Gene regulation Questions in Gujarati

(C) $Lac$ ઓપેરોનમાં,નિગ્રાહક પ્રોટીન સક્રિય સ્વરૂપમાં સંશ્લેષિત થાય છે જે ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે,જેનાથી $RNA$ પોલિમરેઝને બંધારણીય જનીનોનું પ્રત્યાંકન કરતા અટકાવે છે.
જ્યારે પ્રેરક (લેક્ટોઝ/એલોલેક્ટોઝ) હાજર હોય છે,ત્યારે તે નિગ્રાહક પ્રોટીન સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણને કારણે નિગ્રાહકમાં રચનાત્મક ફેરફાર થાય છે,જે તેને નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
નિષ્ક્રિય નિગ્રાહક હવે ઓપરેટર સાથે જોડાઈ શકતું નથી,જેનાથી $RNA$ પોલિમરેઝ પ્રમોટર સુધી પહોંચી શકે છે અને પ્રત્યાંકનની શરૂઆત કરે છે,આમ ઓપેરોન 'on' થાય છે.

(D) $lac$ ઓપેરોનમાં,$lactose$ પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે માધ્યમમાં $lactose$ હાજર હોય છે,ત્યારે તે કોષમાં પ્રવેશ કરે છે અને $\beta-galactosidase$ ઉત્સેચકની અલ્પ માત્રા દ્વારા $allolactose$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$Allolactose$ રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જે તેને ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાતા અટકાવે છે,જેનાથી ટ્રાન્સક્રિપ્શનની પ્રક્રિયા આગળ વધે છે.
$Glucose$ અને $galactose$ એ $lac$ ઓપેરોન માટે પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરતા નથી.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરતા નથી.

(A) $Lac$ ઓપેરોન મોડેલમાં,$i$ જનીન રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે.
આ રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે અને બંધારણીય જનીનોના ટ્રાન્સક્રિપ્શનને અટકાવે છે.
તેથી,$i$ જનીનને નિયંત્રક જનીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Lac \,z$,$Lac \,y$,અને $Lac \,a$ જનીનો એ બંધારણીય જનીનો છે જે અનુક્રમે $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ,પરમીએઝ અને ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ માટે સંકેત આપે છે.

(C) $lac$ ઓપેરોનમાં,બંધારણીય જનીન $lacY$ એ પર્મિએઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે.
પર્મિએઝ કોષરસસ્તરની લેક્ટોઝ જેવા $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ માટેની પ્રવેશશીલતા વધારે છે.
તેથી,તે બાહ્ય માધ્યમમાંથી લેક્ટોઝના કોષની અંદર સક્રિય વહન માટે જવાબદાર છે.
$\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝ $(lacZ)$ એ લેક્ટોઝના ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં જળવિભાજન માટે જવાબદાર છે.
ટ્રાન્સએસિટાઈલેઝ $(lacA)$ એ $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સમાં એસિટાઈલ સમૂહનું સ્થળાંતર કરે છે.
નિગ્રાહક પ્રોટીન $i$ જનીન દ્વારા નિર્મિત થાય છે અને ઓપેરોનના પ્રત્યાંકનનું નિયમન કરે છે.

(C) $lac$ ઓપેરોનમાં,પ્રેરક તરીકે $allolactose$ કાર્ય કરે છે,જે લેક્ટોઝનું સમઘટક (isomer) છે.
$lac$ ઓપેરોનમાં પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરવા માટે,તે નિગ્રાહક પ્રોટીન સાથે જોડાઈ શકવું જોઈએ,જેથી નિગ્રાહક ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાઈ ન શકે.
ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝ એવા મોનોસેકેરાઈડ્સ છે જે $lac$ નિગ્રાહક પ્રોટીન સાથે જોડાવા માટે જરૂરી બંધારણીય ગોઠવણી ધરાવતા નથી.
તેથી,તેઓ $lac$ ઓપેરોનના જનીનોની અભિવ્યક્તિને પ્રેરિત કરી શકતા નથી.

(C) $lac$ ઓપેરોન મોડેલ પ્રોકેરિયોટ્સમાં જનીન નિયમન સમજાવે છે:
$1$. $(i)$ ઓપરેટર સ્થાન $(d)$: ઓપરેટર એ $DNA$ નો ક્રમ છે જ્યાં નિગ્રાહક પ્રોટીન જોડાય છે અને ટ્રાન્સક્રિપ્શનને અટકાવે છે.
$2$. $(ii)$ પ્રમોટર સ્થાન $(c)$: પ્રમોટર એ $DNA$ નો ક્રમ છે જ્યાં $RNA$ પોલિમરેઝ જોડાય છે અને ટ્રાન્સક્રિપ્શનની શરૂઆત કરે છે.
$3$. $(iii)$ રચનાત્મક જનીન $(a)$: આ જનીનો (જેમ કે $lacZ, lacY, lacA$) ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી ઉત્સેચકો (પ્રોટીન) માટે સંકેતન કરે છે.
$4$. $(iv)$ નિયામક જનીન $(b)$: નિયામક જનીન (અથવા $i$-જનીન) નિગ્રાહક પ્રોટીન માટે સંકેતન કરે છે,જે ઓપેરોનની અભિવ્યક્તિનું નિયમન કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(i-d, ii-c, iii-a, iv-b)$ છે.

(A) આપેલી આકૃતિ $lac$ ઓપેરોન મોડેલ દર્શાવે છે. આ મોડેલમાં,$i$ જનીન નિગ્રાહક (repressor) પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે. આ નિગ્રાહક પ્રોટીન ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાઈને પ્રત્યાંકન (transcription) અટકાવે છે. જ્યારે પ્રેરક (જેમ કે લેક્ટોઝ) હાજર હોય છે,ત્યારે તે નિગ્રાહક પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જેનાથી તેનું બંધારણ બદલાય છે અને તે હવે ઓપરેટર સાથે જોડાઈ શકતું નથી. આમ,'$1$' એ પ્રેરક અણુ દર્શાવે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ $lac$ ઓપેરોન મોડેલ દર્શાવે છે.
$lac$ ઓપેરોનમાં,બંધારણીય જનીનો $z$,$y$ અને $a$ છે.
- જનીન $z$ એ $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝ માટે સંકેત આપે છે.
- જનીન $y$ એ પર્મિએઝ માટે સંકેત આપે છે.
- જનીન $a$ એ ટ્રાન્સએસિટાઈલેઝ માટે સંકેત આપે છે.
આકૃતિમાં,લેબલ $2$,$3$ અને $4$ અનુક્રમે જનીન $z$,$y$ અને $a$ ની નીપજોને અનુરૂપ છે.
તેથી,'$2$' એ $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝ દર્શાવે છે.

(D) આપેલ આકૃતિ $lac$ ઓપેરોન મોડેલ દર્શાવે છે.
$lac$ ઓપેરોનમાં,બંધારણીય જનીનો $z$,$y$,અને $a$ છે.
- જનીન $z$ એ $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ માટે સંકેતન કરે છે (આકૃતિમાં $2$ દ્વારા દર્શાવેલ છે).
- જનીન $y$ એ પમીર્એઝ માટે સંકેતન કરે છે (આકૃતિમાં $3$ દ્વારા દર્શાવેલ છે).
- જનીન $a$ એ ટ્રાન્સએસિટાઈલેઝ માટે સંકેતન કરે છે (આકૃતિમાં $4$ દ્વારા દર્શાવેલ છે).
તેથી,'$3$' એ પમીર્એઝ દર્શાવે છે.

(A) આપેલ આકૃતિ $lac$ ઓપેરોન મોડેલ દર્શાવે છે.
$lac$ ઓપેરોનમાં,બંધારણીય જનીનો $z$,$y$,અને $a$ છે.
- જનીન '$z$' એ $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ $(2)$ માટે કોડિંગ કરે છે.
- જનીન '$y$' એ પમીએઝ $(3)$ માટે કોડિંગ કરે છે.
- જનીન '$a$' એ ટ્રાન્સએસિટાઈલેઝ $(4)$ માટે કોડિંગ કરે છે.
તેથી,'$4$' એ ટ્રાન્સએસિટાઈલેઝ દર્શાવે છે.

(B) $lac$ ઓપેરોનનું નિયમન રિપ્રેસર પ્રોટીન દ્વારા થાય છે.
આ રિપ્રેસર પ્રોટીન નિયામક જનીન દ્વારા સંકેતિત થાય છે,જેને $lacI$ જનીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે ઇન્ડ્યુસર (જેમ કે લેક્ટોઝ) ગેરહાજર હોય,ત્યારે રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર જનીન સાથે જોડાય છે,જેનાથી $RNA$ પોલિમરેઝને બંધારણીય જનીનોનું પ્રત્યાંકન કરતા અટકાવે છે.
આમ,નિયામક જનીન $lac$ ઓપેરોનને બંધ કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) લેક્ટોઝ ઓપેરોન (જેકબ અને મોનોડ દ્વારા પ્રસ્તાવિત મોડેલ) ત્રણ બંધારણીય ઉત્સેચકો ઉત્પન્ન કરે છે: $b$-ગેલેક્ટોસિડેઝ $(z)$,પરમીએઝ $(y)$,અને ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ $(a)$.
$b$-ગેલેક્ટોસિડેઝ $(z)$ લેક્ટોઝનું ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર છે.
પરમીએઝ $(y)$ કોષમાં લેક્ટોઝના પ્રવેશ માટે જરૂરી છે.
ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ $(a)$ એસીટાઈલ-$CoA$ માંથી એસીટાઈલ સમૂહને $b$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે.

(A) $Escherichia \ coli$ ના $lac$ ઓપેરોન માટે પ્રેરક (inducer) $lactose$ છે (ખરેખર તો $allolactose$,જે $lactose$ નો ચયાપચયી પદાર્થ છે).
સામાન્ય રીતે,$lac$ ઓપેરોન નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં રહે છે કારણ કે રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર જનીન સાથે જોડાયેલું હોય છે,જે ટ્રાન્સક્રિપ્શનને અટકાવે છે.
જ્યારે માધ્યમમાં $lactose$ હાજર હોય છે,ત્યારે તે પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જેનાથી તેમાં રચનાત્મક ફેરફાર થાય છે અને રિપ્રેસર ઓપરેટર જનીન સાથે જોડાઈ શકતું નથી.
પરિણામે,$RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક પ્રમોટર સાથે જોડાવા માટે મુક્ત થાય છે અને સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન શરૂ કરે છે.

(C) $Lac$ ઓપેરોન એ ઇન્ડ્યુસિબલ (પ્રેરિત) ઓપેરોન સિસ્ટમનું ઉદાહરણ છે.
ઇન્ડ્યુસિબલ ઓપેરોન એ જનીનિક નિયમનકારી તંત્ર છે જે સામાન્ય રીતે બંધ (દબાયેલું) રહે છે કારણ કે રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર સાથે જોડાયેલું હોય છે.
જો કે,તે ઇન્ડ્યુસર (જેમ કે લેક્ટોઝ અથવા એલોલેક્ટોઝ) ની હાજરીમાં કાર્યરત (ચાલુ) થાય છે,જે રિપ્રેસર સાથે જોડાય છે અને તેને ઓપરેટર સાથે જોડાતા અટકાવે છે,જેનાથી ટ્રાન્સક્રિપ્શનની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે છે.

(B) ઓપેરોન એ $DNA$ નો એક કાર્યાત્મક એકમ છે જેમાં એક જ પ્રમોટરના નિયંત્રણ હેઠળ જનીનોનો સમૂહ હોય છે.
તેમાં સ્ટ્રક્ચરલ જનીનો,ઓપરેટર અને પ્રમોટરનો સમાવેશ થાય છે.
ઓપેરોન મુખ્યત્વે પ્રોકેરિયોટ્સમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ સમાન પ્રક્રિયામાં સામેલ જનીનોની અભિવ્યક્તિનું સંકલન કરીને ચયાપચયના માર્ગોનું નિયમન કરે છે.
તેથી,તે પ્રોકેરિયોટ્સમાં ચયાપચયના માર્ગનું નિયમન કરતા નજીક ગોઠવાયેલા જનીનોનો સમૂહ છે.

(A) પ્રેરિત ઓપેરોન સિસ્ટમમાં,જેમ કે $lac$ ઓપેરોન,જનીન અભિવ્યક્તિ સામાન્ય રીતે 'બંધ' હોય છે.
આનું કારણ એ છે કે એક રિપ્રેસર પ્રોટીન સતત સંશ્લેષિત થાય છે અને ઇન્ડ્યુસર (સબસ્ટ્રેટ) ની ગેરહાજરીમાં $DNA$ ના ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે.
જ્યારે ઇન્ડ્યુસર હાજર હોય છે,ત્યારે તે રિપ્રેસર સાથે જોડાય છે,જેનાથી બંધારણીય ફેરફાર થાય છે જે રિપ્રેસરને $DNA$ સાથે જોડાતા અટકાવે છે,આમ ટ્રાન્સક્રિપ્શનને આગળ વધવા દે છે.
તેથી,અન્ય કોઈ પણ પરિબળ (જેમ કે ઇન્ડ્યુસર) ની ગેરહાજરીમાં,રિપ્રેસર પ્રોટીન $DNA$ સાથે જોડાયેલું રહે છે.

(C) $lac$ ઓપેરોનમાં,લેક્ટોઝની ગેરહાજરીમાં પણ $Lac Z$ અભિવ્યક્તિનું પાયાનું અથવા નીચું સ્તર આવશ્યક છે. $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ ઉત્સેચકનું આ નીચું સ્તર લેક્ટોઝને એલોલેક્ટોઝમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જરૂરી છે,જે ઇન્ડ્યુસર તરીકે કાર્ય કરે છે. જો જનીન અભિવ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે દબાવી દેવામાં આવે,તો લેક્ટોઝનું ઇન્ડ્યુસરમાં રૂપાંતર થઈ શકશે નહીં,અને તેથી,લેક્ટોઝની હાજરીમાં પણ ઓપેરોનને ક્યારેય ઇન્ડ્યુસ કરી શકાશે નહીં.

(D) $lac$ ઓપેરોનમાં,નિયામક જનીન ($i$ જનીન) રિપ્રેસર પ્રોટીન તરીકે ઓળખાતા પ્રોટીન માટે કોડ કરે છે.
આ રિપ્રેસર પ્રોટીન સક્રિય સ્વરૂપમાં સંશ્લેષિત થાય છે જે ઓપેરોનના ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાઈ શકે છે.
જ્યારે રિપ્રેસર ઓપરેટર સાથે જોડાય છે,ત્યારે તે $RNA$ પોલિમરેઝને બંધારણીય જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરતા અટકાવે છે,જેનાથી ઓપેરોન 'બંધ' (off) સ્થિતિમાં રહે છે.
તેથી,નિયામક જનીન સક્રિય રિપ્રેસર માટે કોડ કરે છે.

(C) $lac$ ઓપેરોન એ એક ઇન્ડ્યુસિબલ ઓપેરોન છે જે $E. coli$ માં લેક્ટોઝના ચયાપચય (catabolism) નું નિયમન કરે છે.
$1$. તે ઋણાત્મક નિયંત્રણ (રિપ્રેસર પ્રોટીન દ્વારા) અને ધનાત્મક નિયંત્રણ ($CAP-cAMP$ સંકુલ દ્વારા) બંને હેઠળ છે.
$2$. તે કેટાબોલિક પથનું નિયંત્રણ કરે છે,કારણ કે તે લેક્ટોઝનું ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં વિઘટન કરે છે.
$3$. તેની શોધ $François$ $Jacob$ અને $Jacques$ $Monod$ દ્વારા $1961$ માં કરવામાં આવી હતી.
$4$. $lac$ ઓપેરોન ફીડબેક રિપ્રેશન દર્શાવતું નથી; તેના બદલે,તે સબસ્ટ્રેટ ઇન્ડક્શન દર્શાવે છે (લેક્ટોઝની હાજરી ઓપેરોનની અભિવ્યક્તિને પ્રેરે છે). તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.

(A) $lac$ ઓપેરોન એક પોલીસીસ્ટ્રોનિક એકમ છે,જેનો અર્થ છે કે એક જ $mRNA$ અણુ અનેક પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે. ખાસ કરીને,$lac$ $mRNA$ ત્રણ ઉત્સેચકો માટે સંકેત આપે છે: $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ $(lacZ)$,પરમીએઝ $(lacY)$,અને ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ $(lacA)$. તે પોલીસીસ્ટ્રોનિક હોવાથી,$lac$ $mRNA$ માં આ અલગ-અલગ પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓના ભાષાંતર (translation) માટે અનેક પ્રારંભિક અને સમાપ્તિ કોડોન આવેલા હોય છે.

(D) બેક્ટેરિયલ જનીન નિયમનમાં,ખાસ કરીને ઓપેરોન મોડેલમાં,$RNA$ પોલિમરેઝ માટે પ્રમોટર પ્રદેશની સુલભતા નિયમનકારી પ્રોટીન (રિપ્રેસર) ની ઓપરેટર્સ તરીકે ઓળખાતી ચોક્કસ $DNA$ ક્રમ સાથેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. જ્યારે રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર સાથે જોડાય છે,ત્યારે તે $RNA$ પોલિમરેઝને સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરતા અટકાવે છે,જેનાથી $mRNA$ નું સંશ્લેષણ અટકી જાય છે.

(A) હોમિયોટિક જનીનો એ મુખ્ય નિયમનકારી જનીનો છે જે ભ્રૂણના શરીરના આયોજનને અગ્ર-પશ્ચ ધરી (anterior-posterior axis) પર નિયંત્રિત કરે છે.
આ જનીનો ટ્રાન્સક્રિપ્શન ફેક્ટર્સને એન્કોડ કરે છે જેમાં $homeodomain$ તરીકે ઓળખાતો ચોક્કસ $DNA$-બાઈન્ડિંગ ડોમેન હોય છે.
હોમિયોટિક જનીનોમાં થતા પરિવર્તનોને કારણે હોમિયોટિક રૂપાંતરણ થઈ શકે છે,જેમાં શરીરનો એક ભાગ બીજા ભાગ દ્વારા બદલાઈ જાય છે (દા.ત.,$Drosophila$ માં એન્ટેના હોવા જોઈએ ત્યાં પગ ઉગવા).
જોકે તે ઘણી પ્રજાતિઓમાં સચવાયેલા છે,પરંતુ તેનો સૌપ્રથમ અને સૌથી વધુ અભ્યાસ $Drosophila$ $melanogaster$ માં કરવામાં આવ્યો હતો,મનુષ્યોમાં નહીં.
તેઓ વિકાસલક્ષી પેટર્નિંગમાં સામેલ છે,ઓન્કોજેનેસિસના નિયંત્રણમાં મુખ્યત્વે નહીં.

(A) $lac$-ઓપેરોનનું રિપ્રેસર પ્રોટીન રેગ્યુલેટર જનીન ($i$-જનીન) દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે.
તે ટેટ્રામર તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનો અર્થ છે કે તે ચાર સમાન સબયુનિટ્સનું બનેલું છે.
દરેક સબયુનિટનું આણ્વીય વજન આશરે $38,000$ ડાલ્ટન હોય છે,તેથી ટેટ્રામરનું કુલ આણ્વીય વજન $16,000$ કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
રિપ્રેસર પ્રોટીનમાં બે અલગ-અલગ બાઈન્ડિંગ સાઈટ્સ હોય છે: એક ઓપરેટર પ્રદેશ માટે અને બીજી ઇન્ડ્યુસર (એલોલેક્ટોઝ) માટે.
તેથી,તે એક ટેટ્રામેરિક પ્રોટીન છે તે વિધાન સાચું છે.

(D) ટ્રિપ્ટોફેન $(trp)$ ઓપેરોન એ એનાબોલિક માર્ગ (ટ્રિપ્ટોફેનનું જૈવસંશ્લેષણ) માં સામેલ રિપ્રેસિબલ ઓપેરોનનું ઉદાહરણ છે.
$1$. $R$-જનીન (નિયમનકારી જનીન) એક નિષ્ક્રિય પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જેને એપોરિપ્રેસર કહેવાય છે,જે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે,બિન-પ્રોટીનયુક્ત નથી. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. ટ્રિપ્ટોફેન (કો-રિપ્રેસર) ની હાજરીમાં,એપોરિપ્રેસર સક્રિય બને છે અને ઓપરેટર સાથે જોડાય છે,જે કોરિઝમિક એસિડને ટ્રિપ્ટોફેનમાં રૂપાંતરિત થતા અટકાવે છે. જો કે,સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં (જ્યારે ટ્રિપ્ટોફેન ગેરહાજર હોય),ઓપેરોન સક્રિય હોય છે અને કોરિઝમિક એસિડનું ટ્રિપ્ટોફેનમાં રૂપાંતર થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. $trp$ ઓપેરોન એ એનાબોલિક માર્ગ છે,કેટાબોલિક માર્ગ નથી. તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. ટ્રિપ્ટોફેનની ગેરહાજરીમાં,સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને ટ્રાન્સલેશન થાય છે જેથી એવા ઉત્સેચકો ઉત્પન્ન થાય છે જે સામાન્ય રીતે ટ્રિપ્ટોફેનના સંશ્લેષણને સરળ બનાવવા માટે કોષમાં હાજર હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચું વિધાન છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે ઓપરેટર જનીન એક સ્વીચ તરીકે કાર્ય કરે છે; જ્યારે રિપ્રેસર પ્રોટીન તેની સાથે જોડાય છે,ત્યારે ટ્રાન્સક્રિપ્શન અટકી જાય છે. જ્યારે રિપ્રેસર ગેરહાજર હોય અથવા નિષ્ક્રિય હોય,ત્યારે ઓપરેટર મુક્ત હોય છે,જે $RNA$ પોલિમરેઝને સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરવાની મંજૂરી આપે છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે રેગ્યુલેટર જનીન રિપ્રેસર પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે,જે ઓપેરોનના પ્રકાર (ઇન્ડ્યુસિબલ અથવા રિપ્રેસિબલ) ના આધારે સક્રિય અથવા નિષ્ક્રિય હોઈ શકે છે. તે માત્ર 'સક્રિય પ્રોટીન' ઉત્પન્ન કરતું નથી જે સિસ્ટમ પર કાર્ય કરે છે; તેના બદલે,રિપ્રેસરની પ્રવૃત્તિ ઇન્ડ્યુસર અથવા કો-રિપ્રેસર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.

(D) $Lac$ ઓપેરોન નકારાત્મક અને સકારાત્મક બંને પ્રકારનું નિયંત્રણ દર્શાવે છે.
નકારાત્મક નિયંત્રણમાં,રિપ્રેસર પ્રોટીન ટ્રાન્સક્રિપ્શનને રોકવા માટે ઓપરેટર સાથે જોડાય છે.
સકારાત્મક નિયંત્રણમાં,$CAP$ (કેટાબોલાઇટ એક્ટિવેટર પ્રોટીન) ટ્રાન્સક્રિપ્શનને વધારવા માટે પ્રમોટર સાથે જોડાય છે.
તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે તે જણાવે છે કે $Lac$ ઓપેરોન માત્ર નકારાત્મક નિયંત્રણ ધરાવે છે.
કારણ $R$ પણ ખોટું છે કારણ કે ઓપરેટર સક્રિય રિપ્રેસર પ્રોટીન દ્વારા રોકાયેલ હોય છે,એપોરિપ્રેસર (જે રિપ્રેસરનું નિષ્ક્રિય સ્વરૂપ છે) દ્વારા નહીં.

(B) જનીન નિયમનના સંદર્ભમાં,ઓપેરોન એ એક જ પ્રમોટરના નિયંત્રણ હેઠળના જનીનોનો સમૂહ છે.
$Inducer$ એ એક નાનો અણુ છે જે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાઈને ઓપેરોનના ટ્રાન્સક્રિપ્શનને ઉત્તેજિત કરે છે.
જ્યારે $Inducer$ રિપ્રેસર સાથે જોડાય છે,ત્યારે તે રિપ્રેસરનો આકાર બદલી નાખે છે,જેનાથી તે ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાઈ શકતું નથી.
આનાથી $RNA$ પોલિમરેઝ પ્રમોટર સાથે જોડાઈ શકે છે અને ટ્રાન્સક્રિપ્શન શરૂ કરી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$lac$ ઓપેરોનમાં,લેક્ટોઝ $Inducer$ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) વિકાસશીલ સજીવમાં અંગો અને પેશીઓનું વિભેદન જનીનોની વિભેદિત અભિવ્યક્તિ સાથે સંકળાયેલું છે.
જનીન અભિવ્યક્તિના નિયમનમાં રંગસૂત્રીય પ્રોટીન મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
રંગસૂત્રીય પ્રોટીન બે પ્રકારના હોય છે: હિસ્ટોન્સ અને નોન-હિસ્ટોન્સ.
જનીન અભિવ્યક્તિનું નિયમન હિસ્ટોન્સ અને નોન-હિસ્ટોન્સ વચ્ચેની આંતરક્રિયા દ્વારા થાય છે,જે નક્કી કરે છે કે ચોક્કસ કોષના પ્રકારોમાં કયા જનીનોનું પ્રત્યાંકન (transcription) થશે.

(B) સાચું લેબલિંગ છે: $A$-પ્રોઇન્સ્યુલિન,$B$-$A$ પેપ્ટાઈડ,$C$-$B$ પેપ્ટાઈડ,$D$-મુક્ત $C$-પેપ્ટાઈડ.
પ્રોઇન્સ્યુલિન એ પ્રો-હોર્મોન તરીકે સંશ્લેષિત થાય છે જેમાં $C$-પેપ્ટાઈડ નામનો વધારાનો ભાગ હોય છે. પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,આ $C$-પેપ્ટાઈડ દૂર થાય છે અને પરિપક્વ ઇન્સ્યુલિન બને છે,જે બે ટૂંકી પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ,$A$ અને $B$ ધરાવે છે,જે ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે.

(A) ટ્રાન્સપોઝોન્સ,જેને 'જમ્પિંગ જીન્સ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $DNA$ ના એવા ટુકડાઓ છે જે જીનોમમાં પોતાનું સ્થાન બદલી શકે છે.
તેનો ઉપયોગ મોલેક્યુલર બાયોલોજીમાં 'ટ્રાન્સપોઝોન ટેગિંગ' અથવા 'ટ્રાન્સપોઝોન-મધ્યસ્થી મ્યુટાજેનેસિસ' માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
જનીન કાર્યના વિશ્લેષણના સંદર્ભમાં,ટ્રાન્સપોઝોન્સનો ઉપયોગ ચોક્કસ જનીનોને વિક્ષેપિત કરવા માટે થાય છે જેથી તેમની અસરોનો અભ્યાસ કરી શકાય,જે જનીન સાયલેન્સિંગમાં એક પાયાની તકનીક છે (ખાસ કરીને,ઇન્સર્શનલ મ્યુટાજેનેસિસ જે કાર્યના નુકસાન તરફ દોરી જાય છે).
તેથી,અજ્ઞાત જનીનોના કાર્યને નિર્ધારિત કરવા માટે જનીન સાયલેન્સિંગના અભ્યાસમાં તેનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ થાય છે.

(B) $lac$ ઓપેરોનમાં,$i$ જનીન રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે.
સામાન્ય રીતે,રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર વિસ્તાર સાથે જોડાય છે અને $RNA$ પોલીમરેઝને બંધારણીય જનીનો $(z, y, a)$ નું પ્રત્યાંકન કરતા અટકાવે છે.
જ્યારે લેક્ટોઝ (પ્રેરક) હાજર હોય છે,ત્યારે તે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જેના કારણે બંધારણીય ફેરફાર થાય છે જે રિપ્રેસરને ઓપરેટર સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
આ કિસ્સામાં,વિકૃત $i$ જનીન એવું રિપ્રેસર ઉત્પન્ન કરે છે જે પ્રેરક (લેક્ટોઝ) સાથે જોડાઈ શકતું નથી.
તેથી,લેક્ટોઝની હાજરી હોવા છતાં રિપ્રેસર ઓપરેટર સાથે જોડાયેલું રહે છે.
પરિણામે,$RNA$ પોલીમરેઝ બંધારણીય જનીનો $(z, y, a)$ નું પ્રત્યાંકન કરી શકતું નથી.
પ્રત્યાંકન ન થતું હોવાથી,આ જનીનોનું પ્રોટીનમાં ભાષાંતર થશે નહીં.

(A) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,બંધારણીય જનીનો સામાન્ય રીતે મોનોસિસ્ટ્રોનિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે એક જનીન એક પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલા માટે સંકેત આપે છે. $Macaca$ (વાનર) અને $Macropus$ (કાંગારુ) સુકોષકેન્દ્રી છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,બંધારણીય જનીનો સામાન્ય રીતે પોલિસિસ્ટ્રોનિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે એક જનીન અનેક પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ માટે સંકેત આપે છે. $Bacillus$ એ આદિકોષકેન્દ્રી બેક્ટેરિયા છે.
$Saccharomyces$ (ઈસ્ટ) એ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવ છે,તેથી તેના બંધારણીય જનીનો પણ મોનોસિસ્ટ્રોનિક હોય છે.
આથી,$P$ (મોનોસિસ્ટ્રોનિક) એ $Saccharomyces$ અથવા $Macaca$ હોઈ શકે છે,અને $Q$ (પોલિસિસ્ટ્રોનિક) એ $Bacillus$ જેવા આદિકોષકેન્દ્રી હોવા જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,વિકલ્પ $A$ માં $P$ તરીકે $Macaca$ (સુકોષકેન્દ્રી) અને $Q$ તરીકે $Bacillus$ (આદિકોષકેન્દ્રી) આપેલ છે,જે સાચો જવાબ છે.

(B) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જનીન અભિવ્યક્તિનું નિયંત્રણ વિવિધ સ્તરે થાય છે:
$1$. પ્રત્યાંકન સ્તર (પ્રાથમિક પ્રત્યાંકનનું નિર્માણ).
$2$. પ્રોસેસિંગ સ્તર (સ્પ્લાઈસિંગનું નિયમન).
$3$. $mRNA$નું કોષકેન્દ્રમાંથી કોષરસમાં સ્થળાંતરણ.
$4$. ભાષાંતર સ્તર.
સ્વયંજનન (Replication) એ $DNA$ના સ્વયં-દ્વિગુણનની પ્રક્રિયા છે અને તે જનીન અભિવ્યક્તિના નિયંત્રણનું સ્તર નથી.

(A) $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝ ઉત્સેચક $lac$ ઓપેરોનના $lacZ$ જનીન દ્વારા સંકેતિત થાય છે.
તે ડાયસેકેરાઈડ લેક્ટોઝનું તેના ઘટક મોનોસેકેરાઈડ્સ,ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝમાં જળવિભાજન (hydrolysis) કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $H_2O + \text{લેક્ટોઝ} \xrightarrow{\beta\text{-ગેલેક્ટોસાઈડેઝ}} \text{ગ્લુકોઝ} + \text{ગેલેક્ટોઝ}$.

(B) $lac$ ઓપેરોનમાં,$Lac \, y$ જનીન $permease$ ઉત્સેચક માટે સંકેતન કરે છે.
$Permease$ એ કોષરસસ્તર સાથે જોડાયેલ પ્રોટીન છે જે બહારના પર્યાવરણમાંથી $lactose$ ને કોષની અંદર લાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,$Lac \, y$ જનીનની નીપજ કોષરસસ્તરમાં જોવા મળે છે.

(A) $lac$ ઓપેરોનમાં,નિયામક જનીન એક રિપ્રેસર પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જે ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે અને ટ્રાન્સક્રિપ્શનને અટકાવે છે.
જ્યારે માધ્યમમાં લેક્ટોઝ હાજર હોય છે,ત્યારે તે પ્રેરક (inducer) તરીકે કાર્ય કરે છે.
લેક્ટોઝ રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જેના કારણે તેમાં રચનાત્મક ફેરફાર થાય છે જે રિપ્રેસરને ઓપરેટર સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
આ $RNA$ પોલિમરેઝને સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરવાની મંજૂરી આપે છે,જેનાથી $lac$ ઓપેરોનની અભિવ્યક્તિ શરૂ થાય છે.

(A) $Lac$ ઓપેરોનમાં,$Lac \,i$ જનીન નિગ્રાહક પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે.
આ નિગ્રાહક પ્રોટીન ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે અને પ્રેરક (લેક્ટોઝ) ની ગેરહાજરીમાં બંધારણીય જનીનોના પ્રત્યાંકનને અટકાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $Lac \,i$ છે.

(A) લેક ઓપેરોન ત્રણ બંધારણીય જનીનો ધરાવે છે: $lac\, z$,$lac\, y$,અને $lac\, a$.
$lac\, z$ એ $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝ માટે,$lac\, y$ એ પર્મીએઝ માટે અને $lac\, a$ એ ટ્રાન્સએસિટાઈલેઝ માટે સંકેત આપે છે.
જનીનમાં સમાપ્તિ વિકૃતિ (nonsense mutation) અકાળે સ્ટોપ કોડોન દાખલ કરે છે,જે તે ચોક્કસ પોલીપેપ્ટાઈડ માટે ભાષાંતરની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.
લેક ઓપેરોનના જનીનો એક જ પોલીસિસ્ટ્રોનિક $mRNA$ તરીકે ભાષાંતરિત થાય છે,તેથી $lac\, y$ માં વિકૃતિ આવવાથી કાર્યક્ષમ પર્મીએઝનું સંશ્લેષણ અટકી જાય છે.
જોકે,તેની આગળ આવેલા $lac\, z$ જનીનનું ભાષાંતર પ્રભાવિત થતું નથી,તેથી $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝનું સંશ્લેષણ ચાલુ રહેશે.
પોલીસિસ્ટ્રોનિક ભાષાંતરની પ્રકૃતિને કારણે,$lac\, y$ માં આવેલી વિકૃતિ તેના પછીના $lac\, a$ જનીનના ભાષાંતરને પણ અસર કરે છે.
તેથી,માત્ર $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડેઝનું જ સંશ્લેષણ થશે.

(A) $lac$ ઓપરેન મોડેલમાં,નિગ્રાહક પ્રોટીન સક્રિય સ્વરૂપમાં સંશ્લેષિત થાય છે જે ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે,જે $RNA$ પોલિમરેઝને બંધારણીય જનીનોનું પ્રત્યાંકન કરતા અટકાવે છે.
જ્યારે પ્રેરક (જેમ કે લેક્ટોઝ અથવા એલોલેક્ટોઝ) હાજર હોય છે,ત્યારે તે નિગ્રાહક પ્રોટીન સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણને કારણે નિગ્રાહક પ્રોટીનમાં બંધારણીય ફેરફાર થાય છે,જે તેને નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
પરિણામે,નિષ્ક્રિય નિગ્રાહક હવે ઓપરેટર સાથે જોડાઈ શકતું નથી,જેનાથી $RNA$ પોલિમરેઝ પ્રમોટર સુધી પહોંચી શકે છે અને પ્રત્યાંકનની શરૂઆત કરી શકે છે.

(A) $lac$ ઓપેરોન અથવા કોઈપણ ઓપેરોન મોડેલના સંદર્ભમાં,પ્રમોટર,ઓપરેટર અને બંધારણીય જનીનો એ $DNA$ અણુના વિશિષ્ટ ભાગો છે.
$1$. પ્રમોટર એ એવી જગ્યા છે જ્યાં $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક જોડાઈને પ્રત્યાંકન (transcription) શરૂ કરે છે.
$2$. ઓપરેટર એક સ્વીચ તરીકે કાર્ય કરે છે જે બંધારણીય જનીનો સુધી $RNA$ પોલિમરેઝની પહોંચને નિયંત્રિત કરે છે.
$3$. બંધારણીય જનીનો એ $DNA$ ના એવા ભાગો છે જે ચોક્કસ પોલીપેપ્ટાઈડ અથવા ઉત્સેચકો માટે સંકેત આપે છે.
તેથી,આ તમામ ઘટકો $DNA$ ના અનુક્રમો છે.

(D) પૂરકતા એટલે એવી વિશિષ્ટ બેઝ-પેરિંગ અથવા બંધારણીય આંતરક્રિયા જ્યાં બે અણુઓ એકબીજા સાથે તાળા-કૂંચીની જેમ અથવા હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા જોડાય છે.
$1$. $DNA$ ટેમ્પ્લેટ અને $mRNA$ બેઝ-પેરિંગ $(A-U, T-A, C-G, G-C)$ દ્વારા પૂરકતા દર્શાવે છે.
$2$. ઓપરેટર શૃંખલા અને નિગ્રાહક પ્રોટીન પૂરકતા દર્શાવે છે,કારણ કે નિગ્રાહક પ્રોટીન ચોક્કસ રીતે ઓપરેટર સાઇટ સાથે જોડાય છે.
$3$. પ્રેરક અને નિગ્રાહક પ્રોટીન પૂરકતા દર્શાવે છે,કારણ કે પ્રેરક નિગ્રાહક સાથે જોડાઈને તેના બંધારણમાં ફેરફાર કરે છે.
$4$. $mRNA$ અને પ્રોટીન પૂરકતા દર્શાવતા નથી. $mRNA$ એ ન્યુક્લિઓટાઇડ્સની શૃંખલા છે જે એમિનો એસિડ માટે સંકેત આપે છે,જ્યારે પ્રોટીન એ એમિનો એસિડની શૃંખલા છે. તેમની વચ્ચેનો સંબંધ જનીનિક કોડ (કોડોન્સ) દ્વારા નક્કી થાય છે,ભૌતિક પૂરકતા કે બેઝ-પેરિંગ દ્વારા નહીં.

(A) આપેલ આકૃતિ $lac$ ઓપેરોનને દમિત (repressed) અવસ્થામાં દર્શાવે છે.
જ્યારે ઇન્ડ્યુસર (લેક્ટોઝ) ગેરહાજર હોય,ત્યારે $i$ જનીન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર $(o)$ પ્રદેશ સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણને કારણે $RNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક બંધારણીય જનીનો $(z, y, a)$ નું પ્રત્યાંકન કરી શકતું નથી.
પ્રત્યાંકન અટકી જતું હોવાથી,આ અવસ્થાને $lac$ ઓપેરોનની 'સ્વિચ ઓફ' અવસ્થા કહેવામાં આવે છે.

(B) લેક ઓપેરોન મોડેલમાં,જનીન '$i$' એ રિપ્રેસર પ્રોટીન $(P)$ માટે સંકેતન કરે છે.
પ્રેરક એ લેક્ટોઝ (અથવા એલોલેક્ટોઝ) છે,જે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાઈને તેને ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
આપેલ આકૃતિમાં,'$Q$' એ પ્રેરક અણુ દર્શાવે છે જે રિપ્રેસર પ્રોટીન '$P$' સાથે આંતરક્રિયા કરીને તેને ઓપરેટર સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
તેથી,'$Q$' એ પ્રેરક છે.

(A) જનીન નિયમન પ્રક્રિયા દરમિયાન,$mRNA$ શૃંખલાને પૂરક હોય તેવા $RNA$ અણુને એન્ટિસેન્સ $RNA$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ એન્ટિસેન્સ $RNA$ પૂરક $mRNA$ શૃંખલા સાથે જોડાઈને દ્વિ-શૃંખલામય બંધારણ બનાવે છે.
આ જોડાણ રીબોઝોમને $mRNA$ સુધી પહોંચતા અટકાવે છે,જેનાથી ભાષાંતરની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $lac$ ઓપેરોનમાં,બંધારણીય જનીનો $z$,$y$ અને $a$ છે.
$1$. $z$ જનીન $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ માટે કોડ કરે છે,જે લેક્ટોઝનું ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર છે.
$2$. $y$ જનીન પરમીએઝ માટે કોડ કરે છે,જે કોષની $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ પ્રત્યેની પારગમ્યતા વધારે છે.
$3$. $a$ જનીન ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ માટે કોડ કરે છે.
તેથી,$z$ જનીન $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ માટે કોડ કરે છે.

(B) lac ઓપેરોન મોડેલમાં, જનીનો ચોક્કસ કાર્યો ધરાવે છે:
$1$. $i$ જનીન રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે, જે ઓપેરોનનું નિયમન કરે છે.
$2$. $z$ જનીન $\beta$-ગેલેક્ટોસીડેઝ માટે સંકેત આપે છે, જે લેક્ટોઝના ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન માટે જવાબદાર છે.
$3$. $y$ જનીન પરમીએઝ માટે સંકેત આપે છે, જે કોષની $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ પ્રત્યે પારગમ્યતા વધારે છે.
$4$. $a$ જનીન ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ માટે સંકેત આપે છે, જે $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સમાં એસીટાઈલ જૂથનું સ્થળાંતર કરે છે.
તેથી, સાચી જોડ છે: $a-iv, b-iii, c-ii, d-i$.

(A) $lac$ ઓપેરોન મોડેલમાં,બંધારણીય જનીનો અને નિયામક જનીન ચોક્કસ કાર્યો ધરાવે છે:
$1$. જનીન $z$: $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે,જે લેક્ટોઝનું ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર છે.
$2$. જનીન $y$: પરમીએઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે,જે કોષની $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ પ્રત્યેની પારગમ્યતા વધારે છે.
$3$. જનીન $a$: ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે.
$4$. જનીન $i$: રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે,જે ઇન્ડ્યુસરની ગેરહાજરીમાં ટ્રાન્સક્રિપ્શનને રોકવા માટે ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે.
તેથી,સાચી જોડણી $A-II, B-III, C-IV, D-I$ છે.

(B) $lac$ ઓપેરોનનો $y$ જનીન પરમીએઝ ઉત્સેચક માટે સંકેતન કરે છે.
પરમીએઝ લેક્ટોઝ સહિતના $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ માટે બેક્ટેરિયલ કોષરસસ્તરની પારગમ્યતામાં વધારો કરે છે.
તેથી,વૃદ્ધિ માધ્યમમાં હાજર લેક્ટોઝ પરમીએઝની ક્રિયા દ્વારા કોષમાં વહન પામે છે.

(C) $lac$ ઓપેરોન મોડેલમાં,રિપ્રેસર પ્રોટીન $i$-જનીન દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે.
જ્યારે પ્રેરક (લેક્ટોઝ) ગેરહાજર હોય છે,ત્યારે રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે અને $RNA$ પોલિમરેઝને ઓપેરોનનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરતા અટકાવે છે.
જ્યારે લેક્ટોઝ હાજર હોય છે,ત્યારે તે પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરે છે.
લેક્ટોઝ રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જેના કારણે તેમાં રચનાત્મક ફેરફાર થાય છે જે રિપ્રેસરને ઓપરેટર સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
આનાથી $RNA$ પોલિમરેઝ પ્રમોટર સુધી પહોંચી શકે છે અને સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરી શકે છે.
તેથી,લેક્ટોઝ એક પ્રેરક તરીકે કાર્ય કરે છે જે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે.

(D) $lac$ ઓપેરોનમાં નિયમનકારી જનીન $(i)$ રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે કોડ કરે છે.
આ જનીન બંધારણીય (constitutive) છે,જેનો અર્થ છે કે તે ઇન્ડ્યુસર (લેક્ટોઝ) ની હાજરી કે ગેરહાજરીને ધ્યાનમાં લીધા વિના સતત ઓછી માત્રામાં વ્યક્ત થાય છે.
તેથી,વિધાન $(I)$ સાચું છે કારણ કે લેક્ટોઝ હોય કે ન હોય,$i$ જનીનમાંથી $\text{mRNA}$ નું ટ્રાન્સક્રિપ્શન થાય છે.
વિધાનો $(II)$ અને $(III)$ ખોટા છે કારણ કે તે સૂચવે છે કે જનીન લેક્ટોઝની હાજરી દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે ખોટું છે.
વિધાન $(IV)$ ખોટું છે કારણ કે લેક્ટોઝ એક ઇન્ડ્યુસર તરીકે કાર્ય કરે છે જે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,તે $i$ જનીનના $\text{mRNA}$ ના ભાષાંતરને અવરોધતું નથી.
પ્રશ્નમાં ખોટા વિધાનો પૂછવામાં આવ્યા હોવાથી,$(II)$,$(III)$ અને $(IV)$ ખોટા વિધાનો છે.