કેન્દ્ર-બે-ઇલેક્ટ્રોન $(2c-2e)$ બંધ બનાવવા માટે અપૂરતા છે.
તેમાં બે $3$-કેન્દ્ર-$2$-ઇલેક્ટ્રોન $(3c-2e)$ બંધ હોય છે,જેને બનાના બોન્ડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતો અણુ બનાવે છે.
તેની સરખામણીમાં,$C_2H_6$,$PH_3$,અને $SiH_4$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ચોક્કસ અણુઓ છે જ્યાં મધ્યસ્થ પરમાણુઓ માટે અષ્ટકનો નિયમ સંતોષાય છે.
0 likesView Solution
20
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
સોડિયમ ઓક્સાઇડ $(pH_1)$,સોડિયમ સલ્ફાઇડ $(pH_2)$,સોડિયમ સેલેનાઇડ $(pH_3)$ અને સોડિયમ ટેલ્યુરાઇડ $(pH_4)$ ના આઇસોમોલર દ્રાવણોના $pH$ વચ્ચેનો સાચો સંબંધ શું છે?
A
$pH_1 > pH_2 = pH_3 > pH_4$
B
$pH_1 < pH_2 < pH_3 < pH_4$
C
$pH_1 < pH_2 < pH_3 = pH_4$
D
$pH_1 > pH_2 > pH_3 > pH_4$
Solution
(D) પ્રબળ બેઇઝ અને નિર્બળ એસિડના ક્ષારના જલીય દ્રાવણની $pH$ એસિડની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે.
એસિડ જેટલો પ્રબળ,તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ તેટલો નિર્બળ અને તેના ક્ષારના દ્રાવણની $pH$ તેટલી ઓછી હોય છે.
સંબંધિત હાઇડ્રાઇડ્સની એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $H_2O < H_2S < H_2Se < H_2Te$ છે.
સમૂહમાં નીચે જતાં એસિડિક પ્રબળતા વધતી હોવાથી,સંયુગ્મી બેઇઝ $(O^{2-}, S^{2-}, Se^{2-}, Te^{2-})$ ની બેઝિક પ્રબળતા $O^{2-} > S^{2-} > Se^{2-} > Te^{2-}$ ના ક્રમમાં ઘટે છે.
તેથી,આઇસોમોલર દ્રાવણોની $pH$ નો ક્રમ $pH_1 > pH_2 > pH_3 > pH_4$ થશે.
એસિડ જેટલો પ્રબળ,તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ તેટલો નિર્બળ અને તેના ક્ષારના દ્રાવણની $pH$ તેટલી ઓછી હોય છે.
સંબંધિત હાઇડ્રાઇડ્સની એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $H_2O < H_2S < H_2Se < H_2Te$ છે.
સમૂહમાં નીચે જતાં એસિડિક પ્રબળતા વધતી હોવાથી,સંયુગ્મી બેઇઝ $(O^{2-}, S^{2-}, Se^{2-}, Te^{2-})$ ની બેઝિક પ્રબળતા $O^{2-} > S^{2-} > Se^{2-} > Te^{2-}$ ના ક્રમમાં ઘટે છે.
તેથી,આઇસોમોલર દ્રાવણોની $pH$ નો ક્રમ $pH_1 > pH_2 > pH_3 > pH_4$ થશે.
0 likesView Solution
21
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
જ્યારે $H_2S$ વાયુને $HCl$ ધરાવતા દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ગુણાત્મક વિશ્લેષણના સમૂહ-$II$ ના કેટાયન્સનું અવક્ષેપન કરે છે પરંતુ ચોથા સમૂહના કેટાયન્સનું નહીં. આનું કારણ શું છે?
A
$HCl$ ની હાજરી સલ્ફાઇડ આયન સાંદ્રતા ઘટાડે છે
B
$HCl$ ની હાજરી સલ્ફાઇડ આયન સાંદ્રતા વધારે છે
C
સમૂહ-$II$ ના સલ્ફાઇડ્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર સમૂહ-$IV$ ના સલ્ફાઇડ્સ કરતા વધારે છે
D
સમૂહ-$IV$ ના કેટાયન્સના સલ્ફાઇડ્સ $HCl$ માં દ્રાવ્ય છે
Solution
(A) $H_2S$ એક નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે અને તેનું આયનીકરણ $H_2S \rightleftharpoons 2H^+ + S^{2-}$ મુજબ થાય છે.
સમાન આયન અસરને કારણે,$HCl$ (પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય) ની હાજરી $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા વધારે છે.
આ $H_2S$ ના આયનીકરણને દબાવે છે,જેનાથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
સમૂહ-$II$ ના સલ્ફાઇડ્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ખૂબ ઓછો હોવાથી,$S^{2-}$ ની ઓછી સાંદ્રતા પણ અવક્ષેપન માટે પૂરતી છે.
જોકે,સમૂહ-$IV$ ના સલ્ફાઇડ્સનો $K_{sp}$ પ્રમાણમાં વધારે હોવાથી,ઓછી થયેલી $S^{2-}$ સાંદ્રતા તેમના અવક્ષેપન માટે પૂરતી નથી.
સમાન આયન અસરને કારણે,$HCl$ (પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય) ની હાજરી $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા વધારે છે.
આ $H_2S$ ના આયનીકરણને દબાવે છે,જેનાથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
સમૂહ-$II$ ના સલ્ફાઇડ્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ખૂબ ઓછો હોવાથી,$S^{2-}$ ની ઓછી સાંદ્રતા પણ અવક્ષેપન માટે પૂરતી છે.
જોકે,સમૂહ-$IV$ ના સલ્ફાઇડ્સનો $K_{sp}$ પ્રમાણમાં વધારે હોવાથી,ઓછી થયેલી $S^{2-}$ સાંદ્રતા તેમના અવક્ષેપન માટે પૂરતી નથી.
0 likesView Solution
22
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
જ્યારે $H_2S$ વાયુને $HCl$ ધરાવતા દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ગુણાત્મક વિશ્લેષણના બીજા સમૂહના કેટાયન્સનું અવક્ષેપન કરે છે પરંતુ ચોથા સમૂહના કેટાયન્સનું નહીં. આનું કારણ શું છે?
A
$HCl$ ની હાજરી સલ્ફાઇડ આયનની સાંદ્રતા ઘટાડે છે.
B
$HCl$ ની હાજરી સલ્ફાઇડ આયનની સાંદ્રતા વધારે છે.
C
સમૂહ $II$ ના સલ્ફાઇડ્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર સમૂહ $IV$ ના સલ્ફાઇડ્સ કરતા વધારે છે.
D
સમૂહ $IV$ ના કેટાયન્સના સલ્ફાઇડ્સ $HCl$ માં દ્રાવ્ય છે.
Solution
(A) ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં,$H_2S$ એ નિર્બળ એસિડ છે જેનું વિયોજન આ મુજબ થાય છે: $H_2S \rightleftharpoons 2H^+ + S^{2-}$.
જ્યારે $HCl$ હાજર હોય છે,ત્યારે તે સામાન્ય આયન અસરને કારણે $H^+$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા પૂરી પાડે છે.
આ $H_2S$ ના વિયોજનને દબાવે છે,જેનાથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
સમૂહ $II$ ના કેટાયન્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ખૂબ ઓછો હોય છે,તેથી તેઓ ઓછી $S^{2-}$ સાંદ્રતા પર પણ અવક્ષેપિત થાય છે.
સમૂહ $IV$ ના કેટાયન્સના $K_{sp}$ મૂલ્યો ઊંચા હોય છે અને તેમને અવક્ષેપિત થવા માટે $S^{2-}$ ની વધુ સાંદ્રતાની જરૂર હોય છે,જે $HCl$ ની હાજરીમાં પ્રાપ્ત થતી નથી.
જ્યારે $HCl$ હાજર હોય છે,ત્યારે તે સામાન્ય આયન અસરને કારણે $H^+$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા પૂરી પાડે છે.
આ $H_2S$ ના વિયોજનને દબાવે છે,જેનાથી $S^{2-}$ આયનોની સાંદ્રતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
સમૂહ $II$ ના કેટાયન્સનો દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ખૂબ ઓછો હોય છે,તેથી તેઓ ઓછી $S^{2-}$ સાંદ્રતા પર પણ અવક્ષેપિત થાય છે.
સમૂહ $IV$ ના કેટાયન્સના $K_{sp}$ મૂલ્યો ઊંચા હોય છે અને તેમને અવક્ષેપિત થવા માટે $S^{2-}$ ની વધુ સાંદ્રતાની જરૂર હોય છે,જે $HCl$ ની હાજરીમાં પ્રાપ્ત થતી નથી.
0 likesView Solution
23
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નેપ્થાલિન અને બેન્ઝોઇક એસિડના મિશ્રણમાંથી તેમને અલગ કરવાની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિ કઈ છે?
A
ક્રોમેટોગ્રાફી
B
સ્ફટિકીકરણ
C
નિસ્યંદન
D
ઉર્ધ્વપાતન
Solution
(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
બેન્ઝોઇક એસિડ ગરમ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે નેપ્થાલિન પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તેથી,જ્યારે મિશ્રણને ગરમ પાણીમાં ઓગાળીને ગાળવામાં આવે છે,ત્યારે બેન્ઝોઇક એસિડ ગાળણ તરીકે નીચે આવે છે,જ્યારે નેપ્થાલિન અવશેષ તરીકે ઉપર રહે છે.
ગાળણને ઠંડુ પાડતા બેન્ઝોઇક એસિડના સ્ફટિકો મળે છે.
બેન્ઝોઇક એસિડ ગરમ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે નેપ્થાલિન પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તેથી,જ્યારે મિશ્રણને ગરમ પાણીમાં ઓગાળીને ગાળવામાં આવે છે,ત્યારે બેન્ઝોઇક એસિડ ગાળણ તરીકે નીચે આવે છે,જ્યારે નેપ્થાલિન અવશેષ તરીકે ઉપર રહે છે.
ગાળણને ઠંડુ પાડતા બેન્ઝોઇક એસિડના સ્ફટિકો મળે છે.
0 likesView Solution
24
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
કેટલાક સંયોજનોના નામ આપેલા છે. કયું નામ $IUPAC$ પદ્ધતિમાં નથી?
A
$CH_3-CH(OH)-CH(CH_3)_2$ $(3-\text{Methylbutan-}2-\text{ol})$
B
$CH_3-C\equiv C-CH(CH_3)_2$ $(4-\text{Methylpent-}2-\text{yne})$
C
$CH_3-CH_2-C(=CH_2)-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ $(2-\text{Ethyl-}3-\text{methylbut-}1-\text{ene})$
D
$CH_3-CH_2-CH_2-CH(C_2H_5)-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ $(3-\text{Methyl-}4-\text{ethylheptane})$
Solution
(D) $IUPAC$ નામકરણમાં,વિસ્થાપકોને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે.
સંયોજન $CH_3-CH_2-CH_2-CH(C_2H_5)-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ માટે,મુખ્ય શૃંખલા હેપ્ટેન છે.
વિસ્થાપકો $4$ નંબર પર ઇથાઇલ અને $3$ નંબર પર મિથાઇલ છે.
મૂળાક્ષર મુજબ,'ઇથાઇલ' એ 'મિથાઇલ' પહેલા આવે છે.
તેથી,સાચું નામ $4-\text{Ethyl-}3-\text{methylheptane}$ હોવું જોઈએ.
આમ,$3-\text{Methyl-}4-\text{ethylheptane}$ નામ ખોટું છે.
સંયોજન $CH_3-CH_2-CH_2-CH(C_2H_5)-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ માટે,મુખ્ય શૃંખલા હેપ્ટેન છે.
વિસ્થાપકો $4$ નંબર પર ઇથાઇલ અને $3$ નંબર પર મિથાઇલ છે.
મૂળાક્ષર મુજબ,'ઇથાઇલ' એ 'મિથાઇલ' પહેલા આવે છે.
તેથી,સાચું નામ $4-\text{Ethyl-}3-\text{methylheptane}$ હોવું જોઈએ.
આમ,$3-\text{Methyl-}4-\text{ethylheptane}$ નામ ખોટું છે.
0 likesView Solution
25
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું કાર્બોકેટાયન સૌથી વધુ સ્થાયી છે?
A
$CH_3-CH^+(CH_3)$
B
$CH_3-C^+(CH_3)_2$
C
$CH_3^+$
D
$CH_3-CH_2^+$
Solution
(B) સાચો જવાબ $(B)$ $CH_3-C^+(CH_3)_2$ છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા ઇન્ડક્ટિવ ઇફેક્ટ $(+I)$ અને હાઇપરકોન્જુગેશન દ્વારા નક્કી થાય છે.
$CH_3-C^+(CH_3)_2$ એ $3^\circ$ કાર્બોકેટાયન છે,જે ત્રણ મિથાઈલ જૂથોની ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ અસર દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
સ્થિરતાનો ક્રમ: $3^\circ > 2^\circ > 1^\circ > \text{methyl}$.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા ઇન્ડક્ટિવ ઇફેક્ટ $(+I)$ અને હાઇપરકોન્જુગેશન દ્વારા નક્કી થાય છે.
$CH_3-C^+(CH_3)_2$ એ $3^\circ$ કાર્બોકેટાયન છે,જે ત્રણ મિથાઈલ જૂથોની ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ અસર દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
સ્થિરતાનો ક્રમ: $3^\circ > 2^\circ > 1^\circ > \text{methyl}$.
0 likesView Solution
26
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
આપેલ સંયોજનની કાયરાલિટી (chirality) નક્કી કરો.
A
$R$
B
$S$
C
$Z$
D
$E$
Solution
(A) કાયરલ કેન્દ્રની કાયરાલિટી ($R/S$ વિન્યાસ) નક્કી કરવા માટે,આપણે પરમાણુ ક્રમાંક પર આધારિત Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ ક્રમ નિયમો મુજબ મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા સમૂહોને અગ્રતા આપીએ છીએ:
$1$. $-Br$ (પરમાણુ ક્રમાંક $35$) અગ્રતા $1$ છે.
$2$. $-Cl$ (પરમાણુ ક્રમાંક $17$) અગ્રતા $2$ છે.
$3$. $-CH_3$ (કાર્બન માટે પરમાણુ ક્રમાંક $6$) અગ્રતા $3$ છે.
$4$. $-H$ (પરમાણુ ક્રમાંક $1$) અગ્રતા $4$ છે.
કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ તૂટક રેખા (dashed bond) પર છે (જે જોનારથી દૂર જાય છે),આપણે $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ નો ક્રમ જોઈએ છીએ.
$Br$ $\rightarrow Cl$ $\rightarrow CH_3$ નો ક્રમ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં (clockwise) છે.
તેથી,વિન્યાસ $R$ છે.
$1$. $-Br$ (પરમાણુ ક્રમાંક $35$) અગ્રતા $1$ છે.
$2$. $-Cl$ (પરમાણુ ક્રમાંક $17$) અગ્રતા $2$ છે.
$3$. $-CH_3$ (કાર્બન માટે પરમાણુ ક્રમાંક $6$) અગ્રતા $3$ છે.
$4$. $-H$ (પરમાણુ ક્રમાંક $1$) અગ્રતા $4$ છે.
કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ તૂટક રેખા (dashed bond) પર છે (જે જોનારથી દૂર જાય છે),આપણે $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ નો ક્રમ જોઈએ છીએ.
$Br$ $\rightarrow Cl$ $\rightarrow CH_3$ નો ક્રમ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં (clockwise) છે.
તેથી,વિન્યાસ $R$ છે.
0 likesView Solution
27
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કઈ જોડી સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ (અવકાશીય સમઘટકતા) દર્શાવે છે?
A
શૃંખલા સમઘટકતા અને પરિભ્રમણીય સમઘટકતા
B
બંધારણીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા
C
લિન્કેજ સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા
D
પ્રકાશીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા
Solution
(D) જ્યારે સમઘટકોનું બંધારણીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ અણુમાં પરમાણુઓ અથવા જૂથોની અવકાશી ગોઠવણી અલગ હોય,ત્યારે તેને સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ કહેવાય છે.
સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના હોય છે:
$(i)$ ભૌમિતિક સમઘટકતા
$(ii)$ પ્રકાશીય સમઘટકતા
$(iii)$ કન્ફોર્મેશનલ સમઘટકતા.
તેથી,પ્રકાશીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા બંને સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમના પ્રકારો છે.
સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના હોય છે:
$(i)$ ભૌમિતિક સમઘટકતા
$(ii)$ પ્રકાશીય સમઘટકતા
$(iii)$ કન્ફોર્મેશનલ સમઘટકતા.
તેથી,પ્રકાશીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા બંને સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમના પ્રકારો છે.
0 likesView Solution
28
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેની પ્રક્રિયા $CH_3-C \equiv C-CH_2-CH_3 \xrightarrow[(2)\ H_2O]{(1)\ O_3}$ ની નીપજો છે:
A
$CH_3CHO + CH_3CH_2CHO$
B
$CH_3COOH + CH_3CH_2CHO$
C
$CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$
D
$CH_3COOH + CO_2$
Solution
(C) આંતરિક આલ્કાઈનનું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી ડાયકીટોન મધ્યવર્તી નીપજ તરીકે મળે છે,જેનું આગળ ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-C \equiv C-CH_2-CH_3$ $\xrightarrow{O_3} \text{ઓઝોનાઈડ મધ્યવર્તી}$ $\xrightarrow{H_2O} CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3 + H_2O_2$
ત્યારબાદ ડાયકીટોન $CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3$ નું વિભાજન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે:
$CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3 \rightarrow CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$
આમ,અંતિમ નીપજો એસિટિક એસિડ અને પ્રોપેનોઈક એસિડ છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-C \equiv C-CH_2-CH_3$ $\xrightarrow{O_3} \text{ઓઝોનાઈડ મધ્યવર્તી}$ $\xrightarrow{H_2O} CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3 + H_2O_2$
ત્યારબાદ ડાયકીટોન $CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3$ નું વિભાજન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ મળે છે:
$CH_3-CO-CO-CH_2-CH_3 \rightarrow CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$
આમ,અંતિમ નીપજો એસિટિક એસિડ અને પ્રોપેનોઈક એસિડ છે.
0 likesView Solution
29
ChemistryMCQAIPMT · 2005
યુરિયાનું દ્રાવણ (મોલર દળ $60 \ g \ mol^{-1}$) વાતાવરણીય દબાણે $100.18 \ ^oC$ તાપમાને ઉકળે છે. જો પાણી માટે $K_f$ અને $K_b$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $1.86$ અને $0.512 \ K \ kg \ mol^{-1}$ હોય,તો ઉપરનું દ્રાવણ ......... $^oC$ તાપમાને થીજી જશે.
A
$-6.54$
B
$6.54$
C
$0.65$
D
$-0.65$
0 likesView Solution
30
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયા પ્રવાહીનું પૃષ્ઠતાણ મહત્તમ છે?
A
$H_2O$
B
$C_6H_6$
C
$CH_3OH$
D
$C_2H_5OH$
Solution
(A) પૃષ્ઠતાણ મુખ્યત્વે આંતરઆણ્વિય બળો,ખાસ કરીને હાઇડ્રોજન બંધની મજબૂતી દ્વારા નક્કી થાય છે.
પાણી $(H_2O)$ ના અણુઓ તેમની ઉચ્ચ ધ્રુવીયતા અને હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે મજબૂત આંતરઆણ્વિય આકર્ષણ ધરાવે છે.
આ હાઇડ્રોજન બંધના વ્યાપક નેટવર્કને કારણે બેન્ઝીન $(C_6H_6)$,મિથેનોલ $(CH_3OH)$ અથવા ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોની તુલનામાં પાણીમાં સહસંયોજક બળ વધારે હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં પાણીનું પૃષ્ઠતાણ મહત્તમ છે.
પાણી $(H_2O)$ ના અણુઓ તેમની ઉચ્ચ ધ્રુવીયતા અને હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે મજબૂત આંતરઆણ્વિય આકર્ષણ ધરાવે છે.
આ હાઇડ્રોજન બંધના વ્યાપક નેટવર્કને કારણે બેન્ઝીન $(C_6H_6)$,મિથેનોલ $(CH_3OH)$ અથવા ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોની તુલનામાં પાણીમાં સહસંયોજક બળ વધારે હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં પાણીનું પૃષ્ઠતાણ મહત્તમ છે.
0 likesView Solution
31
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
આલ્કલાઇન માધ્યમમાં એક મોલ $KI$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_4$ ના મોલની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1/5$
B
$5$
C
$1$
D
$2$
Solution
(D) આલ્કલાઇન માધ્યમમાં,$KMnO_4$ અને $KI$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2KMnO_4 + KI + H_2O \to 2MnO_2 + KIO_3 + 2KOH$
સંતુલિત સમીકરણના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$2$ મોલ $KMnO_4$ એ $1$ મોલ $KI$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,$1$ મોલ $KI$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_4$ ના મોલની સંખ્યા $2$ છે.
$2KMnO_4 + KI + H_2O \to 2MnO_2 + KIO_3 + 2KOH$
સંતુલિત સમીકરણના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$2$ મોલ $KMnO_4$ એ $1$ મોલ $KI$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,$1$ મોલ $KI$ દ્વારા રિડક્શન પામતા $KMnO_4$ ના મોલની સંખ્યા $2$ છે.
0 likesView Solution
32
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેની પ્રક્રિયા $CH_3-C\equiv C-CH_2-CH_3 \xrightarrow[2. \text{Hydrolysis}]{1. O_3} ...$ ની નીપજો છે
A
$CH_3CHO + CH_3CH_2CHO$
B
$CH_3COOH + CH_3CH_2CHO$
C
$CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$
D
$CH_3COOH + CO_2$
Solution
(C) આલ્કાઈનની ઓઝોન સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન એ ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ પ્રક્રિયા છે.
આંતરિક આલ્કાઈન $R-C\equiv C-R'$ માટે,નીપજો બે કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે: $RCOOH$ અને $R'COOH$.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,$CH_3-C\equiv C-CH_2-CH_3$ ટ્રિપલ બોન્ડ પર ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ અનુભવે છે.
$CH_3-C$ ભાગ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ માં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
$-C-CH_2-CH_3$ ભાગ પ્રોપેનોઈક એસિડ $(CH_3CH_2COOH)$ માં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
આમ,નીપજો $CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$ છે.
આંતરિક આલ્કાઈન $R-C\equiv C-R'$ માટે,નીપજો બે કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે: $RCOOH$ અને $R'COOH$.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,$CH_3-C\equiv C-CH_2-CH_3$ ટ્રિપલ બોન્ડ પર ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ અનુભવે છે.
$CH_3-C$ ભાગ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ માં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
$-C-CH_2-CH_3$ ભાગ પ્રોપેનોઈક એસિડ $(CH_3CH_2COOH)$ માં ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
આમ,નીપજો $CH_3COOH + CH_3CH_2COOH$ છે.
0 likesView Solution
33
ChemistryMCQAIPMT · 2005
ઓક્સોસ્પોર (Auxospores) અને હોર્મોસિસ્ટ (Hormocysts) અનુક્રમે કોના દ્વારા રચાય છે?
A
કેટલાક સાયનોબેક્ટેરિયા અને ઘણા ડાયેટમ્સ
B
ઘણા સાયનોબેક્ટેરિયા અને ઘણા ડાયેટમ્સ
C
કેટલાક ડાયેટમ્સ અને ઘણા સાયનોબેક્ટેરિયા
D
ઘણા ડાયેટમ્સ અને થોડા સાયનોબેક્ટેરિયા
Solution
(C) $Auxospores$ એ ઘણા ડાયેટમ્સ દ્વારા રચાયેલા વિશિષ્ટ કોષો છે જે વારંવાર કોષ વિભાજન પછી તેમનું સામાન્ય કદ પુનઃસ્થાપિત કરે છે.
$Hormocysts$ એ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા અને પ્રજનન કરવા માટે કેટલાક સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે $Westiellopsis$) દ્વારા રચાયેલી જાડી દિવાલવાળી,આરામ કરતી રચનાઓ છે.
તેથી,$Auxospores$ ડાયેટમ્સ દ્વારા અને $Hormocysts$ સાયનોબેક્ટેરિયા દ્વારા રચાય છે.
$Hormocysts$ એ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા અને પ્રજનન કરવા માટે કેટલાક સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે $Westiellopsis$) દ્વારા રચાયેલી જાડી દિવાલવાળી,આરામ કરતી રચનાઓ છે.
તેથી,$Auxospores$ ડાયેટમ્સ દ્વારા અને $Hormocysts$ સાયનોબેક્ટેરિયા દ્વારા રચાય છે.
0 likesView Solution
34
ChemistryMCQAIPMT · 2005
Ectophloic siphonostele (બાહ્ય-ફ્લોએમિક સાયફનોસ્ટીલ) શેમાં જોવા મળે છે?
A
Adiantum અને Cucurbitaceae
B
Osmunda અને Equisetum
C
Marsilea અને Botrychium
D
Dicksonia અને Maidenhair fern
Solution
(B) Ectophloic siphonostele માં,મધ્યસ્થ મજ્જા (pith) જલવાહક પેશી (xylem) ના વલય દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે,જેની બહારની તરફ અન્નવાહક પેશી (phloem),પરિચક્ર (pericycle) અને અંતઃસ્તર (endodermis) આવેલા હોય છે.
આ પ્રકારમાં,અન્નવાહક પેશી માત્ર જલવાહક પેશીની બહારની બાજુએ જ જોવા મળે છે.
આ પ્રકારની સ્ટીલ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Osmunda$ અને $Equisetum$ નો સમાવેશ થાય છે.
આ પ્રકારમાં,અન્નવાહક પેશી માત્ર જલવાહક પેશીની બહારની બાજુએ જ જોવા મળે છે.
આ પ્રકારની સ્ટીલ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Osmunda$ અને $Equisetum$ નો સમાવેશ થાય છે.
0 likesView Solution
35
ChemistryMCQAIPMT · 2005
એનેલિડાની તુલનામાં પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ શું દર્શાવે છે?
A
અરીય સમમિતિ
B
કૂટદેહકોષ્ઠની હાજરી
C
દ્વિપાર્શ્વ સમમિતિ
D
દેહકોષ્ઠનો અભાવ
Solution
(D) એનેલિડા એ દેહકોષ્ઠધારી પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે મધ્યગર્ભસ્તર દ્વારા આવરિત સાચો દેહકોષ્ઠ (body cavity) હોય છે.
તેની તુલનામાં,પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ એ દેહકોષ્ઠવિહીન (acoelomate) છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે દેહકોષ્ઠનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
તેથી,દેહકોષ્ઠનો અભાવ એ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે જે તેમને એનેલિડાથી અલગ પાડે છે.
તેની તુલનામાં,પ્લેટીહેલ્મિન્થિસ એ દેહકોષ્ઠવિહીન (acoelomate) છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે દેહકોષ્ઠનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
તેથી,દેહકોષ્ઠનો અભાવ એ પ્લેટીહેલ્મિન્થિસનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે જે તેમને એનેલિડાથી અલગ પાડે છે.
0 likesView Solution
36
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચે આપેલા વિધાનોમાંથી ખોટું વિધાન પસંદ કરો:
A
મિલીપેડના શરીરના દરેક ખંડમાં ઉપાંગોની બે જોડ હોય છે.
B
ઝીંગા (Prawn) માં એન્ટેનાની બે જોડ હોય છે.
C
સમુદાય પોરીફેરાના પ્રાણીઓ ફક્ત દરિયાઈ હોય છે.
D
નેમેટોસિસ્ટ્સ (દંશકોષો) એ સમુદાય નાઈડેરિયાની લાક્ષણિકતા છે.
Solution
(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સમુદાય $Porifera$ (વાદળી) ના મોટાભાગના સભ્યો દરિયાઈ છે,પરંતુ તેઓ ફક્ત દરિયાઈ નથી.
કેટલીક વાદળીઓ,જેમ કે $Spongilla$,મીઠા પાણીના પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
તેથી,એવું વિધાન કે સમુદાય $Porifera$ ના પ્રાણીઓ ફક્ત દરિયાઈ હોય છે,તે ખોટું છે.
સમુદાય $Porifera$ (વાદળી) ના મોટાભાગના સભ્યો દરિયાઈ છે,પરંતુ તેઓ ફક્ત દરિયાઈ નથી.
કેટલીક વાદળીઓ,જેમ કે $Spongilla$,મીઠા પાણીના પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
તેથી,એવું વિધાન કે સમુદાય $Porifera$ ના પ્રાણીઓ ફક્ત દરિયાઈ હોય છે,તે ખોટું છે.
0 likesView Solution
37
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ,જો રુધિર પ્રવાહમાં દાખલ કરવામાં આવે,તો તે દાખલ કરવાના સ્થળે રુધિરનું ગંઠાઈ જવું (coagulation) પ્રેરે છે?
A
ફાઈબ્રિનોજન
B
પ્રોથ્રોમ્બિન
C
હેપરિન
D
થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન
Solution
(D) સાચો જવાબ $D$ છે. થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન એ ક્ષતિગ્રસ્ત પેશીઓ અથવા રુધિરકણિકાઓ દ્વારા મુક્ત થતો એક જટિલ પદાર્થ છે જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (coagulation) શરૂ કરે છે. જ્યારે તેને રુધિર પ્રવાહમાં દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ ની હાજરીમાં પ્રોથ્રોમ્બિનનું થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતર કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે. ત્યારબાદ થ્રોમ્બિન દ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનોજનને અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનના તંતુઓમાં ફેરવે છે,જેના પરિણામે તે સ્થળે રુધિરની ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા થાય છે.
0 likesView Solution
38
ChemistryMCQAIPMT · 2005
ટ્રાન્સક્રિપ્શન (પ્રત્યાંકન) દરમિયાન,હોલોએન્ઝાઇમ $RNA$ પોલિમરેઝ એક $DNA$ ક્રમ સાથે જોડાય છે અને તે બિંદુએ $DNA$ એક કાઠી (saddle) જેવી રચના ધારણ કરે છે. આ ક્રમને શું કહેવામાં આવે છે?
A
$CAAT$ બોક્સ
B
$GGTT$ બોક્સ
C
$AAAT$ બોક્સ
D
$TATA$ બોક્સ
Solution
(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,ટ્રાન્સક્રિપ્શન શરૂ કરવા માટે $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક પ્રમોટર વિસ્તાર સાથે જોડાય છે.
$TATA$ બોક્સ (જેને ગોલ્ડબર્ગ-હોગનેસ બોક્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ જનીનોના પ્રમોટર વિસ્તારમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ $DNA$ ક્રમ છે.
જ્યારે $RNA$ પોલિમરેઝ અને ટ્રાન્સક્રિપ્શન ફેક્ટર્સ $TATA$ બોક્સ સાથે જોડાય છે,ત્યારે $DNA$ ની બેવડી કુંડળી (double helix) માં ફેરફાર થાય છે અને તે કાઠી જેવી રચનામાં વળે છે,જે ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆત કરવામાં મદદ કરે છે.
સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,ટ્રાન્સક્રિપ્શન શરૂ કરવા માટે $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક પ્રમોટર વિસ્તાર સાથે જોડાય છે.
$TATA$ બોક્સ (જેને ગોલ્ડબર્ગ-હોગનેસ બોક્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ જનીનોના પ્રમોટર વિસ્તારમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ $DNA$ ક્રમ છે.
જ્યારે $RNA$ પોલિમરેઝ અને ટ્રાન્સક્રિપ્શન ફેક્ટર્સ $TATA$ બોક્સ સાથે જોડાય છે,ત્યારે $DNA$ ની બેવડી કુંડળી (double helix) માં ફેરફાર થાય છે અને તે કાઠી જેવી રચનામાં વળે છે,જે ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆત કરવામાં મદદ કરે છે.
0 likesView Solution
39
ChemistryMCQAIPMT · 2005
પાક છોડમાં પ્રેરિત ઉત્પરિવર્તન (induced mutagenesis) માટે સામાન્ય રીતે નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ થાય છે?
A
આલ્ફા કણો
B
$X$-કિરણો
C
$UV$ $(260 \ nm)$
D
ગામા કિરણો (કોબાલ્ટ-$60$ માંથી)
Solution
(D) પ્રેરિત ઉત્પરિવર્તન એ વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં આનુવંશિક વિવિધતા લાવવા માટે વપરાતી એક તકનીક છે.
કોબાલ્ટ-$60$ જેવા કિરણોત્સર્ગી આઇસોટોપ્સમાંથી ઉત્સર્જિત ગામા કિરણો એ પાક છોડમાં ઉત્પરિવર્તન લાવવા માટે સૌથી વધુ વપરાતા ભૌતિક મ્યુટાજેન્સ છે.
તેમની ભેદન શક્તિ (penetrating power) ખૂબ વધારે હોય છે,જે તેમને બીજ અથવા છોડના ભાગોના વર્ધનશીલ પેશીઓ (meristematic tissues) સુધી અસરકારક રીતે પહોંચવા દે છે,જેના પરિણામે રંગસૂત્રીય ફેરફારો અને ઉત્પરિવર્તન થાય છે.
કોબાલ્ટ-$60$ જેવા કિરણોત્સર્ગી આઇસોટોપ્સમાંથી ઉત્સર્જિત ગામા કિરણો એ પાક છોડમાં ઉત્પરિવર્તન લાવવા માટે સૌથી વધુ વપરાતા ભૌતિક મ્યુટાજેન્સ છે.
તેમની ભેદન શક્તિ (penetrating power) ખૂબ વધારે હોય છે,જે તેમને બીજ અથવા છોડના ભાગોના વર્ધનશીલ પેશીઓ (meristematic tissues) સુધી અસરકારક રીતે પહોંચવા દે છે,જેના પરિણામે રંગસૂત્રીય ફેરફારો અને ઉત્પરિવર્તન થાય છે.
0 likesView Solution
40
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયો સૌથી સરળ એમિનો એસિડ છે?
A
ટાયરોસિન
B
એસ્પારજીન
C
ગ્લાયસીન
D
એલેનાઈન
Solution
(C) સૌથી સરળ એમિનો એસિડ $Glycine$ $(NH_2-CH_2-COOH)$ છે.
તે સૌથી સરળ છે કારણ કે તેની સાઇડ ચેઇન ($R$-ગ્રુપ) માં માત્ર એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ હોય છે,જે તેને કાયરલ કાર્બન પરમાણુ વગરનો એકમાત્ર એમિનો એસિડ બનાવે છે.
તે સૌથી સરળ છે કારણ કે તેની સાઇડ ચેઇન ($R$-ગ્રુપ) માં માત્ર એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ હોય છે,જે તેને કાયરલ કાર્બન પરમાણુ વગરનો એકમાત્ર એમિનો એસિડ બનાવે છે.
0 likesView Solution
41
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કઈ જોડી અસંગત છે?
A
અશ્મિભૂત બળતણનું દહન - $CO_2$ મુક્ત થવું
B
પરમાણુ ઉર્જા - કિરણોત્સર્ગી કચરો
C
સૌર ઉર્જા - ગ્રીનહાઉસ અસર
D
બાયોમાસનું દહન - $CO_2$ મુક્ત થવું
Solution
(C) સાચો જવાબ $C$ છે. સૌર ઉર્જા એ ઉર્જાનો સ્વચ્છ અને પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોત છે અને તે ગ્રીનહાઉસ અસર માટે જવાબદાર નથી. તેનાથી વિપરીત,ગ્રીનહાઉસ અસર મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં $CO_2$,$CH_4$ અને $CFCs$ જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જે ગરમીને પકડી રાખે છે. અશ્મિભૂત બળતણનું દહન અને બાયોમાસનું દહન બંને મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ મુક્ત કરે છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે. પરમાણુ ઉર્જા ઉત્પાદન જોખમી કિરણોત્સર્ગી કચરો ઉત્પન્ન કરે છે.
0 likesView Solution
42
ChemistryMCQAIPMT · 2005
કાર્બોદિત (કાર્બોહાઈડ્રેટ),પૃથ્વી પર સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા જૈવિક અણુઓ,કોના દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે?
A
બધા જ બેક્ટેરિયા,ફૂગ અને લીલ
B
ફૂગ,લીલ અને લીલી વનસ્પતિના કોષો
C
કેટલાક બેક્ટેરિયા,લીલ અને લીલી વનસ્પતિના કોષો
D
વાઈરસ,ફૂગ અને બેક્ટેરિયા
Solution
(C) કાર્બોદિત મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ એવા સજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમનામાં ક્લોરોફિલ અથવા પ્રકાશ ઉર્જાને ગ્રહણ કરવા માટે સક્ષમ સમાન રંજકદ્રવ્યો હોય છે.
આ સજીવોમાં લીલી વનસ્પતિ,લીલ અને કેટલાક પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા (જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા) નો સમાવેશ થાય છે.
ફૂગ અને વાઈરસ પરપોષી અથવા પરોપજીવી હોય છે અને તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા નથી; તેથી,તેઓ આ માર્ગ દ્વારા કાર્બોદિતનું ઉત્પાદન કરતા નથી.
પ્રકાશસંશ્લેષણ એવા સજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમનામાં ક્લોરોફિલ અથવા પ્રકાશ ઉર્જાને ગ્રહણ કરવા માટે સક્ષમ સમાન રંજકદ્રવ્યો હોય છે.
આ સજીવોમાં લીલી વનસ્પતિ,લીલ અને કેટલાક પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા (જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા) નો સમાવેશ થાય છે.
ફૂગ અને વાઈરસ પરપોષી અથવા પરોપજીવી હોય છે અને તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા નથી; તેથી,તેઓ આ માર્ગ દ્વારા કાર્બોદિતનું ઉત્પાદન કરતા નથી.
0 likesView Solution
43
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું ઉત્સેચક $DNA$ સંશ્લેષણ માટે $RNA$ ને પ્રતિકૃતિ શૃંખલા (template strand) તરીકે ઉપયોગ કરે છે?
A
$DNA$ આધારિત $RNA$ પોલિમરેઝ
B
$DNA$ પોલિમરેઝ
C
રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ
D
$RNA$ પોલિમરેઝ
Solution
(C) $Reverse$ $transcriptase$ (રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ) ઉત્સેચક એ $RNA$ આધારિત $DNA$ પોલિમરેઝ છે। તે $RNA$ ટેમ્પલેટ (પ્રતિકૃતિ શૃંખલા) પરથી $DNA$ અણુના સંશ્લેષણને ઉત્પ્રેરિત કરે છે। આ પ્રક્રિયાને રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્શન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે સામાન્ય રીતે $HIV$ જેવા રેટ્રોવાયરસમાં જોવા મળે છે.
0 likesView Solution
44
ChemistryMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયો સૌથી સાદો એમિનો એસિડ છે?
A
એલેનાઈન
B
એસ્પાર્ટિક એસિડ
C
ગ્લાયસીન
D
ટાયરોસીન
Solution
(C) એમિનો એસિડનું સામાન્ય બંધારણ $R-CH(NH_2)-COOH$ છે.
આ બંધારણમાં,$R$ એ સાઇડ ચેઇન અથવા ક્રિયાશીલ સમૂહ દર્શાવે છે.
સૌથી સાદા એમિનો એસિડ માટે,$R$ સમૂહ શક્ય તેટલો નાનો હોવો જોઈએ,જે હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ છે.
જ્યારે $R = H$ હોય,ત્યારે એમિનો એસિડ $H-CH(NH_2)-COOH$ બને છે,જેને ગ્લાયસીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ગ્લાયસીન એ સૌથી સાદો એમિનો એસિડ છે કારણ કે તેની પાસે સૌથી નાની સાઇડ ચેઇન છે.
આ બંધારણમાં,$R$ એ સાઇડ ચેઇન અથવા ક્રિયાશીલ સમૂહ દર્શાવે છે.
સૌથી સાદા એમિનો એસિડ માટે,$R$ સમૂહ શક્ય તેટલો નાનો હોવો જોઈએ,જે હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ છે.
જ્યારે $R = H$ હોય,ત્યારે એમિનો એસિડ $H-CH(NH_2)-COOH$ બને છે,જેને ગ્લાયસીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ગ્લાયસીન એ સૌથી સાદો એમિનો એસિડ છે કારણ કે તેની પાસે સૌથી નાની સાઇડ ચેઇન છે.
0 likesView Solution
45
ChemistryMCQAIPMT · 2005
$AaBb$ જનીન પ્રકાર ધરાવતા વટાણાના છોડ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓના વિવિધ પ્રકારો નક્કી કરવા માટે,તેનું કયા જનીન પ્રકાર ધરાવતી વનસ્પતિ સાથે સંકરણ કરવું જોઈએ?
A
$AaBb$
B
$aabb$
C
$AABB$
D
$aaBB$
Solution
(B) કોઈ સજીવનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવા અથવા પ્રભાવી લક્ષણ ધરાવતા સજીવ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓના પ્રકારો જાણવા માટે 'કસોટી સંકરણ' (Test cross) કરવામાં આવે છે.
કસોટી સંકરણમાં,જે સજીવનો જનીન પ્રકાર જાણવો હોય તેનું સંકરણ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન (homozygous recessive) સજીવ સાથે કરવામાં આવે છે.
દ્વિ-સંકરણ (dihybrid) જનીન પ્રકાર $AaBb$ માટે,સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન જનીન પ્રકાર $aabb$ છે.
જ્યારે $AaBb$ નું સંકરણ $aabb$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતી સંતતિ $AaBb$ પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓના પ્રકારો દર્શાવે છે,કારણ કે $aabb$ પિતૃ માત્ર $ab$ પ્રકારના જ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
કસોટી સંકરણમાં,જે સજીવનો જનીન પ્રકાર જાણવો હોય તેનું સંકરણ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન (homozygous recessive) સજીવ સાથે કરવામાં આવે છે.
દ્વિ-સંકરણ (dihybrid) જનીન પ્રકાર $AaBb$ માટે,સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન જનીન પ્રકાર $aabb$ છે.
જ્યારે $AaBb$ નું સંકરણ $aabb$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતી સંતતિ $AaBb$ પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓના પ્રકારો દર્શાવે છે,કારણ કે $aabb$ પિતૃ માત્ર $ab$ પ્રકારના જ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
0 likesView Solution
46
ChemistryMCQAIPMT · 2005
ભારતની સંસદ દ્વારા જૈવવિવિધતા અધિનિયમ (Biodiversity Act) કયા વર્ષમાં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો?
A
$2002$
B
$1992$
C
$1996$
D
$2000$
Solution
(A) ભારતનો જૈવવિવિધતા અધિનિયમ (Biodiversity Act) ભારતની સંસદ દ્વારા વર્ષ $2002$ માં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ અધિનિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જૈવવિવિધતાનું સંરક્ષણ,તેના ઘટકોનો ટકાઉ ઉપયોગ અને જૈવિક સંસાધનો તથા જ્ઞાનના ઉપયોગથી થતા લાભોની ન્યાયી અને સમાન વહેંચણી કરવાનો છે.
0 likesView Solution
47
ChemistryMCQAIPMT · 2005
દુનિયાનું $70\%$ કરતા વધુ મીઠું પાણી ....માં સંગ્રહિત છે.
A
એન્ટાર્કટીકા
B
ધ્રુવીય બરફ
C
હિમનદીઓ અને પર્વતો
D
ગ્રીનલેન્ડ
Solution
(A) દુનિયાનું $70\%$ કરતા વધુ મીઠું પાણી બરફની ચાદરો અને હિમનદીઓના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત છે. ખાસ કરીને,આનો મોટો ભાગ એન્ટાર્કટીકા અને ગ્રીનલેન્ડમાં આવેલો છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એન્ટાર્કટીકા પૃથ્વી પર મીઠા પાણીનો સૌથી મોટો સંગ્રહસ્થાન છે.
0 likesView Solution
48
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ ત્યારે થાય છે જો
A
$T\Delta S < \Delta H$ અને $\Delta H$ તથા $\Delta S$ બંને $+ve$ હોય
B
$T\Delta S > \Delta H$ અને $\Delta H$ તથા $\Delta S$ બંને $+ve$ હોય
C
$T\Delta S = \Delta H$ અને $\Delta H$ તથા $\Delta S$ બંને $+ve$ હોય
D
$T\Delta S > \Delta H$ અને $\Delta H$ $+ve$ તથા $\Delta S$ $-ve$ હોય
Solution
(B) પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થવા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનો ફેરફાર $\Delta G$ ઋણ હોવો જોઈએ.
$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
આપેલ છે કે $\Delta H$ અને $\Delta S$ બંને ધન $(+ve)$ છે,
$\Delta G = (+ve) - T(+ve)$.
જો $T\Delta S > \Delta H$ હોય,તો $T\Delta S$ પદ $\Delta H$ કરતા મોટું થાય છે,જેનાથી $\Delta G$ ઋણ બને છે.
તેથી,જ્યારે $T\Delta S > \Delta H$ હોય ત્યારે પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થાય છે.
$\Delta G = \Delta H - T\Delta S$.
આપેલ છે કે $\Delta H$ અને $\Delta S$ બંને ધન $(+ve)$ છે,
$\Delta G = (+ve) - T(+ve)$.
જો $T\Delta S > \Delta H$ હોય,તો $T\Delta S$ પદ $\Delta H$ કરતા મોટું થાય છે,જેનાથી $\Delta G$ ઋણ બને છે.
તેથી,જ્યારે $T\Delta S > \Delta H$ હોય ત્યારે પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ થાય છે.
0 likesView Solution
49
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું આલ્કીન ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનીકરણની સ્થિતિમાં $H_2$ સાથે સૌથી ઝડપથી પ્રક્રિયા કરશે?
A
B
C
D
Solution
(A) આલ્કીનનું ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનીકરણ તેની સ્થિરતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
વધારે વિસ્થાપિત આલ્કીન વધુ સ્થિર હોય છે,તેથી તે $H_2$ સાથે ધીમી પ્રક્રિયા કરે છે.
આલ્કીનની સ્થિરતાનો ક્રમ: ટેટ્રાસબસ્ટીટ્યુટેડ > ટ્રાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > ડાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > મોનોસબસ્ટીટ્યુટેડ.
તેથી,પ્રતિક્રિયાશીલતાનો ક્રમ: મોનોસબસ્ટીટ્યુટેડ > ડાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > ટ્રાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > ટેટ્રાસબસ્ટીટ્યુટેડ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જે આલ્કીનમાં સૌથી ઓછા $R$ સમૂહ (સૌથી વધુ $H$ પરમાણુ) હશે તે સૌથી ઝડપથી પ્રક્રિયા કરશે.
વધારે વિસ્થાપિત આલ્કીન વધુ સ્થિર હોય છે,તેથી તે $H_2$ સાથે ધીમી પ્રક્રિયા કરે છે.
આલ્કીનની સ્થિરતાનો ક્રમ: ટેટ્રાસબસ્ટીટ્યુટેડ > ટ્રાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > ડાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > મોનોસબસ્ટીટ્યુટેડ.
તેથી,પ્રતિક્રિયાશીલતાનો ક્રમ: મોનોસબસ્ટીટ્યુટેડ > ડાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > ટ્રાયસબસ્ટીટ્યુટેડ > ટેટ્રાસબસ્ટીટ્યુટેડ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જે આલ્કીનમાં સૌથી ઓછા $R$ સમૂહ (સૌથી વધુ $H$ પરમાણુ) હશે તે સૌથી ઝડપથી પ્રક્રિયા કરશે.
0 likesView Solution
50
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયો ક્રમ આપેલા એસિડની વધતી જતી એસિડિક પ્રબળતાને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
A
$HOClO < HOCl < HOClO_3 < HOClO_2$
B
$HOClO_2 < HOClO_3 < HOClO < HOCl$
C
$HOClO_3 < HOClO_2 < HOClO < HOCl$
D
$HOCl < HOClO < HOClO_2 < HOClO_3$
Solution
(D) ઓક્સીએસિડની એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારા સાથે વધે છે.
આપેલા ઓક્સીએસિડમાં ક્લોરિનના ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે:
$HOCl$ $(+1)$,
$HOClO$ $(+3)$,
$HOClO_2$ $(+5)$,
$HOClO_3$ $(+7)$.
જેમ ઓક્સિડેશન આંક $HOCl$ થી $HOClO_3$ સુધી વધે છે,તેમ એસિડિક પ્રબળતા આ ક્રમમાં વધે છે: $HOCl < HOClO < HOClO_2 < HOClO_3$.
આપેલા ઓક્સીએસિડમાં ક્લોરિનના ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે:
$HOCl$ $(+1)$,
$HOClO$ $(+3)$,
$HOClO_2$ $(+5)$,
$HOClO_3$ $(+7)$.
જેમ ઓક્સિડેશન આંક $HOCl$ થી $HOClO_3$ સુધી વધે છે,તેમ એસિડિક પ્રબળતા આ ક્રમમાં વધે છે: $HOCl < HOClO < HOClO_2 < HOClO_3$.
0 likesView Solution
51
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
ક્લોરિનના ઓક્સીએસિડની એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$
B
$HClO_4 < HClO_3 < HClO_2 < HClO$
C
$HClO_4 < HClO_3 < HClO < HClO_2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં
Solution
(A) ઓક્સીએસિડની એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારા સાથે વધે છે.
$HClO$,$HClO_2$,$HClO_3$,અને $HClO_4$ માં ક્લોરિનના ઓક્સિડેશન આંક અનુક્રમે $+1$,$+3$,$+5$,અને $+7$ છે.
જેમ ઓક્સિડેશન આંક વધે છે,તેમ ક્લોરિન પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષવાની ક્ષમતા વધે છે,જે ઋણ વીજભારને વિખેરીને સંયુગ્મી બેઇઝ $(ClO_n^-)$ ને સ્થિર કરે છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$ છે.
$HClO$,$HClO_2$,$HClO_3$,અને $HClO_4$ માં ક્લોરિનના ઓક્સિડેશન આંક અનુક્રમે $+1$,$+3$,$+5$,અને $+7$ છે.
જેમ ઓક્સિડેશન આંક વધે છે,તેમ ક્લોરિન પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષવાની ક્ષમતા વધે છે,જે ઋણ વીજભારને વિખેરીને સંયુગ્મી બેઇઝ $(ClO_n^-)$ ને સ્થિર કરે છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$ છે.
0 likesView Solution
52
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયો ઓક્સાઇડ પેરામેગ્નેટિક (અનુચુંબકીય) ગુણધર્મ દર્શાવે તેવી અપેક્ષા છે?
A
$CO_2$
B
$SO_2$
C
$ClO_2$
D
$SiO_2$
Solution
(C) જે પદાર્થોમાં એક અથવા વધુ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,તે પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
$ClO_2$ માં,ક્લોરિન પરમાણુ પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
તેથી,$ClO_2$ પેરામેગ્નેટિક છે.
$CO_2$,$SO_2$ અને $SiO_2$ માં બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$ClO_2$ માં,ક્લોરિન પરમાણુ પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
તેથી,$ClO_2$ પેરામેગ્નેટિક છે.
$CO_2$,$SO_2$ અને $SiO_2$ માં બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
0 likesView Solution
53
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન સૌથી વધુ એસિડિક છે?
A
$Cl-CH_2-CH_2-OH$
B
$o$-નાઈટ્રોફિનોલ
C
ફિનોલ
D
$o$-ક્રેસોલ
Solution
(B) સંયોજનની એસિડિકતા તેના સંયુગ્મી બેઝની સ્થિરતા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહો $(EWG)$ $-I$ અને $-R$ અસરો દ્વારા ઋણ વીજભારને વિખેરીને ફિનોક્સાઈડ આયનને સ્થિર કરે છે,જેનાથી એસિડિકતા વધે છે.
$NO_2$ એ પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહ છે.
$o$-નાઈટ્રોફિનોલમાં,$-NO_2$ સમૂહ ઓર્થો સ્થાન પર હાજર છે,જે પ્રબળ $-I$ અને $-R$ અસર દર્શાવે છે,જે તેને આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ એસિડિક બનાવે છે.
તેથી,$o$-નાઈટ્રોફિનોલ સૌથી વધુ એસિડિક સંયોજન છે.
ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહો $(EWG)$ $-I$ અને $-R$ અસરો દ્વારા ઋણ વીજભારને વિખેરીને ફિનોક્સાઈડ આયનને સ્થિર કરે છે,જેનાથી એસિડિકતા વધે છે.
$NO_2$ એ પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહ છે.
$o$-નાઈટ્રોફિનોલમાં,$-NO_2$ સમૂહ ઓર્થો સ્થાન પર હાજર છે,જે પ્રબળ $-I$ અને $-R$ અસર દર્શાવે છે,જે તેને આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ એસિડિક બનાવે છે.
તેથી,$o$-નાઈટ્રોફિનોલ સૌથી વધુ એસિડિક સંયોજન છે.
0 likesView Solution
54
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
$1 \ m$ (મોલાલ) જલીય દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનો મોલ અંશ કેટલો થાય?
A
$0.027$
B
$0.036$
C
$0.018$
D
$0.009$
Solution
(C) $1 \ m$ દ્રાવણનો અર્થ છે કે $1 \ mole$ દ્રાવ્ય $1000 \ g$ દ્રાવક $(H_2O)$ માં ઓગળેલ છે.
પાણીના મોલની સંખ્યા $(N)$ આ રીતે ગણવામાં આવે છે: $N = \frac{1000 \ g}{18 \ g/mol} = 55.55 \ mol$.
દ્રાવ્યનો મોલ અંશ $(x_{solute})$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $x_{solute} = \frac{n}{n + N}$.
કિંમતો મૂકતા: $x_{solute} = \frac{1}{1 + 55.55} = \frac{1}{56.55} \approx 0.0177 \approx 0.018$.
પાણીના મોલની સંખ્યા $(N)$ આ રીતે ગણવામાં આવે છે: $N = \frac{1000 \ g}{18 \ g/mol} = 55.55 \ mol$.
દ્રાવ્યનો મોલ અંશ $(x_{solute})$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $x_{solute} = \frac{n}{n + N}$.
કિંમતો મૂકતા: $x_{solute} = \frac{1}{1 + 55.55} = \frac{1}{56.55} \approx 0.0177 \approx 0.018$.
0 likesView Solution
55
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
એક દ્રાવણમાં પેન્ટેન અને હેક્સેનનો મોલ ગુણોત્તર $1:4$ છે. $20 \ ^oC$ તાપમાને શુદ્ધ હાઇડ્રોકાર્બનનું બાષ્પ દબાણ પેન્ટેન માટે $440 \ mm \ Hg$ અને હેક્સેન માટે $120 \ mm \ Hg$ છે. બાષ્પ કલામાં પેન્ટેનનો મોલ અંશ કેટલો હશે?
A
$0.549$
B
$0.2$
C
$0.786$
D
$0.478$
Solution
(D) પેન્ટેન $(n_p)$ અને હેક્સેન $(n_h)$ નો મોલ ગુણોત્તર $1:4$ આપેલ છે.
પેન્ટેનનો મોલ અંશ $(x_p)$ = $\frac{1}{1+4} = 0.2$.
હેક્સેનનો મોલ અંશ $(x_h)$ = $\frac{4}{1+4} = 0.8$.
કુલ બાષ્પ દબાણ $(P_T)$ = $P_p^0 x_p + P_h^0 x_h$.
$P_T = (440 \times 0.2) + (120 \times 0.8) = 88 + 96 = 184 \ mm \ Hg$.
ડાલ્ટનના નિયમ મુજબ,બાષ્પ કલામાં પેન્ટેનનો મોલ અંશ $(y_p)$ = $\frac{P_p^0 x_p}{P_T}$.
$y_p = \frac{88}{184} \approx 0.478$.
પેન્ટેનનો મોલ અંશ $(x_p)$ = $\frac{1}{1+4} = 0.2$.
હેક્સેનનો મોલ અંશ $(x_h)$ = $\frac{4}{1+4} = 0.8$.
કુલ બાષ્પ દબાણ $(P_T)$ = $P_p^0 x_p + P_h^0 x_h$.
$P_T = (440 \times 0.2) + (120 \times 0.8) = 88 + 96 = 184 \ mm \ Hg$.
ડાલ્ટનના નિયમ મુજબ,બાષ્પ કલામાં પેન્ટેનનો મોલ અંશ $(y_p)$ = $\frac{P_p^0 x_p}{P_T}$.
$y_p = \frac{88}{184} \approx 0.478$.
0 likesView Solution
56
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
બે પ્રવાહી $P$ અને $Q$ ના બાષ્પ દબાણ અનુક્રમે $80$ અને $60 \, torr$ છે. $3 \, mole$ $P$ અને $2 \, mole$ $Q$ ને મિશ્ર કરીને મેળવેલા દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ .......... $torr$ થશે.
A
$140$
B
$20$
C
$68$
D
$72$
Solution
(D) રાઉલ્ટના નિયમ મુજબ,આદર્શ દ્રાવણનું કુલ બાષ્પ દબાણ $P_T$ નીચે મુજબ છે:
$P_T = P_P^0 X_P + P_Q^0 X_Q$
જ્યાં $P_P^0 = 80 \, torr$ અને $P_Q^0 = 60 \, torr$ છે.
મોલ અંશ:
$X_P = \frac{3}{3+2} = \frac{3}{5} = 0.6$
$X_Q = \frac{2}{3+2} = \frac{2}{5} = 0.4$
કિંમતો મૂકતા:
$P_T = (80 \times 0.6) + (60 \times 0.4)$
$P_T = 48 + 24 = 72 \, torr$.
$P_T = P_P^0 X_P + P_Q^0 X_Q$
જ્યાં $P_P^0 = 80 \, torr$ અને $P_Q^0 = 60 \, torr$ છે.
મોલ અંશ:
$X_P = \frac{3}{3+2} = \frac{3}{5} = 0.6$
$X_Q = \frac{2}{3+2} = \frac{2}{5} = 0.4$
કિંમતો મૂકતા:
$P_T = (80 \times 0.6) + (60 \times 0.4)$
$P_T = 48 + 24 = 72 \, torr$.
0 likesView Solution
57
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
ફેસ-સેન્ટર્ડ ક્યુબિક લેટીસમાં,એક યુનિટ સેલ કેટલા યુનિટ સેલ દ્વારા સમાન રીતે વહેંચાયેલું હોય છે?
A
$8$
B
$4$
C
$2$
D
$6$
Solution
(D) ફેસ-સેન્ટર્ડ ક્યુબિક $(F.C.C)$ લેટીસમાં,યુનિટ સેલની દરેક બાજુ (face) $2$ પાસપાસેના યુનિટ સેલ દ્વારા વહેંચાયેલી હોય છે.
ક્યુબિક યુનિટ સેલમાં $6$ બાજુઓ હોવાથી,દરેક બાજુ અન્ય $6$ યુનિટ સેલ દ્વારા સમાન રીતે વહેંચાયેલી હોય છે.
ક્યુબિક યુનિટ સેલમાં $6$ બાજુઓ હોવાથી,દરેક બાજુ અન્ય $6$ યુનિટ સેલ દ્વારા સમાન રીતે વહેંચાયેલી હોય છે.
0 likesView Solution
58
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુનું એક ન્યુક્લાઇડ ક્રમશઃ બે $\alpha$-કણોના ઉત્સર્જન દ્વારા રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય પામે છે. પરિણામી પુત્રી તત્વ આવર્ત કોષ્ટકના કયા સમૂહમાં આવશે?
A
$14$
B
$16$
C
$4$
D
$6$
Solution
(B) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના $Group$ $2$ માં આવે છે.
જ્યારે કોઈ રેડિયોએક્ટિવ તત્વ એક $\alpha$-કણ $(_{2}He^{4})$ નું ઉત્સર્જન કરે છે,ત્યારે તેનો પરમાણુ ક્રમાંક $2$ જેટલો ઘટે છે,જે તેને આવર્ત કોષ્ટકમાં બે સમૂહ ડાબી તરફ ખસેડે છે.
$Group$ $2$ થી શરૂ કરતા:
પ્રથમ $\alpha$-ઉત્સર્જન પછી: $2 - 2 = 0$ (જે આવર્ત કોષ્ટકમાં $Group$ $18$ ને અનુરૂપ છે).
બીજા $\alpha$-ઉત્સર્જન પછી: $18 - 2 = 16$.
તેથી,પરિણામી પુત્રી તત્વ $Group$ $16$ માં આવશે.
જ્યારે કોઈ રેડિયોએક્ટિવ તત્વ એક $\alpha$-કણ $(_{2}He^{4})$ નું ઉત્સર્જન કરે છે,ત્યારે તેનો પરમાણુ ક્રમાંક $2$ જેટલો ઘટે છે,જે તેને આવર્ત કોષ્ટકમાં બે સમૂહ ડાબી તરફ ખસેડે છે.
$Group$ $2$ થી શરૂ કરતા:
પ્રથમ $\alpha$-ઉત્સર્જન પછી: $2 - 2 = 0$ (જે આવર્ત કોષ્ટકમાં $Group$ $18$ ને અનુરૂપ છે).
બીજા $\alpha$-ઉત્સર્જન પછી: $18 - 2 = 16$.
તેથી,પરિણામી પુત્રી તત્વ $Group$ $16$ માં આવશે.
0 likesView Solution
59
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $A \to B$ માટે,$0.01 \ M$ પ્રક્રિયકની સાંદ્રતાએ પ્રક્રિયાનો દર $2.0 \times 10^{-5} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$ માલૂમ પડે છે. આ પ્રક્રિયાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય .......... $sec$ છે.
A
$220$
B
$30$
C
$300$
D
$347$
Solution
(D) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગનું સમીકરણ $Rate = K[A]$ છે.
આપેલ છે: $Rate = 2.0 \times 10^{-5} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$ અને $[A] = 0.01 \ M = 10^{-2} \ M$.
કિંમતો મૂકતા: $2.0 \times 10^{-5} = K \times 10^{-2}$.
વેગ અચળાંક $K$ માટે ઉકેલતા: $K = \frac{2.0 \times 10^{-5}}{10^{-2}} = 2.0 \times 10^{-3} \ s^{-1}$.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય સમય $t_{1/2} = \frac{0.693}{K}$ દ્વારા ગણવામાં આવે છે.
$t_{1/2} = \frac{0.693}{2.0 \times 10^{-3}} = \frac{693}{2} = 346.5 \ s \approx 347 \ s$.
આપેલ છે: $Rate = 2.0 \times 10^{-5} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$ અને $[A] = 0.01 \ M = 10^{-2} \ M$.
કિંમતો મૂકતા: $2.0 \times 10^{-5} = K \times 10^{-2}$.
વેગ અચળાંક $K$ માટે ઉકેલતા: $K = \frac{2.0 \times 10^{-5}}{10^{-2}} = 2.0 \times 10^{-3} \ s^{-1}$.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય સમય $t_{1/2} = \frac{0.693}{K}$ દ્વારા ગણવામાં આવે છે.
$t_{1/2} = \frac{0.693}{2.0 \times 10^{-3}} = \frac{693}{2} = 346.5 \ s \approx 347 \ s$.
0 likesView Solution
60
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
જો પ્રક્રિયક $B$ ની સાંદ્રતા બમણી કરવામાં આવે તો બે પ્રક્રિયકો $A$ અને $B$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાનો દર $4$ ના અવયવથી ઘટે છે. પ્રક્રિયક $B$ ના સંદર્ભમાં આ પ્રક્રિયાનો ક્રમ કેટલો છે?
A
$-1$
B
$-2$
C
$1$
D
$2$
Solution
(B) પ્રક્રિયક $B$ ના સંદર્ભમાં પ્રક્રિયાનો દરનો નિયમ $R = k[B]^n$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ $B$ ના સંદર્ભમાં પ્રક્રિયાનો ક્રમ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,જો $B$ ની સાંદ્રતા બમણી કરવામાં આવે $([B]' = 2[B])$,તો દર મૂળ દરના ચોથા ભાગનો થઈ જાય છે $(R' = \frac{1}{4}R)$.
આ કિંમતો દરના નિયમમાં મૂકતા:
$\frac{1}{4}R = k(2[B])^n$
નવા દરના સમીકરણને મૂળ દરના સમીકરણ વડે ભાગતા:
$\frac{\frac{1}{4}R}{R} = \frac{k(2[B])^n}{k[B]^n}$
$\frac{1}{4} = 2^n$
$2^{-2} = 2^n$
તેથી,$n = -2$.
પ્રશ્ન મુજબ,જો $B$ ની સાંદ્રતા બમણી કરવામાં આવે $([B]' = 2[B])$,તો દર મૂળ દરના ચોથા ભાગનો થઈ જાય છે $(R' = \frac{1}{4}R)$.
આ કિંમતો દરના નિયમમાં મૂકતા:
$\frac{1}{4}R = k(2[B])^n$
નવા દરના સમીકરણને મૂળ દરના સમીકરણ વડે ભાગતા:
$\frac{\frac{1}{4}R}{R} = \frac{k(2[B])^n}{k[B]^n}$
$\frac{1}{4} = 2^n$
$2^{-2} = 2^n$
તેથી,$n = -2$.
0 likesView Solution
61
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
Hall પ્રક્રિયા દ્વારા બોક્સાઈટમાંથી $270 \ kg$ એલ્યુમિનિયમ ધાતુના ઉત્પાદનમાં વપરાતા કાર્બન એનોડનું દળ (માત્ર કાર્બન ડાયોક્સાઇડ આપે છે) ............... $kg$ છે.
A
$180$
B
$270$
C
$540$
D
$90$
Solution
(D) એનોડ પરની રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $C(s) + 2O^{2-} \rightarrow CO_2(g) + 4e^-$.
એલ્યુમિનિયમના ઉત્પાદન માટેની પ્રક્રિયા: $Al^{3+} + 3e^- \rightarrow Al(s)$.
ફેરાડેના વિદ્યુતવિભાજનના નિયમો મુજબ,ઉત્પન્ન થયેલ $Al$ ના તુલ્યાંકની સંખ્યા વપરાયેલ $C$ ના તુલ્યાંકની સંખ્યા જેટલી હોવી જોઈએ.
$Al$ નું તુલ્ય વજન $E_{Al} = \frac{27}{3} = 9$ છે.
$C$ નું તુલ્ય વજન $E_C = \frac{12}{4} = 3$ છે.
$\frac{w_{Al}}{E_{Al}} = \frac{w_C}{E_C}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{270}{9} = \frac{w_C}{3}$.
$w_C = \frac{270 \times 3}{9} = 90 \ kg$.
એલ્યુમિનિયમના ઉત્પાદન માટેની પ્રક્રિયા: $Al^{3+} + 3e^- \rightarrow Al(s)$.
ફેરાડેના વિદ્યુતવિભાજનના નિયમો મુજબ,ઉત્પન્ન થયેલ $Al$ ના તુલ્યાંકની સંખ્યા વપરાયેલ $C$ ના તુલ્યાંકની સંખ્યા જેટલી હોવી જોઈએ.
$Al$ નું તુલ્ય વજન $E_{Al} = \frac{27}{3} = 9$ છે.
$C$ નું તુલ્ય વજન $E_C = \frac{12}{4} = 3$ છે.
$\frac{w_{Al}}{E_{Al}} = \frac{w_C}{E_C}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{270}{9} = \frac{w_C}{3}$.
$w_C = \frac{270 \times 3}{9} = 90 \ kg$.
0 likesView Solution
62
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
$4.5 \ g$ એલ્યુમિનિયમ (પરમાણ્વીય દળ $27 \ amu$) ને $Al^{3+}$ દ્રાવણમાંથી ચોક્કસ વિદ્યુતભાર દ્વારા કેથોડ પર જમા કરવામાં આવે છે. સમાન વિદ્યુતભાર દ્વારા દ્રાવણમાં રહેલા $H^{+}$ આયનોમાંથી $STP$ પર ઉત્પન્ન થતા હાઇડ્રોજનનું કદ .............. $L$ હશે.
A
$22.4$
B
$44.8$
C
$5.6$
D
$11.2$
Solution
(C) ફેરાડેના વિદ્યુતવિભાજનના નિયમ મુજબ,સમાન વિદ્યુતભાર દ્વારા જમા થયેલા અથવા ઉત્પન્ન થયેલા પદાર્થોના તુલ્યાંક સમાન હોય છે.
$Al$ ના તુલ્યાંક $= H_2$ ના તુલ્યાંક
$Al$ ના તુલ્યાંક $= \frac{\text{દળ}}{\text{તુલ્ય દળ}} = \frac{4.5}{27/3} = \frac{4.5}{9} = 0.5$
$H_2$ ના તુલ્યાંક પણ $0.5$ હોવાથી,આપણે સંબંધનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $H_2$ ના તુલ્યાંક $= H_2$ ના મોલ $\times n\text{-ફેક્ટર}$.
પ્રક્રિયા $2H^+ + 2e^- \to H_2$ માટે,$n\text{-ફેક્ટર } 2$ છે.
$0.5 = n_{H_2} \times 2 \implies n_{H_2} = 0.25 \text{ મોલ}$.
$STP$ પર,$1 \text{ મોલ}$ વાયુનું કદ $22.4 \ L$ હોય છે.
$V_{H_2} = 0.25 \times 22.4 = 5.6 \ L$.
$Al$ ના તુલ્યાંક $= H_2$ ના તુલ્યાંક
$Al$ ના તુલ્યાંક $= \frac{\text{દળ}}{\text{તુલ્ય દળ}} = \frac{4.5}{27/3} = \frac{4.5}{9} = 0.5$
$H_2$ ના તુલ્યાંક પણ $0.5$ હોવાથી,આપણે સંબંધનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $H_2$ ના તુલ્યાંક $= H_2$ ના મોલ $\times n\text{-ફેક્ટર}$.
પ્રક્રિયા $2H^+ + 2e^- \to H_2$ માટે,$n\text{-ફેક્ટર } 2$ છે.
$0.5 = n_{H_2} \times 2 \implies n_{H_2} = 0.25 \text{ મોલ}$.
$STP$ પર,$1 \text{ મોલ}$ વાયુનું કદ $22.4 \ L$ હોય છે.
$V_{H_2} = 0.25 \times 22.4 = 5.6 \ L$.
0 likesView Solution
63
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું એક ચોક્કસ સાંદ્રતાથી ઉપર જલીય દ્રાવણમાં મિસેલ્સ (micelles) બનાવે છે?
A
યુરિયા
B
ડોડેસિલ ટ્રાયમિથાઈલ એમોનિયમ ક્લોરાઈડ
C
પિરિડિનિયમ ક્લોરાઈડ
D
ગ્લુકોઝ
Solution
(B) મિસેલ્સ એ સર્ફેક્ટન્ટ્સ અથવા ડિટર્જન્ટ્સ દ્વારા જલીય દ્રાવણમાં એક ચોક્કસ સાંદ્રતાથી ઉપર બને છે,જેને ક્રિટિકલ મિસેલ કોન્સન્ટ્રેશન $(CMC)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Dodecyl trimethyl ammonium chloride$ એ કેશનિક સર્ફેક્ટન્ટ (ડિટર્જન્ટ) છે.
$Urea$,$Pyridinium chloride$ અને $Glucose$ જલીય દ્રાવણમાં મિસેલ્સ બનાવતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $Dodecyl trimethyl ammonium chloride$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Dodecyl trimethyl ammonium chloride$ એ કેશનિક સર્ફેક્ટન્ટ (ડિટર્જન્ટ) છે.
$Urea$,$Pyridinium chloride$ અને $Glucose$ જલીય દ્રાવણમાં મિસેલ્સ બનાવતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $Dodecyl trimethyl ammonium chloride$ છે.
0 likesView Solution
64
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
લેન્થેનોઇડ્સની તુલનામાં એક્ટિનોઇડ્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની મોટી સંખ્યાનું મુખ્ય કારણ શું છે?
A
$4f$ અને $5d$ કક્ષકો વચ્ચેના તફાવત કરતા $5f$ અને $6d$ કક્ષકો વચ્ચેનો ઉર્જા તફાવત ઓછો હોવો
B
લેન્થેનોઇડ્સ કરતા એક્ટિનોઇડ્સનું પરમાણ્વીય કદ મોટું હોવું
C
$4f$ અને $5d$ કક્ષકો વચ્ચેના તફાવત કરતા $5f$ અને $6d$ કક્ષકો વચ્ચેનો ઉર્જા તફાવત વધારે હોવો
D
લેન્થેનોઇડ્સ કરતા એક્ટિનોઇડ્સની પ્રતિક્રિયાશીલતા વધારે હોવી
Solution
(A) લેન્થેનોઇડ્સથી વિપરીત,એક્ટિનોઇડ્સ $+3$ થી $+7$ સુધીની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની વિશાળ શ્રેણી દર્શાવે છે કારણ કે $5f$,$6d$ અને $7s$ પેટાકોષો વચ્ચેનો ઉર્જા તફાવત ખૂબ જ ઓછો છે.
તેની સરખામણીમાં,લેન્થેનોઇડ્સમાં $4f$ કક્ષકો વધુ અંદરની તરફ હોય છે અને $5d$ તથા $6s$ કક્ષકોની સાપેક્ષમાં મોટો ઉર્જા તફાવત ધરાવે છે,જે તેમની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓને મુખ્યત્વે $+3$ સુધી મર્યાદિત કરે છે.
તેની સરખામણીમાં,લેન્થેનોઇડ્સમાં $4f$ કક્ષકો વધુ અંદરની તરફ હોય છે અને $5d$ તથા $6s$ કક્ષકોની સાપેક્ષમાં મોટો ઉર્જા તફાવત ધરાવે છે,જે તેમની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓને મુખ્યત્વે $+3$ સુધી મર્યાદિત કરે છે.
0 likesView Solution
65
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
પ્રથમ હરોળના સંક્રાંતિ તત્વોના ચાર ક્રમિક સભ્યો નીચે તેમના પરમાણુ ક્રમાંક સાથે આપેલા છે. તેમાંથી કોની ત્રીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ હોવાની અપેક્ષા છે?
A
વેનેડિયમ $(Z = 23)$
B
ક્રોમિયમ $(Z = 24)$
C
આયર્ન $(Z = 26)$
D
મેંગેનીઝ $(Z = 25)$
Solution
(D) મેંગેનીઝ $(Z = 25)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે.
બે ઇલેક્ટ્રોન દૂર થયા પછી,$Mn^{2+}$ ની રચના $[Ar] 3d^5$ થાય છે.
આ $3d^5$ રચના અર્ધ-પૂર્ણ $d$-કક્ષકને કારણે અત્યંત સ્થાયી છે.
તેથી,ત્રીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જેના કારણે મેંગેનીઝની ત્રીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી આપેલા તત્વોમાં સૌથી વધુ છે.
બે ઇલેક્ટ્રોન દૂર થયા પછી,$Mn^{2+}$ ની રચના $[Ar] 3d^5$ થાય છે.
આ $3d^5$ રચના અર્ધ-પૂર્ણ $d$-કક્ષકને કારણે અત્યંત સ્થાયી છે.
તેથી,ત્રીજો ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવા માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે,જેના કારણે મેંગેનીઝની ત્રીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી આપેલા તત્વોમાં સૌથી વધુ છે.
0 likesView Solution
66
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયા આયન ધરાવતું જલીય દ્રાવણ રંગહીન હશે?
A
$Sc^{3+}$
B
$Fe^{2+}$
C
$Ti^{3+}$
D
$Mn^{2+}$ (પરમાણુ ક્રમાંક $Sc = 21, Fe = 26, Ti = 22, Mn = 25$)
Solution
(A) જો આયનમાં $d$-કક્ષકોમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોય તો તે રંગહીન હોય છે.
$1. _{21}Sc^{3+}: [Ar] 3d^0$. તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે રંગહીન છે.
$2. _{26}Fe^{2+}: [Ar] 3d^6$. તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$3. _{22}Ti^{3+}: [Ar] 3d^1$. તેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$4. _{25}Mn^{2+}: [Ar] 3d^5$. તેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
$1. _{21}Sc^{3+}: [Ar] 3d^0$. તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે રંગહીન છે.
$2. _{26}Fe^{2+}: [Ar] 3d^6$. તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$3. _{22}Ti^{3+}: [Ar] 3d^1$. તેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$4. _{25}Mn^{2+}: [Ar] 3d^5$. તેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
0 likesView Solution
67
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે?
A
$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$
B
$[ZnCl_4]^{2-}$
C
$[Cr(C_2O_4)_3]^{3-}$
D
$[Co(CN)_6]^{3-}$
Solution
(C) પ્રકાશીય સમઘટકતા એવા સવર્ગ સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સમમિતિનું તલ અને સમમિતિનું કેન્દ્ર હોતું નથી.
$A$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
$B$. $[ZnCl_4]^{2-}$ એ સમાન લિગેન્ડ ધરાવતું સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
$C$. $[Cr(C_2O_4)_3]^{3-}$ એ ત્રણ દ્વિદંતીય ઓક્ઝેલેટ લિગેન્ડ ધરાવતું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. તે એકબીજા પર અધ્યારોપિત ન થઈ શકે તેવી અરીસાની પ્રતિબિંબ જોડી (એનાન્શિયોમર્સ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેથી તે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$D$. $[Co(CN)_6]^{3-}$ એ સમાન લિગેન્ડ ધરાવતું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$A$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
$B$. $[ZnCl_4]^{2-}$ એ સમાન લિગેન્ડ ધરાવતું સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
$C$. $[Cr(C_2O_4)_3]^{3-}$ એ ત્રણ દ્વિદંતીય ઓક્ઝેલેટ લિગેન્ડ ધરાવતું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. તે એકબીજા પર અધ્યારોપિત ન થઈ શકે તેવી અરીસાની પ્રતિબિંબ જોડી (એનાન્શિયોમર્સ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેથી તે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$D$. $[Co(CN)_6]^{3-}$ એ સમાન લિગેન્ડ ધરાવતું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જે અકાઈરલ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likesView Solution
68
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેની પ્રક્રિયા શ્રેણીમાંથી બનતી મુખ્ય કાર્બનિક નીપજ ઓળખો:
$CH_3-CH(CH_3)-CO-CH_3 \xrightarrow[(ii) LiAlH_4, (iii) H_2O]{(i) CH_3NH_2} \text{?}$
$CH_3-CH(CH_3)-CO-CH_3 \xrightarrow[(ii) LiAlH_4, (iii) H_2O]{(i) CH_3NH_2} \text{?}$
A
$3$-મિથાઇલબ્યુટેન-$2$-ઓલ
B
$N,2,3$-ટ્રાયમિથાઇલબ્યુટેન-$2$-એમાઇન
C
$N,3$-ડાયમિથાઇલબ્યુટેન-$2$-એમાઇન
D
$N$-મિથાઇલ-$3$-મિથાઇલબ્યુટેન-$2$-એમાઇન
Solution
(B) પ્રક્રિયા બે મુખ્ય તબક્કામાં થાય છે:
$1$. કીટોન,$3$-મિથાઇલબ્યુટેન-$2$-ઓન,મિથાઇલએમાઇન $(CH_3NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇમાઇન મધ્યવર્તી સંયોજન $(CH_3-CH(CH_3)-C(CH_3)=NCH_3)$ બનાવે છે,જે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ પાણીના અણુના દૂર થવાથી બને છે.
$2$. ત્યારબાદ આ ઇમાઇનનું લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ $(LiAlH_4)$ દ્વારા રિડક્શન થઈને અનુરૂપ દ્વિતીયક એમાઇન બને છે.
$3$. અંતિમ નીપજ $N,2,3$-ટ્રાયમિથાઇલબ્યુટેન-$2$-એમાઇન છે.
$1$. કીટોન,$3$-મિથાઇલબ્યુટેન-$2$-ઓન,મિથાઇલએમાઇન $(CH_3NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇમાઇન મધ્યવર્તી સંયોજન $(CH_3-CH(CH_3)-C(CH_3)=NCH_3)$ બનાવે છે,જે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ પાણીના અણુના દૂર થવાથી બને છે.
$2$. ત્યારબાદ આ ઇમાઇનનું લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ $(LiAlH_4)$ દ્વારા રિડક્શન થઈને અનુરૂપ દ્વિતીયક એમાઇન બને છે.
$3$. અંતિમ નીપજ $N,2,3$-ટ્રાયમિથાઇલબ્યુટેન-$2$-એમાઇન છે.
0 likesView Solution
69
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
પ્રતિક્રિયાઓના સમૂહમાં,એક એસિડ નીપજ $D$ આપે છે.
$CH_3COOH$ $\xrightarrow{SOCl_2} A$ $\xrightarrow[Anhyd. AlCl_3]{Benzene} B$ $\xrightarrow{HCN} C$ $\xrightarrow{H_3O^+} D$
નીપજ $D$ ઓળખો.
$CH_3COOH$ $\xrightarrow{SOCl_2} A$ $\xrightarrow[Anhyd. AlCl_3]{Benzene} B$ $\xrightarrow{HCN} C$ $\xrightarrow{H_3O^+} D$
નીપજ $D$ ઓળખો.
A
$2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલપ્રોપેનોઇક એસિડ
B
$3-$હાઇડ્રોક્સી$-3-$ફિનાઇલબ્યુટેનોઇક એસિડ
C
$2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલબ્યુટેનિટ્રાઇલ
D
$2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલપ્રોપેનિટ્રાઇલ
Solution
(A) પ્રતિક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_3COOH + SOCl_2 \rightarrow CH_3COCl$ ($A$ એ એસિટિલ ક્લોરાઇડ છે).
$2$. $CH_3COCl + C_6H_6 \xrightarrow{Anhyd. AlCl_3} C_6H_5COCH_3$ ($B$ એ એસિટોફિનોન છે,ફ્રિડેલ-ક્રાફ્ટ એસિલેશન પ્રતિક્રિયા).
$3$. $C_6H_5COCH_3 + HCN \rightarrow C_6H_5C(OH)(CH_3)CN$ ($C$ એ એસિટોફિનોન સાયનોહાઇડ્રિન છે,ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયા).
$4$. $C_6H_5C(OH)(CH_3)CN + H_3O^+ \rightarrow C_6H_5C(OH)(CH_3)COOH$ ($D$ એ $2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલપ્રોપેનોઇક એસિડ છે,નાઇટ્રાઇલ જૂથનું જળવિભાજન).
આમ,અંતિમ નીપજ $D$ એ $2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલપ્રોપેનોઇક એસિડ છે.
$1$. $CH_3COOH + SOCl_2 \rightarrow CH_3COCl$ ($A$ એ એસિટિલ ક્લોરાઇડ છે).
$2$. $CH_3COCl + C_6H_6 \xrightarrow{Anhyd. AlCl_3} C_6H_5COCH_3$ ($B$ એ એસિટોફિનોન છે,ફ્રિડેલ-ક્રાફ્ટ એસિલેશન પ્રતિક્રિયા).
$3$. $C_6H_5COCH_3 + HCN \rightarrow C_6H_5C(OH)(CH_3)CN$ ($C$ એ એસિટોફિનોન સાયનોહાઇડ્રિન છે,ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયા).
$4$. $C_6H_5C(OH)(CH_3)CN + H_3O^+ \rightarrow C_6H_5C(OH)(CH_3)COOH$ ($D$ એ $2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલપ્રોપેનોઇક એસિડ છે,નાઇટ્રાઇલ જૂથનું જળવિભાજન).
આમ,અંતિમ નીપજ $D$ એ $2-$હાઇડ્રોક્સી$-2-$ફિનાઇલપ્રોપેનોઇક એસિડ છે.
0 likesView Solution
70
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
એનિલીન પ્રતિક્રિયાઓના સમૂહમાં નીપજ $D$ આપે છે. નીપજ $D$ નું બંધારણ શું હશે:
એનિલીન $\xrightarrow{NaNO_2/HCl} A$ $\xrightarrow{CuCN} B$ $\xrightarrow{H_2/Ni} C$ $\xrightarrow{HNO_2} D$
એનિલીન $\xrightarrow{NaNO_2/HCl} A$ $\xrightarrow{CuCN} B$ $\xrightarrow{H_2/Ni} C$ $\xrightarrow{HNO_2} D$
A
$C_6H_5CH_2NH_2$
B
$C_6H_5NHCH_2CH_3$
C
$C_6H_5NHOH$
D
$C_6H_5CH_2OH$
Solution
(D) પ્રતિક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. એનિલીન $NaNO_2/HCl$ સાથે $0-5^{\circ}C$ તાપમાને પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(A)$ બનાવે છે: $C_6H_5NH_2 \xrightarrow{NaNO_2/HCl} C_6H_5N_2^+Cl^-$.
$2$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $CuCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલ $(B)$ બનાવે છે: $C_6H_5N_2^+Cl^- \xrightarrow{CuCN} C_6H_5CN$.
$3$. બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલનું $H_2/Ni$ દ્વારા રિડક્શન થઈને બેન્ઝાઇલએમાઇન $(C)$ બને છે: $C_6H_5CN \xrightarrow{H_2/Ni} C_6H_5CH_2NH_2$.
$4$. બેન્ઝાઇલએમાઇન નાઇટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ $(D)$ બનાવે છે: $C_6H_5CH_2NH_2 \xrightarrow{HNO_2} C_6H_5CH_2OH$.
આમ,અંતિમ નીપજ $D$ બેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ છે.
$1$. એનિલીન $NaNO_2/HCl$ સાથે $0-5^{\circ}C$ તાપમાને પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(A)$ બનાવે છે: $C_6H_5NH_2 \xrightarrow{NaNO_2/HCl} C_6H_5N_2^+Cl^-$.
$2$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $CuCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલ $(B)$ બનાવે છે: $C_6H_5N_2^+Cl^- \xrightarrow{CuCN} C_6H_5CN$.
$3$. બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલનું $H_2/Ni$ દ્વારા રિડક્શન થઈને બેન્ઝાઇલએમાઇન $(C)$ બને છે: $C_6H_5CN \xrightarrow{H_2/Ni} C_6H_5CH_2NH_2$.
$4$. બેન્ઝાઇલએમાઇન નાઇટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ $(D)$ બનાવે છે: $C_6H_5CH_2NH_2 \xrightarrow{HNO_2} C_6H_5CH_2OH$.
આમ,અંતિમ નીપજ $D$ બેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ છે.
0 likesView Solution
71
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નાઈટ્રોબેન્ઝીનનું નિર્બળ એસિડિક માધ્યમમાં વિદ્યુતવિભાજનીય રિડક્શન કરવાથી શું મળે છે?
A
એનિલીન
B
નાઈટ્રોસોબેન્ઝીન
C
$N$-ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સિલએમાઈન
D
$p$-હાઈડ્રોક્સિએનિલીન
Solution
(C) નાઈટ્રોબેન્ઝીન $(C_6H_5NO_2)$ નું નિર્બળ એસિડિક માધ્યમમાં વિદ્યુતવિભાજનીય રિડક્શન કરવાથી $N$-ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સિલએમાઈન $(C_6H_5NHOH)$ મળે છે.
પ્રબળ એસિડિક માધ્યમમાં,તે પુનઃરચના પામીને $p$-હાઈડ્રોક્સિએનિલીન બનાવે છે,પરંતુ નિર્બળ એસિડિક માધ્યમમાં રિડક્શન $N$-ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સિલએમાઈન પર અટકી જાય છે.
પ્રબળ એસિડિક માધ્યમમાં,તે પુનઃરચના પામીને $p$-હાઈડ્રોક્સિએનિલીન બનાવે છે,પરંતુ નિર્બળ એસિડિક માધ્યમમાં રિડક્શન $N$-ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સિલએમાઈન પર અટકી જાય છે.
0 likesView Solution
72
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેની રચના દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલા પોલિમરના મોનોમરને ઓળખો:
A
$CH_2=C(CH_3)_2$
B
$(CH_3)_2C=C(CH_3)_2$
C
$CH_3CH=CHCH_3$
D
$CH_3CH=CH_2$
Solution
(A) આપેલ રચના પોલીઆઈસોબ્યુટીલીન (અથવા પોલીઆઈસોબ્યુટીન) નો એક ભાગ દર્શાવે છે.
પુનરાવર્તિત એકમ $-[CH_2-C(CH_3)_2]-$ નું અવલોકન કરીને,આપણે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે દ્વિબંધ મૂકીને મોનોમરને ઓળખી શકીએ છીએ.
આમ,મોનોમર આઈસોબ્યુટીલીન ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન) છે,જે $CH_2=C(CH_3)_2$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
પુનરાવર્તિત એકમ $-[CH_2-C(CH_3)_2]-$ નું અવલોકન કરીને,આપણે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે દ્વિબંધ મૂકીને મોનોમરને ઓળખી શકીએ છીએ.
આમ,મોનોમર આઈસોબ્યુટીલીન ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન) છે,જે $CH_2=C(CH_3)_2$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
0 likesView Solution
73
ChemistryEasyMCQAIPMT · 2005
કોષરસસ્તર મુખ્યત્વે શેના બનેલા હોય છે?
A
કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ
B
પ્રોટીન
C
ફોસ્ફોલિપિડ્સ
D
ચરબી
Solution
(B) સાચો જવાબ $B$ છે. કોષરસસ્તર મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને લિપિડ્સના બનેલા હોય છે. કોષરસસ્તરમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે $46-76\%$ હોય છે,જ્યારે લિપિડ્સ (ફોસ્ફોલિપિડ્સ સહિત) નું પ્રમાણ $20-53\%$ હોય છે,અને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ $1-8\%$ જેટલા હોય છે. જોકે ફોસ્ફોલિપિડ્સ એક મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે,તેમ છતાં મોટાભાગના કોષરસસ્તરમાં દળની દ્રષ્ટિએ પ્રોટીન સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
0 likesView Solution
74
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન $S_N1$ પ્રક્રિયા દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન અનુભવે છે?
A
બેન્ઝાઇલ ક્લોરાઇડ
B
ઇથાઇલ ક્લોરાઇડ
C
ક્લોરોબેન્ઝિન
D
આઇસોપ્રોપાઇલ ક્લોરાઇડ
Solution
(A) . બેન્ઝાઇલ ક્લોરાઇડ $S_N1$ પ્રક્રિયા સૌથી સરળતાથી અનુભવે છે કારણ કે તે મધ્યવર્તી તરીકે રેઝોનન્સ-સ્થાયી બેન્ઝાઇલ કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5CH_2^+)$ બનાવે છે.
ઇથાઇલ ક્લોરાઇડ જેવા પ્રાથમિક આલ્કાઇલ હેલાઇડ અને આઇસોપ્રોપાઇલ ક્લોરાઇડ જેવા દ્વિતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ $S_N2$ અથવા $E2$ પ્રક્રિયાને પસંદ કરે છે,જ્યારે ક્લોરોબેન્ઝિન આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતાને કારણે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રત્યે ખૂબ જ નિષ્ક્રિય છે.
ઇથાઇલ ક્લોરાઇડ જેવા પ્રાથમિક આલ્કાઇલ હેલાઇડ અને આઇસોપ્રોપાઇલ ક્લોરાઇડ જેવા દ્વિતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ $S_N2$ અથવા $E2$ પ્રક્રિયાને પસંદ કરે છે,જ્યારે ક્લોરોબેન્ઝિન આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતાને કારણે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રત્યે ખૂબ જ નિષ્ક્રિય છે.
0 likesView Solution
75
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
નીચેનામાંથી કયું સંકીર્ણ આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ હોવાની સાથે સાથે પ્રતિચુંબકીય (diamagnetic) ગુણધર્મ ધરાવે છે? (પરમાણુ ક્રમાંક: $Zn = 30$,$Cr = 24$,$Co = 27$,$Ni = 28$)
A
$[Zn(NH_3)_6]^{2+}$
B
$[Cr(NH_3)_6]^{3+}$
C
$[Co(NH_3)_6]^{3+}$
D
$[Ni(NH_3)_6]^{2+}$
Solution
(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$1$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માટે,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે. $Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$2$. $NH_3$ એ પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
$3$. આથી ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^6 e_g^0$ બને છે અને તે $d^2sp^3$ સંકરણ દર્શાવે છે,જે તેને આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ બનાવે છે.
$4$. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,આ સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે.
$1$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માટે,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે. $Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$2$. $NH_3$ એ પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
$3$. આથી ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^6 e_g^0$ બને છે અને તે $d^2sp^3$ સંકરણ દર્શાવે છે,જે તેને આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ બનાવે છે.
$4$. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,આ સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે.
0 likesView Solution
76
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
પ્રોટીનમાં ડાયસલ્ફાઇડ બંધના નિર્માણમાં કયો ક્રિયાશીલ સમૂહ ભાગ લે છે?
A
થાયોલેક્ટોન
B
થાયોલ
C
થાયોઈથર
D
થાયોએસ્ટર
Solution
(B) પ્રોટીનમાં ડાયસલ્ફાઇડ બંધ $(-S-S-)$ ના નિર્માણમાં થાયોલ $(-SH)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ ભાગ લે છે,જે સિસ્ટીન એમિનો એસિડમાં જોવા મળે છે.
0 likesView Solution
77
ChemistryMediumMCQAIPMT · 2005
લેન્થેનોઇડ્સ કરતા એક્ટિનોઇડ્સ દ્વારા વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવવામાં આવે છે. આનું મુખ્ય કારણ શું છે?
A
એક્ટિનોઇડ્સનો વધુ સક્રિય સ્વભાવ
B
$4f$ અને $5d$ કક્ષકો વચ્ચેના તફાવત કરતા $5f$ અને $6d$ કક્ષકો વચ્ચે વધુ ઉર્જા તફાવત
C
$4f$ અને $5d$ કક્ષકો વચ્ચેના તફાવત કરતા $5f$ અને $6d$ કક્ષકો વચ્ચે ઓછો ઉર્જા તફાવત
D
સંબંધિત એક્ટિનોઇડ્સ કરતા લેન્થેનોઇડ્સનો વધુ ધાત્વિક ગુણધર્મ.
Solution
(C) લેન્થેનોઇડ્સની તુલનામાં એક્ટિનોઇડ્સ વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે $4f$ અને $5d$ કક્ષકો વચ્ચેના ઉર્જા તફાવતની સરખામણીમાં $5f$ અને $6d$ કક્ષકો વચ્ચેનો ઉર્જા તફાવત ઓછો હોય છે.
પરિણામે,$5f$ ઇલેક્ટ્રોન $4f$ ઇલેક્ટ્રોન કરતા વધુ સરળતાથી બંધનમાં ભાગ લઈ શકે છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે $4f$ અને $5d$ કક્ષકો વચ્ચેના ઉર્જા તફાવતની સરખામણીમાં $5f$ અને $6d$ કક્ષકો વચ્ચેનો ઉર્જા તફાવત ઓછો હોય છે.
પરિણામે,$5f$ ઇલેક્ટ્રોન $4f$ ઇલેક્ટ્રોન કરતા વધુ સરળતાથી બંધનમાં ભાગ લઈ શકે છે.
0 likesView Solution
78
ChemistryDifficultMCQAIPMT · 2005
યુરિયાનું દ્રાવણ (મોલર દળ $60 \, g \, mol^{-1}$) વાતાવરણીય દબાણે $100.18 \, ^oC$ તાપમાને ઉકળે છે. જો પાણી માટે $K_f$ અને $K_b$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $1.86$ અને $0.512 \, K \, kg \, mol^{-1}$ હોય,તો ઉપરનું દ્રાવણ ........... $^oC$ તાપમાને થીજી જશે.
A
$0.65$
B
$-0.65$
C
$6.54$
D
$-6.54$
Solution
(B) આપેલ છે: દ્રાવણનું ઉત્કલનબિંદુ = $100.18 \, ^oC$. શુદ્ધ પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ = $100 \, ^oC$.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન,$\Delta T_b = 100.18 - 100 = 0.18 \, ^oC$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_b = K_b \cdot m$ અને $\Delta T_f = K_f \cdot m$.
તેથી,$\frac{\Delta T_f}{\Delta T_b} = \frac{K_f}{K_b}$.
$\Delta T_f = \Delta T_b \times \frac{K_f}{K_b} = 0.18 \times \frac{1.86}{0.512} \approx 0.654 \, ^oC$.
કારણ કે $\Delta T_f = T_f^{\circ} - T_f$,જ્યાં પાણી માટે $T_f^{\circ} = 0 \, ^oC$ છે:
$0.654 = 0 - T_f$.
$T_f = -0.654 \, ^oC$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ઠારબિંદુ $-0.65 \, ^oC$ મળે છે.
ઉત્કલનબિંદુમાં ઉન્નયન,$\Delta T_b = 100.18 - 100 = 0.18 \, ^oC$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta T_b = K_b \cdot m$ અને $\Delta T_f = K_f \cdot m$.
તેથી,$\frac{\Delta T_f}{\Delta T_b} = \frac{K_f}{K_b}$.
$\Delta T_f = \Delta T_b \times \frac{K_f}{K_b} = 0.18 \times \frac{1.86}{0.512} \approx 0.654 \, ^oC$.
કારણ કે $\Delta T_f = T_f^{\circ} - T_f$,જ્યાં પાણી માટે $T_f^{\circ} = 0 \, ^oC$ છે:
$0.654 = 0 - T_f$.
$T_f = -0.654 \, ^oC$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ઠારબિંદુ $-0.65 \, ^oC$ મળે છે.
0 likesView Solution
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real AIPMT style covering Chemistry with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D Chemistry papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Run live AIPMT mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFrequently Asked Questions
How many Chemistry questions are in AIPMT 2005?
There are 111 Chemistry questions from the AIPMT 2005 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.
Are AIPMT 2005 Chemistry solutions available in Gujarati?
Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.
Can I practice AIPMT 2005 Chemistry as a timed test?
Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full AIPMT mock test covering Chemistry with time limits and instant score analysis.
Can teachers create Chemistry papers from AIPMT previous year questions?
Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix AIPMT Chemistry questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.
For Teachers & Institutes
Build a Custom Chemistry Paper
Pick AIPMT 2005 Chemistry questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.