Hindi

Integration by Parts Questions in Hindi

Class 12 Mathematics · 7-1.Indefinite Integral · Integration by Parts

195+

Questions

Hindi

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 195 questions in Hindi

1
MediumMCQ
यदि $\int f(x) \, dx = g(x)$ है,तो $\int f^{-1}(x) \, dx$ किसके बराबर है?
A
$g^{-1}(x)$
B
$x f^{-1}(x) - g(f^{-1}(x))$
C
$x f^{-1}(x) - g^{-1}(x)$
D
$f^{-1}(x)$

Solution

(B) दिया गया है कि $\int f(x) \, dx = g(x)$.
हमें $\int f^{-1}(x) \, dx$ का मान ज्ञात करना है।
खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हुए,मान लीजिए $u = f^{-1}(x)$ और $dv = dx$ है। तब $du = \frac{d}{dx} f^{-1}(x) \, dx$ और $v = x$ होगा।
$\int f^{-1}(x) \, dx = x f^{-1}(x) - \int x \frac{d}{dx} f^{-1}(x) \, dx$.
मान लीजिए $f^{-1}(x) = t$,तब $x = f(t)$ और $dx = f'(t) \, dt$ होगा।
साथ ही,$\frac{d}{dx} f^{-1}(x) \, dx = dt$ होगा।
इन मानों को समाकलन में प्रतिस्थापित करने पर:
$\int f^{-1}(x) \, dx = x f^{-1}(x) - \int f(t) \, dt$.
चूंकि $\int f(t) \, dt = g(t)$,इसलिए:
$\int f^{-1}(x) \, dx = x f^{-1}(x) - g(t) = x f^{-1}(x) - g(f^{-1}(x))$.
अतः,सही विकल्प $B$ है।
2
MediumMCQ
$\int x \sec^2 x \, dx = $
A
$x \tan x + \log \cos x + c$
B
$\frac{x^2}{2} \sec^2 x + \log \cos x + c$
C
$x \tan x + \log \sec x + c$
D
$x \tan x + \log \cos x + c$

Solution

(D) $\int x \sec^2 x \, dx$ का समाकलन करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) की विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = x$ और $dv = \sec^2 x \, dx$.
तब $du = dx$ और $v = \tan x$.
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int x \sec^2 x \, dx = x \tan x - \int \tan x \, dx$.
चूंकि $\int \tan x \, dx = \log |\sec x| = -\log |\cos x|$,इसलिए:
$\int x \sec^2 x \, dx = x \tan x - (-\log |\cos x|) + c = x \tan x + \log |\cos x| + c$.
3
EasyMCQ
$\int \sin(\log x) \, dx = $
A
$\frac{1}{2}x[\cos(\log x) - \sin(\log x)] + C$
B
$\cos(\log x) - x + C$
C
$\frac{1}{2}x[\sin(\log x) - \cos(\log x)] + C$
D
$-\cos(\log x) + C$

Solution

(C) माना $I = \int \sin(\log x) \, dx$.
$\log x = t$ प्रतिस्थापित करने पर,$x = e^t$ और $dx = e^t \, dt$ प्राप्त होता है।
अतः,$I = \int e^t \sin t \, dt$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$,जहाँ $u = \sin t$ और $dv = e^t \, dt$ लेने पर।
तब $du = \cos t \, dt$ और $v = e^t$ प्राप्त होता है।
$I = e^t \sin t - \int e^t \cos t \, dt$.
पुनः $\int e^t \cos t \, dt$ के लिए खंडशः समाकलन करने पर:
$I = e^t \sin t - [e^t \cos t - \int e^t (-\sin t) \, dt]$.
$I = e^t \sin t - e^t \cos t - I$.
$2I = e^t(\sin t - \cos t)$.
$I = \frac{1}{2} e^t(\sin t - \cos t) + C$.
$t = \log x$ और $e^t = x$ का मान रखने पर:
$I = \frac{1}{2} x[\sin(\log x) - \cos(\log x)] + C$.
4
EasyMCQ
यदि $\int x \sin x \, dx = -x \cos x + A$ है,तो $A = $
A
$\sin x + \text{अचर}$
B
$\cos x + \text{अचर}$
C
$\text{अचर}$
D
$\text{इनमें से कोई नहीं}$

Solution

(A) हम $\int x \sin x \, dx$ के लिए खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं।
माना $u = x$ और $dv = \sin x \, dx$ है।
तब $du = dx$ और $v = -\cos x$ प्राप्त होता है।
सूत्र $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ का उपयोग करने पर:
$\int x \sin x \, dx = x(-\cos x) - \int (-\cos x) \, dx$
$= -x \cos x + \int \cos x \, dx$
$= -x \cos x + \sin x + C$,जहाँ $C$ समाकलन का अचर है।
दिए गए व्यंजक $-x \cos x + A$ के साथ तुलना करने पर,हमें $A = \sin x + C$ प्राप्त होता है।
5
EasyMCQ
$\int x \log x \, dx = $
A
$\frac{x^2}{2} \log x - \frac{x^2}{2} + c$
B
$\frac{x^2}{2} \log x - \frac{x^2}{4} + c$
C
$\frac{x^2}{2} \log x + \frac{x^2}{2} + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(B) समाकलन $\int x \log x \, dx$ का मान ज्ञात करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) के सूत्र का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
मान लीजिए $u = \log x$ और $dv = x \, dx$.
तब $du = \frac{1}{x} \, dx$ और $v = \int x \, dx = \frac{x^2}{2}$.
सूत्र लागू करने पर:
$\int x \log x \, dx = (\log x) \cdot \frac{x^2}{2} - \int \frac{x^2}{2} \cdot \frac{1}{x} \, dx + c$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \frac{1}{2} \int x \, dx + c$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \frac{1}{2} \cdot \frac{x^2}{2} + c$
$= \frac{x^2}{2} \log x - \frac{x^2}{4} + c$.
6
EasyMCQ
$\int x \cos x \, dx = $
A
$x \sin x + \cos x + C$
B
$x \sin x - \cos x + C$
C
$x \cos x + \sin x + C$
D
$x \cos x - \sin x + C$

Solution

(A) $\int x \cos x \, dx$ के समाकलन के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = x$ और $dv = \cos x \, dx$.
तब $du = dx$ और $v = \int \cos x \, dx = \sin x$.
सूत्र लागू करने पर: $\int x \cos x \, dx = x \sin x - \int \sin x \, dx$.
चूंकि $\int \sin x \, dx = -\cos x$,हमें प्राप्त होता है:
$\int x \cos x \, dx = x \sin x - (-\cos x) + C = x \sin x + \cos x + C$.
7
EasyMCQ
$\int \tan^{-1} x \, dx = $
A
$x \tan^{-1} x + \frac{1}{2} \log(1 + x^2) + C$
B
$x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \log(1 + x^2) + C$
C
$(x - 1) \tan^{-1} x + C$
D
$x \tan^{-1} x - \log(1 + x^2) + C$

Solution

(B) $\int \tan^{-1} x \, dx$ का समाकलन करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (Integration by Parts) विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = \tan^{-1} x$ और $dv = dx$.
तब $du = \frac{1}{1 + x^2} \, dx$ और $v = x$ प्राप्त होता है।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int \tan^{-1} x \, dx = x \tan^{-1} x - \int x \cdot \frac{1}{1 + x^2} \, dx$
$= x \tan^{-1} x - \int \frac{x}{1 + x^2} \, dx$
$\int \frac{x}{1 + x^2} \, dx$ को हल करने के लिए,माना $t = 1 + x^2$,इसलिए $dt = 2x \, dx$ या $x \, dx = \frac{1}{2} dt$.
$= x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \int \frac{1}{t} \, dt$
$= x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \log|t| + C$
$= x \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \log(1 + x^2) + C$.
8
EasyMCQ
$\int x \tan^{-1} x \, dx = $
A
$\frac{1}{2}(x^2 + 1) \tan^{-1} x - \frac{1}{2}x + c$
B
$\frac{1}{2}(x^2 - 1) \tan^{-1} x - \frac{1}{2}x + c$
C
$\frac{1}{2}(x^2 + 1) \tan^{-1} x + \frac{1}{2}x + c$
D
$\frac{1}{2}(x^2 + 1) \tan^{-1} x - x + c$

Solution

(A) $\int x \tan^{-1} x \, dx$ के समाकलन के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = \tan^{-1} x$ और $dv = x \, dx$.
तब $du = \frac{1}{1+x^2} \, dx$ और $v = \frac{x^2}{2}$.
सूत्र लागू करने पर:
$\int x \tan^{-1} x \, dx = \frac{x^2}{2} \tan^{-1} x - \int \frac{x^2}{2(1+x^2)} \, dx$
$= \frac{x^2}{2} \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \int \frac{x^2 + 1 - 1}{1+x^2} \, dx$
$= \frac{x^2}{2} \tan^{-1} x - \frac{1}{2} \int (1 - \frac{1}{1+x^2}) \, dx$
$= \frac{x^2}{2} \tan^{-1} x - \frac{1}{2} (x - \tan^{-1} x) + c$
$= \frac{x^2}{2} \tan^{-1} x - \frac{1}{2}x + \frac{1}{2} \tan^{-1} x + c$
$= \frac{1}{2}(x^2 + 1) \tan^{-1} x - \frac{1}{2}x + c$.
9
MediumMCQ
$\int \frac{\log x}{x^3} \, dx = $
A
$\frac{1}{4x^2}(2\log x - 1) + c$
B
$-\frac{1}{4x^2}(2\log x + 1) + c$
C
$\frac{1}{4x^2}(2\log x + 1) + c$
D
$\frac{1}{4x^2}(1 - 2\log x) + c$

Solution

(B) $\int \frac{\log x}{x^3} \, dx$ के समाकलन के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करेंगे: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = \log x$ और $dv = x^{-3} \, dx$.
तब $du = \frac{1}{x} \, dx$ और $v = \int x^{-3} \, dx = \frac{x^{-2}}{-2} = -\frac{1}{2x^2}$.
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int \frac{\log x}{x^3} \, dx = (\log x)\left(-\frac{1}{2x^2}\right) - \int \left(-\frac{1}{2x^2}\right) \left(\frac{1}{x}\right) \, dx$
$= -\frac{\log x}{2x^2} + \frac{1}{2} \int x^{-3} \, dx$
$= -\frac{\log x}{2x^2} + \frac{1}{2} \left(\frac{x^{-2}}{-2}\right) + c$
$= -\frac{\log x}{2x^2} - \frac{1}{4x^2} + c$
$= -\frac{1}{4x^2}(2\log x + 1) + c$.
10
EasyMCQ
$\int e^{-2x} \sin 3x \, dx = $
A
$\frac{1}{13} e^{-2x} [\sin 3x + \cos 3x] + c$
B
$-\frac{1}{13} e^{-2x} [\sin 3x + \cos 3x] + c$
C
$\frac{1}{13} e^{-2x} [2 \sin 3x + 3 \cos 3x] + c$
D
$-\frac{1}{13} e^{-2x} [2 \sin 3x + 3 \cos 3x] + c$

Solution

(D) माना $I = \int e^{-2x} \sin 3x \, dx$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = \sin 3x$ और $dv = e^{-2x} \, dx$.
तब $du = 3 \cos 3x \, dx$ और $v = -\frac{1}{2} e^{-2x}$.
$I = -\frac{1}{2} e^{-2x} \sin 3x - \int (-\frac{1}{2} e^{-2x}) (3 \cos 3x) \, dx$
$I = -\frac{1}{2} e^{-2x} \sin 3x + \frac{3}{2} \int e^{-2x} \cos 3x \, dx$.
अब,$\int e^{-2x} \cos 3x \, dx$ का पुनः खंडशः समाकलन करने पर:
माना $u = \cos 3x$ और $dv = e^{-2x} \, dx$.
तब $du = -3 \sin 3x \, dx$ और $v = -\frac{1}{2} e^{-2x}$.
$\int e^{-2x} \cos 3x \, dx = -\frac{1}{2} e^{-2x} \cos 3x - \int (-\frac{1}{2} e^{-2x}) (-3 \sin 3x) \, dx$
$= -\frac{1}{2} e^{-2x} \cos 3x - \frac{3}{2} \int e^{-2x} \sin 3x \, dx$.
इस मान को $I$ के समीकरण में रखने पर:
$I = -\frac{1}{2} e^{-2x} \sin 3x + \frac{3}{2} [-\frac{1}{2} e^{-2x} \cos 3x - \frac{3}{2} I]$
$I = -\frac{1}{2} e^{-2x} \sin 3x - \frac{3}{4} e^{-2x} \cos 3x - \frac{9}{4} I$
$I + \frac{9}{4} I = -\frac{1}{4} e^{-2x} [2 \sin 3x + 3 \cos 3x]$
$\frac{13}{4} I = -\frac{1}{4} e^{-2x} [2 \sin 3x + 3 \cos 3x]$
$I = -\frac{1}{13} e^{-2x} [2 \sin 3x + 3 \cos 3x] + c$.
11
MediumMCQ
$\int x \sin x \sec^3 x \, dx = $
A
$\frac{1}{2}[\sec^2 x - \tan x] + c$
B
$\frac{1}{2}[x \sec^2 x - \tan x] + c$
C
$\frac{1}{2}[x \sec^2 x + \tan x] + c$
D
$\frac{1}{2}[\sec^2 x + \tan x] + c$

Solution

(B) हमारे पास $I = \int x \sin x \sec^3 x \, dx = \int x \tan x \sec^2 x \, dx$ है।
खंडशः समाकलन का उपयोग करते हुए,$u = x$ और $dv = \tan x \sec^2 x \, dx$ लें।
तब $du = dx$ और $v = \int \tan x \sec^2 x \, dx = \frac{\tan^2 x}{2}$ प्राप्त होता है।
सूत्र $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ का उपयोग करने पर:
$I = x \cdot \frac{\tan^2 x}{2} - \int \frac{\tan^2 x}{2} \, dx$.
$I = \frac{x \tan^2 x}{2} - \frac{1}{2} \int (\sec^2 x - 1) \, dx$.
$I = \frac{x \tan^2 x}{2} - \frac{1}{2} (\tan x - x) + c$.
$I = \frac{x(\sec^2 x - 1)}{2} - \frac{1}{2} \tan x + \frac{x}{2} + c$.
$I = \frac{x \sec^2 x}{2} - \frac{x}{2} - \frac{1}{2} \tan x + \frac{x}{2} + c$.
$I = \frac{1}{2} [x \sec^2 x - \tan x] + c$.
12
MediumMCQ
$\int x \sin^2 x \, dx = $
A
$\frac{x^2}{4} + \frac{x}{4} \sin 2x + \frac{1}{8} \cos 2x + c$
B
$\frac{x^2}{4} - \frac{x}{4} \sin 2x + \frac{1}{8} \cos 2x + c$
C
$\frac{x^2}{4} + \frac{x}{4} \sin 2x - \frac{1}{8} \cos 2x + c$
D
$\frac{x^2}{4} - \frac{x}{4} \sin 2x - \frac{1}{8} \cos 2x + c$

Solution

(D) हम जानते हैं कि $\sin^2 x = \frac{1 - \cos 2x}{2}$ होता है।
इसे समाकलन में प्रतिस्थापित करने पर:
$\int x \sin^2 x \, dx = \int x \left( \frac{1 - \cos 2x}{2} \right) dx$
$= \frac{1}{2} \int x \, dx - \frac{1}{2} \int x \cos 2x \, dx$
$= \frac{1}{2} \left( \frac{x^2}{2} \right) - \frac{1}{2} \left[ x \left( \frac{\sin 2x}{2} \right) - \int 1 \cdot \frac{\sin 2x}{2} \, dx \right]$
$= \frac{x^2}{4} - \frac{x}{4} \sin 2x + \frac{1}{2} \int \frac{\sin 2x}{2} \, dx$
$= \frac{x^2}{4} - \frac{x}{4} \sin 2x + \frac{1}{4} \left( -\frac{\cos 2x}{2} \right) + c$
$= \frac{x^2}{4} - \frac{x}{4} \sin 2x - \frac{1}{8} \cos 2x + c$.
13
MediumMCQ
$\int e^{2x + \log x} dx = $
A
$\frac{1}{4}(2x - 1)e^{2x} + c$
B
$\frac{1}{4}(2x + 1)e^{2x} + c$
C
$\frac{1}{2}(2x - 1)e^{2x} + c$
D
$\frac{1}{2}(2x + 1)e^{2x} + c$

Solution

(A) हमें समाकलन $I = \int e^{2x + \log x} dx$ दिया गया है।
घातांक के नियम $e^{a+b} = e^a \cdot e^b$ और $e^{\log x} = x$ का उपयोग करने पर,हमें प्राप्त होता है:
$I = \int e^{2x} \cdot e^{\log x} dx = \int x e^{2x} dx$.
अब,खंडशः समाकलन (Integration by Parts) का उपयोग करते हुए: $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$.
मान लीजिए $u = x$ और $v = e^{2x}$ है। तब $u' = 1$ और $\int v dx = \frac{e^{2x}}{2}$ होगा।
$I = x \cdot \frac{e^{2x}}{2} - \int 1 \cdot \frac{e^{2x}}{2} dx$.
$I = \frac{x e^{2x}}{2} - \frac{1}{2} \cdot \frac{e^{2x}}{2} + c$.
$I = \frac{2x e^{2x} - e^{2x}}{4} + c = \frac{e^{2x}}{4}(2x - 1) + c$.
14
MediumMCQ
$\int \log(x + 1) \, dx = $
A
$(x + 1)\log(x + 1) - x + c$
B
$(x + 1)\log(x + 1) + x + c$
C
$(x - 1)\log(x + 1) - x + c$
D
$(x - 1)\log(x + 1) + x + c$

Solution

(A) समाकल $I = \int \log(x + 1) \, dx$ का मान ज्ञात करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$।
माना $u = \log(x + 1)$ और $dv = dx$ है।
तब $du = \frac{1}{x + 1} \, dx$ और $v = x$ प्राप्त होता है।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$I = x \log(x + 1) - \int \frac{x}{x + 1} \, dx + c$
$I = x \log(x + 1) - \int \frac{x + 1 - 1}{x + 1} \, dx + c$
$I = x \log(x + 1) - \int (1 - \frac{1}{x + 1}) \, dx + c$
$I = x \log(x + 1) - (x - \log(x + 1)) + c$
$I = x \log(x + 1) - x + \log(x + 1) + c$
$I = (x + 1) \log(x + 1) - x + c$।
15
MediumMCQ
यदि $\int {\ln ({x^2} + x)dx = x\ln ({x^2} + x) + A}$ है,तो $A = $
A
$-2x + \ln(x+1) + C$
B
$2x - \ln(x+1) + C$
C
$C$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(D) हमें दिया गया है $\int {\ln ({x^2} + x)dx} = x\ln ({x^2} + x) + A$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$.
माना $u = \ln(x^2+x)$ और $dv = dx$.
तब $du = \frac{2x+1}{x^2+x} dx$ और $v = x$.
अतः,$\int {\ln ({x^2} + x)dx} = x \ln(x^2+x) - \int x \cdot \frac{2x+1}{x^2+x} dx$.
$= x \ln(x^2+x) - \int \frac{2x^2+x}{x^2+x} dx$.
$= x \ln(x^2+x) - \int \frac{2(x^2+x) - x}{x^2+x} dx$.
$= x \ln(x^2+x) - \int (2 - \frac{x}{x(x+1)}) dx$.
$= x \ln(x^2+x) - \int (2 - \frac{1}{x+1}) dx$.
$= x \ln(x^2+x) - (2x - \ln|x+1|) + C$.
$= x \ln(x^2+x) - 2x + \ln|x+1| + C$.
इसे $x \ln(x^2+x) + A$ के साथ तुलना करने पर,हमें $A = -2x + \ln|x+1| + C$ प्राप्त होता है।
16
MediumMCQ
$\int x^2 \sin 2x \, dx = $
A
$\frac{1}{2}x^2 \cos 2x + \frac{1}{2}x \sin 2x + \frac{1}{4} \cos 2x + c$
B
$-\frac{1}{2}x^2 \cos 2x + \frac{1}{2}x \sin 2x + \frac{1}{4} \cos 2x + c$
C
$\frac{1}{2}x^2 \cos 2x - \frac{1}{2}x \sin 2x + \frac{1}{4} \cos 2x + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(B) $I = \int x^2 \sin 2x \, dx$ का मूल्यांकन करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) सूत्र का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$।
मान लीजिए $u = x^2$ और $dv = \sin 2x \, dx$।
तब $du = 2x \, dx$ और $v = -\frac{\cos 2x}{2}$ प्राप्त होता है।
सूत्र लागू करने पर:
$I = x^2 \left(-\frac{\cos 2x}{2}\right) - \int \left(-\frac{\cos 2x}{2}\right) (2x \, dx)$
$I = -\frac{x^2 \cos 2x}{2} + \int x \cos 2x \, dx$।
अब,$\int x \cos 2x \, dx$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करते हुए:
मान लीजिए $u = x$ और $dv = \cos 2x \, dx$।
तब $du = dx$ और $v = \frac{\sin 2x}{2}$ प्राप्त होता है।
$\int x \cos 2x \, dx = x \left(\frac{\sin 2x}{2}\right) - \int \frac{\sin 2x}{2} \, dx$
$= \frac{x \sin 2x}{2} - \frac{1}{2} \left(-\frac{\cos 2x}{2}\right) = \frac{x \sin 2x}{2} + \frac{\cos 2x}{4}$।
इस मान को $I$ के समीकरण में रखने पर:
$I = -\frac{x^2 \cos 2x}{2} + \frac{x \sin 2x}{2} + \frac{\cos 2x}{4} + c$।
17
MediumMCQ
$\int \log x \, dx = $
A
$x + x \log x + c$
B
$x \log x - x + c$
C
$x^2 \log x + c$
D
$\frac{1}{x} \log x + x + c$

Solution

(B) $\int \log x \, dx$ का समाकलन करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (Integration by Parts) की विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = \log x$ और $dv = dx$.
तब,$du = \frac{1}{x} \, dx$ और $v = x$.
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int \log x \, dx = x \log x - \int x \cdot \frac{1}{x} \, dx + c$
$= x \log x - \int 1 \, dx + c$
$= x \log x - x + c$.
अतः,सही विकल्प $B$ है।
18
EasyMCQ
यदि $\int {e^x \sin x \, dx} = \frac{1}{2} e^x \cdot a + c$ है,तो $a = $
A
$\sin x - \cos x$
B
$\cos x - \sin x$
C
$-\cos x - \sin x$
D
$\cos x + \sin x$

Solution

(A) माना $I = \int e^x \sin x \, dx$ है। खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$। माना $u = \sin x$ और $dv = e^x \, dx$ है। तब $du = \cos x \, dx$ और $v = e^x$ होगा।
$I = e^x \sin x - \int e^x \cos x \, dx$।
$\int e^x \cos x \, dx$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करने पर,जहाँ $u = \cos x$ और $dv = e^x \, dx$ है:
$I = e^x \sin x - [e^x \cos x - \int e^x (-\sin x) \, dx]$
$I = e^x \sin x - e^x \cos x - \int e^x \sin x \, dx$
$I = e^x \sin x - e^x \cos x - I$
$2I = e^x (\sin x - \cos x) + c$
$I = \frac{1}{2} e^x (\sin x - \cos x) + c$।
इसे दिए गए व्यंजक $\frac{1}{2} e^x \cdot a + c$ के साथ तुलना करने पर,हमें $a = \sin x - \cos x$ प्राप्त होता है।
19
EasyMCQ
$\int x^n \log x \, dx = $
A
$\frac{x^{n+1}}{n+1} \left\{ \log x + \frac{1}{n+1} \right\} + c$
B
$\frac{x^{n+1}}{n+1} \left\{ \log x + \frac{2}{n+1} \right\} + c$
C
$\frac{x^{n+1}}{n+1} \left\{ 2 \log x - \frac{1}{n+1} \right\} + c$
D
$\frac{x^{n+1}}{n+1} \left\{ \log x - \frac{1}{n+1} \right\} + c$

Solution

(D) $\int x^n \log x \, dx$ का समाकलन करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
मान लीजिए $u = \log x$ और $dv = x^n \, dx$.
तब $du = \frac{1}{x} \, dx$ और $v = \frac{x^{n+1}}{n+1}$ प्राप्त होता है।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int x^n \log x \, dx = \log x \cdot \frac{x^{n+1}}{n+1} - \int \frac{x^{n+1}}{n+1} \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$= \frac{x^{n+1}}{n+1} \log x - \frac{1}{n+1} \int x^n \, dx$
$= \frac{x^{n+1}}{n+1} \log x - \frac{1}{n+1} \cdot \frac{x^{n+1}}{n+1} + c$
$= \frac{x^{n+1}}{n+1} \left( \log x - \frac{1}{n+1} \right) + c$.
20
MediumMCQ
$\int {\left[ {\frac{1}{{\log x}} - \frac{1}{{{{(\log x)}^2}}}} \right]dx = } $
A
$\frac{1}{{\log x}} + c$
B
$\frac{x}{{\log x}} + c$
C
$\frac{x}{{{{(\log x)}^2}}} + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(B) माना $I = \int {\left[ {\frac{1}{{\log x}} - \frac{1}{{{{(\log x)}^2}}}} \right]} \,dx$.
प्रथम पद $\int \frac{1}{\log x} dx$ के लिए खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करने पर:
माना $u = \frac{1}{\log x}$ और $dv = dx$.
तब $du = -\frac{1}{x(\log x)^2} dx$ और $v = x$.
अतः,$\int \frac{1}{\log x} dx = \frac{x}{\log x} - \int x \left( -\frac{1}{x(\log x)^2} \right) dx = \frac{x}{\log x} + \int \frac{1}{(\log x)^2} dx$.
इस मान को मूल समाकलन में प्रतिस्थापित करने पर:
$I = \left( \frac{x}{\log x} + \int \frac{1}{(\log x)^2} dx \right) - \int \frac{1}{(\log x)^2} dx + c$.
$I = \frac{x}{\log x} + c$.
21
DifficultMCQ
$\int e^x \sin x \, dx = $
A
$\frac{1}{2} e^x (\sin x + \cos x) + c$
B
$\frac{1}{2} e^x (\sin x - \cos x) + c$
C
$e^x (\sin x + \cos x) + c$
D
$e^x (\sin x - \cos x) + c$

Solution

(B) माना $I = \int e^x \sin x \, dx$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u v \, dx = u \int v \, dx - \int (u' \int v \, dx) \, dx$.
$u = \sin x$ और $v = e^x$ लेने पर:
$I = \sin x \cdot e^x - \int \cos x \cdot e^x \, dx$.
पुनः $\int e^x \cos x \, dx$ के लिए खंडशः समाकलन का उपयोग करने पर,जहाँ $u = \cos x$ और $v = e^x$:
$\int e^x \cos x \, dx = \cos x \cdot e^x - \int (-\sin x) \cdot e^x \, dx = e^x \cos x + \int e^x \sin x \, dx$.
इस मान को $I$ के समीकरण में प्रतिस्थापित करने पर:
$I = e^x \sin x - (e^x \cos x + I) + c$.
$I = e^x \sin x - e^x \cos x - I + c$.
$2I = e^x (\sin x - \cos x) + c$.
$I = \frac{1}{2} e^x (\sin x - \cos x) + c$.
22
EasyMCQ
$\int (1 - x^2) \log x \, dx = $
A
$\left( x - \frac{x^3}{3} \right) \log x - \left( x - \frac{x^3}{9} \right) + c$
B
$\left( x - \frac{x^3}{3} \right) \log x + \left( x - \frac{x^3}{9} \right) + c$
C
$\left( x + \frac{x^3}{3} \right) \log x + \left( x + \frac{x^3}{9} \right) + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(A) हमें समाकलन $I = \int (1 - x^2) \log x \, dx$ का मान ज्ञात करना है।
वितरण गुणधर्म का उपयोग करके,हम इसे $I = \int \log x \, dx - \int x^2 \log x \, dx$ के रूप में लिख सकते हैं।
पहले भाग के लिए,$\int \log x \, dx = x \log x - x$ है।
दूसरे भाग के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ का उपयोग करते हैं। मान लीजिए $u = \log x$ और $dv = x^2 \, dx$ है। तब $du = \frac{1}{x} \, dx$ और $v = \frac{x^3}{3}$ होगा।
अतः,$\int x^2 \log x \, dx = \frac{x^3}{3} \log x - \int \frac{x^3}{3} \cdot \frac{1}{x} \, dx = \frac{x^3}{3} \log x - \frac{1}{3} \int x^2 \, dx = \frac{x^3}{3} \log x - \frac{x^3}{9}$ है।
इन परिणामों को संयोजित करने पर: $I = (x \log x - x) - \left( \frac{x^3}{3} \log x - \frac{x^3}{9} \right) + c$।
पदों को व्यवस्थित करने पर: $I = \left( x - \frac{x^3}{3} \right) \log x - x + \frac{x^3}{9} + c$।
इसे $I = \left( x - \frac{x^3}{3} \right) \log x - \left( x - \frac{x^3}{9} \right) + c$ के रूप में लिखा जा सकता है।
23
MediumMCQ
$\int [f(x)g''(x) - f''(x)g(x)] dx =$
A
$f(x)/g'(x)$
B
$f'(x)g(x) - f(x)g'(x)$
C
$f(x)g'(x) - f'(x)g(x)$
D
$f(x)g'(x) + f'(x)g(x)$

Solution

(C) हमें समाकलन $I = \int [f(x)g''(x) - f''(x)g(x)] dx$ का मान ज्ञात करना है।
समाकलन के रैखिक गुणधर्म का उपयोग करते हुए,हम लिख सकते हैं:
$I = \int f(x)g''(x) dx - \int f''(x)g(x) dx$.
प्रथम पद $\int f(x)g''(x) dx$ के लिए खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करने पर ($u = f(x)$ और $dv = g''(x) dx$ लेने पर):
$\int f(x)g''(x) dx = f(x)g'(x) - \int f'(x)g'(x) dx$.
द्वितीय पद $\int f''(x)g(x) dx$ के लिए खंडशः समाकलन का उपयोग करने पर ($u = g(x)$ और $dv = f''(x) dx$ लेने पर):
$\int f''(x)g(x) dx = g(x)f'(x) - \int g'(x)f'(x) dx$.
इन मानों को $I$ के व्यंजक में प्रतिस्थापित करने पर:
$I = [f(x)g'(x) - \int f'(x)g'(x) dx] - [g(x)f'(x) - \int g'(x)f'(x) dx]$.
यहाँ समाकलन पद $\int f'(x)g'(x) dx$ एक-दूसरे को निरस्त कर देते हैं:
$I = f(x)g'(x) - f'(x)g(x) + C$.
अतः,सही विकल्प $C$ है।
24
EasyMCQ
$\int x \sin kx \, dx$ का मान क्या है?
A
$\frac{\sin kx}{k} + c$
B
$\frac{\cos kx}{k} + c$
C
$\frac{\sin x}{k} + c$
D
$-\frac{x \cos kx}{k} + \frac{\sin kx}{k^2} + c$

Solution

(D) समाकलन $I = \int x \sin kx \, dx$ का मान ज्ञात करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं,जो $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ है।
मान लीजिए $u = x$ और $dv = \sin kx \, dx$ है।
तब,$du = dx$ और $v = \int \sin kx \, dx = -\frac{\cos kx}{k}$ होगा।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$I = x \left( -\frac{\cos kx}{k} \right) - \int \left( -\frac{\cos kx}{k} \right) dx$
$I = -\frac{x \cos kx}{k} + \frac{1}{k} \int \cos kx \, dx$
$I = -\frac{x \cos kx}{k} + \frac{1}{k} \left( \frac{\sin kx}{k} \right) + c$
$I = -\frac{x \cos kx}{k} + \frac{\sin kx}{k^2} + c$.
25
DifficultMCQ
$\int x{e^x} dx$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$(x + 1){e^x} + c$
B
$(x - 1){e^x} + c$
C
$x{e^x} + 1 + c$
D
$x{e^x} - 1 + c$

Solution

(B) समाकलन $\int x{e^x} dx$ का मान ज्ञात करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करेंगे।
खंडशः समाकलन का सूत्र $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$ है।
माना $u = x$ और $v = {e^x}$ है।
तब $u' = 1$ और $\int v dx = {e^x}$ होगा।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int x{e^x} dx = x{e^x} - \int (1 \cdot {e^x}) dx$
$= x{e^x} - \int {e^x} dx$
$= x{e^x} - {e^x} + c$
$= {e^x}(x - 1) + c$.
26
EasyMCQ
$\int x^3 e^{x^2} dx = $
A
$\frac{1}{2}(x^2 + 1)e^{x^2} + c$
B
$(x^2 + 1)e^{x^2} + c$
C
$\frac{1}{2}(x^2 - 1)e^{x^2} + c$
D
$(x^2 - 1)e^{x^2} + c$

Solution

(C) माना $I = \int x^3 e^{x^2} dx$.
$t = x^2$ प्रतिस्थापित करने पर,$dt = 2x dx$ प्राप्त होता है,जिसका अर्थ है $x dx = \frac{1}{2} dt$.
समाकलन इस प्रकार होगा:
$I = \int x^2 e^{x^2} (x dx) = \int t e^t (\frac{1}{2} dt) = \frac{1}{2} \int t e^t dt$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u dv = uv - \int v du$,जहाँ $u = t$ और $dv = e^t dt$:
$I = \frac{1}{2} [t e^t - \int e^t dt] = \frac{1}{2} [t e^t - e^t] + c$.
$t = x^2$ वापस रखने पर:
$I = \frac{1}{2} e^{x^2} (x^2 - 1) + c$.
27
MediumMCQ
$\int {\frac{{\log x}}{{{{(x + 1)}^2}}}dx} $ का मान क्या है?
A
$\frac{{ - \log x}}{{x + 1}} + \log x - \log \,(x + 1)$
B
$\frac{{\log x}}{{\left( {x + 1} \right)}} + \log x - \log \,(x + 1)$
C
$\frac{{\log x}}{{x + 1}} - \log x - \log \,(x + 1)$
D
$\frac{{ - \log x}}{{x + 1}} - \log x - \log \,(x + 1)$

Solution

(A) यहाँ हम खंडशः समाकलन (Integration by parts) की विधि का उपयोग करेंगे: $\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$.
माना $u = \log x$ और $dv = (x + 1)^{-2} dx$.
तब $du = \frac{1}{x} dx$ और $v = -(x + 1)^{-1}$ प्राप्त होता है।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$\int \frac{\log x}{(x + 1)^2} dx = \log x \cdot (-(x + 1)^{-1}) - \int \frac{1}{x} \cdot (-(x + 1)^{-1}) dx$
$= -\frac{\log x}{x + 1} + \int \frac{1}{x(x + 1)} dx$.
आंशिक भिन्न (Partial fractions) का उपयोग करने पर: $\frac{1}{x(x + 1)} = \frac{1}{x} - \frac{1}{x + 1}$.
अतः,$\int \frac{1}{x(x + 1)} dx = \int \left( \frac{1}{x} - \frac{1}{x + 1} \right) dx = \log |x| - \log |x + 1| + C$.
इस प्रकार,समाकलन का मान $-\frac{\log x}{x + 1} + \log x - \log (x + 1) + C$ है।
28
EasyMCQ
यदि $\int {x{e^{2x}}\,dx} = {e^{2x}}f(x) + C$ है,जहाँ $C$ समाकलन का स्थिरांक है,तो $f(x)$ क्या है?
A
$(3x - 1)/4$
B
$(2x + 1)/2$
C
$(2x - 1)/4$
D
$(x - 4)/6$

Solution

(C) समाकलन $\int {x{e^{2x}}\,dx}$ को हल करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) के सूत्र का उपयोग करते हैं: $\int {u\,dv} = uv - \int {v\,du}$.
मान लीजिए $u = x$ और $dv = {e^{2x}}\,dx$.
तब $du = dx$ और $v = \frac{{{e^{2x}}}}{2}$.
इन मानों को सूत्र में रखने पर:
$\int {x{e^{2x}}\,dx} = x \cdot \frac{{{e^{2x}}}}{2} - \int {\frac{{{e^{2x}}}}{2}\,dx}$
$= \frac{{x{e^{2x}}}}{2} - \frac{1}{2} \cdot \frac{{{e^{2x}}}}{2} + C$
$= \frac{{x{e^{2x}}}}{2} - \frac{{{e^{2x}}}}{4} + C$
$= {e^{2x}}\left( {\frac{x}{2} - \frac{1}{4}} \right) + C$
$= {e^{2x}}\left( {\frac{{2x - 1}}{4}} \right) + C$
दिए गए रूप ${e^{2x}}f(x) + C$ के साथ तुलना करने पर,हमें $f(x) = \frac{{2x - 1}}{4}$ प्राप्त होता है।
29
EasyMCQ
यदि $\frac{d}{dx}f(x) = x\cos x + \sin x$ और $f(0) = 2$ है,तो $f(x) = $
A
$x\sin x$
B
$x\cos x + \sin x + 2$
C
$x\sin x + 2$
D
$x\cos x + 2$

Solution

(C) दिया गया है $\frac{d}{dx}f(x) = x\cos x + \sin x$.
दोनों पक्षों का $x$ के सापेक्ष समाकलन करने पर:
$f(x) = \int (x\cos x + \sin x) dx$.
$\int x\cos x dx$ के लिए खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करने पर:
$\int x\cos x dx = x\sin x - \int (1 \cdot \sin x) dx = x\sin x - (-\cos x) = x\sin x + \cos x$.
अतः,$f(x) = (x\sin x + \cos x) + \int \sin x dx + C$.
$f(x) = x\sin x + \cos x - \cos x + C = x\sin x + C$.
दिया है $f(0) = 2$,अतः $x = 0$ रखने पर:
$f(0) = 0 \cdot \sin(0) + C = 2 \Rightarrow C = 2$.
इसलिए,$f(x) = x\sin x + 2$.
30
DifficultMCQ
$\int {{\cos }^{ - 1}}\left( {\frac{1}{x}} \right)\,dx$
A
$x{\sec ^{ - 1}}x + {\cosh ^{ - 1}}x + C$
B
$x{\sec ^{ - 1}}x - {\cosh ^{ - 1}}x + C$
C
$x{\sec ^{ - 1}}x - {\sin ^{ - 1}}x + C$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(B) माना $I = \int {{\cos }^{ - 1}}\left( {\frac{1}{x}} \right)\,dx$.
चूंकि ${\cos }^{ - 1}\left( {\frac{1}{x}} \right) = {\sec ^{ - 1}}x$,इसलिए $I = \int {{\sec ^{ - 1}}x \cdot 1\,dx}$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int {u \cdot v\,dx} = u\int {v\,dx} - \int {\left( {\frac{du}{dx} \cdot \int {v\,dx} } \right)dx}$.
माना $u = {\sec ^{ - 1}}x$ और $v = 1$. तब $\frac{du}{dx} = \frac{1}{x\sqrt {{x^2} - 1}}$ और $\int {v\,dx} = x$.
$I = {\sec ^{ - 1}}x \cdot x - \int {\left( {\frac{1}{x\sqrt {{x^2} - 1}} \cdot x} \right)dx}$
$I = x{\sec ^{ - 1}}x - \int {\frac{1}{{\sqrt {{x^2} - 1} }}dx}$
मानक समाकलन $\int {\frac{1}{{\sqrt {{x^2} - {a^2}} }}dx} = {\cosh ^{ - 1}}\left( {\frac{x}{a}} \right) + C$ का उपयोग करने पर,हमें प्राप्त होता है:
$I = x{\sec ^{ - 1}}x - {\cosh ^{ - 1}}x + C$.
31
EasyMCQ
$\int {{x^3}\log x\,dx = } $
A
$\frac{{{x^4}\log x}}{4} + c$
B
$\frac{1}{{16}}[4{x^4}\log x - {x^4}] + c$
C
$\frac{1}{8}[{x^4}\log x - 4{x^2}] + c$
D
$\frac{1}{{16}}[4{x^4}\log x + {x^4}] + c$

Solution

(B) समाकल $I = \int {{x^3}\log x\,dx}$ को हल करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) विधि का उपयोग करते हैं: $\int {u\,dv} = uv - \int {v\,du}$.
माना $u = \log x$ और $dv = x^3\,dx$.
तब $du = \frac{1}{x}\,dx$ और $v = \frac{x^4}{4}$ प्राप्त होता है।
सूत्र का उपयोग करने पर:
$I = \left( \log x \cdot \frac{x^4}{4} \right) - \int {\frac{x^4}{4} \cdot \frac{1}{x}\,dx} + c$
$I = \frac{x^4}{4}\log x - \frac{1}{4}\int {x^3\,dx} + c$
$I = \frac{x^4}{4}\log x - \frac{1}{4} \cdot \frac{x^4}{4} + c$
$I = \frac{x^4}{4}\log x - \frac{x^4}{16} + c$
$\frac{1}{16}$ को उभयनिष्ठ लेने पर:
$I = \frac{1}{16}[4x^4\log x - x^4] + c$.
32
MediumMCQ
$\int {\cos (\log_e x)} \, dx$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{1}{2}x\{ \cos (\log_e x) + \sin (\log_e x)\} + C$
B
$x\{ \cos (\log_e x) + \sin (\log_e x)\} + C$
C
$\frac{1}{2}x\{ \cos (\log_e x) - \sin (\log_e x)\} + C$
D
$x\{ \cos (\log_e x) - \sin (\log_e x)\} + C$

Solution

(A) माना $I = \int \cos (\log_e x) \, dx$.
खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हुए,$u = \cos (\log_e x)$ और $dv = dx$ लें। तब $du = -\sin (\log_e x) \cdot \frac{1}{x} \, dx$ और $v = x$ प्राप्त होता है।
$I = x \cos (\log_e x) - \int x \cdot (-\sin (\log_e x)) \cdot \frac{1}{x} \, dx$
$I = x \cos (\log_e x) + \int \sin (\log_e x) \, dx$
अब,$\int \sin (\log_e x) \, dx$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करते हुए,$u = \sin (\log_e x)$ और $dv = dx$ लें।
$I = x \cos (\log_e x) + [x \sin (\log_e x) - \int x \cdot \cos (\log_e x) \cdot \frac{1}{x} \, dx]$
$I = x \cos (\log_e x) + x \sin (\log_e x) - I$
$2I = x [\cos (\log_e x) + \sin (\log_e x)]$
$I = \frac{1}{2} x [\cos (\log_e x) + \sin (\log_e x)] + C$.
33
EasyMCQ
$\int \sin^{-1} x \, dx$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$\frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} + c$
B
$x \sin^{-1} x - \sqrt{1 - x^2} + c$
C
$\cos^{-1} x + c$
D
$x \sin^{-1} x + \sqrt{1 - x^2} + c$

Solution

(D) $I = \int \sin^{-1} x \, dx$ का मूल्यांकन करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
मान लीजिए $u = \sin^{-1} x$ और $dv = dx$.
तब $du = \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$ और $v = x$.
सूत्र का उपयोग करने पर:
$I = x \sin^{-1} x - \int x \cdot \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$.
समाकलन $\int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$ को हल करने के लिए,मान लीजिए $t = 1 - x^2$,तो $dt = -2x \, dx$,जिसका अर्थ है $x \, dx = -\frac{1}{2} dt$.
यह मान रखने पर:
$\int \frac{x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx = \int \frac{-1/2}{\sqrt{t}} \, dt = -\frac{1}{2} \int t^{-1/2} \, dt = -\frac{1}{2} \cdot (2t^{1/2}) = -\sqrt{t} = -\sqrt{1 - x^2}$.
अतः,$I = x \sin^{-1} x - (-\sqrt{1 - x^2}) + c = x \sin^{-1} x + \sqrt{1 - x^2} + c$.
34
DifficultMCQ
$\int \frac{x + \sin x}{1 + \cos x} \, dx$ का मान ज्ञात कीजिए।
A
$x \tan \frac{x}{2} + c$
B
$x \tan \frac{x}{2} + c$
C
$x \tan x + c$
D
$\frac{1}{2} x \tan x + c$

Solution

(B) हमारे पास समाकलन $I = \int \frac{x + \sin x}{1 + \cos x} \, dx$ है।
सर्वसमिकाओं $\sin x = 2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}$ और $1 + \cos x = 2 \cos^2 \frac{x}{2}$ का उपयोग करने पर:
$I = \int \frac{x + 2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} \, dx$
$I = \int \left( \frac{x}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} + \frac{2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} \right) \, dx$
$I = \int \left( \frac{1}{2} x \sec^2 \frac{x}{2} + \tan \frac{x}{2} \right) \, dx$
अब,पहले पद $\int \frac{1}{2} x \sec^2 \frac{x}{2} \, dx$ के लिए खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करने पर:
माना $u = x$ और $dv = \frac{1}{2} \sec^2 \frac{x}{2} \, dx$. तब $du = dx$ और $v = \tan \frac{x}{2}$.
$\int \frac{1}{2} x \sec^2 \frac{x}{2} \, dx = x \tan \frac{x}{2} - \int \tan \frac{x}{2} \, dx$.
इस मान को $I$ में प्रतिस्थापित करने पर:
$I = (x \tan \frac{x}{2} - \int \tan \frac{x}{2} \, dx) + \int \tan \frac{x}{2} \, dx + c$
$I = x \tan \frac{x}{2} + c$.
35
EasyMCQ
$\int \sqrt{x} e^{\sqrt{x}} \, dx = $
A
$2\sqrt{x} e^{\sqrt{x}} - 4\sqrt{x} e^{\sqrt{x}} + c$
B
$(2x - 4\sqrt{x} + 4) e^{\sqrt{x}} + c$
C
$(2x + 4\sqrt{x} + 4) e^{\sqrt{x}} + c$
D
$(1 - 4\sqrt{x}) e^{\sqrt{x}} + c$

Solution

(B) माना $I = \int \sqrt{x} e^{\sqrt{x}} \, dx$.
$x = t^2$ प्रतिस्थापन करने पर,$dx = 2t \, dt$ प्राप्त होता है।
अतः $I = \int t e^t (2t \, dt) = 2 \int t^2 e^t \, dt$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर:
$I = 2 [t^2 e^t - \int 2t e^t \, dt] = 2t^2 e^t - 4 \int t e^t \, dt$.
पुनः खंडशः समाकलन करने पर:
$I = 2t^2 e^t - 4 [t e^t - \int e^t \, dt] = 2t^2 e^t - 4t e^t + 4e^t + c$.
$t = \sqrt{x}$ रखने पर:
$I = 2x e^{\sqrt{x}} - 4\sqrt{x} e^{\sqrt{x}} + 4e^{\sqrt{x}} + c = (2x - 4\sqrt{x} + 4) e^{\sqrt{x}} + c$.
36
MediumMCQ
$\int {32{x^3}{{(\log x)}^2}dx} $ का मान ज्ञात कीजिए।
A
${x^4}\{ 8{(\log x)^2} - 4\log x + 1\} + c$
B
${x^3}\{ {(\log x)^2} + 2\log x\} + c$
C
${x^4}\{ 8{(\log x)^2} - 4\log x\} + c$
D
$8{x^4}{(\log x)^2} + c$

Solution

(A) माना $I = \int {32{x^3}{{(\log x)}^2}} dx = 32\int {{x^3}{{(\log x)}^2}dx} $.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$,जहाँ $u = {(\log x)^2}$ और $v = {x^3}$ है।
$I = 32 \left[ {(\log x)^2 \cdot \frac{x^4}{4} - \int {2 \log x \cdot \frac{1}{x} \cdot \frac{x^4}{4} dx} } \right]$
$I = 32 \left[ \frac{x^4 (\log x)^2}{4} - \frac{1}{2} \int x^3 \log x dx \right]$
अब,$\int x^3 \log x dx$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करते हुए,जहाँ $u = \log x$ और $v = x^3$ है:
$I = 32 \left[ \frac{x^4 (\log x)^2}{4} - \frac{1}{2} \left( \log x \cdot \frac{x^4}{4} - \int \frac{1}{x} \cdot \frac{x^4}{4} dx \right) \right] + c$
$I = 32 \left[ \frac{x^4 (\log x)^2}{4} - \frac{x^4 \log x}{8} + \frac{1}{8} \int x^3 dx \right] + c$
$I = 32 \left[ \frac{x^4 (\log x)^2}{4} - \frac{x^4 \log x}{8} + \frac{x^4}{32} \right] + c$
$I = 8x^4 (\log x)^2 - 4x^4 \log x + x^4 + c$
$I = x^4 \{ 8(\log x)^2 - 4 \log x + 1 \} + c$.
37
MediumMCQ
$\int \sin^{-1}(3x - 4x^3) \, dx = $
A
$x\sin^{-1}x + \sqrt{1 - x^2} + c$
B
$x\sin^{-1}x - \sqrt{1 - x^2} + c$
C
$2[x\sin^{-1}x + \sqrt{1 - x^2}] + c$
D
$3[x\sin^{-1}x + \sqrt{1 - x^2}] + c$

Solution

(D) माना कि $x = \sin \theta$,तब $dx = \cos \theta \, d\theta$ होगा।
इसे समाकलन में प्रतिस्थापित करने पर:
$\int \sin^{-1}(3\sin \theta - 4\sin^3 \theta) \cos \theta \, d\theta$
चूंकि $\sin(3\theta) = 3\sin \theta - 4\sin^3 \theta$,इसलिए समाकलन होगा:
$\int \sin^{-1}(\sin 3\theta) \cos \theta \, d\theta = \int 3\theta \cos \theta \, d\theta$
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर:
$3 \int \theta \cos \theta \, d\theta = 3 [\theta \sin \theta - \int \sin \theta \, d\theta]$
$= 3 [\theta \sin \theta + \cos \theta] + c$
अब $\theta = \sin^{-1}x$ और $\cos \theta = \sqrt{1 - x^2}$ वापस रखने पर:
$= 3 [x \sin^{-1}x + \sqrt{1 - x^2}] + c$.
38
MediumMCQ
$\int \cos \sqrt{x} \, dx = $
A
$2[\sqrt{x} \sin \sqrt{x} + \cos \sqrt{x}] + c$
B
$2[\sqrt{x} \sin \sqrt{x} - \cos \sqrt{x}] + c$
C
$2[\cos \sqrt{x} - \sqrt{x} \sin \sqrt{x}] + c$
D
$-2[\sqrt{x} \sin \sqrt{x} + \cos \sqrt{x}] + c$

Solution

(A) माना $\sqrt{x} = t$ है। तब $x = t^2$,जिसका अर्थ है $dx = 2t \, dt$ है।
इन मानों को समाकलन में प्रतिस्थापित करने पर:
$\int \cos \sqrt{x} \, dx = \int \cos(t) \cdot 2t \, dt = 2 \int t \cos(t) \, dt$ प्राप्त होता है।
खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हुए,जहाँ $u = t$ और $dv = \cos(t) \, dt$ है:
$\int u \, dv = uv - \int v \, du = t \sin(t) - \int \sin(t) \, dt = t \sin(t) + \cos(t)$ है।
अचर $2$ से गुणा करने पर:
$2(t \sin(t) + \cos(t)) + c$ प्राप्त होता है।
$t = \sqrt{x}$ वापस रखने पर:
$2[\sqrt{x} \sin \sqrt{x} + \cos \sqrt{x}] + c$ उत्तर है।
39
MediumMCQ
$\int \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right) dx = $
A
$x \tan^{-1} x + c$
B
$x \tan^{-1} x - \log(1 + x^2) + c$
C
$2x \tan^{-1} x + \log(1 + x^2) + c$
D
$2x \tan^{-1} x - \log(1 + x^2) + c$

Solution

(D) माना $x = \tan \theta$,तब $dx = \sec^2 \theta \, d\theta$.
इन मानों को समाकलन में रखने पर:
$\int \tan^{-1} \left( \frac{2 \tan \theta}{1 - \tan^2 \theta} \right) \sec^2 \theta \, d\theta = \int \tan^{-1}(\tan 2\theta) \sec^2 \theta \, d\theta$
$= \int 2\theta \sec^2 \theta \, d\theta = 2 \int \theta \sec^2 \theta \, d\theta$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर:
$= 2 \left[ \theta \tan \theta - \int \tan \theta \, d\theta \right] = 2 \left[ \theta \tan \theta - \log|\sec \theta| \right] + c$
$= 2 \theta \tan \theta - 2 \log|\sec \theta| + c$.
चूंकि $\tan \theta = x$,इसलिए $\theta = \tan^{-1} x$ और $\sec \theta = \sqrt{1 + x^2}$ होगा।
$= 2x \tan^{-1} x - 2 \log(\sqrt{1 + x^2}) + c$
$= 2x \tan^{-1} x - 2 \cdot \frac{1}{2} \log(1 + x^2) + c$
$= 2x \tan^{-1} x - \log(1 + x^2) + c$.
40
MediumMCQ
$\int \frac{x \sin^{-1} x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx = $
A
$x - \sqrt{1 - x^2} \sin^{-1} x + c$
B
$x + \sqrt{1 - x^2} \sin^{-1} x + c$
C
$\sqrt{1 - x^2} \sin^{-1} x - x + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(A) माना $I = \int \frac{x \sin^{-1} x}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$.
$t = \sin^{-1} x$ प्रतिस्थापित करने पर,$x = \sin t$ और $dt = \frac{1}{\sqrt{1 - x^2}} \, dx$ प्राप्त होता है।
समाकलन $I = \int t \sin t \, dt$ हो जाता है।
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
$u = t$ और $dv = \sin t \, dt$ लेने पर,$du = dt$ और $v = -\cos t$ प्राप्त होता है।
$I = -t \cos t - \int (-\cos t) \, dt = -t \cos t + \sin t + c$.
चूँकि $t = \sin^{-1} x$,इसलिए $\sin t = x$ और $\cos t = \sqrt{1 - \sin^2 t} = \sqrt{1 - x^2}$ होता है।
मान रखने पर,$I = -(\sin^{-1} x) \sqrt{1 - x^2} + x + c = x - \sqrt{1 - x^2} \sin^{-1} x + c$.
41
MediumMCQ
$\int \frac{\sin^{-1}x}{(1-x^2)^{3/2}} \, dx = $
A
$\frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \sin^{-1}x + \frac{1}{2} \log(1-x^2) + c$
B
$\frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \sin^{-1}x - \frac{1}{2} \log(1-x^2) + c$
C
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \sin^{-1}x - \frac{1}{2} \log(1-x^2) + c$
D
$\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \sin^{-1}x + \frac{1}{2} \log(1-x^2) + c$

Solution

(A) माना $t = \sin^{-1}x$. तब $x = \sin t$ और $dx = \cos t \, dt$.
समाकलन में इन मानों को प्रतिस्थापित करने पर:
$\int \frac{t}{(1-\sin^2 t)^{3/2}} \cos t \, dt = \int \frac{t}{(\cos^2 t)^{3/2}} \cos t \, dt = \int \frac{t}{\cos^3 t} \cos t \, dt = \int t \sec^2 t \, dt$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर:
$\int t \sec^2 t \, dt = t \tan t - \int \tan t \, dt = t \tan t + \log|\cos t| + c$.
चूँकि $t = \sin^{-1}x$,इसलिए $\tan t = \frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$ और $\cos t = \sqrt{1-x^2}$ है।
मान वापस रखने पर:
$= \sin^{-1}x \cdot \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} + \log(\sqrt{1-x^2}) + c = \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \sin^{-1}x + \frac{1}{2} \log(1-x^2) + c$.
42
MediumMCQ
$\int \frac{x \tan^{-1} x}{(1 + x^2)^{3/2}} \, dx = $
A
$\frac{x + \tan^{-1} x}{\sqrt{1 + x^2}} + c$
B
$\frac{x - \tan^{-1} x}{\sqrt{1 + x^2}} + c$
C
$\frac{\tan^{-1} x - x}{\sqrt{1 + x^2}} + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(B) माना $I = \int \frac{x \tan^{-1} x}{(1 + x^2)^{3/2}} \, dx$.
$x = \tan \theta$ प्रतिस्थापित करने पर,$dx = \sec^2 \theta \, d\theta$ प्राप्त होता है।
साथ ही,$1 + x^2 = 1 + \tan^2 \theta = \sec^2 \theta$।
इन मानों को समाकलन में रखने पर:
$I = \int \frac{\tan \theta \cdot \theta \cdot \sec^2 \theta}{(\sec^2 \theta)^{3/2}} \, d\theta = \int \frac{\theta \tan \theta \sec^2 \theta}{\sec^3 \theta} \, d\theta = \int \theta \frac{\tan \theta}{\sec \theta} \, d\theta = \int \theta \sin \theta \, d\theta$।
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर:
$I = \theta(-\cos \theta) - \int 1 \cdot (-\cos \theta) \, d\theta = -\theta \cos \theta + \sin \theta + c$।
चूँकि $x = \tan \theta$,इसलिए $\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{1 + x^2}}$ और $\sin \theta = \frac{x}{\sqrt{1 + x^2}}$।
मान वापस रखने पर:
$I = -(\tan^{-1} x) \frac{1}{\sqrt{1 + x^2}} + \frac{x}{\sqrt{1 + x^2}} + c = \frac{x - \tan^{-1} x}{\sqrt{1 + x^2}} + c$।
43
MediumMCQ
$\int {{x^5}{e^{{x^2}}}} dx = $
A
$\frac{1}{2}{x^4}{e^{{x^2}}} - {x^2}{e^{{x^2}}} + {e^{{x^2}}} + c$
B
$\frac{1}{2}{x^4}{e^{{x^2}}} + {x^2}{e^{{x^2}}} + {e^{{x^2}}} + c$
C
$\frac{1}{2}{x^4}{e^{{x^2}}} - {x^2}{e^{{x^2}}} - {e^{{x^2}}} + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(A) माना $I = \int {{x^5}{e^{{x^2}}}} dx$.
${x^2} = t$ प्रतिस्थापित करने पर,$2x dx = dt$ प्राप्त होता है,जिसका अर्थ है $x dx = \frac{1}{2} dt$.
साथ ही,${x^4} = {t^2}$.
इन मानों को समाकलन में रखने पर:
$I = \int {{x^4} \cdot {e^{{x^2}}} \cdot x dx} = \int {{t^2}{e^t} \cdot \frac{1}{2} dt} = \frac{1}{2} \int {{t^2}{e^t} dt}$.
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर,$\int {u v dt} = u \int v dt - \int (u' \int v dt) dt$:
$I = \frac{1}{2} [ {t^2}{e^t} - \int {2t{e^t} dt} ] = \frac{1}{2} {t^2}{e^t} - \int {t{e^t} dt}$.
$\int {t{e^t} dt}$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करने पर:
$I = \frac{1}{2} {t^2}{e^t} - [ t{e^t} - \int {e^t dt} ] = \frac{1}{2} {t^2}{e^t} - t{e^t} + {e^t} + c$.
$t = {x^2}$ वापस रखने पर:
$I = \frac{1}{2} {x^4}{e^{{x^2}}} - {x^2}{e^{{x^2}}} + {e^{{x^2}}} + c$.
44
EasyMCQ
$\int e^{\sqrt{x}} \, dx$ का मान ज्ञात कीजिए ($A$ एक स्वेच्छ अचर है)।
A
$e^{\sqrt{x}} + A$
B
$\frac{1}{2} e^{\sqrt{x}} + A$
C
$2(\sqrt{x} - 1) e^{\sqrt{x}} + A$
D
$2(\sqrt{x} + 1) e^{\sqrt{x}} + A$

Solution

(C) माना $I = \int e^{\sqrt{x}} \, dx$ है।
$\sqrt{x} = t$ प्रतिस्थापित करने पर,$x = t^2$ और $dx = 2t \, dt$ प्राप्त होता है।
इन मानों को समाकलन में रखने पर:
$I = \int e^t \cdot 2t \, dt = 2 \int t e^t \, dt$।
खंडशः समाकलन (Integration by parts) का उपयोग करने पर,जहाँ $\int u \, dv = uv - \int v \, du$:
$u = t$ और $dv = e^t \, dt$ लेने पर,$du = dt$ और $v = e^t$ प्राप्त होता है।
$I = 2 \left( t e^t - \int e^t \, dt \right) + A = 2(t e^t - e^t) + A = 2(t - 1) e^t + A$।
अब $t = \sqrt{x}$ वापस रखने पर:
$I = 2(\sqrt{x} - 1) e^{\sqrt{x}} + A$।
45
MediumMCQ
$\int (\log x)^2 \, dx = $
A
$x(\log x)^2 - 2x\log x - 2x + c$
B
$x(\log x)^2 - 2x\log x - x + c$
C
$x(\log x)^2 - 2x\log x + 2x + c$
D
$x(\log x)^2 - 2x\log x + x + c$

Solution

(C) समाकल $I = \int (\log x)^2 \, dx$ का मूल्यांकन करने के लिए,हम प्रतिस्थापन विधि का उपयोग करते हैं।
माना $\log x = t$,जिसका अर्थ है $x = e^t$। इसलिए,$dx = e^t \, dt$।
इन मानों को समाकल में प्रतिस्थापित करने पर,हमें प्राप्त होता है:
$I = \int t^2 e^t \, dt$।
खंडशः समाकलन (Integration by parts) $\int u \, dv = uv - \int v \, du$ का उपयोग करते हुए,जहाँ $u = t^2$ और $dv = e^t \, dt$:
$du = 2t \, dt$ और $v = e^t$।
$I = t^2 e^t - \int 2t e^t \, dt = t^2 e^t - 2 \int t e^t \, dt$।
$\int t e^t \, dt$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करने पर:
$I = t^2 e^t - 2(t e^t - \int e^t \, dt) = t^2 e^t - 2t e^t + 2e^t + c$।
अब $t = \log x$ और $e^t = x$ वापस रखने पर:
$I = x(\log x)^2 - 2x \log x + 2x + c$।
46
MediumMCQ
$\int x{{\sin }^{ - 1}}x\;dx = $
A
$\left( {\frac{{{x^2}}}{2} - \frac{1}{4}} \right){\sin ^{ - 1}}x + \frac{x}{4}\sqrt {1 - {x^2}} + c$
B
$\left( {\frac{{{x^2}}}{2} + \frac{1}{4}} \right){\sin ^{ - 1}}x + \frac{x}{4}\sqrt {1 - {x^2}} + c$
C
$\left( {\frac{{{x^2}}}{2} - \frac{1}{4}} \right){\sin ^{ - 1}}x - \frac{x}{4}\sqrt {1 - {x^2}} + c$
D
$\left( {\frac{{{x^2}}}{2} + \frac{1}{4}} \right){\sin ^{ - 1}}x - \frac{x}{4}\sqrt {1 - {x^2}} + c$

Solution

(A) खंडशः समाकलन का उपयोग करते हुए,$\int u v dx = u \int v dx - \int (u' \int v dx) dx$. मान लीजिए $u = \sin^{-1}x$ और $v = x$.
$\int x \sin^{-1}x dx = \frac{x^2}{2} \sin^{-1}x - \int \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \cdot \frac{x^2}{2} dx + c$
$= \frac{x^2}{2} \sin^{-1}x - \frac{1}{2} \int \frac{-(1-x^2)+1}{\sqrt{1-x^2}} dx + c$
$= \frac{x^2}{2} \sin^{-1}x + \frac{1}{2} \int \sqrt{1-x^2} dx - \frac{1}{2} \int \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} dx + c$
मानक समाकलन $\int \sqrt{a^2-x^2} dx = \frac{x}{2}\sqrt{a^2-x^2} + \frac{a^2}{2}\sin^{-1}(\frac{x}{a})$ का उपयोग करते हुए:
$= \frac{x^2}{2} \sin^{-1}x + \frac{1}{2} \left( \frac{x}{2}\sqrt{1-x^2} + \frac{1}{2}\sin^{-1}x \right) - \frac{1}{2}\sin^{-1}x + c$
$= \frac{x^2}{2} \sin^{-1}x + \frac{x}{4}\sqrt{1-x^2} + \frac{1}{4}\sin^{-1}x - \frac{1}{2}\sin^{-1}x + c$
$= \left( \frac{x^2}{2} - \frac{1}{4} \right) \sin^{-1}x + \frac{x}{4}\sqrt{1-x^2} + c$.
47
MediumMCQ
$\int \sec^3 x \, dx$ का मान क्या होगा?
A
$\frac{1}{2} [\sec x \tan x + \log |\sec x + \tan x|] + C$
B
$\frac{1}{3} [\sec x \tan x + \log |\sec x + \tan x|] + C$
C
$\frac{1}{4} [\sec x \tan x + \log |\sec x + \tan x|] + C$
D
$\frac{1}{8} [\sec x \tan x + \log |\sec x + \tan x|] + C$

Solution

(A) माना $I = \int \sec^3 x \, dx = \int \sec x \cdot \sec^2 x \, dx$.
खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हुए,$u = \sec x$ और $dv = \sec^2 x \, dx$ लेने पर,हमें $du = \sec x \tan x \, dx$ और $v = \tan x$ प्राप्त होता है।
$I = \sec x \tan x - \int \tan x (\sec x \tan x) \, dx$
$I = \sec x \tan x - \int \sec x \tan^2 x \, dx$
$I = \sec x \tan x - \int \sec x (\sec^2 x - 1) \, dx$
$I = \sec x \tan x - \int \sec^3 x \, dx + \int \sec x \, dx$
$I = \sec x \tan x - I + \log |\sec x + \tan x|$
$2I = \sec x \tan x + \log |\sec x + \tan x|$
$I = \frac{1}{2} [\sec x \tan x + \log |\sec x + \tan x|] + C$.
48
MediumMCQ
यदि $I = \int e^x \sin 2x \, dx$ है,तो $K$ के किस मान के लिए $KI = e^x(\sin 2x - 2\cos 2x) + C$ होगा?
A
$1$
B
$3$
C
$5$
D
$7$

Solution

(C) माना $I = \int e^x \sin 2x \, dx$. खंडशः समाकलन (integration by parts) का उपयोग करते हुए,$\int u \, dv = uv - \int v \, du$. माना $u = \sin 2x$ और $dv = e^x \, dx$. तब $du = 2 \cos 2x \, dx$ और $v = e^x$.
$I = e^x \sin 2x - \int e^x (2 \cos 2x) \, dx = e^x \sin 2x - 2 \int e^x \cos 2x \, dx$.
अब,$\int e^x \cos 2x \, dx$ के लिए पुनः खंडशः समाकलन का उपयोग करें। माना $u = \cos 2x$ और $dv = e^x \, dx$. तब $du = -2 \sin 2x \, dx$ और $v = e^x$.
$\int e^x \cos 2x \, dx = e^x \cos 2x - \int e^x (-2 \sin 2x) \, dx = e^x \cos 2x + 2 \int e^x \sin 2x \, dx$.
इस मान को $I$ के समीकरण में प्रतिस्थापित करने पर:
$I = e^x \sin 2x - 2(e^x \cos 2x + 2I) = e^x \sin 2x - 2e^x \cos 2x - 4I$.
$I + 4I = e^x(\sin 2x - 2 \cos 2x) + C$.
$5I = e^x(\sin 2x - 2 \cos 2x) + C$.
इसकी तुलना $KI = e^x(\sin 2x - 2 \cos 2x) + C$ से करने पर,हमें $K = 5$ प्राप्त होता है।
49
MediumMCQ
$\int x\sqrt{2x + 3} \, dx = $
A
$\frac{x}{3}(2x + 3)^{3/2} - \frac{1}{15}(2x + 3)^{5/2} + c$
B
$\frac{x}{3}(2x + 3)^{3/2} + \frac{1}{15}(2x + 3)^{5/2} + c$
C
$\frac{x}{2}(2x + 3)^{3/2} + \frac{1}{6}(2x + 3)^{5/2} + c$
D
इनमें से कोई नहीं

Solution

(A) समाकलन $\int x\sqrt{2x + 3} \, dx$ को हल करने के लिए,हम खंडशः समाकलन (Integration by Parts) का उपयोग करते हैं: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
माना $u = x$,इसलिए $du = dx$.
माना $dv = (2x + 3)^{1/2} \, dx$,इसलिए $v = \frac{(2x + 3)^{3/2}}{3/2 \times 2} = \frac{1}{3}(2x + 3)^{3/2}$.
सूत्र लागू करने पर:
$\int x(2x + 3)^{1/2} \, dx = x \cdot \frac{1}{3}(2x + 3)^{3/2} - \int \frac{1}{3}(2x + 3)^{3/2} \, dx$.
$= \frac{x}{3}(2x + 3)^{3/2} - \frac{1}{3} \cdot \frac{(2x + 3)^{5/2}}{5/2 \times 2} + c$.
$= \frac{x}{3}(2x + 3)^{3/2} - \frac{1}{3} \cdot \frac{(2x + 3)^{5/2}}{5} + c$.
$= \frac{x}{3}(2x + 3)^{3/2} - \frac{1}{15}(2x + 3)^{5/2} + c$.

7-1.Indefinite Integral — Integration by Parts · Frequently Asked Questions

1Are these 7-1.Indefinite Integral questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 7-1.Indefinite Integral Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.