Parturition and Lactation Questions in Gujarati

(A) બાળકના જન્મની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે $Oxytocin$ અંતઃસ્ત્રાવ આપવામાં આવે છે. તે ગર્ભાશયના અરેખિત સ્નાયુઓ (smooth muscles) પર કાર્ય કરે છે અને તેમના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે,જે પ્રસૂતિ દરમિયાન ગર્ભને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.

(A) દૂધના ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયા (લેટ-ડાઉન રિફ્લેક્સ) મુખ્યત્વે $Oxytocin$ અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા જળવાઈ રહે છે,જે સ્તનપાનના ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી મુક્ત થાય છે.
$Prolactin$ એ સ્તન ગ્રંથિઓમાં દૂધના સંશ્લેષણ અને ઉત્પાદન માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવ છે,જ્યારે $Oxytocin$ એ એલ્વિઓલીની આસપાસના માયોએપિથેલિયલ કોષોના સંકોચન માટે જવાબદાર છે,જે દૂધના ઉત્સર્જન અથવા સ્ત્રાવ તરફ દોરી જાય છે.

(C) ઓક્સિટોસિન પ્રસૂતિ દરમિયાન ગર્ભાશયના માયોમેટ્રિયમના સરળ સ્નાયુઓના સંકોચનનું કારણ બને છે,જે ગર્ભને ગર્ભાશયની બહાર ધકેલવામાં મદદ કરે છે.
ઓક્સિટોસિન સ્તન ગ્રંથિઓમાંથી દૂધના ઉત્સર્જનમાં પણ સામેલ છે,જેને ઘણીવાર 'મિલ્ક-ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે,દૂધનું વાસ્તવિક ઉત્પાદન મુખ્યત્વે પ્રોલેક્ટિન હોર્મોન દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
તેથી,જ્યારે ઓક્સિટોસિન દૂધના ઉત્સર્જનમાં ભૂમિકા ભજવે છે,ત્યારે પ્રોલેક્ટિન એ લેક્ટેશન (દૂધ ઉત્પાદન) માટે જવાબદાર મુખ્ય હોર્મોન છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
રિલેક્સિન એ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન અંડાશય અને જરાયુ (placenta) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે પેલ્વિક અસ્થિબંધન (pelvic ligaments) ને શિથિલ કરીને યોનિમાર્ગની પહોળાઈમાં વધારો કરે છે,જેનાથી પ્રસૂતિ એટલે કે બાળકના જન્મની પ્રક્રિયા સરળ બને છે.

(D) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,સ્તન ગ્રંથિઓ એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોની અસર હેઠળ વિકાસ પામે છે. જો કે,દૂધનો વાસ્તવિક સ્ત્રાવ એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના ઉચ્ચ સ્તર દ્વારા અવરોધાય છે,જે પ્રોલેક્ટિનની ક્રિયાને રોકવા માટે સ્તન ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરે છે. બાળકના જન્મ પછી,આ અંતઃસ્ત્રાવોનું સ્તર ઘટી જાય છે,જેનાથી પ્રોલેક્ટિન દૂધના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરી શકે છે. તેથી,ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન દૂધના સ્ત્રાવને રોકવા માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવો એસ્ટ્રોજન (એસ્ટ્રિન) અને પ્રોજેસ્ટેરોન (પ્રોજેસ્ટિન) છે.

(A) $Oxytocin$ એ દૂધના ઉત્સર્જન (ejection) માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવ છે. જ્યારે બાળક સ્તનપાન કરે છે,ત્યારે સંવેદનાત્મક આવેગો હાયપોથેલેમસ સુધી પહોંચે છે,જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિને $Oxytocin$ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવ સ્તન ગ્રંથિઓની આલ્વિઓલીની આસપાસના માયોએપિથેલિયલ કોષોનું સંકોચન કરે છે,જેના પરિણામે દૂધનો સ્ત્રાવ થાય છે. નોંધવું જોઈએ કે $Prolactin$ દૂધના ઉત્પાદન (સંશ્લેષણ) માટે જવાબદાર છે,જ્યારે $Oxytocin$ તેના સ્ત્રાવ (ઉત્સર્જન) માટે જવાબદાર છે.

(C) $\text{યોનિમાર્ગ}$ $(Vagina)$ અને $\text{ગ્રીવા}$ $(Cervix)$ મળીને જન્મ નલિકા (birth canal) બનાવે છે. પ્રસૂતિ દરમિયાન, ગર્ભ $\text{યોનિમાર્ગ}$ દ્વારા માતાના શરીરમાંથી બહાર આવે છે. તેથી, $\text{યોનિમાર્ગ}$ ને પ્રસૂતિ નલિકા અથવા જન્મ નલિકા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) યુથેરિયન સસ્તન પ્રાણીઓમાં,સ્તન ગ્રંથિઓ એ વિશિષ્ટ પ્રકારની રૂપાંતરિત પ્રસ્વેદ ગ્રંથિઓ (ખાસ કરીને,રૂપાંતરિત એપોક્રાઇન પ્રસ્વેદ ગ્રંથિઓ) છે. આ ગ્રંથિઓ બચ્ચાઓના પોષણ માટે દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.

(A) સ્તનગ્રંથિઓ એ તમામ માદા સસ્તનોમાં જોવા મળતી રૂપાંતરિત પ્રસ્વેદ ગ્રંથિઓ છે. રચનાત્મક રીતે,તેમને $compound$ $tubulo-alveolar$ (સંયુક્ત નલિકામય-મૂર્ધન્ય) ગ્રંથિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. 'સંયુક્ત' શબ્દ નલિકા તંત્રના શાખાઓને સૂચવે છે,જ્યારે 'નલિકામય-મૂર્ધન્ય' એ સ્ત્રાવી એકમોને સૂચવે છે જે નલિકા અને મૂર્ધન્ય (કોથળી જેવી) બંને રચનાઓ ધરાવે છે. તેથી,સાચો જવાબ સંયુક્ત નલિકામય મૂર્ધન્ય છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,માદાની સ્તન ગ્રંથિઓમાં વિભેદન (differentiation) જોવા મળે છે.
આ પ્રક્રિયા ઇસ્ટ્રોજન,પ્રોજેસ્ટેરોન અને પ્રોલેક્ટીન જેવા વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
આ ગ્રંથિઓ દૂધ ઉત્પન્ન કરવા અને સંગ્રહ કરવા માટે સ્ત્રાવી કુપિકાઓ (secretory alveoli) અને નલિકાઓનો વિકાસ કરે છે,જે નવજાત શિશુના પોષણ માટે આવશ્યક છે.

(A) પ્રસુતિ એ બાળકને જન્મ આપવાની પ્રક્રિયા છે. તે જટિલ ચેતા-અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર દ્વારા પ્રેરિત થાય છે. પ્રસુતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુ (placenta) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફિટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવાય છે. આ માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે. ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને વધુ મજબૂત ગર્ભાશય સંકોચન પેદા કરે છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેનો આ ઉત્તેજક પ્રતિભાવ ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુને વધુ મજબૂત સંકોચન થાય છે. આનાથી બાળક જન્મ નળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર નીકળે છે. જોકે ઓક્સિટોસિન મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે,ઇસ્ટ્રોજન પણ ગર્ભાશયની ઓક્સિટોસિન પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા વધારવામાં ભૂમિકા ભજવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાં,ઇસ્ટ્રોજન એ પ્રસુતિની તૈયારીમાં સામેલ હોવાથી સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(C) પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન (ચેતા-અંતઃસ્ત્રાવી) પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રેરાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો પૂર્ણ વિકસિત ભ્રૂણ અને જરાયુ (Placenta) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (ભ્રૂણ નિકાલ પરાવર્તી ક્રિયા) કહેવામાં આવે છે.
આ પરાવર્તી ક્રિયા માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરીને વધુ મજબૂત સંકોચન પ્રેરે છે,જેના પરિણામે બાળકની પ્રસૂતિ થાય છે.

(D) ગર્ભાશયમાંથી સંપૂર્ણ વિકસિત ભ્રૂણને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયાને પ્રસૂતિ (Parturition) કહેવામાં આવે છે.
પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન (ચેતાસ્ત્રાવી) પદ્ધતિ દ્વારા પ્રેરાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ભ્રૂણ અને જરાયુ (placenta) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયના હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે જેને 'ફિટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવામાં આવે છે.
આ માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જેના પરિણામે બાળકની પ્રસૂતિ થાય છે.

(A) પ્રસૂતિ એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે જટિલ ચેતાઅંતઃસ્ત્રાવી પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રેરાય છે.
$1$. પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુ (placenta) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવાય છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચન પ્રેરે છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પ્રતિક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુ ને વધુ મજબૂત સંકોચન થાય છે,જે બાળકને જન્મનળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર ધકેલે છે.

(B) પ્રસૂતિ એ બાળકને જન્મ આપવાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન:
$1$. $Oxytocin$ પશ્વ પિટ્યુટરીમાંથી મુક્ત થાય છે,જે ગર્ભાશયના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. $Progesterone$ નું સ્તર ઘટે છે,જે ગર્ભાશયને વધુ અસરકારક રીતે સંકોચવામાં મદદ કરે છે.
$3$. ભ્રૂણ સામાન્ય રીતે પશ્ચકપાલી સ્થિતિ (માથું નીચે તરફ) ધારણ કરે છે.
$4$. $Relaxin$ અંતઃસ્ત્રાવ જરાયુ અને અંડપિંડ દ્વારા સ્ત્રાવ પામે છે,જે નિતંબના અસ્થિબંધનને શિથિલ કરવામાં અને નિતંબગુહાને પહોળી (સાંકળી નહીં) કરવામાં મદદ કરે છે જેથી જન્મ સરળ બને.
તેથી,વિધાન કે $Relaxin$ નિતંબગુહાને સાંકળી બનાવવામાં મદદ કરે છે તે ખોટું છે.

(D) બાળકના જન્મની પ્રક્રિયાને પ્રસૂતિ (Parturition) કહેવામાં આવે છે.
પ્રસૂતિ એક જટિલ ચેતાસ્ત્રાવી (neuroendocrine) ક્રિયાવિધિ દ્વારા પ્રેરાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે,જેને 'ફિટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (Fetal Ejection Reflex) કહેવાય છે.
આ પરાવર્તી ક્રિયા માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનનો સ્ત્રાવ પ્રેરે છે,જે ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનો પ્રેરે છે,જેના પરિણામે બાળક બહાર ધકેલાય છે.

(A) પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવાય છે.
$2$. આ માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $Oxytocin$ ના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. $Oxytocin$ ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જે બદલામાં $Oxytocin$ ના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. ગર્ભાશયના સંકોચન અને $Oxytocin$ ના સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પ્રતિક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુને વધુ મજબૂત સંકોચન થાય છે,જે બાળકને જન્મનળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર ધકેલે છે.

(A) કોલોસ્ટ્રમ એ માતા દ્વારા લેક્ટેશનના શરૂઆતના દિવસોમાં સ્ત્રવતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે.
તે એન્ટીબોડીઝ,ખાસ કરીને $IgA$ થી ભરપૂર હોય છે,જે નવજાત શિશુમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,તે પુષ્કળ પ્રમાણમાં એન્ટીબોડી ધરાવે છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) દૂધમાં લેક્ટોઝનું પ્રમાણ વિવિધ સસ્તન પ્રાણીઓમાં અલગ-અલગ હોય છે. માનવ દૂધમાં લેક્ટોઝનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે,જે આશરે $6.8\%$ થી $7.2\%$ જેટલું હોય છે. શિશુ અવસ્થા દરમિયાન માનવ મગજના ઝડપી વિકાસ માટે આ ઉચ્ચ લેક્ટોઝ સામગ્રી આવશ્યક છે. તેની સરખામણીમાં,ગાયના દૂધમાં આશરે $4.5\% - 5.0\%$,ભેંસના દૂધમાં આશરે $4.5\% - 5.0\%$ અને બકરીના દૂધમાં આશરે $4.1\% - 4.3\%$ લેક્ટોઝ હોય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી માનવ દૂધમાં લેક્ટોઝનું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે.

(B) ઓક્સિટોસીન એ હાઇપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાઇપોફિસિસ) દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે.
પ્રસૂતિ દરમિયાન,ઓક્સિટોસીન ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના તીવ્ર સંકોચનને પ્રેરે છે,જે ગર્ભના બહાર નીકળવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચું વિધાન છે.

(A) પ્રસવની પ્રક્રિયા એક જટિલ ચેતા-અંતઃસ્ત્રાવી (neuroendocrine) તંત્ર દ્વારા પ્રેરાય છે.
$1$. પ્રસવ માટેના સંકેતો પૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે જેને 'ફિટલ ઈજેક્શન રિફ્લેક્સ' (ગર્ભ નિકાલ પરાવર્તિત ક્રિયા) કહેવાય છે.
$2$. આ ફિટલ ઈજેક્શન રિફ્લેક્સ માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસીન મુક્ત થવાને ઉત્તેજે છે.
$3$. ઓક્સિટોસીન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનો પ્રેરે છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસીનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસીન સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પ્રતિક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુને વધુ મજબૂત સંકોચનો થાય છે,જે અંતે જન્મ નહેર દ્વારા બાળકને ગર્ભાશયની બહાર ધકેલે છે.

(B) ઓક્સિટોસીન એ હાઈપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને તેમના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે,જે પ્રસૂતિ (બાળકનો જન્મ) ની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,તેને ઘણીવાર 'બર્થ હોર્મોન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે તે દૂધના ઉત્સર્જન (લેટ-ડાઉન રિફ્લેક્સ) માં પણ મદદ કરે છે,પરંતુ તે દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર નથી (જે પ્રોલેક્ટીનનું કાર્ય છે).

(C) બાળકના જન્મ બાદ સ્તનગ્રંથિઓમાં દૂધના ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ માટે $Prolactin$ (પ્રોલેક્ટિન) અંતઃસ્ત્રાવ જવાબદાર છે.
$Prolactin$ એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
જ્યારે $Oxytocin$ (ઓક્સિટોસીન) એ સ્તનગ્રંથિઓમાં આવેલા સરળ સ્નાયુઓના સંકોચન દ્વારા 'મિલ્ક ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (દૂધ બહાર કાઢવાની પ્રતિક્રિયા) માટે જવાબદાર છે,ત્યારે $Prolactin$ એ મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે દૂધના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

(B) પ્રોલેક્ટિન,જેને લ્યુટોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવ $(LTH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતો અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય બાળકના જન્મ પછી સ્તન ગ્રંથિઓને દૂધ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરવાનું છે. જ્યારે ઓક્સિટોસીન 'મિલ્ક ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (દૂધ બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા) માટે જવાબદાર છે,ત્યારે પ્રોલેક્ટિન ખાસ કરીને દૂધના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(C) $\text{ઓક્સિટોસીન}$ અંતઃસ્ત્રાવ પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી મુક્ત થાય છે.
તે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને બાળકના જન્મ સમયે તેના જોરદાર સંકોચનને ઉત્તેજે છે.
આ પ્રક્રિયાને $\text{ફિટલ}$ $\text{ઈજેક્શન}$ $\text{રિફ્લેક્સ}$ (ગર્ભ નિકાલ પરાવર્તી ક્રિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $IgA$ એ એક પ્રકારનું એન્ટિબોડી છે જે શ્લેષ્મ પટલની રોગપ્રતિકારક કાર્યક્ષમતામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
કોલોસ્ટ્રમ,જે સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે,તે $IgA$ એન્ટિબોડીઝથી સમૃદ્ધ હોય છે.
આ એન્ટિબોડીઝ શિશુને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે,જે તેમને તેમના જીવનના શરૂઆતના સમયમાં વિવિધ ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતા પ્રવાહીને કોલોસ્ટ્રમ (નવનીત) કહેવામાં આવે છે。
કોલોસ્ટ્રમ $IgA$ ઍન્ટિબૉડીથી ભરપૂર હોય છે, જે નવજાત શિશુમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે ખૂબ જ આવશ્યક છે。
આ પ્રકારની રોગપ્રતિકારક શક્તિને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારકતા (passive immunity) કહેવામાં આવે છે, કારણ કે ઍન્ટિબૉડી સીધી રીતે શિશુને રોગકારકો સામે રક્ષણ આપવા માટે પૂરી પાડવામાં આવે છે。

(C) સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા પીળાશ પડતા પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ થાય છે,જેને $Colostrum$ (કોલોસ્ટ્રમ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રવાહીમાં $IgA$ પ્રકારના એન્ટિબોડીઝ પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે,જે નવજાત શિશુમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
તે શિશુને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ (passive immunity) પૂરી પાડે છે,જે તેમને વિવિધ ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે.

(A) કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે.
તે એન્ટિબોડીઝ,ખાસ કરીને $IgA$ થી ભરપૂર હોય છે,જે નવજાત શિશુમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે આવશ્યક છે.
આ શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડે છે,જે તેમને વિવિધ રોગકારકો અને રોગો સામે રક્ષણ આપે છે.
તેથી,કોલોસ્ટ્રમનું મુખ્ય કાર્ય નવજાત શિશુને વિવિધ રોગો સામે રક્ષણ આપવાનું છે.

(C) સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં,માતા દ્વારા એક પીળાશ પડતા પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ થાય છે જેને $Colostrum$ (કોલોસ્ટ્રમ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રવાહી એન્ટિબોડીઝથી ભરપૂર હોય છે,ખાસ કરીને $IgA$,જે નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડવા માટે આવશ્યક છે.
તે નવજાત શિશુઓ માટે અત્યંત મહત્વનું છે કારણ કે તે તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવામાં મદદ કરે છે.

(A) સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવતા પીળાશ પડતા પ્રવાહીને $Colostrum$ (કોલોસ્ટ્રમ) કહેવામાં આવે છે.
તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં એન્ટિબોડીઝ,ખાસ કરીને $IgA$ હોય છે,જે નવજાત શિશુમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે આવશ્યક છે.
તેથી,તે શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડે છે.

(C) કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે.
તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં એન્ટિબોડીઝ હોય છે,ખાસ કરીને $IgA$,જે નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડવા માટે આવશ્યક છે.
$IgA$ એન્ટિબોડીઝ શિશુના પાચનમાર્ગને રોગકારકોથી બચાવવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

(A) વિધાન $P$ સાચું છે કારણ કે માતાનું દૂધ નવજાત શિશુને આવશ્યક પોષક તત્વો અને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારક શક્તિ (passive immunity) પૂરી પાડે છે.
વિધાન $Q$ સાચું છે કારણ કે કોલોસ્ટ્રમ,જે સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં ઉત્પન્ન થતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે,તે એન્ટિબોડીઝથી ભરપૂર હોય છે,ખાસ કરીને $IgA$,જે શિશુને ચેપ સામે રક્ષણ આપે છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(D) સ્તનગ્રંથિઓ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી રૂપાંતરિત પ્રસ્વેદ ગ્રંથિઓ (પરસેવાની ગ્રંથિઓ) છે.
તેનું મુખ્ય જૈવિક કાર્ય શિશુને પોષણ પૂરું પાડવા માટે દૂધનું ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ કરવાનું છે.
તેથી,સ્તનગ્રંથિનું કાર્ય શિશુ પોષણ છે.

(C) માદા સસ્તન પ્રાણીઓની સ્તન ગ્રંથિઓ દ્વારા તેમના બચ્ચાના પોષણ માટે ઉત્પન્ન થતા તાજા સ્ત્રાવને દૂધ કહેવામાં આવે છે. તેમાં બચ્ચાના વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે જરૂરી પોષક તત્વો,એન્ટિબોડીઝ અને ચરબી હોય છે.

(C) દૂધ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓની સ્તન ગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પોષક તત્વોથી ભરપૂર પ્રવાહી ખોરાક છે. તે યુવાન સસ્તન પ્રાણીઓ માટે ઘન ખોરાક પચાવવા સક્ષમ બને તે પહેલાં પોષણનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે. તેથી,બચ્ચાંના પોષણ માટે વપરાતો પ્રાણીઓનો તાજો ક્ષીર સ્ત્રાવ દૂધ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
પ્રસૂતિ એક જટિલ ચેતાસ્ત્રાવી (neuroendocrine) પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને ગર્ભ નિકાલ પરાવર્તી ક્રિયા (foetal ejection reflex) કહેવામાં આવે છે.
આ પરાવર્તી ક્રિયા માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનનો સ્ત્રાવ પ્રેરે છે.
ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પરાવર્તી ક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે સંકોચન વધુ ને વધુ મજબૂત બને છે.
આ પ્રક્રિયા બાળકને જન્મ નળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર ધકેલવા તરફ દોરી જાય છે.

(A) પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' કહેવામાં આવે છે.
આ રિફ્લેક્સ માતૃ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેનો આ ઉત્તેજક રિફ્લેક્સ ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુને વધુ મજબૂત સંકોચન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા બાળકને જન્મ નળી (birth canal) દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર કાઢવા તરફ દોરી જાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પ્રસૂતિ એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન (ચેતા-અંતઃસ્ત્રાવી) પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો પૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફિટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (foetal ejection reflex) કહેવામાં આવે છે.
આ રિફ્લેક્સ માતૃ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જે બદલામાં ઓક્સિટોસિનના વધુ સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઓક્સિટોસિનના સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પ્રતિક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે સંકોચન વધુ ને વધુ મજબૂત બને છે.
આ પ્રક્રિયા અંતે બાળકને જન્મ નળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર ધકેલવા તરફ દોરી જાય છે.

(D) સ્તન ગ્રંથિઓ એ યુગ્મ રચનાઓ (સ્તન) છે જેમાં ગ્રંથિમય પેશી અને ચરબીનું પ્રમાણ હોય છે.
દરેક સ્તનની ગ્રંથિમય પેશી $15-20$ સ્તન ખંડોમાં વિભાજિત હોય છે,જેમાં કોષોના સમૂહને કૂપિકાઓ (alveoli) કહેવામાં આવે છે.
કૂપિકાઓના કોષો દૂધનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે કૂપિકાઓની ગુહામાં સંગ્રહિત થાય છે.
આ કૂપિકાઓ સ્તન નલિકાઓમાં ખુલે છે.
દરેક ખંડની નલિકાઓ જોડાઈને સ્તન વાહિની બનાવે છે.
ઘણી સ્તન વાહિનીઓ જોડાઈને એક પહોળી સ્તન તુમ્બિકા (mammary ampulla) બનાવે છે,જે દૂધવાહિની (lactiferous duct) સાથે જોડાયેલી હોય છે,જેના દ્વારા દૂધ બહાર નીકળે છે.

(D) પ્રસૂતિની પ્રક્રિયા એક જટિલ ન્યુરોએન્ડોક્રાઇન (ચેતાસ્ત્રાવી) પદ્ધતિ દ્વારા પ્રેરાય છે.
પ્રસૂતિ માટેના સંકેતો પૂર્ણ વિકસિત ગર્ભ અને જરાયુ (placenta) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે જેને 'ફિટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (ગર્ભ નિકાલ પરાવર્તી ક્રિયા) કહેવામાં આવે છે.
આ પરાવર્તી ક્રિયા માતૃ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઓક્સિટોસિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનોને પ્રેરે છે.
તેથી,પ્રારંભિક સંકેતો ગર્ભ અને જરાયુ બંનેમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) ઓક્સિટોસિન એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ (માયોમેટ્રિયમ) ના શક્તિશાળી સંકોચનને ઉત્તેજિત કરીને $Parturition$ (પ્રસૂતિ) ની પ્રક્રિયામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.
આ સંકોચન ગર્ભાશયમાંથી ગર્ભને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,પ્રસૂતિ દરમિયાન લેબર પેઈન શરૂ કરવા અથવા વધારવા માટે ઓક્સિટોસિનનો ક્લિનિકલ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(C) લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા એ ગર્ભનિરોધકની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે,જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના તીવ્ર સ્તનપાનના સમયગાળા દરમિયાન અંડપાત (ovulation) અને માસિક ચક્ર થતું નથી.
આ પદ્ધતિ પ્રસૂતિ પછીના મહત્તમ $6$ મહિના સુધી જ અત્યંત અસરકારક રહે છે.
આ સમય દરમિયાન,પ્રોલેક્ટીન હોર્મોનનું ઉચ્ચ સ્તર ગોનાડોટ્રોપિન ($FSH$ અને $LH$) ના સ્ત્રાવને દબાવે છે,જેનાથી અંડપાત અટકે છે.

(B) કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત થતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે.
તે નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા પ્રદાન કરે છે.
તેમાં $IgA$ એન્ટિબોડી પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે,$IgE$ એન્ટિબોડી નહીં.
તેથી,તે પુષ્કળ પ્રમાણમાં $IgE$ એન્ટિબોડી ધરાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) ઓક્સિટોસિન એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને તેમના જોરદાર સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયા બાળકના જન્મ (પ્રસૂતિ) દરમિયાન ગર્ભને બહાર કાઢવા માટે જરૂરી છે.
તેથી,ઓક્સિટોસિનને ઘણીવાર 'બર્થ હોર્મોન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $Oxytocin$ (ઑક્સિટોસીન) અંતઃસ્ત્રાવ માદામાં સ્તનગ્રંથિઓમાંથી દૂધના ઉત્સર્જન માટે જવાબદાર છે. જ્યારે બાળક ધાવે છે,ત્યારે સંવેદનાત્મક સંકેતો હાયપોથેલેમસ સુધી પહોંચે છે,જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિને $Oxytocin$ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવ સ્તનગ્રંથિઓના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે,જેનાથી તે સંકોચાય છે અને દૂધ બહાર આવે છે. બીજી તરફ,$Prolactin$ (પ્રોલેક્ટિન) દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.

(C) પ્રસુતિ માટેના સંકેતો સંપૂર્ણ વિકસિત ભ્રૂણ અને જરાયુ (placenta) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચન પ્રેરે છે જેને 'ફીટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (Fetal Ejection Reflex) કહેવામાં આવે છે. આ પરાવર્તી ક્રિયા માતાની પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઑક્સિટોસીનનો સ્રાવ પ્રેરે છે. ઑક્સિટોસીન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનનું કારણ બને છે,જે બદલામાં ઑક્સિટોસીનના વધુ સ્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઑક્સિટોસીનના સ્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પરાવર્તી ક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુ ને વધુ મજબૂત સંકોચન થાય છે જે બાળકને જન્મનળી દ્વારા ગર્ભાશયની બહાર ધકેલે છે.

(A) પ્રસુતિની પ્રક્રિયા એક જટિલ ચેતાસ્ત્રાવી (neuroendocrine) ક્રિયાવિધિ દ્વારા પ્રેરાય છે.
$1$. પ્રસુતિ માટેના સંકેતો પૂર્ણ વિકસિત ભ્રૂણ અને જરાયુમાંથી ઉદ્દભવે છે,જે ગર્ભાશયમાં હળવા સંકોચનો પ્રેરે છે જેને 'ફિટલ ઇજેક્શન રિફ્લેક્સ' (fetal ejection reflex) કહેવાય છે.
$2$. આ પરાવર્તી ક્રિયા માતાની પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ઑક્સિટોસીન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$3$. ઑક્સિટોસીન ગર્ભાશયના સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાશયના વધુ મજબૂત સંકોચનો પ્રેરે છે,જે બદલામાં ઑક્સિટોસીનનો વધુ સ્ત્રાવ ઉત્તેજિત કરે છે.
$4$. ગર્ભાશયના સંકોચન અને ઑક્સિટોસીનના સ્ત્રાવ વચ્ચેની આ ઉત્તેજક પરાવર્તી ક્રિયા ચાલુ રહે છે,જેના પરિણામે વધુને વધુ મજબૂત સંકોચનો થાય છે,જે અંતે જન્મ નહેર દ્વારા બાળકને ગર્ભાશયની બહાર ધકેલે છે.

(D) માનવ દૂધ,ખાસ કરીને કોલોસ્ટ્રમ (સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવિત પીળાશ પડતું પ્રવાહી),$IgA$ એન્ટિબોડીઝથી ભરપૂર હોય છે.
આ એન્ટિબોડીઝ નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડે છે,જે તેમને વિવિધ જઠરાંત્રિય અને શ્વસન સંબંધી ચેપથી બચાવે છે.
તેથી,$IgA$ એ માનવ દૂધમાં જોવા મળતું મુખ્ય ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન છે.

(D) કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે.
તે એન્ટિબોડીઝથી ભરપૂર હોય છે,ખાસ કરીને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન $A$ $(IgA)$.
આ એન્ટિબોડીઝ નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે,જે તેમને તેમના જીવનના શરૂઆતના સમયમાં વિવિધ ચેપથી સુરક્ષિત રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.