Method of expressing concentration of solution Questions in Gujarati

(A) આપેલ છે: દ્રાવ્યનો મોલ-અંશ $(x_2)$ = $0.2$.
મોલ-અંશનો સરવાળો $1$ હોવાથી,દ્રાવક (બેન્ઝિન,$C_6H_6$) નો મોલ-અંશ $x_1 = 1 - 0.2 = 0.8$ થશે.
બેન્ઝિન $(C_6H_6)$ નું આણ્વીય દળ $M_1 = (6 \times 12) + (6 \times 1) = 78 \ g/mol$ છે.
મોલાલિટી $(m)$ શોધવાનું સૂત્ર: $m = \frac{x_2 \times 1000}{x_1 \times M_1}$.
કિંમતો મૂકતા: $m = \frac{0.2 \times 1000}{0.8 \times 78} = \frac{200}{62.4} \approx 3.205 \ m$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ સાચો જવાબ $3.2$ છે.

(A) આપેલ છે:
દ્રાવણનું કદ $(V)$ = $1 \ L = 1000 \ mL$
દ્રાવણની ઘનતા $(d)$ = $1.2 \ g/mL$
વજનથી સાંદ્રતા = $40\%$
પગલું $1$: દ્રાવણનું કુલ દળ શોધો.
દ્રાવણનું દળ = $\text{ઘનતા} \times \text{કદ} = 1.2 \ g/mL \times 1000 \ mL = 1200 \ g$
પગલું $2$: દ્રાવ્યનું દળ શોધો.
દ્રાવ્યનું દળ = દ્રાવણના કુલ દળના $40\%$
દ્રાવ્યનું દળ = $\frac{40}{100} \times 1200 \ g = 480 \ g$
તેથી,દ્રાવ્યનું દળ $480 \ g$ થશે.

(A) $ppm$ માં સાંદ્રતા શોધવાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$ppm = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 10^6$
આપેલ છે:
દ્રાવ્ય $(BaCl_2)$ નું દળ = $1.04 \ g$
દ્રાવક (પાણી) નું દળ = $10^5 \ g$
દ્રાવ્યનું દળ દ્રાવકના દળની સરખામણીમાં ખૂબ ઓછું હોવાથી,દ્રાવણનું દળ $\approx 10^5 \ g$ લેતા:
$ppm = \frac{1.04}{10^5} \times 10^6$
$ppm = 1.04 \times 10^1 = 10.4$
આમ,દ્રાવણની સાંદ્રતા $10.4 \ ppm$ થશે.

(B) સાંદ્રતાના એકમો જેમાં કદનો સમાવેશ થાય છે (જેમ કે $Molarity$,$Normality$,અને $Gram/Liter$) તે તાપમાન પર આધારિત છે કારણ કે તાપમાન સાથે કદ બદલાય છે.
$Molality$ એ દ્રાવકના પ્રતિ કિલોગ્રામ દીઠ દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
દળ તાપમાન સાથે બદલાતું ન હોવાથી,$Molality$ તાપમાનથી સ્વતંત્ર છે.

(B) $Ca^{2+}$ ની મોલારિટી $(M)$ $0.0002 \ mol/L$ છે.
મોલારિટીને $ppm$ $(mg/L)$ માં ફેરવવા માટે,આપણે આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $ppm = \text{Molarity} \times \text{Molar Mass} \times 1000$.
$Ca^{2+}$ નું મોલર દળ આશરે $40 \ g/mol$ છે.
$ppm = 0.0002 \ mol/L \times 40 \ g/mol \times 1000 \ mg/g$.
$ppm = 0.0002 \times 40000 = 8 \ ppm$.

(A) $ppm$ (પાર્ટ્સ પર મિલિયન) માં સાંદ્રતા એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લિટર દીઠ દ્રાવ્યનું દળ ($mg$ માં).
આપેલ છે,સાંદ્રતા = $10 \ ppm = 10 \ mg/L$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \ mg = 10^{-3} \ g$.
તેથી,$10 \ mg = 10 \times 10^{-3} \ g = 10^{-2} \ g$.
આમ,સાંદ્રતા $10^{-2} \ g/L$ છે.
આને $\% W/V$ ($100 \ mL$ દીઠ ગ્રામ) માં ફેરવવા માટે:
$\% W/V$ માં સાંદ્રતા = $\frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ } (g)}{\text{દ્રાવણનું કદ } (mL)} \times 100$.
સાંદ્રતા = $\frac{10^{-2} \ g}{1000 \ mL} \times 100 = \frac{10^{-2}}{10} = 10^{-3} \% W/V$.

(C) આપેલ છે કે મોલારિટી $(M)$ = મોલાલિટી $(m)$.
મોલારિટીનું સૂત્ર: $M = \frac{n_2 \times 1000}{V_{sol} (mL)}$
મોલાલિટીનું સૂત્ર: $m = \frac{n_2 \times 1000}{W_1 (g)}$
$M = m$ હોવાથી,$V_{sol} (mL) = W_1 (g)$ થાય,જ્યાં $W_1$ એ દ્રાવક (પાણી) નું દળ છે.
દ્રાવણનું દળ $(W_{sol})$ = $W_1 + W_2$,જ્યાં $W_2$ એ યુરિયા ($NH_2CONH_2$,મોલર દળ = $60 \ g/mol$) નું દળ છે.
$W_2 = M \times 60 \times \frac{V_{sol}}{1000} = 0.06M \times V_{sol}$.
ઘનતા $(d)$ = $\frac{W_{sol}}{V_{sol}} = \frac{W_1 + W_2}{V_{sol}} = \frac{V_{sol} + 0.06M \times V_{sol}}{V_{sol}} = 1 + 0.06M$.
$d = 1 + \frac{6M}{100} = 1 + \frac{3M}{50} = \frac{50 + 3M}{50}$.

(C) આપેલ છે: મોલારિટી $(M)$ = $1.56 \ M$,મોલાલિટી $(m)$ = $1.8 \ m$.
$H_2SO_4$ નું આણ્વીય દળ $(M_2)$ = $(2 \times 1) + 32 + (4 \times 16) = 98 \ g/mol$.
મોલારિટી અને મોલાલિટી વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$d = M \times (\frac{1}{m} + \frac{M_2}{1000})$
કિંમતો મૂકતા:
$d = 1.56 \times (\frac{1}{1.8} + \frac{98}{1000})$
$d = 1.56 \times (0.5556 + 0.098)$
$d = 1.56 \times 0.6536 = 1.0196 \approx 1.02 \ g/mL$.

(B) $ppm$ માં કઠિનતા એટલે $10^6 \, mg$ પાણીમાં રહેલા દ્રાવ્યનું દળ ($mg$ માં).
$1 \, kg$ પાણી એટલે $1000 \, g$ અથવા $10^6 \, mg$ થાય,તેથી $ppm$ માં સાંદ્રતા એ $1 \, kg$ પાણીમાં રહેલા દ્રાવ્યના $mg$ જેટલી જ હોય છે.
અહીં કઠિનતા $50 \, ppm$ આપેલી છે,જેનો અર્થ છે કે $10^6 \, mg$ પાણીમાં $50 \, mg$ $MgSO_4$ છે.
તેથી,$1 \, kg$ પાણીમાં $50 \, mg$ $MgSO_4$ હાજર હશે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) $NaOH$ નું આપેલ દળ $(W_{NaOH})$ = $24.5 \ g$
$NaOH$ નું મોલર દળ $(M_{NaOH})$ = $40.0 \ g \ mol^{-1}$
$NaOH$ ના મોલની સંખ્યા $(n)$ = $\frac{W_{NaOH}}{M_{NaOH}} = \frac{24.5}{40.0} = 0.6125 \ mol$
દ્રાવણનું કદ $(V)$ = $1 \ L$
મોલારિટી $(M)$ = $\frac{n}{V(L)} = \frac{0.6125 \ mol}{1 \ L} = 0.6125 \ M$

(A) $Molality = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવકનું વજન (kg માં)}}$
ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ માટે,મોલર દળ $180 \, g/mol$ છે.
ગ્લુકોઝના મોલની સંખ્યા = $\frac{180 \, g}{180 \, g/mol} = 1 \, mol$.
દ્રાવકનું વજન $1 \, kg$ હોવાથી,મોલાલિટી $\frac{1 \, mol}{1 \, kg} = 1 \, m$ થાય.
આમ,વિધાન સાચું છે.
એક મોલલ દ્રાવણની વ્યાખ્યા મુજબ $1000 \, g$ $(1 \, kg)$ દ્રાવકમાં $1 \, mole$ દ્રાવ્ય ઓગળેલ હોય છે,તેથી કારણ સાચું છે અને તે વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(B) $O_2$ નું દળ $10.30 \; mg = 10.30 \times 10^{-3} \; g$ છે.
દરિયાઈ પાણીનું કદ $1 \; L = 1000 \; mL$ છે.
દરિયાઈ પાણીની ઘનતા $1.03 \; g/mL$ છે.
દરિયાઈ પાણીનું દળ = $\text{ઘનતા} \times \text{કદ} = 1.03 \; g/mL \times 1000 \; mL = 1030 \; g$.
$ppm$ માં સાંદ્રતા નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$ppm = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 10^{6}$
$ppm = \frac{10.30 \times 10^{-3} \; g}{1030 \; g} \times 10^{6} = \frac{10.30}{1030} \times 10^{3} = 0.01 \times 1000 = 10$.

(A) દ્રાવ્ય $(A)$ ની દળ ટકાવારી નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$\text{દળ ટકાવારી} = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 100$
આપેલ છે:
દ્રાવ્ય $(A)$ નું દળ = $2 \ g$
દ્રાવક (પાણી) નું દળ = $18 \ g$
દ્રાવણનું દળ = $\text{દ્રાવ્યનું દળ} + \text{દ્રાવકનું દળ} = 2 \ g + 18 \ g = 20 \ g$
$A$ ની દળ ટકાવારી = $\frac{2 \ g}{20 \ g} \times 100 = 10 \%$

(B) મોલારિટી $(M)$ એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લિટરમાં રહેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
$M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લિટરમાં)}}$
પ્રથમ,$NaOH$ ના મોલની સંખ્યા ગણો:
$NaOH \text{ ના મોલ} = \frac{\text{દળ}}{\text{મોલર દળ}} = \frac{4 \,g}{40 \,g \,mol^{-1}} = 0.1 \,mol$
ત્યારબાદ,દ્રાવણના કદને લિટરમાં ફેરવો:
$250 \,mL = 0.250 \,L$
હવે,મોલારિટી ગણો:
$M = \frac{0.1 \,mol}{0.250 \,L} = 0.4 \,mol \,L^{-1} = 0.4 \,M$

(N/A) આપેલ છે: મોલારિટી $(M)$ = $3 \ mol \ L^{-1}$,ઘનતા $(d)$ = $1.25 \ g \ mL^{-1}$,$NaCl$ નું આણ્વીય દળ = $58.5 \ g \ mol^{-1}$.
$1 \ L$ દ્રાવણમાં $NaCl$ નું દળ = $3 \ mol \times 58.5 \ g \ mol^{-1} = 175.5 \ g$.
$1 \ L$ દ્રાવણનું દળ = $\text{કદ }\times \text{ઘનતા }= 1000 \ mL \times 1.25 \ g \ mL^{-1} = 1250 \ g$.
દ્રાવક (પાણી) નું દળ = $\text{દ્રાવણનું }\ \text{દળ }- \text{દ્રાવ્યનું }\ \text{દળ }= 1250 \ g - 175.5 \ g = 1074.5 \ g = 1.0745 \ kg$.
મોલાલિટી $(m)$ = $\frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}} = \frac{3 \ mol}{1.0745 \ kg} \approx 2.79 \ m$.

(N/A) $(i)$ $1 \ ppm$ એટલે $10^{6}$ ભાગમાંથી $1$ ભાગ.
પાણીમાં $15 \ ppm$ ક્લોરોફોર્મની દળ ટકાવારી $= \frac{15}{10^{6}} \times 100 = 1.5 \times 10^{-3} \%$.
$(ii)$ $10^{6} \ g$ નમૂનામાં $15 \ g$ $CHCl_{3}$ રહેલું છે.
પાણીનું દળ $\simeq 10^{6} \ g$ (કારણ કે દ્રાવ્યનું પ્રમાણ નહિવત છે).
$CHCl_{3}$ નું મોલર દળ $= 12.01 + 1.008 + 3(35.45) = 119.37 \ g \ mol^{-1}$.
$CHCl_{3}$ ના મોલ $= \frac{15 \ g}{119.37 \ g \ mol^{-1}} \simeq 0.1256 \ mol$.
મોલાલિટી $(m) = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ } kg \text{ માં}} = \frac{0.1256 \ mol}{10^{6} \ g \times 10^{-3} \ kg/g} = 1.256 \times 10^{-4} \ m$.

(N/A) $0.50 \, mol$ $Na_{2}CO_{3}$ એ મોલના સંદર્ભમાં પદાર્થનો ચોક્કસ જથ્થો દર્શાવે છે. $0.50 \, mol$ $Na_{2}CO_{3}$ નું દળ આ મુજબ ગણવામાં આવે છે: $0.50 \, mol \times 106 \, g \, mol^{-1} = 53 \, g$.
$0.50 \, M$ $Na_{2}CO_{3}$ એ દ્રાવણની મોલારિટી દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે $1 \, L$ દ્રાવણમાં $0.50 \, mol$ $Na_{2}CO_{3}$ ઓગળેલું છે.
તેથી,$0.50 \, mol$ એ પદાર્થનો જથ્થો સૂચવે છે,જ્યારે $0.50 \, M$ એ દ્રાવણની સાંદ્રતા સૂચવે છે.

(N/A) $C_2H_5OH$ નો મોલ અંશ $= \frac{C_2H_5OH \text{ ના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવણના કુલ મોલની સંખ્યા}}$
$0.040 = \frac{n_{C_2H_5OH}}{n_{C_2H_5OH} + n_{H_2O}}$ ...........$(I)$
$1 \, L$ પાણીમાં રહેલા મોલની સંખ્યા:
$n_{H_2O} = \frac{1000 \, g}{18 \, g \, mol^{-1}} = 55.55 \, mol$
સમીકરણ $(I)$ માં $n_{H_2O}$ ની કિંમત મૂકતા:
$\frac{n_{C_2H_5OH}}{n_{C_2H_5OH} + 55.55} = 0.040$
$n_{C_2H_5OH} = 0.040 \, n_{C_2H_5OH} + 2.222$
$0.96 \, n_{C_2H_5OH} = 2.222 \, mol$
$n_{C_2H_5OH} = \frac{2.222}{0.96} \, mol = 2.314 \, mol$
દ્રાવણનું કદ આશરે $1 \, L$ હોવાથી:
મોલારિટી $= \frac{2.314 \, mol}{1 \, L} = 2.314 \, M$

(A) ધારો કે આપણી પાસે $100 \ g$ દ્રાવણ છે.
દ્રાવણમાં $20 \ g$ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ અને $80 \ g$ પાણી હશે.
$C_{2}H_{6}O_{2}$ નું મોલર દળ = $12 \times 2 + 1 \times 6 + 16 \times 2 = 62 \ g \ mol^{-1}$.
$C_{2}H_{6}O_{2}$ ના મોલ = $\frac{20 \ g}{62 \ g \ mol^{-1}} = 0.322 \ mol$.
પાણીના મોલ = $\frac{80 \ g}{18 \ g \ mol^{-1}} = 4.444 \ mol$.
ઇથિલિન ગ્લાયકોલનો મોલ અંશ $(x_{glycol})$ = $\frac{C_{2}H_{6}O_{2} \text{ ના મોલ}}{C_{2}H_{6}O_{2} \text{ ના મોલ} + H_{2}O \text{ ના મોલ}}$.
$x_{glycol} = \frac{0.322}{0.322 + 4.444} = \frac{0.322}{4.766} = 0.068$.

(B) $NaOH$ નું આણ્વીય દળ $= 23 + 16 + 1 = 40 \, g \, mol^{-1}$ છે.
$NaOH$ ના મોલ $= \frac{\text{દળ}}{\text{આણ્વીય દળ}} = \frac{5 \, g}{40 \, g \, mol^{-1}} = 0.125 \, mol$.
લીટરમાં દ્રાવણનું કદ $= \frac{450 \, mL}{1000 \, mL \, L^{-1}} = 0.450 \, L$.
મોલારિટી $(M) = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{લીટરમાં દ્રાવણનું કદ}} = \frac{0.125 \, mol}{0.450 \, L} = 0.2777... \, M \approx 0.278 \, M$.

(A) $CH_{3}COOH$ નું મોલર દળ $= (2 \times 12) + (4 \times 1) + (2 \times 16) = 60 \ g \ mol^{-1}$.
$CH_{3}COOH$ ના મોલ $= \frac{2.5 \ g}{60 \ g \ mol^{-1}} = 0.04167 \ mol$.
દ્રાવક (બેન્ઝીન) નું દળ $kg$ માં $= \frac{75 \ g}{1000} = 0.075 \ kg$.
મોલાલિટી $(m) = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ } kg \text{ માં}} = \frac{0.04167 \ mol}{0.075 \ kg} = 0.556 \ mol \ kg^{-1}$.

$C_{6}H_{6}$ ની દળ ટકાવારી $= \frac{\text{Mass of } C_{6}H_{6}}{\text{Total mass of the solution}} \times 100 \%$
$= \frac{22 \ g}{22 \ g + 122 \ g} \times 100 \%$
$= \frac{22}{144} \times 100 \% = 15.28 \%$
$CCl_{4}$ ની દળ ટકાવારી $= \frac{\text{Mass of } CCl_{4}}{\text{Total mass of the solution}} \times 100 \%$
$= \frac{122 \ g}{22 \ g + 122 \ g} \times 100 \%$
$= \frac{122}{144} \times 100 \% = 84.72 \%$
વૈકલ્પિક રીતે,
$CCl_{4}$ ની દળ ટકાવારી $= (100 - 15.28) \% = 84.72 \%$

(A) ધારો કે દ્રાવણનું કુલ દળ $100 \, g$ છે અને બેન્ઝીનનું દળ $30 \, g$ છે.
$\therefore$ કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડનું દળ $= (100 - 30) \, g = 70 \, g$.
બેન્ઝીન $(C_6H_6)$ નું મોલર દળ $= (6 \times 12 + 6 \times 1) \, g \, mol^{-1} = 78 \, g \, mol^{-1}$.
બેન્ઝીનના મોલની સંખ્યા $= \frac{30}{78} \, mol \approx 0.3846 \, mol$.
$CCl_4$ નું મોલર દળ $= (12 + 4 \times 35.5) \, g \, mol^{-1} = 154 \, g \, mol^{-1}$.
$\therefore$ $CCl_4$ ના મોલની સંખ્યા $= \frac{70}{154} \, mol \approx 0.4545 \, mol$.
આમ,$C_6H_6$ નો મોલ અંશ નીચે મુજબ મળે છે:
$x_{C_6H_6} = \frac{n_{C_6H_6}}{n_{C_6H_6} + n_{CCl_4}} = \frac{0.3846}{0.3846 + 0.4545} = \frac{0.3846}{0.8391} \approx 0.458$.

(D) યુરિયા $(NH_2CONH_2)$ નું મોલર દળ $= 60 \, g \, mol^{-1}$ છે.
$0.25 \, \text{molal}$ જલીય દ્રાવણનો અર્થ છે કે $1000 \, g$ પાણીમાં $0.25 \, mol$ યુરિયા ઓગળેલું છે.
યુરિયાનું દળ $= 0.25 \, mol \times 60 \, g \, mol^{-1} = 15 \, g$.
દ્રાવણનું કુલ દળ $= 15 \, g + 1000 \, g = 1015 \, g$.
$1015 \, g$ દ્રાવણમાં $15 \, g$ યુરિયા છે.
તેથી,$2500 \, g$ $(2.5 \, kg)$ દ્રાવણમાં યુરિયાનું દળ $= \frac{15 \times 2500}{1015} \, g \approx 36.95 \, g \approx 37 \, g$.

(N/A) $KI$ નું મોલર દળ $= 39 + 127 = 166 \, g \, mol^{-1}$.
$20 \%$ (દળ/દળ) $KI$ ના જલીય દ્રાવણનો અર્થ છે કે $100 \, g$ દ્રાવણમાં $20 \, g$ $KI$ હાજર છે. તેથી,$20 \, g$ $KI$ એ $(100 - 20) \, g = 80 \, g$ પાણીમાં હાજર છે.
મોલાલિટી $(m) = \frac{KI \text{ ના મોલ}}{\text{પાણીનું દળ (kg માં)}} = \frac{20 / 166}{0.080} \, m = 1.506 \, m \approx 1.51 \, m$.
$(b)$ દ્રાવણની ઘનતા $= 1.202 \, g \, mL^{-1}$.
$100 \, g$ દ્રાવણનું કદ $= \frac{\text{દળ}}{\text{ઘનતા}} = \frac{100}{1.202} \, mL = 83.19 \, mL = 0.08319 \, L$.
મોલારિટી $(M) = \frac{KI \text{ ના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (L માં)}} = \frac{20 / 166}{0.08319} \, M = 1.448 \, M \approx 1.45 \, M$.
$(c)$ $KI$ ના મોલ $= \frac{20}{166} = 0.1205 \, mol$.
પાણીના મોલ $= \frac{80}{18} = 4.444 \, mol$.
$KI$ નો મોલ અંશ $= \frac{n_{KI}}{n_{KI} + n_{H_2O}} = \frac{0.1205}{0.1205 + 4.444} = \frac{0.1205}{4.5645} = 0.0264$.

(N/A) દ્રાવણ એ બે કે તેથી વધુ રાસાયણિક રીતે પ્રક્રિયા ન કરતા પદાર્થોનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
દ્રાવ્ય અને દ્રાવકની ભૌતિક અવસ્થાના આધારે $9$ પ્રકારના દ્રાવણો છે:
$1$. વાયુમય દ્રાવણો:
$(a)$ વાયુમાં વાયુ: હવા ($O_2$ અને $N_2$ નું મિશ્રણ).
$(b)$ વાયુમાં પ્રવાહી: હવામાં પાણીની વરાળ.
$(c)$ વાયુમાં ઘન: $N_2$ વાયુમાં કપૂરની વરાળ.
$2$. પ્રવાહી દ્રાવણો:
$(a)$ પ્રવાહીમાં વાયુ: પાણીમાં ઓગળેલ $CO_2$ (સોડા વોટર).
$(b)$ પ્રવાહીમાં પ્રવાહી: પાણીમાં ઓગળેલ ઇથેનોલ.
$(c)$ પ્રવાહીમાં ઘન: પાણીમાં ઓગળેલ ખાંડ.
$3$. ઘન દ્રાવણો:
$(a)$ ઘનમાં વાયુ: પેલેડિયમ $(Pd)$ પર અધિશોષિત હાઇડ્રોજન વાયુ.
$(b)$ ઘનમાં પ્રવાહી: સોડિયમ સાથે પારો (એમલગમ,$Na-Hg$).
$(c)$ ઘનમાં ઘન: સોનાના ઘરેણાં (સોનામાં તાંબુ કે ચાંદીનું મિશ્રણ).

(N/A) $(i)$ મોલ અંશ: દ્રાવણમાં રહેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા અને દ્રાવણના કુલ મોલની સંખ્યાના ગુણોત્તરને મોલ અંશ કહે છે. જો $n_A$ દ્રાવ્યના મોલ હોય અને $n_B$ દ્રાવકના મોલ હોય,તો દ્રાવ્યનો મોલ અંશ $(X_A)$ નીચે મુજબ છે:
$X_A = \frac{n_A}{n_A + n_B}$
$(ii)$ મોલાલિટી $(m)$: $1 \ kg$ $(1000 \ g)$ દ્રાવકમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યાને મોલાલિટી કહે છે.
$m = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}}$
$(iii)$ મોલારિટી $(M)$: $1 \ L$ દ્રાવણમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યાને મોલારિટી કહે છે.
$M = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લીટરમાં)}}$
$(iv)$ દળ ટકાવારી: $100 \ g$ દ્રાવણમાં રહેલા દ્રાવ્યના દળને દળ ટકાવારી કહે છે.
$\text{દળ ટકાવારી} = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 100$

(N/A) પાણીમાં $10 \%$ $w/w$ ગ્લુકોઝનું દ્રાવણ એટલે $10 \ g$ ગ્લુકોઝ અને $90 \ g$ પાણી.
$10 \ g$ ગ્લુકોઝ $= \frac{10}{180} = 0.0555 \ mol$
$90 \ g$ $H_2O = \frac{90}{18} = 5 \ mol$
$\text{મોલાલિટી} = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ} \times 1000}{\text{દ્રાવકનું દળ (ગ્રામમાં)}} = \frac{0.0555}{90} \times 1000 = 0.617 \ m$
$\text{ગ્લુકોઝનો મોલ અંશ } (X_g) = \frac{0.0555}{5 + 0.0555} = 0.01$
$\text{પાણીનો મોલ અંશ } (X_w) = \frac{5}{5 + 0.0555} = 0.99$
$100 \ g \text{ દ્રાવણનું કદ} = \frac{100}{1.2} = 83.33 \ mL$
$\text{મોલારિટી} = \frac{0.0555}{83.33} \times 1000 = 0.67 \ M$

(A) મિશ્રણમાં હાજર દ્રાવ્યની કુલ માત્રા,
$300 \times \frac{25}{100} + 400 \times \frac{40}{100} = 75 + 160 = 235 \, g$
દ્રાવણની કુલ માત્રા $= 300 + 400 = 700 \, g$
તેથી,પરિણામી દ્રાવણમાં દ્રાવ્યની દળ ટકાવારી $(w/w) = \frac{235}{700} \times 100 \% = 33.57 \%$

(N/A) દ્રાવ્યનું દળ $= 222.6 \ g$
દ્રાવ્ય $C_2H_6O_2$ નું મોલર દળ $= (12 \times 2) + (1 \times 6) + (16 \times 2) = 62 \ g \ mol^{-1}$
દ્રાવ્યના મોલ $= \frac{222.6 \ g}{62 \ g \ mol^{-1}} = 3.59 \ mol$
દ્રાવકનું દળ $= 200 \ g = 0.2 \ kg$
મોલાલિટી $(m) = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}} = \frac{3.59 \ mol}{0.2 \ kg} = 17.95 \ mol \ kg^{-1}$
દ્રાવણનું કુલ દળ $= 222.6 \ g + 200 \ g = 422.6 \ g$
દ્રાવણનું કદ $= \frac{\text{દ્રાવણનું દળ}}{\text{ઘનતા}} = \frac{422.6 \ g}{1.072 \ g \ mL^{-1}} = 394.21 \ mL = 0.39421 \ L$
મોલારિટી $(M) = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (L માં)}} = \frac{3.59 \ mol}{0.39421 \ L} = 9.11 \ mol \ L^{-1}$

(N/A) $15$ $ppm$ એટલે દ્રાવણમાં દળથી $10^{6}$ ભાગમાં $15$ ભાગ.
$(i)$ દળથી ટકાવારી $= \frac{15}{10^{6}} \times 100 = 1.5 \times 10^{-3} \%$.
$(ii)$ કારણ કે $10^{6} \, g$ દ્રાવણમાં $15 \, g$ ક્લોરોફોર્મ હાજર છે,દ્રાવકનું દળ આશરે $10^{6} \, g$ થાય.
$CHCl_{3}$ નું મોલર દળ $= 12 + 1 + 3 \times 35.5 = 119.5 \, g \, mol^{-1}$.
$CHCl_{3}$ ના મોલ $= \frac{15}{119.5} \approx 0.1255 \, mol$.
મોલાલિટી $(m) = \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}} = \frac{0.1255}{1000} = 1.255 \times 10^{-4} \, m$.

(B) મોલાલિટી $(m)$ એટલે દ્રાવકના પ્રતિ કિલોગ્રામ દીઠ દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
$Na^{+}$ આયનોનું આપેલ દળ $= 92\, g$.
$Na^{+}$ આયનોનું મોલર દળ $= 23\, g\, mol^{-1}$.
$Na^{+}$ આયનોના મોલની સંખ્યા $= \frac{92\, g}{23\, g\, mol^{-1}} = 4\, mol$.
દ્રાવક (પાણી) નું દળ $= 1\, kg$.
મોલાલિટી $(m)$ $= \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}} = \frac{4\, mol}{1\, kg} = 4\, m$.

(N/A) દ્રાવ્ય (એસ્પિરિન,$C_{9}H_{8}O_{4}$) નું દળ $6.5 \ g$ છે.
દ્રાવક (એસીટોનાઈટ્રાઈલ,$CH_{3}CN$) નું દળ $450 \ g$ છે.
દ્રાવણનું કુલ દળ એ દ્રાવ્ય અને દ્રાવકના દળનો સરવાળો છે: $6.5 \ g + 450 \ g = 456.5 \ g$.
$C_{9}H_{8}O_{4}$ ની દળ ટકાવારી નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે: $\frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું કુલ દળ}} \times 100$.
દળ ટકાવારી $= \frac{6.5 \ g}{456.5 \ g} \times 100 \% \approx 1.424 \%$.

(N/A) નાલોર્ફિન $(C_{19}H_{21}NO_{3})$ નું મોલર દળ નીચે મુજબ છે:
$19 \times 12 + 21 \times 1 + 14 + 3 \times 16 = 311 \, g \, mol^{-1}$
$1.5 \times 10^{-3} \, m$ જલીય દ્રાવણમાં,$1000 \, g$ પાણીમાં $1.5 \times 10^{-3} \, mol$ નાલોર્ફિન ઓગળેલું છે.
નાલોર્ફિનનું દળ $= 1.5 \times 10^{-3} \, mol \times 311 \, g \, mol^{-1} = 0.4665 \, g$.
દ્રાવણનું કુલ દળ $= \text{દ્રાવકનું દળ} + \text{દ્રાવ્યનું દળ} = 1000 \, g + 0.4665 \, g = 1000.4665 \, g$.
આનો અર્થ એ છે કે $1000.4665 \, g$ દ્રાવણમાં $0.4665 \, g$ નાલોર્ફિન છે.
$1.5 \, mg$ $(1.5 \times 10^{-3} \, g)$ નાલોર્ફિન ધરાવતા દ્રાવણનું દળ શોધવા માટે:
$\text{દ્રાવણનું દળ} = \frac{1000.4665 \, g \times 1.5 \times 10^{-3} \, g}{0.4665 \, g} \approx 3.22 \, g$.
આમ,જરૂરી જલીય દ્રાવણનું દળ $3.22 \, g$ છે.

(N/A) મિથેનોલમાં $0.15 \ M$ બેન્ઝોઇક એસિડના દ્રાવણનો અર્થ એ છે કે $1000 \ mL$ દ્રાવણમાં $0.15 \ mol$ બેન્ઝોઇક એસિડ ઓગળેલું છે.
તેથી,$250 \ mL$ દ્રાવણમાં રહેલ બેન્ઝોઇક એસિડના મોલ $= \frac{0.15 \times 250}{1000} \ mol = 0.0375 \ mol$.
બેન્ઝોઇક એસિડ $(C_{6}H_{5}COOH)$ નું આણ્વીય દળ $= (7 \times 12) + (6 \times 1) + (2 \times 16) = 122 \ g \ mol^{-1}$.
આમ,જરૂરી બેન્ઝોઇક એસિડનું દળ $= 0.0375 \ mol \times 122 \ g \ mol^{-1} = 4.575 \ g$.

(N/A) દ્રાવ્ય અને દ્રાવકની ભૌતિક અવસ્થાઓના આધારે દ્રાવણોને $9$ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. વાયુમાં વાયુ: ઉદાહરણ,$O_2$ અને $N_2$ વાયુનું મિશ્રણ.
$2$. વાયુમાં પ્રવાહી: ઉદાહરણ,$N_2$ વાયુમાં મિશ્રિત ક્લોરોફોર્મ.
$3$. વાયુમાં ઘન: ઉદાહરણ,$N_2$ વાયુમાં કપૂર.
$4$. પ્રવાહીમાં વાયુ: ઉદાહરણ,પાણીમાં ઓગળેલ $O_2$.
$5$. પ્રવાહીમાં પ્રવાહી: ઉદાહરણ,પાણીમાં ઓગળેલ ઇથેનોલ.
$6$. પ્રવાહીમાં ઘન: ઉદાહરણ,પાણીમાં ઓગળેલ ગ્લુકોઝ.
$7$. ઘનમાં વાયુ: ઉદાહરણ,પેલેડિયમમાં $H_2$ નું દ્રાવણ.
$8$. ઘનમાં પ્રવાહી: ઉદાહરણ,સોડિયમ સાથે મર્ક્યુરીનો એમાલગમ.
$9$. ઘનમાં ઘન: ઉદાહરણ,સોનામાં ઓગળેલ તાંબુ (મિશ્રધાતુઓ).

(C) દ્રાવણની ભૌતિક અવસ્થા દ્રાવકની ભૌતિક અવસ્થા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
અહીં $N_2$ વાયુ દ્રાવક હોવાથી,$N_2$ વાયુમાં કપૂર $(solid)$ નું દ્રાવણ $gaseous$ (વાયુ) અવસ્થામાં હોય છે.

(N/A) દ્વિઅંગી દ્રાવણ એ બે ઘટકોનું બનેલું સમાંગ મિશ્રણ છે: એક દ્રાવ્ય અને એક દ્રાવક.
$1$. દ્રાવ્ય: જે ઘટક ઓછી માત્રામાં હાજર હોય.
$2$. દ્રાવક: જે ઘટક વધુ માત્રામાં હાજર હોય.
ઉદાહરણ તરીકે,ખાંડનું દ્રાવણ એ દ્વિઅંગી દ્રાવણ છે જેમાં ખાંડ દ્રાવ્ય છે અને પાણી દ્રાવક છે.

(N/A) દ્રાવણની સાંદ્રતા એટલે દ્રાવણ અથવા દ્રાવકના નિશ્ચિત જથ્થામાં (કદ અથવા દળ) ઓગળેલા દ્રાવ્યનો જથ્થો.
સાંદ્રતા દર્શાવવાની વિવિધ રીતો નીચે મુજબ છે:
$1$. મોલારિટી $(M)$: દ્રાવણના પ્રતિ લિટર દીઠ દ્રાવ્યના મોલ.
$2$. મોલાલિટી $(m)$: દ્રાવકના પ્રતિ કિલોગ્રામ દીઠ દ્રાવ્યના મોલ.
$3$. નોર્માલિટી $(N)$: દ્રાવણના પ્રતિ લિટર દીઠ દ્રાવ્યના ગ્રામ તુલ્યાંક.
$4$. મોલ અંશ $(x)$: કોઈ એક ઘટકના મોલ અને કુલ મોલનો ગુણોત્તર.
$5$. દળ ટકાવારી $(\% w/w)$: $100 \ g$ દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનું દળ.
$6$. કદ ટકાવારી $(\% v/v)$: $100 \ mL$ દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનું કદ.
$7$. પાર્ટ્સ પર મિલિયન $(ppm)$: દ્રાવણના મિલિયન ભાગ દીઠ દ્રાવ્યના ભાગ.

(N/A) $100 \ mL$ દ્રાવણમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના કદ ($mL$ માં) ને કદ ટકાવારી $(\text{Volume percentage } \% \ V/V)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$\text{ઘટકનું કદ } \% = \frac{\text{ઘટકનું કદ} \times 100}{\text{દ્રાવણનું કુલ કદ}}$
ઉદાહરણ તરીકે,પાણીમાં $10 \% \text{ ઇથેનોલના દ્રાવણનો અર્થ એ છે કે } 10 \ mL \text{ ઇથેનોલ પાણીમાં એવી રીતે ઓગળેલું છે કે જેથી દ્રાવણનું કુલ કદ } 100 \ mL \text{ થાય.}$
પ્રવાહી ધરાવતા દ્રાવણો સામાન્ય રીતે આ એકમમાં દર્શાવવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઇથિલિન ગ્લાયકોલનું $35 \% \ (V/V)$ દ્રાવણ,જે એક એન્ટિફ્રીઝ છે,તેનો ઉપયોગ કારના એન્જિનને ઠંડુ કરવા માટે થાય છે.
આ સાંદ્રતા પર,એન્ટિફ્રીઝ પાણીના ઠારબિંદુને $255.4 \ K$ $(-17.6^{\circ} C)$ સુધી ઘટાડે છે.

(N/A) દળથી કદની ટકાવારી $(\%, w/V)$: તે દ્રાવણના $100 \, mL$ માં ઓગળેલા દ્રાવ્યના દળ (ગ્રામમાં) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
દળ ટકાવારી $(\%, w/w)$: તે દ્રાવણના $100 \, g$ દીઠ ઘટકના દળ (ગ્રામમાં) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સૂત્ર: $\text{ઘટકનું દળ } \% = \frac{\text{દ્રાવણમાં ઘટકનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું કુલ દળ}} \times 100$.
$(\%, w/w)$ માટે ઉદાહરણ: જો દ્રાવણ પાણીમાં $10 \% \, w/w$ ગ્લુકોઝ હોય,તો તેનો અર્થ એ છે કે $10 \, g$ ગ્લુકોઝ $90 \, g$ પાણીમાં ઓગળેલું છે,જે કુલ $100 \, g$ દ્રાવણ બનાવે છે.

(N/A) જ્યારે દ્રાવ્ય અલ્પ માત્રામાં હાજર હોય,ત્યારે સાંદ્રતાને parts per million $(ppm)$ માં દર્શાવવી અનુકૂળ રહે છે.
Parts per million = $\frac{\text{ઘટકનાં ભાગોની સંખ્યા}}{\text{દ્રાવણના કુલ ભાગોની સંખ્યા}} \times 10^{6}$
ટકાવારીની જેમ,$ppm$ માં સાંદ્રતાને દળથી દળ,કદથી કદ અથવા દળથી કદના સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એક લિટર દરિયાનું પાણી (જેનું વજન $1030 \ g$ છે) તેમાં આશરે $6 \times 10^{-3} \ g$ ઓગળેલ ઓક્સિજન $(O_2)$ હોય છે. આવી નાની સાંદ્રતાને દરિયાના પાણીના $10^{6} \ g$ દીઠ $5.8 \ g$ $(5.8 \ ppm)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. પાણી અથવા વાતાવરણમાં પ્રદૂષકોની સાંદ્રતા ઘણીવાર $\mu g \ mL^{-1}$ અથવા $ppm$ ના એકમમાં દર્શાવવામાં આવે છે.

(N/A) વ્યાખ્યા: દ્રાવણના કોઈ એક ઘટકના મોલ અને દ્રાવણના કુલ મોલના ગુણોત્તરને તે ઘટકનો મોલ અંશ કહેવામાં આવે છે.
મોલ અંશ માટે વપરાતી સંજ્ઞા $x$ છે અને $x$ ની જમણી બાજુએ નીચે લખેલ સબસ્ક્રિપ્ટ ઘટક દર્શાવે છે.
ઘટકનો મોલ અંશ $= \frac{\text{ઘટકના મોલની સંખ્યા}}{\text{બધા ઘટકોના કુલ મોલની સંખ્યા}}$
દ્વિઅંગી મિશ્રણ માટે,જો $A$ અને $B$ ના મોલની સંખ્યા અનુક્રમે $n_{A}$ અને $n_{B}$ હોય,તો $A$ નો મોલ અંશ:
$x_{A} = \frac{n_{A}}{n_{A} + n_{B}}$
$i$ ઘટકો ધરાવતા દ્રાવણ માટે:
$x_{i} = \frac{n_{i}}{\sum n_{i}}$
દ્રાવણમાં તમામ મોલ અંશનો સરવાળો હંમેશા એક $(1)$ થાય છે:
$x_{1} + x_{2} + \ldots + x_{i} = 1$
મોલ અંશ દ્રાવણના ભૌતિક ગુણધર્મો જેવા કે બાષ્પ દબાણને સાંદ્રતા સાથે જોડવા માટે અને વાયુ મિશ્રણની ગણતરીઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી છે.

(N/A) મોલારિટી $(M)$ એટલે દ્રાવણના એક લિટર (અથવા એક ઘન ડેસિમિટર) માં ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
મોલારિટી $= \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવણનું કદ (લિટર માં)}}$
ઉદાહરણ તરીકે,$NaOH$ નું $0.25 \ mol \ L^{-1}$ (અથવા $0.25 \ M$) દ્રાવણ એટલે કે $0.25 \ mol$ $NaOH$ ને એક લિટર દ્રાવણમાં ઓગાળવામાં આવ્યું છે.
મોલાલિટી $(m)$ એટલે દ્રાવકના એક કિલોગ્રામ $(kg)$ દીઠ દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
મોલાલિટી $(m)$ $= \frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}}$
ઉદાહરણ તરીકે,$KCl$ નું $1.00 \ mol \ kg^{-1}$ (અથવા $1.00 \ m$) દ્રાવણ એટલે કે $1 \ mol$ $(74.5 \ g)$ $KCl$ ને $1 \ kg$ પાણીમાં ઓગાળવામાં આવ્યું છે.
નોંધ: દળ ટકાવારી,ppm,મોલ અંશ અને મોલાલિટી તાપમાનથી સ્વતંત્ર છે,જ્યારે મોલારિટી તાપમાન પર આધાર રાખે છે કારણ કે કદ તાપમાન સાથે બદલાય છે.

(A) $1$. $NaCl$ ના મોલની ગણતરી: $n_{NaCl} = \frac{5.85 \ g}{58.5 \ g/mol} = 0.1 \ mol$.
$2$. પાણી $(H_2O)$ ના મોલની ગણતરી: $n_{H_2O} = \frac{90 \ g}{18 \ g/mol} = 5 \ mol$.
$3$. $NaCl$ નો મોલ અંશ $(x_{NaCl})$ શોધો: $x_{NaCl} = \frac{0.1}{0.1 + 5} = \frac{0.1}{5.1} \approx 0.0196$.

(A) $5.2 \ m$ દ્રાવણનો અર્થ છે કે $5.2 \ mol$ મિથેનોલ $1 \ kg$ $(1000 \ g)$ પાણીમાં ઓગળેલું છે.
મિથેનોલના મોલ $(n_{methanol})$ = $5.2 \ mol$.
પાણીના મોલ $(n_{water})$ = $\frac{1000 \ g}{18 \ g/mol} \approx 55.56 \ mol$.
મિથેનોલનો મોલ અંશ $(x_{methanol})$ = $\frac{n_{methanol}}{n_{methanol} + n_{water}} = \frac{5.2}{5.2 + 55.56} = \frac{5.2}{60.76} \approx 0.0856$.
ત્રણ દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડિંગ કરતા,આપણને $0.086$ મળે છે.

(A) $1$. ગ્લિસરીન $(C_3H_8O_3)$ નું આણ્વીય દળ ગણો: $(3 \times 12) + (8 \times 1) + (3 \times 16) = 92 \ g/mol$.
$2$. ગ્લિસરીનના મોલ ગણો: $n_{\text{glycerine}} = \frac{46 \ g}{92 \ g/mol} = 0.5 \ mol$.
$3$. પાણી $(H_2O)$ ના મોલ ગણો: $n_{\text{water}} = \frac{36 \ g}{18 \ g/mol} = 2.0 \ mol$.
$4$. દ્રાવણમાં કુલ મોલ ગણો: $n_{\text{total}} = 0.5 + 2.0 = 2.5 \ mol$.
$5$. ગ્લિસરીનનો મોલ અંશ $(X_{\text{glycerine}})$ ગણો: $X_{\text{glycerine}} = \frac{0.5}{2.5} = 0.2$.

(B) મોલારિટી $(M)$ એટલે દ્રાવણના પ્રતિ લિટર દીઠ ઓગળેલા દ્રાવ્યના મોલની સંખ્યા.
આપેલ છે:
દ્રાવ્યના મોલ $(n)$ = $0.01 \ mol$
દ્રાવક (પાણી) નું દળ = $10 \ g$
દ્રાવણની ઘનતા આશરે $1 \ g/mL$ લેતા,દ્રાવણનું કદ $10 \ mL = 0.01 \ L$ થાય.
મોલારિટી $(M)$ = $\frac{n}{V(L)} = \frac{0.01 \ mol}{0.01 \ L} = 1 \ M$.

(N/A) $10\%$ ગ્લુકોઝ વજનથી નો અર્થ એ છે કે $10 \ g$ ગ્લુકોઝ $90 \ g$ પાણીમાં ઓગળેલું છે,જેના પરિણામે દ્રાવણનું કુલ દળ $100 \ g$ થાય છે.
ગાણિતિક રીતે,તે આ મુજબ વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે:
$\text{દળ ટકાવારી} = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 100$
$\frac{10 \ g \text{ ગ્લુકોઝ}}{100 \ g \text{ દ્રાવણ}} \times 100 = 10\%$.

(N/A) વજન દ્વારા ટકાવારી = $\frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 100$