Transcription Questions in Gujarati

(B) પ્રત્યાંકન એ $DNA$ ની એક શૃંખલા પરથી આનુવંશિક માહિતીને $RNA$ માં નકલ કરવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા $DNA$ ડિપેન્ડન્ટ $RNA$ પોલીમરેઝ ઉત્સેચક દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
તે પૂરક $RNA$ શૃંખલાના સંશ્લેષણ માટે $DNA$ ટેમ્પલેટનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $DNA$ ના એક શૃંખલામાંથી જનીનીક માહિતીની નકલ $RNA$ માં કરવાની પ્રક્રિયાને $Transcription$ (પ્રત્યાંકન) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$DNA$ નો માત્ર એક ખંડ અને બે શૃંખલાઓમાંથી માત્ર એક જ શૃંખલાની નકલ $RNA$ માં થાય છે.
$Translation$ (ભાષાંતરણ) એ $mRNA$ માં રહેલા ન્યુક્લિઓટાઈડના ક્રમ પર આધારિત પોલીપેપ્ટાઈડ બનાવવા માટે એમિનો એસિડના પોલિમરાઈઝેશનની પ્રક્રિયા છે.

(A) પ્રત્યાંકન એ $DNA$ ની એક શૃંખલા પરથી જનીનિક માહિતીને $RNA$ માં નકલ કરવાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર ઉત્સેક $RNA$ પોલીમરેઝ છે. તે $DNA$ ટેમ્પલેટનો ઉપયોગ કરીને $5' \rightarrow 3'$ દિશામાં રાઈબોન્યુક્લિઓટાઈડ્સના પોલિમરાઈઝેશનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે. $DNA$ પોલીમરેઝ મુખ્યત્વે $DNA$ ના સ્વયંજનન (replication) માં ભાગ લે છે,પ્રત્યાંકનમાં નહીં.

(B) સુકોષકેન્દ્રી જનીનોમાં,જે ક્રમ પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે તેને એક્ઝોન કહેવામાં આવે છે,જે અંતિમ પ્રોટીન ઉત્પાદનમાં અભિવ્યક્ત થાય છે.
ઇન્ટ્રોન એ વચ્ચેના ક્રમ છે જેનું $pre-mRNA$ માં પ્રત્યાંકન થાય છે પરંતુ $RNA$ સ્પ્લાઈસિંગની પ્રક્રિયા દરમિયાન તેને દૂર કરવામાં આવે છે.
તેથી,ઇન્ટ્રોનનું પ્રત્યાંકન થાય છે પરંતુ તેનું પ્રોટીનમાં ભાષાંતરણ થતું નથી.

(C) યુકેરિયોટિક કોષોમાં,પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ $(pre-mRNA)$ માં કોડિંગ સિક્વન્સ જેને $exons$ કહેવાય છે અને નોન-કોડિંગ સિક્વન્સ જેને $introns$ કહેવાય છે,બંને હોય છે.
ટ્રાન્સક્રિપ્શન પછીના ફેરફારની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$introns$ ને દૂર કરવામાં આવે છે અને $exons$ ને ચોક્કસ ક્રમમાં જોડવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને $splicing$ (સ્પ્લાઈસિંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Capping$ એટલે $5'$ છેડે મિથાઈલગુઆનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટનું ઉમેરાવું,અને $Tailing$ એટલે $3'$ છેડે પોલી-$A$ અવશેષોનું ઉમેરાવું.

(C) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયામાં,$DNA$ ની માત્ર એક જ શૃંખલા $mRNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પ્લેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ શૃંખલાને ટેમ્પ્લેટ શૃંખલા અથવા એન્ટિસેન્સ શૃંખલા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
બીજી શૃંખલા,જેનો ક્રમ $mRNA$ જેવો જ હોય છે ($T$ ને બદલે $U$ સિવાય),તેને કોડિંગ શૃંખલા અથવા સેન્સ શૃંખલા કહેવામાં આવે છે.
કોડિંગ શૃંખલા પ્રત્યાંકન દરમિયાન સીધી રીતે $RNA$ અણુ માટે સાંકેતિકરણ કરતી નથી; તેથી,તેને ઘણીવાર નોન-ટેમ્પ્લેટ શૃંખલા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં પ્રત્યાંકનની શરૂઆત દરમિયાન,$RNA$ પોલિમરેઝ હોલોએન્ઝાઇમ $DNA$ ટેમ્પલેટ પરના ચોક્કસ પ્રમોટર ક્રમને ઓળખે છે અને તેની સાથે જોડાય છે.
આ ચોક્કસ ક્રમ $Adenine$ અને $Thymine$ બેઝથી સમૃદ્ધ હોય છે અને તેને $TATA$ બોક્સ (અથવા $Goldberg-Hogness$ બોક્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે પ્રત્યાંકન શરૂ થવાના સ્થાનથી આશરે $25$ થી $30$ બેઝ પેર ઉપરની તરફ (upstream) આવેલું હોય છે.
આ સ્થાન પર $RNA$ પોલિમરેઝનું જોડાણ એક લાક્ષણિક 'સેડલ' અથવા 'બબલ' જેવી રચના બનાવે છે,જે પ્રત્યાંકન શરૂ કરવા માટે $DNA$ ના બેવડા કુંતલને ખોલવામાં મદદ કરે છે.

(D) પ્રત્યાંકન દરમિયાન,$DNA$ નો માત્ર એક જ ખંડ $RNA$ માં નકલ પામે છે.
જો $DNA$ ની બંને શૃંખલાઓ ટેમ્પ્લેટ તરીકે કાર્ય કરે,તો તે અલગ-અલગ શૃંખલા ધરાવતા $RNA$ અણુઓ માટે કોડ કરશે કારણ કે $DNA$ ની બંને શૃંખલાઓ એકબીજાની પૂરક છે,સમાન નથી.
વધુમાં,જો આ બે અલગ-અલગ $RNA$ અણુઓ એકસાથે ઉત્પન્ન થાય,તો તેઓ એકબીજાના પૂરક હોવાથી દ્વિશૃંખલાકીય $RNA$ $(dsRNA)$ બનાવશે.
આ $dsRNA$ પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે $RNA$ ના ભાષાંતર (translation) ને અટકાવશે,જેનાથી પ્રત્યાંકનની પ્રક્રિયા નિરર્થક બની જશે.
તેથી,વિધાન $(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,જનીનના કોડિંગ ક્રમ બિન-કોડિંગ ક્રમ દ્વારા અવરોધાયેલા હોય છે.
આ કોડિંગ ક્રમને $exons$ (એક્ઝોન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,અને તેમની વચ્ચે આવતા બિન-કોડિંગ ક્રમને $introns$ (ઈન્ટ્રોન) કહેવામાં આવે છે.
જે જનીન $exons$ અને $introns$ બંને ધરાવે છે તેને $split$ $gene$ (સ્પ્લિટ જનીન) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના સુકોષકેન્દ્રી જનીનોની લાક્ષણિકતા છે,જ્યાં પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ (pre-mRNA) માંથી $introns$ ને દૂર કરવા અને $exons$ ને જોડવા માટે સ્પ્લાયસિંગની પ્રક્રિયા થાય છે,જેથી પરિપક્વ $mRNA$ બને છે.

(C) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ નો માત્ર એક ખંડ અને $DNA$ ની બે શૃંખલાઓ પૈકીની માત્ર એક જ શૃંખલા ટેમ્પ્લેટ તરીકે વર્તે છે. આ શૃંખલાને ટેમ્પ્લેટ શૃંખલા અથવા એન્ટિસેન્સ શૃંખલા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બીજી શૃંખલા,જે કોઈ પણ સંકેત આપતી નથી,તેને કોડિંગ શૃંખલા અથવા સેન્સ શૃંખલા કહેવામાં આવે છે. તેથી,જનીનની બે પોલિન્યુક્લિઓટાઈડ શૃંખલાઓ પૈકીની માત્ર એક જ શૃંખલા ટેમ્પ્લેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) આણ્વિક જીવવિજ્ઞાનના સેન્ટ્રલ ડોગ્મા (Central Dogma) મુજબ,જનીનીક માહિતીનું વહન $DNA$ થી $RNA$ (મુખ્યત્વે $mRNA$) અને ત્યારબાદ પ્રોટીન તરફ થાય છે.
અનુલેખન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ માં સંગ્રહિત જનીનીક માહિતીની નકલ $mRNA$ માં કરવામાં આવે છે.
તેથી,જનીનીક માહિતીનું વહન $DNA$ થી $mRNA$ તરફ થાય છે.

(C) $DNA$ ટેમ્પલેટમાંથી $m-RNA$ બનાવવાની પ્રક્રિયાને પ્રત્યાંકન (Transcription) કહેવામાં આવે છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,આ પ્રક્રિયા કોષકેન્દ્રની અંદર થાય છે,જ્યાં $RNA$ પોલીમરેઝ ઉત્સેચક $DNA$ ની એક શૃંખલાનો ઉપયોગ ટેમ્પલેટ તરીકે કરીને પૂરક $m-RNA$ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ કરે છે.
આથી,$m-RNA$ ના સંશ્લેષણ માટે $DNA$ એ ટેમ્પલેટ અથવા બંધારણીય આધાર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $m-RNA$ (મેસેન્જર $RNA$) પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે $DNA$ માંથી ટ્રાન્સક્રિપ્શન દ્વારા મેળવેલી આનુવંશિક માહિતીને ન્યુક્લિયોટાઇડ્સના ક્રમ સ્વરૂપે વહન કરે છે.
આ ક્રમનું ભાષાંતર (translation) કરીને ચોક્કસ એમિનો એસિડની શૃંખલા બનાવવામાં આવે છે,જે પ્રોટીનનું નિર્માણ કરે છે.
$t-RNA$ (ટ્રાન્સફર $RNA$) એમિનો એસિડને રિબોઝોમ સુધી લાવવાનું કાર્ય કરે છે.
$r-RNA$ (રિબોઝોમલ $RNA$) રિબોઝોમનો બંધારણીય ઘટક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $DNA$ ના એક શૃંખલામાંથી આનુવંશિક માહિતીની નકલ કરવાની પ્રક્રિયાને પ્રત્યાંકન (Transcription) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક $DNA$ ખંડ (જનીન) દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલ ટેમ્પલેટના આધારે રાઈબોન્યુક્લિયોટાઈડ્સના પોલિમરાઈઝેશનને ઉત્પ્રેરિત કરે છે.
તેથી,$m-RNA$ નું નિર્માણ $DNA$ ખંડમાં રહેલી આનુવંશિક માહિતીમાંથી થાય છે.

(C) પ્રત્યાંકન (transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ ની બે શૃંખલાઓમાંથી એક શૃંખલા $RNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે. આ ચોક્કસ શૃંખલાને ટેમ્પલેટ શૃંખલા કહેવામાં આવે છે. તે એક પોલિન્યુક્લિઓટાઇડ શૃંખલા છે જે $RNA$ પોલિમરેઝ દ્વારા સંશ્લેષિત થતી પૂરક $RNA$ શૃંખલા માટે ન્યુક્લિઓટાઇડ્સનો ક્રમ પૂરો પાડે છે. તેથી,આણ્વિક જીવવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં સૌથી સચોટ વર્ણન એ છે કે તે $DNA$ ની એક શૃંખલા છે જે પ્રત્યાંકન માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે કોષમાં ત્રણેય મુખ્ય પ્રકારના $RNA$ ($mRNA$,$tRNA$,અને $rRNA$) ના સંશ્લેષણ (ટ્રાન્સક્રિપ્શન) માટે $DNA$ એક ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે $mRNA$ આનુવંશિક સંકેત પૂરો પાડે છે,$tRNA$ એમિનો એસિડને રિબોઝોમ સુધી લાવે છે,અને $rRNA$ રિબોઝોમના બંધારણીય અને ઉદ્દીપકીય ઘટકો બનાવે છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે અનિવાર્ય છે.
જોકે,કારણ $(R)$ એ $RNA$ ના પ્રકારોનું કાર્યાત્મક મહત્વ સમજાવે છે,$DNA$ દ્વારા તેમના સંશ્લેષણની પ્રક્રિયા નહીં. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(C) : સ્પ્લાયસીઓસોમ્સ એ નાના ન્યુક્લિયર રાઈબોન્યુક્લિયોપ્રોટીન્સ $(snRNPs)$ ના સંકુલ છે જે $mRNA$ સ્પ્લાયસિંગ દરમિયાન ઇન્ટ્રોન્સને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
બેક્ટેરિયા પ્રોકેરિયોટ્સ હોવાથી,તેમના જનીનોમાં ઇન્ટ્રોન્સ હોતા નથી.
પરિણામે,પ્રોકેરિયોટિક $mRNA$ માં સ્પ્લાયસિંગની પ્રક્રિયા થતી નથી,અને તેથી બેક્ટેરિયલ કોષોમાં સ્પ્લાયસીઓસોમ્સ ગેરહાજર હોય છે.

(A) : $DNA$ ની જે શૃંખલા પર $RNA$ પોલિમરેઝ જોડાઈને પ્રત્યાંકનની પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપિત કરે છે,તેને ટેમ્પલેટ શૃંખલા કહેવામાં આવે છે.
તેને માસ્ટર અથવા એન્ટિસેન્સ શૃંખલા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેની ધ્રુવીયતા $3' \rightarrow 5'$ હોય છે.

(A) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન, $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક $RNA$ ના સંશ્લેષણને $5'$ થી $3'$ દિશામાં ઉત્પ્રેરિત કરે છે。
ટેમ્પલેટ $DNA$ શૃંખલા, જે પૂરક બેઝ જોડી બનાવવા માટે વપરાય છે, તેની ધ્રુવીયતા $3'$ થી $5'$ હોય છે。
તેથી, $RNA$ પોલિમરેઝ ટેમ્પલેટ $DNA$ શૃંખલાને $3'$ થી $5'$ દિશામાં વાંચે છે જેથી $5'$ થી $3'$ દિશામાં નવી $RNA$ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ થઈ શકે。
આમ, વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે。

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
યુકેરિયોટિક કોષોમાં,પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ (pre-$mRNA$) માં કોડિંગ સિક્વન્સ જેને એક્સોન્સ કહેવાય છે અને નોન-કોડિંગ સિક્વન્સ જેને ઇન્ટ્રોન્સ કહેવાય છે,બંને હોય છે.
આ નોન-કોડિંગ ઇન્ટ્રોન્સને દૂર કરવાની અને કોડિંગ એક્સોન્સને પરિપક્વ $mRNA$ અણુ બનાવવા માટે ચોક્કસ ક્રમમાં જોડવાની પ્રક્રિયાને સ્પ્લાયસિંગ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા કાર્યાત્મક પ્રોટીન બનાવવા માટે આવશ્યક છે,કારણ કે ઇન્ટ્રોન્સ એમિનો એસિડ માટે કોડિંગ કરતા નથી.

(B) $DNA$ માં,બેઇઝ જોડીના નિયમો મુજબ $A$ એ $T$ સાથે અને $C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે.
પ્રત્યાંકન (transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ નું $RNA$ માં રૂપાંતર થાય છે.
$RNA$ માં,થાઇમિન $(T)$ ના સ્થાને યુરેસિલ $(U)$ હોય છે.
તેથી,$DNA$ ટેમ્પલેટ શૃંખલા $ATCTG$ માટે પૂરક $RNA$ ક્રમ નીચે મુજબ નક્કી થાય છે:
$A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે
$T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે
$C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે
$T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે
$G$ એ $C$ સાથે જોડાય છે
આમ,પરિણામી $RNA$ ક્રમ $UAGAC$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$DNA$ માં ટ્રાન્સક્રિપ્શન યુનિટ મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોનું બનેલું હોય છે:
$1$. પ્રમોટર: તે સ્થાન જ્યાં $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક જોડાઈને ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆત કરે છે.
$2$. સ્ટ્રક્ચરલ જનીન: $DNA$ નો તે ભાગ જે $RNA$ અણુ માટે સંકેત આપે છે.
$3$. ટર્મિનેટર: તે પ્રદેશ જે ટ્રાન્સક્રિપ્શન પ્રક્રિયાના અંતનો સંકેત આપે છે અને નવા બનેલા $RNA$ શૃંખલાને મુક્ત કરે છે.
ઇન્ડ્યુસર એ એક નિયમનકારી અણુ છે જે જનીન અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરવા માટે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,પરંતુ તે ટ્રાન્સક્રિપ્શન યુનિટનો બંધારણીય ભાગ નથી.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,પ્રત્યાંકન (transcription) માટે ત્રણ પ્રકારના $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચકો જવાબદાર છે:
$1$. $RNA$ પોલિમરેઝ $I$ એ $rRNA$ ($28S, 18S,$ અને $5.8S$) ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $RNA$ પોલિમરેઝ $II$ એ $hnRNA$ ($mRNA$ નો પુરોગામી) ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$3$. $RNA$ પોલિમરેઝ $III$ એ $tRNA$,$5S$ $rRNA$ અને $snRNA$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$RNA$ પોલિમરેઝ $III$ ને દૂર કરવાથી $tRNA$ ના સંશ્લેષણ પર અસર પડશે.

(B) : આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોથી વિપરીત,જ્યાં પ્રત્યાંકન અને ભાષાંતર એક જ ભાગમાં થાય છે,સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટનું પ્રક્રિયાકરણ સૌ પ્રથમ કોષકેન્દ્રમાં થાય છે અને ત્યારબાદ તેને કોષકેન્દ્રની બહાર મોકલવામાં આવે છે.
સુકોષકેન્દ્રી સજીવોના પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટમાં અભિવ્યક્ત જનીનો (એક્ઝોન્સ) અને બિન-અભિવ્યક્ત જનીનો (ઇન્ટ્રોન્સ) બંને હોય છે,તેથી તેમાં ઇન્ટ્રોન્સનું સ્પ્લાઈસિંગ થાય છે અને ત્યારબાદ અનુક્રમે $5'$-છેડા અને $3'$-છેડા પર કેપિંગ અને ટેલિંગની પ્રક્રિયા થાય છે.

(D) : સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં $mRNA$ સીધું બનતું નથી. તે કોષકેન્દ્રમાં હેટરોજીનસ ન્યુક્લિયર $RNA$ $(hnRNA)$ તરીકે ટ્રાન્સક્રાઇબ થાય છે. $hnRNA$ માં ઇન્ટ્રોન્સ અને એક્સોન્સ હોય છે. ઇન્ટ્રોન્સને $RNA$ સ્પ્લાયસિંગ દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે,જેનાથી એક્સોન્સ બાકી રહે છે,જે આનુવંશિક માહિતી ધરાવે છે. $RNA$ ના એક્સોનિક ભાગોને એકસાથે જોડવામાં આવે છે જેથી એક સિંગલ ચેઇન $RNA$ બને છે,જે ટ્રાન્સલેશનલ ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરવા માટે જરૂરી છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ (pre-$mRNA$) માં કોડિંગ સિક્વન્સ જેને એક્સોન્સ કહેવાય છે અને નોન-કોડિંગ સિક્વન્સ જેને ઇન્ટ્રોન્સ કહેવાય છે,બંને હોય છે.
સ્પ્લાઈસિંગ એ ટ્રાન્સક્રિપ્શન પછીની એક પ્રક્રિયા છે જેમાં pre-$mRNA$ માંથી નોન-કોડિંગ ઇન્ટ્રોન્સને દૂર કરવામાં આવે છે અને કોડિંગ એક્સોન્સને ચોક્કસ ક્રમમાં જોડીને પરિપક્વ $mRNA$ બનાવવામાં આવે છે.
તેથી,સ્પ્લાઈસિંગની સાચી વ્યાખ્યા એ છે કે ઇન્ટ્રોન્સ દૂર થાય છે અને એક્સોન્સ જોડાય છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,વિવિધ પ્રકારના $RNA$ અણુઓના પ્રત્યાંકન માટે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારના $RNA$ પોલીમરેઝ જવાબદાર હોય છે:
$1$. $RNA$ પોલીમરેઝ-$I$ એ $rRNAs$ ($28S$,$18S$ અને $5.8S$) ના પ્રત્યાંકન માટે જવાબદાર છે.
$2$. $RNA$ પોલીમરેઝ-$II$ એ $mRNA$ ના પુરોગામી અણુના પ્રત્યાંકન માટે જવાબદાર છે,જેને હેટરોજીનસ ન્યુક્લિયર $RNA$ $(hnRNA)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$3$. $RNA$ પોલીમરેઝ-$III$ એ $tRNA$,$5S$ $rRNA$ અને $snRNAs$ (સ્મોલ ન્યુક્લિયર $RNAs$) ના પ્રત્યાંકન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$RNA$ પોલીમરેઝ-$III$ એ $tRNA$ અને $snRNAs$ ના પ્રત્યાંકન માટે જવાબદાર ઉત્સેચક છે.

(A) પ્રોકેરિયોટિક ટ્રાન્સક્રિપ્શનમાં, $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક એક કોર ઉત્સેચક અને એક સિગ્મા ફેક્ટર $(\sigma)$ નો બનેલો હોય છે.
કોર ઉત્સેચક $RNA$ શૃંખલાના લંબાઈ (Elongation) માટે જવાબદાર છે.
સિગ્મા ફેક્ટર $(\sigma)$ ખાસ કરીને $DNA$ ટેમ્પલેટ પરના પ્રમોટર વિસ્તારને ઓળખે છે.
પ્રમોટર સાથે જોડાઈને, સિગ્મા ફેક્ટર ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆત (Initiation) કરવામાં મદદ કરે છે.
એકવાર શરૂઆત પૂર્ણ થઈ જાય પછી, સિગ્મા ફેક્ટર કોર ઉત્સેચકથી અલગ થઈ જાય છે, જેનાથી લંબાઈની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે છે.

(D) $DNA$ માં ટ્રાન્સક્રિપ્શન યુનિટ મુખ્યત્વે $DNA$ અણુના ત્રણ ભાગો દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$1$. પ્રમોટર
$2$. સ્ટ્રક્ચરલ જનીન
$3$. ટર્મિનેટર
$RNA$ પોલિમરેઝ એ એક ઉત્સેચક છે જે ટ્રાન્સક્રિપ્શનની પ્રક્રિયાને ઉત્પ્રેરિત કરે છે,પરંતુ તે ટ્રાન્સક્રિપ્શન યુનિટનો કોઈ બંધારણીય ભાગ કે $DNA$ શૃંખલાનો હિસ્સો નથી. તેથી,$RNA$ પોલિમરેઝ સાચો જવાબ છે.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,ટ્રાન્સક્રિપ્શન (પ્રત્યાંકન) માટે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના $RNA$ પોલિમરેઝ હોય છે:
$1$. $RNA$ પોલિમરેઝ $I$ એ $r-RNA$ ($28S$,$18S$ અને $5.8S$) ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન માટે જવાબદાર છે.
$2$. $RNA$ પોલિમરેઝ $II$ એ $m-RNA$ ના પુરોગામી એટલે કે $hnRNA$ (હેટરોજીનસ ન્યુક્લિયર $RNA$) ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન માટે જવાબદાર છે.
$3$. $RNA$ પોલિમરેઝ $III$ એ $t-RNA$,$5S$ $r-RNA$ અને $snRNA$ (સ્મોલ ન્યુક્લિયર $RNA$) ના ટ્રાન્સક્રિપ્શન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$RNA$ પોલિમરેઝ $I$ ને દૂર કરવાથી $r-RNA$ ના સંશ્લેષણ પર અસર થશે.

(A) કેપિંગ એ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં થતી અનુલેખન-પશ્ચાત પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$hnRNA$ (વિષમજાત કોષકેન્દ્રીય $RNA$) ના $5'$ છેડા પર એક અસામાન્ય ન્યુક્લિયોટાઈડ,$7$-મિથાઈલગ્વાનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(m^7G)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
આ કેપ $mRNA$ ને એક્સોન્યુક્લિએઝ દ્વારા થતા વિઘટનથી બચાવે છે અને રિબોઝોમના જોડાણને સરળ બનાવીને ભાષાંતરની શરૂઆતમાં મદદ કરે છે.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,પ્રાથમિક ટ્રાન્સક્રિપ્ટ (pre-$mRNA$) માં કોડિંગ સિક્વન્સ જેને એક્ઝોન કહેવાય છે અને નોન-કોડિંગ સિક્વન્સ જેને ઇન્ટ્રોન કહેવાય છે,બંને હાજર હોય છે.
ટ્રાન્સક્રિપ્શન પછીના ફેરફારો દરમિયાન,ખાસ કરીને સ્પ્લાઈસિંગ પ્રક્રિયામાં,ઇન્ટ્રોનને દૂર કરવામાં આવે છે અને એક્ઝોનને ચોક્કસ ક્રમમાં જોડવામાં આવે છે.
તેથી,પરિપક્વ $mRNA$ માં ફક્ત એક્ઝોન જ હોય છે,જેનું પ્રોટીનમાં ભાષાંતર થાય છે.

(B) આકૃતિમાં $mRNA$ અણુના $5'$ છેડા પર મિથાઈલ ગ્વાનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(m^7Gppp)$ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે. આ પ્રક્રિયાને કેપિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કેપિંગમાં,એક અસામાન્ય ન્યુક્લિયોટાઈડ,મિથાઈલ ગ્વાનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ,હેટરોજીનસ ન્યુક્લિયર $RNA$ $(hnRNA)$ ના $5'$ છેડા પર ઉમેરવામાં આવે છે. બીજી તરફ,પોલીએડેનાયલેશનમાં $3'$ છેડા પર એડેનાયલેટ અવશેષો ઉમેરવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં કોષકેન્દ્રની અંદર $DNA$ નું $m-RNA$ માં રૂપાંતરણ (ટ્રાન્સક્રિપ્શન) થાય છે.
$m-RNA$ (મેસેન્જર $RNA$) એક ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે જે કોષકેન્દ્રમાં રહેલા $DNA$ માંથી આનુવંશિક સંકેતને કોષરસમાં આવેલા રીબોઝોમ્સ સુધી પહોંચાડે છે.
રીબોઝોમ્સ પર,આ આનુવંશિક માહિતીનું ભાષાંતર (ટ્રાન્સલેશન) પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલામાં થાય છે.
તેથી,$m-RNA$ એ કોષકેન્દ્રમાંથી રીબોઝોમ્સ સુધી આનુવંશિક માહિતીનું વહન કરવા માટે જવાબદાર અણુ છે.

(B) $DNA$ ની એક શૃંખલા પરથી આનુવંશિક માહિતીની નકલ $RNA$ માં કરવાની પ્રક્રિયાને $\text{પ્રત્યાંકન}$ $(Transcription)$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં, $DNA$ નો માત્ર એક ખંડ અને બે શૃંખલાઓમાંથી માત્ર એક જ શૃંખલાનું $RNA$ માં રૂપાંતરણ થાય છે.
$\text{પ્રતિકૃતિ}$ $(Replication)$ એટલે $DNA$ નું બેવડાવું.
$\text{પ્રોટીન}$ $\text{સંશ્લેષણ}$ $(Translation)$ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં $mRNA$ નો ઉપયોગ કરીને પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલા બનાવવામાં આવે છે.
$\text{પ્રાઈમરનું}$ $\text{સંશ્લેષણ}$ એ $DNA$ પ્રતિકૃતિ દરમિયાનનો એક વિશિષ્ટ તબક્કો છે.

(B) $DNA$ ની એક શૃંખલા પરથી જનીનિક માહિતીનું $RNA$ માં નકલ કરવાની પ્રક્રિયાને $Transcription$ (પ્રત્યાંકન) કહે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$DNA$ નો માત્ર એક ખંડ અને બે શૃંખલાઓમાંથી માત્ર એક જ શૃંખલાની નકલ $RNA$ માં થાય છે.
$Replication$ (પ્રતિકૃતિ) એ $DNA$ ની બેવડી નકલ બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
$Translation$ (ભાષાંતર) એ $mRNA$ ના સંકેતોના આધારે એમિનો એસિડના પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા પોલીપેપ્ટાઈડ બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
$Translocation$ (સ્થાનાંતર) એ પ્રોટીન સંશ્લેષણ દરમિયાન $mRNA$ પર રાઈબોઝોમના ખસવાની પ્રક્રિયા છે.

(A) પ્રત્યાંકન દરમિયાન,$RNA$ પોલીમરેઝ ઉત્સેચક $DNA$ ની ટેમ્પલેટ શૃંખલાનો ઉપયોગ કરીને $3' \rightarrow 5'$ દિશામાં $RNA$ નું સંશ્લેષણ કરે છે.
પૂરકતાના સિદ્ધાંત મુજબ,$RNA$ માં $Adenine$ $(A)$ એ $Uracil$ $(U)$ સાથે,$Thymine$ $(T)$ એ $Adenine$ $(A)$ સાથે,$Cytosine$ $(C)$ એ $Guanine$ $(G)$ સાથે અને $Guanine$ $(G)$ એ $Cytosine$ $(C)$ સાથે જોડાય છે.
આપેલ ટેમ્પલેટ શૃંખલા: $3'-C-T-G-A-T-A-G-C-5'$.
પૂરક $RNA$ ક્રમ: $5'-G-A-C-U-A-U-C-G-3'$.
તેથી,સાચો ક્રમ $5'-GACUAUCG-3'$ છે.

(A) પ્રત્યાંકનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ એ $mRNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
પૂરકતાના સિદ્ધાંત મુજબ,$RNA$ માં $Adenine$ $(A)$ એ $Uracil$ $(U)$ સાથે જોડાય છે,$Thymine$ $(T)$ એ $Adenine$ $(A)$ સાથે જોડાય છે,$Cytosine$ $(C)$ એ $Guanine$ $(G)$ સાથે જોડાય છે,અને $Guanine$ $(G)$ એ $Cytosine$ $(C)$ સાથે જોડાય છે.
આપેલ $DNA$ ટેમ્પલેટ ક્રમ: $A-T-T-C-G-A-T-G$.
તેથી,પૂરક $mRNA$ ક્રમ: $U-A-A-G-C-U-A-C$ થશે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $UAAGCUAC$ છે.

(A) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક $DNA$ ટેમ્પલેટ શૃંખલાને $3' \to 5'$ દિશામાં વાંચીને $m-RNA$ નું સંશ્લેષણ કરે છે.
પરિણામે,ન્યુક્લિક એસિડ શૃંખલાઓની પ્રતિસમાંતર (antiparallel) પ્રકૃતિને કારણે,નવું સંશ્લેષિત $m-RNA$ હંમેશા $5' \to 3'$ દિશામાં બને છે.

(C) $RNA$ સ્પ્લિસિંગની પ્રક્રિયા દરમિયાન, ઇન્ટ્રોન્સ તરીકે ઓળખાતા બિન-કોડિંગ ક્રમ દૂર કરવામાં આવે છે અને એક્ઝોન્સ તરીકે ઓળખાતા કોડિંગ ક્રમ એકસાથે જોડવામાં આવે છે.
આ જોડવાની પ્રક્રિયા $RNA$ લિગેઝ ઉત્સેચક દ્વારા સરળ બનાવવામાં આવે છે, જે નજીકના એક્ઝોન ખંડોના $3'-OH$ અને $5'-\text{ફોસ્ફેટ}$ છેડાઓ વચ્ચે ફોસ્ફોડાયસ્ટર બંધના નિર્માણને ઉત્પ્રેરિત કરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) પ્રત્યાંકનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$RNA$ પોલીમરેઝ ઉત્સેચક $DNA$ ની શૃંખલા પર આવેલા એક વિશિષ્ટ ક્રમ સાથે જોડાય છે,જેને પ્રમોટર કહેવામાં આવે છે. પ્રમોટર એ સંરચનાત્મક જનીનના $5'$ છેડા (અપસ્ટ્રીમ) તરફ આવેલું હોય છે અને તે $RNA$ પોલીમરેઝને પ્રત્યાંકન શરૂ કરવા માટે જોડાણ સ્થાન પૂરું પાડે છે.

(C) પ્રત્યાંકન (Transcription) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ એ $m-RNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બેઝ-પેરિંગના નિયમો મુજબ,$RNA$ માં $Adenine$ $(A)$ એ $Uracil$ $(U)$ સાથે જોડાય છે અને $Thymine$ $(T)$ એ $Adenine$ $(A)$ સાથે જોડાય છે.
આપેલ $DNA$ ક્રમ: $ATACG$.
- $A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે.
- $T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે.
- $A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે.
- $C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે.
- $G$ એ $C$ સાથે જોડાય છે.
તેથી,પરિણામી $m-RNA$ ક્રમ $UAUGC$ થશે.

(D) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં પ્રત્યાંકનની શરૂઆત દરમિયાન,$RNA$ પોલીમરેઝ હોલો એન્ઝાઇમ જનીનની ઉપરની તરફ આવેલા ચોક્કસ પ્રમોટર ક્રમને ઓળખે છે અને તેની સાથે જોડાય છે.
આ ચોક્કસ ક્રમ $Adenine$ અને $Thymine$ બેઝથી સમૃદ્ધ હોય છે અને તેને $TATA$ બોક્સ (અથવા $Goldberg-Hogness$ બોક્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$RNA$ પોલીમરેઝનું $TATA$ બોક્સ સાથે જોડાણ થવાથી $DNA$ ની બેવડી કુંતલમય રચના ખુલે છે અને વળે છે,જે એક લાક્ષણિક સેડલ (ઘોડાની પલાણ) જેવી રચના બનાવે છે જે પ્રત્યાંકન શરૂ કરવા માટેના સંકુલના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.

(C) કોષ વિભેદન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ઓછો વિશિષ્ટ કોષ વધુ વિશિષ્ટ કોષ પ્રકારમાં ફેરવાય છે. આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે જનીનોની વિભેદક અભિવ્યક્તિ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. જનીન અભિવ્યક્તિનું નિયમન,જે નક્કી કરે છે કે ચોક્કસ કોષ પ્રકારમાં કયા જનીનો ચાલુ અથવા બંધ રહેશે,તે મોટાભાગે $Transcription$ $factors$ (ટ્રાન્સક્રિપ્શન કારકો) દ્વારા મધ્યસ્થી કરવામાં આવે છે. આ પ્રોટીન $DNA$ માંથી મેસેન્જર $RNA$ $(mRNA)$ માં આનુવંશિક માહિતીના ટ્રાન્સક્રિપ્શનને નિયંત્રિત કરવા માટે ચોક્કસ $DNA$ ક્રમ સાથે જોડાય છે,જેનાથી કોષની પ્રોટીન સંશ્લેષણ પ્રોફાઇલનું નિયંત્રણ થાય છે.

(D) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,પ્રાથમિક પ્રત્યાંકન $(pre-mRNA)$ માં કોડિંગ શૃંખલાઓ જેને $Exons$ કહેવાય છે અને બિન-કોડિંગ શૃંખલાઓ જેને $Introns$ કહેવાય છે,બંને હોય છે.
અનુ-પ્રત્યાંકન ફેરફારની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Introns$ ને દૂર કરવામાં આવે છે અને $Exons$ ને ચોક્કસ ક્રમમાં જોડીને પરિપક્વ $mRNA$ બનાવવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને $Splicing$ (સ્પ્લાઇસિંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $DNA$ માં નાઈટ્રોજીનસ બેઈઝ એડેનાઈન $(A)$,થાઈમીન $(T)$,સાયટોસીન $(C)$ અને ગ્વાનીન $(G)$ હોય છે.
બેઈઝ-પેરિંગના નિયમ મુજબ,$A$ એ $T$ સાથે અને $C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે.
જોકે,$RNA$ માં થાઈમીન $(T)$ ના સ્થાને યુરેસીલ $(U)$ હોય છે.
તેથી,જ્યારે $DNA$ માંથી $RNA$ નું સંશ્લેષણ (transcription) થાય છે,ત્યારે બેઈઝ-પેરિંગના નિયમો નીચે મુજબ હોય છે:
$A$ એ $U$ સાથે જોડાય છે ($T$ ને બદલે),
$T$ એ $A$ સાથે જોડાય છે,
$C$ એ $G$ સાથે જોડાય છે,
$G$ એ $C$ સાથે જોડાય છે.
આપેલ $DNA$ ક્રમ $ATCTG$ માટે:
$A$ સામે $U$
$T$ સામે $A$
$C$ સામે $G$
$T$ સામે $A$
$G$ સામે $C$
આમ,પૂરક $RNA$ શૃંખલાનો ક્રમ $UAGAC$ થશે.

(A) $DNA$ માં પ્રત્યાંકન એકમ મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગો દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$1$. પ્રમોટર
$2$. બંધારણીય જનીન
$3$. સમાપ્તિ કારક (Terminator)
પ્રેરક (Inducer) એ એક એવો અણુ છે જે જનીન અભિવ્યક્તિનું નિયમન કરે છે (જે ઘણીવાર $lac$ ઓપેરોન જેવા ઓપેરોન સાથે સંકળાયેલ હોય છે),પરંતુ તે પ્રત્યાંકન એકમનો બંધારણીય ઘટક નથી.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,પ્રત્યાંકન (transcription) માટે ત્રણ પ્રકારના $RNA$ પોલીમરેઝ જવાબદાર છે:
$1$. $RNA$ પોલીમરેઝ $I$ એ $r-RNA$ ($28S, 18S,$ અને $5.8S$) નું પ્રત્યાંકન કરે છે.
$2$. $RNA$ પોલીમરેઝ $II$ એ $m-RNA$ ના પુરોગામી $hn-RNA$ (heterogeneous nuclear $RNA$) નું પ્રત્યાંકન કરે છે.
$3$. $RNA$ પોલીમરેઝ $III$ એ $t-RNA$,$5S$ $r-RNA$,અને $sn-RNA$ (small nuclear $RNA$) ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$RNA$ પોલીમરેઝ $III$ ને દૂર કરવાથી $t-RNA$ ના સંશ્લેષણ પર સીધી અસર થશે.

(A) ટ્રાન્સક્રિપ્શન (પ્રત્યાંકન) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ આધારિત $RNA$ પોલીમરેઝ ઉત્સેચક $5' \rightarrow 3'$ દિશામાં રાઈબોન્યુક્લિઓટાઈડ્સના પોલિમરાઈઝેશનને ઉદ્દીપિત કરે છે.
આ ઉત્સેચક $DNA$ ટેમ્પલેટને $3' \rightarrow 5'$ દિશામાં વાંચે છે.
$DNA$ ની જે ચોક્કસ શૃંખલા $RNA$ સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે,તેને ટેમ્પલેટ શૃંખલા કહેવામાં આવે છે.
બીજી શૃંખલા,જેની ધ્રુવીયતા $RNA$ જેવી જ હોય છે ($T$ ના સ્થાને $U$ હોય છે),તેને કોડિંગ શૃંખલા કહેવામાં આવે છે.