Cancer Questions in Gujarati

(C) કેન્સર એ કોષોના અનિયંત્રિત અને અસામાન્ય વિભાજન દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે કોષોના સમૂહનું નિર્માણ કરે છે જેને ગાંઠ (ટ્યુમર) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય કોષોથી વિપરીત,કેન્સરના કોષો 'સંપર્ક નિષેધ' (contact inhibition) દર્શાવતા નથી,જેના કારણે તેઓ અનિશ્ચિત સમય સુધી વૃદ્ધિ પામે છે અને આસપાસની પેશીઓમાં ફેલાય છે. આ એક બિનચેપી રોગ છે અને જો તે મહત્વના અંગોમાં ફેલાઈ જાય (મેટાસ્ટેસિસ),તો તે જીવલેણ બની શકે છે.

(D) $X$-કિરણો એ આયનીકરણ કરતા વિકિરણોનો એક પ્રકાર છે. જ્યારે $X$-કિરણો જૈવિક પેશીઓ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ઉત્પરિવર્તન (mutations) પ્રેરીને $DNA$ ની રચનાને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ ઉત્પરિવર્તનો સામાન્ય કોષોને કૅન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે. જે ઘટકો કૅન્સર પ્રેરે છે તેને કૅન્સરજન (carcinogens) કહેવામાં આવે છે. તેથી,$X$-કિરણો $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડીને અને ઓન્કોજેનિક રૂપાંતરણ પ્રેરીને ભૌતિક કૅન્સરજન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) કૅન્સરનું વર્ગીકરણ તેના ઉદ્ભવ સ્થાન ધરાવતી પેશીના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. $\text{કાર્સિનોમા}$: આ કૅન્સરનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે, જે અધિચ્છદપેશી (જેમ કે ત્વચા, અંગોનું અસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. $\text{સારકોમા}$: સંયોજક પેશીઓ (જેમ કે અસ્થિ, કાસ્થિ, મેદપૂર્ણ પેશી) માંથી ઉદ્ભવતું કૅન્સર.
$3$. $\text{લ્યુકેમિયા}$: રુધિર બનાવતી પેશીઓ (જેમ કે અસ્થિમજ્જા) નું કૅન્સર, જે અસામાન્ય શ્વેતકણોના વધુ પડતા ઉત્પાદન તરફ દોરી જાય છે.
$4$. $\text{મેલેનોમા}$: મેલેનોસાઇટ્સ (રંજકદ્રવ્ય ઉત્પન્ન કરતા કોષો) માંથી ઉદ્ભવતું વિશિષ્ટ પ્રકારનું કૅન્સર.
તેથી, અધિચ્છદપેશીના કૅન્સરને $\text{કાર્સિનોમા}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A AND C) કૅન્સરની સારવારમાં જીવલેણ કોષોના વિકાસને રોકવા અથવા નાશ કરવા માટે વિવિધ અભિગમોનો ઉપયોગ થાય છે.
$1$. શસ્ત્રક્રિયા: કૅન્સરગ્રસ્ત પેશીને શારીરિક રીતે દૂર કરવા માટે શસ્ત્રક્રિયા એ સારવારનું પ્રથમ પગલું છે.
$2$. કેમોથેરાપી: સમગ્ર શરીરમાં ઝડપથી વિભાજન પામતા કૅન્સરના કોષોને મારવા માટે ઍન્ટિકૅન્સર ડ્રગ્સનો ઉપયોગ થાય છે.
ઍન્ટિબૅક્ટેરિયલ દવાઓ કૅન્સર સામે બિનઅસરકારક છે કારણ કે તે બૅક્ટેરિયાને લક્ષ્ય બનાવે છે,માનવ કોષોને નહીં. તેથી,વિકલ્પ $A$ અને $C$ સાચી પદ્ધતિઓ છે.

(C) કૅન્સરનું વર્ગીકરણ તેના ઉદ્ભવ સ્થાનના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. કાર્સિનોમા: અધિચ્છદ પેશીઓનું કૅન્સર (બાહ્યગર્ભસ્તર અથવા અંતઃગર્ભસ્તર).
$2$. સારકોમા: સંયોજક પેશીઓ,હાડકાં,કાસ્થિ અને સ્નાયુઓનું કૅન્સર,જે મધ્યગર્ભસ્તરમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$3$. લ્યુકેમિયા: રુધિર બનાવતી પેશીઓનું કૅન્સર,જેના કારણે શ્વેતકણોની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારો થાય છે.
તેથી,સારકોમામાં મધ્યગર્ભસ્તરમાંથી ઉદ્ભવેલી પેશીઓમાં અસાધ્ય વૃદ્ધિ થાય છે.

(D) કૅન્સર એ શરીરની નિશ્ચિત પેશીઓમાં કોષોના અનિયંત્રિત અને અસામાન્ય વિભાજન દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે કોષોના સમૂહને બનાવે છે જેને ટ્યુમર (ગાંઠ) કહેવામાં આવે છે.
તે એક બિનચેપી રોગ છે,જેનો અર્થ છે કે તે સંપર્ક અથવા રોગકારકો દ્વારા એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતો નથી.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે કૅન્સર એ શરીરની નિશ્ચિત પેશીઓની અનિયંત્રિત વૃદ્ધિથી થતો બિનચેપી રોગ છે.

(A) પેશીવિદ્યાકીય અભ્યાસમાં,શંકાસ્પદ પેશીનો એક ટુકડો કાપીને તેના પાતળા છેદ લેવામાં આવે છે,તેને અભિરંજિત કરવામાં આવે છે અને પેથોલોજિસ્ટ દ્વારા સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ તપાસવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને $Biopsy$ (બાયોપ્સી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કૅન્સરના નિદાન માટે આ સૌથી ચોક્કસ પદ્ધતિ છે,કારણ કે તે કોષીય અસાધારણતાનું સીધું અવલોકન કરવાની મંજૂરી આપે છે.

(A) કૅન્સરનું વર્ગીકરણ તે કયા પેશીમાંથી ઉદ્ભવે છે તેના આધારે કરવામાં આવે છે।
$1$. $\text{સારકોમા}$ $(Sarcoma)$ એ એક પ્રકારનું કૅન્સર છે જે સંયોજક પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવે છે, જેમાં સ્નાયુઓ, હાડકાં, કાસ્થિ, ચરબી અને રુધિરવાહિનીઓનો સમાવેશ થાય છે।
$2$. $\text{કાર્સિનોમા}$ $(Carcinoma)$ અધિચ્છદીય પેશીઓ (ત્વચા, અંગોનું અસ્તર) માંથી ઉદ્ભવે છે।
$3$. $\text{લ્યુકેમિયા}$ $(Leukemia)$ એ રુધિર બનાવતી પેશીઓ (અસ્થિમજ્જા) નું કૅન્સર છે।
$4$. $\text{મેલોનોમા}$ $(Melanoma)$ એ ત્વચામાં રહેલા રંજકદ્રવ્ય ઉત્પન્ન કરતા કોષો (મેલેનોસાઇટ્સ) નું કૅન્સર છે।
તેથી, સ્નાયુઓના કૅન્સરને $\text{સારકોમા}$ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।

(B) સામાન્ય કોષોમાં $Proto-oncogenes$ (અથવા $c-onc$) નામના જનીનો આવેલા હોય છે.
ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં,આ $Proto-oncogenes$ સક્રિય થાય છે અને $Oncogenes$ માં રૂપાંતરિત થાય છે,જે કોષોના ઓન્કોજેનિક રૂપાંતરણ તરફ દોરી જાય છે,જેના કારણે તેઓ કૅન્સરગ્રસ્ત બને છે.
$Viral$ $oncogenes$ $(v-onc)$ એ ઓન્કોજેનિક વાયરસ દ્વારા વહન કરવામાં આવતા જનીનો છે જે કૅન્સરનું કારણ બની શકે છે,પરંતુ પ્રશ્ન ખાસ કરીને સામાન્ય કોષીય જનીનોના રૂપાંતરણનો ઉલ્લેખ કરે છે.

(C) તમાકુના ધુમાડામાં વિવિધ હાનિકારક પદાર્થો જેવા કે પોલીસાયક્લિક એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન,નાઈટ્રોસેમાઈન્સ અને અન્ય ઝેરી સંયોજનો હોય છે. આ પદાર્થોને $Chemical$ (રાસાયણિક) કૅન્સરજન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ કોષોના $DNA$ માં પરિવર્તન (mutations) પ્રેરે છે,જે અનિયંત્રિત કોષ વિભાજન અને કૅન્સર તરફ દોરી જાય છે. તેથી,તમાકુનો ધુમાડો $Chemical$ કૅન્સરજનનો જાણીતો સ્ત્રોત છે.

(B) કૅન્સરનું વર્ગીકરણ તેના ઉદ્ભવ સ્થાન ધરાવતા પેશીના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. કાર્સિનોમા: અધિચ્છદીય પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતું કૅન્સર (દા.ત.,ત્વચા,અંગોનું અસ્તર).
$2$. સારકોમા: સંયોજક પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતું કૅન્સર,જેમાં અસ્થિ,કાસ્થિ,ચરબી,સ્નાયુ અને રુધિરવાહિનીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,કાસ્થિનું કૅન્સર એ સારકોમાનો એક પ્રકાર છે.
$3$. મેલેનોમા: મેલેનોસાઇટ્સ (રંજકદ્રવ્ય ઉત્પન્ન કરતા કોષો) નું કૅન્સર.
$4$. લ્યુકેમિયા: રુધિર બનાવતી પેશીઓ (અસ્થિમજ્જા) નું કૅન્સર,જે અસામાન્ય શ્વેત કણોના વધુ પડતા ઉત્પાદન તરફ દોરી જાય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) મેલેનોમા એ એક પ્રકારનું કૅન્સર છે જે મેલેનોસાઇટ્સ તરીકે ઓળખાતા રંજકદ્રવ્ય ઉત્પન્ન કરતા કોષોમાંથી વિકસે છે. તે ત્વચાના કૅન્સરનો સૌથી ગંભીર પ્રકાર છે અને જ્યારે આ કોષો અનિયંત્રિત રીતે વૃદ્ધિ પામે છે ત્યારે તે થાય છે,જે ઘણીવાર અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગને કારણે થતા નુકસાનને લીધે હોય છે.

(C) કૅન્સર ફેલાવતા કારકોને કૅન્સરજન (Carcinogens) કહે છે.
આ કારકો ભૌતિક,રાસાયણિક અથવા જૈવિક સ્વરૂપના હોઈ શકે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં આયનીકરણ વિકિરણો (જેમ કે $X-$કિરણો અને ગેમા કિરણો),બિન-આયનીકરણ વિકિરણો (જેમ કે $UV$ કિરણો) અને તમાકુના ધુમાડામાં જોવા મળતા વિવિધ રાસાયણિક પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે.
ઓન્કોજીન એ એવા જનીનો છે જે પરિવર્તિત થાય અથવા વધુ માત્રામાં અભિવ્યક્ત થાય ત્યારે કૅન્સર થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,પરંતુ તે પોતે કૅન્સર ફેલાવતા કારકો નથી.

(A) કૅન્સરનું વર્ગીકરણ તેના ઉદ્ભવ સ્થાન ધરાવતા પેશીઓના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. કાર્સિનોમા એ અધિચ્છદીય પેશીઓના કૅન્સરને દર્શાવે છે.
$2$. સાર્કોમા એ સંયોજક પેશીઓના કૅન્સરને દર્શાવે છે,જેમ કે હાડકા (ઓસ્ટિઓસાર્કોમા) અને કાસ્થિ (કોન્ડ્રોસાર્કોમા).
$3$. લિમ્ફોમા એ લસિકા તંત્રના કૅન્સરને દર્શાવે છે.
$4$. તેથી,હાડકા કે કાસ્થિના કૅન્સરને 'કાર્સિનોમા' કહેવું ખોટું છે,કારણ કે તેને 'સાર્કોમા' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$5$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'હાડકાનું કાર્સિનોમા' વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે કારણ કે હાડકાનું કૅન્સર એ સાર્કોમાનો એક પ્રકાર છે.

(B) કૅન્સરના નિદાનમાં પેશીવિદ્યાકીય અભ્યાસ (બાયોપ્સી),રેડિયોગ્રાફિક પદ્ધતિઓ (એક્સ-રે,સીટી સ્કેન,એમઆરઆઈ) અને વિવિધ લેબોરેટરી કસોટીઓ (રુધિર અને અસ્થિમજ્જાની તપાસ) જેવી તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે. $Widal$ કસોટી એ ખાસ કરીને $Salmonella$ $typhi$ દ્વારા થતા ટાઈફોઈડ તાવના નિદાન માટે વપરાતી સીરોલોજીકલ કસોટી છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ કૅન્સરના નિદાન માટે થતો નથી.

(D) $X$-કિરણો અને $\gamma$-કિરણો જેવા આયનીકરણ કરતા કિરણો અને $UV$-કિરણો જેવા બિન-આયનીકરણ કરતા કિરણો ભૌતિક કાર્સિનોજેન્સ (કેન્સરકારક પદાર્થો) તરીકે ઓળખાય છે.
આ કિરણો કોષોના $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડે છે.
જો કોષની સમારકામ કરવાની પદ્ધતિ આ નુકસાનને સુધારી ન શકે,તો તે વિકૃતિઓ (mutations) તરફ દોરી જાય છે.
આ વિકૃતિઓ કોષોના અનિયંત્રિત વિભાજનનું કારણ બની શકે છે,જેના પરિણામે નિયોપ્લાસ્ટિક રૂપાંતરણ (કેન્સર) થાય છે.

(C) આયનીકરણ કરતા વિકિરણો એ ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા વિકિરણો છે જે પરમાણુની કક્ષામાંથી ઇલેક્ટ્રોનને દૂર કરવા માટે પૂરતી ઉર્જા ધરાવે છે,જેનાથી આયનીકરણ થાય છે.
$X$-કિરણો અને $\gamma$-કિરણો એ આયનીકરણ કરતા વિકિરણોના જાણીતા ઉદાહરણો છે જે $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને કેન્સર (neoplastic transformation) તરફ દોરી શકે છે.
$UV$-કિરણો અને $IR$-કિરણોને બિન-આયનીકરણ કરતા વિકિરણો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,જોકે $UV$-કિરણો પણ જૈવિક નુકસાન કરી શકે છે.
તેથી,$(i)$ $X$-કિરણો અને $(iii)$ $\gamma$-કિરણો એ આયનીકરણ કરતા વિકિરણો છે.

(C) કૅન્સરમાં,ગાંઠોને તેમની વૃદ્ધિ અને ફેલાવાની લાક્ષણિકતાઓના આધારે મુખ્યત્વે $2$ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સૌમ્ય ગાંઠ (Benign tumors): આ ગાંઠો તેમના મૂળ સ્થાને જ મર્યાદિત રહે છે અને શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાતી નથી.
$2$. અસાધ્ય ગાંઠ (Malignant tumors): આ ગાંઠો કોષોના સમૂહ છે જે ઝડપથી વિભાજન પામે છે,જેને નિયોપ્લાસ્ટિક અથવા ટ્યુમર કોષો કહેવાય છે. આ કોષો ખૂબ જ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામે છે,આસપાસના સામાન્ય પેશીઓ પર આક્રમણ કરે છે અને તેને નુકસાન પહોંચાડે છે. જેમ જેમ આ કોષો સક્રિય રીતે વિભાજન પામે છે અને વૃદ્ધિ પામે છે,તેમ તેઓ પોષક તત્વો માટે સ્પર્ધા કરીને સામાન્ય કોષોને ભૂખ્યા રાખે છે. આવી ગાંઠોમાંથી છૂટા પડેલા કોષો રુધિર દ્વારા દૂરના સ્થળોએ પહોંચે છે અને જ્યાં પણ તેઓ શરીરમાં સ્થાયી થાય છે,ત્યાં તેઓ નવી ગાંઠ શરૂ કરે છે. આ ગુણધર્મને મેટાસ્ટેસિસ (metastasis) કહેવામાં આવે છે,જે અસાધ્ય ગાંઠોનો સૌથી ભયાનક ગુણધર્મ છે.

(A) મેલાનોમા એ એક પ્રકારનું કૅન્સર છે જે મેલાનોસાઇટ્સ તરીકે ઓળખાતા રંજકદ્રવ્ય ધરાવતા કોષોમાંથી વિકસે છે.
મેલાનોસાઇટ્સ એક્ટોડર્મમાંથી ઉતરી આવ્યા હોવાથી અને મૂળભૂત રીતે અધિચ્છદીય (epithelial) હોવાથી,અધિચ્છદીય પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતા કૅન્સરને કાર્સિનોમા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,મેલાનોમાને કાર્સિનોમાનો એક પ્રકાર માનવામાં આવે છે.

(D) $X$-કિરણો અને ગામા-કિરણો જેવા આયનીકરણ કરતા વિકિરણો,તેમજ પારજાંબલી $(UV)$ કિરણો જેવા બિન-આયનીકરણ કરતા વિકિરણો $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડે છે.
આ વિકિરણો કોષોમાં કેન્સરજન્ય ફેરફારો (neoplastic transformation) પ્રેરે છે,જે કેન્સરનું મુખ્ય કારણ છે.
તેથી,કોષનું જનીનદ્રવ્ય $DNA$ આ તમામ પ્રકારના વિકિરણો સામે સંવેદનશીલ છે.

(A) કૅન્સરની સારવારમાં શસ્ત્રક્રિયા,વિકિરણ સારવાર,કીમોથેરાપી (ઍન્ટિકૅન્સર ડ્રગ્સનો ઉપયોગ) અને ઇમ્યુનોથેરાપી જેવી વિવિધ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$A$. કૅન્સર-વિશિષ્ટ ઍન્ટિજન એ કૅન્સરના નિદાન કે તપાસ માટે વપરાતા અણુઓ છે,તે સારવારની પદ્ધતિ નથી.
$B$. વિકિરણ સારવારમાં કૅન્સરના કોષોને મારવા માટે ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવતા વિકિરણોનો ઉપયોગ થાય છે.
$C$. ઇમ્યુનોથેરાપીમાં શરીરને કૅન્સર સામે લડવામાં મદદ કરવા માટે રોગપ્રતિકારક તંત્રને ઉત્તેજિત કે નિયંત્રિત કરવા માટે પદાર્થોનો ઉપયોગ થાય છે.
$D$. ઍન્ટિકૅન્સર ડ્રગ્સ (કીમોથેરાપી) ઝડપથી વિભાજન પામતા કૅન્સરના કોષોને મારવા માટે વપરાય છે.
તેથી,કૅન્સર-વિશિષ્ટ ઍન્ટિજન એ નિદાનના સાધનો છે,સારવારની પદ્ધતિ નથી.

(A) પેપસ્મિયર (પેપાનિકોલાઉ ટેસ્ટ) એ ગ્રીવા (ગર્ભાશયનું મુખ) માં રહેલા સંભવિત કેન્સરગ્રસ્ત અથવા પૂર્વ-કેન્સરગ્રસ્ત કોષોને શોધવા માટેની એક તપાસ પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગ્રીવામાંથી કોષોને હળવેથી ઉઝરડીને લેવામાં આવે છે અને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ તપાસવામાં આવે છે જેથી કોઈ અસામાન્ય ફેરફારો જણાય તો તેની ઓળખ કરી શકાય.
ગ્રીવાના કેન્સરના વહેલા નિદાન માટે આ પરીક્ષણ અત્યંત મહત્વનું છે.

(C) કૅન્સરનું વર્ગીકરણ તેના ઉદ્ભવ સ્થાન ધરાવતી પેશીઓના આધારે કરવામાં આવે છે।
$1$. $\text{કાર્સિનોમા}$ એ અધિચ્છદીય પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવે છે, જે શરીરની આંતરિક અને બાહ્ય સપાટીઓ, જેમાં જઠરનું અસ્તર પણ સામેલ છે, તેનું આવરણ બનાવે છે।
$2$. $\text{સારકોમા}$ એ સંયોજક પેશીઓ જેવી કે હાડકાં, કાસ્થિ અથવા સ્નાયુઓમાંથી ઉદ્ભવે છે।
$3$. $\text{લ્યુકેમિયા}$ એ અસ્થિમજ્જા જેવી રુધિર બનાવતી પેશીઓનું કૅન્સર છે।
$4$. $\text{લિમ્ફોમા}$ એ લસિકા તંત્રનું કૅન્સર છે।
જઠરનું અસ્તર અધિચ્છદીય કોષોનું બનેલું હોવાથી, જઠરનું કૅન્સર સામાન્ય રીતે $\text{કાર્સિનોમા}$ (ખાસ કરીને એડેનોકાર્સિનોમા) હોય છે।

(B) ઍન્ટિકૅન્સર ડ્રગ્સ ઝડપથી વિભાજન પામતા કૅન્સરના કોષોને મારવા માટે બનાવવામાં આવે છે. જોકે,તે પસંદગીયુક્ત હોતી નથી અને તે ઝડપથી વિભાજન પામતા તંદુરસ્ત કોષોને પણ અસર કરે છે,જેમ કે વાળના મૂળના કોષો અને અસ્થિમજ્જાના કોષો.
$(ii)$ વાળ ખરવા (alopecia) કારણ કે વાળના મૂળના કોષોને નુકસાન થાય છે.
$(iii)$ શ્વેતકણોની સંખ્યામાં ઘટાડો (leukopenia) થાય છે કારણ કે અસ્થિમજ્જા,જે રુધિરના કોષોનું નિર્માણ કરે છે,તે પ્રભાવિત થાય છે.
$(iv)$ એનિમિયા પણ એક સામાન્ય આડઅસર છે કારણ કે અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણોનું ઉત્પાદન ઘટી જાય છે.
આમ,$(ii)$ અને $(iii)$ એ કીમોથેરાપીની મુખ્ય આડઅસરો છે.

(B) કાર્સિનોમા એ કેન્સરનો એક પ્રકાર છે જે ત્વચા અથવા અંગોના અસ્તર (જેમ કે યકૃત અથવા કિડની) બનાવતા કોષોમાં શરૂ થાય છે.
આ કોષો અધિચ્છદીય (epithelial) કોષો છે.
સાર્કોમા એ સંયોજક પેશીના અસાધ્ય ગાંઠો માટે વપરાતો શબ્દ છે.
તેથી,કાર્સિનોમા એ ચામડી અથવા શ્લેષ્મ ત્વચાની અસામાન્ય વૃદ્ધિ છે.

(A) સામાન્ય કોષોમાં $c-onc$ અથવા પ્રોટો-ઓન્કોજીન તરીકે ઓળખાતા જનીનો આવેલા હોય છે. આ જનીનો નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં હોય છે. ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં,જેમ કે ભૌતિક,રાસાયણિક અથવા જૈવિક કારકોની હાજરીમાં,આ પ્રોટો-ઓન્કોજીન સક્રિય થાય છે અને ઓન્કોજીનમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે કોષના ઓન્કોજેનિક રૂપાંતરણ તરફ દોરી જાય છે અને કૅન્સરનું કારણ બને છે.

(D) $Interferons$ (ઇન્ટરફેરોન) એ યજમાન કોષો દ્વારા વાયરસની હાજરીના પ્રતિભાવમાં મુક્ત થતા સિગ્નલિંગ પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે. તે એક પ્રકારના સાયટોકાઇન છે. $Interferons$ કુદરતી મારક કોષો (natural killer cells) અને મેક્રોફેજને સક્રિય કરીને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં મદદ કરે છે,જે કૅન્સરના કોષોનો નાશ કરી શકે છે. તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર ચોક્કસ પ્રકારના કૅન્સરની સારવાર માટે બાયોલોજિકલ રિસ્પોન્સ મોડિફાયર થેરાપીમાં થાય છે.

(A) લ્યુકેમિયા એ એક પ્રકારનું કૅન્સર છે જે રુધિર અને અસ્થિમજ્જાને અસર કરે છે.
તે શરીરમાં અસામાન્ય શ્વેત કણો (leukocytes) ના અનિયંત્રિત વધારા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ અસામાન્ય કોષો તંદુરસ્ત રુધિર કોષોની જગ્યા લઈ લે છે,તેથી તેને સામાન્ય રીતે રુધિરનું કૅન્સર કહેવામાં આવે છે.

(C) તમાકુના ધુમાડામાં વિવિધ રાસાયણિક કૅન્સરજન હોય છે,જેમ કે પોલીસાયક્લિક એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન અને નાઈટ્રોસેમાઈન્સ.
આ પદાર્થો શ્વસન માર્ગના કોષોના $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડે છે તેવું વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલું છે.
આ કૅન્સરજનના સતત સંપર્કને કારણે કોષોનું અનિયંત્રિત વિભાજન થાય છે,જે ફેફસાંના કૅન્સર તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,તમાકુનો ધુમાડો ફેફસાંના કૅન્સરનું મુખ્ય કારણ છે.

(A) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે ઇન્ટરફેરોન એ જૈવિક પ્રતિચાર મોડ્યુલેટર છે જે કૅન્સરના કોષો સામે લડવા માટે રોગપ્રતિકારક તંત્રને સક્રિય કરી શકે છે.
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે ઇન્ટરફેરોન એ વાઇરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા મુક્ત થતા પ્રોટીન છે જે બિન-સંક્રમિત કોષોને વાઇરસના ચેપથી બચાવે છે.
જોકે,ઇન્ટરફેરોન દ્વારા કૅન્સરની સારવાર કરવાની પદ્ધતિ (ઇમ્યુનોથેરાપી) એ વાઇરસના ચેપ સામે કોષોને સુરક્ષિત કરવાની પદ્ધતિથી અલગ છે.
તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) જે વાઇરસમાં વાયરલ ઑન્કોજીન્સ નામના જનીનો હોય છે,જે સામાન્ય કોષોને કૅન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે,તેમને ઑન્કોજેનિક વાઇરસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વાઇરસ એવું જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે જે સામાન્ય કોષચક્રમાં ખલેલ પહોંચાડે છે અને અનિયંત્રિત કોષ વિભાજનને પ્રેરે છે.

(D) કૅન્સરના નિદાનમાં વિવિધ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. બાયોપ્સી અને હિસ્ટોપેથોલોજીકલ અભ્યાસ એ સૌથી ચોક્કસ કસોટીઓ છે.
$2$. રેડિયોગ્રાફી ($X$-ray),$CT$ સ્કેન અને $MRI$ એ ઇમેજિંગ પદ્ધતિઓ છે.
$3$. લેબોરેટરી કસોટીઓમાં રુધિરમાં કૅન્સર-વિશિષ્ટ ઍન્ટિજન અથવા માર્કર્સની તપાસનો સમાવેશ થાય છે.
$4$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'કૅન્સર સ્પેસિફિક ઍન્ટિજન' એ લેબોરેટરી બ્લડ ટેસ્ટ છે જે ટ્યુમર માર્કર્સ શોધવા માટે વપરાય છે,જ્યારે પેપસ્મિયર,મેમોગ્રાફી અને બેરિયમ ટેસ્ટ એ સ્ક્રીનિંગ અથવા ઇમેજિંગ પ્રક્રિયાઓ છે.

(D) લ્યુકેમિયા એ એક પ્રકારનું કેન્સર છે જે રુધિર અને અસ્થિમજ્જાને અસર કરે છે. તે શ્વેત કણો (leukocytes) ના અનિયંત્રિત કોષવિભાજન દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. અસ્થિમજ્જા એ શ્વેત કણો સહિત રુધિર કોષોના ઉત્પાદન માટેનું પ્રાથમિક સ્થાન હોવાથી,લ્યુકેમિયાનો ઉદ્ભવ અસ્થિમજ્જામાં થાય છે.

(B) કોષીય ઓન્કોજીન્સ $(c-onc)$ અથવા પ્રોટો-ઓન્કોજીન્સ એ તમામ સામાન્ય કોષોમાં હાજર રહેલા સામાન્ય જનીનો છે.
જ્યારે આ જનીનો ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં (જેમ કે વિકૃતિઓ અથવા વાઇરલ ચેપ) સક્રિય થાય છે,ત્યારે તે કોષોના ઓન્કોજેનિક રૂપાંતરણ તરફ દોરી શકે છે,જેના પરિણામે કૅન્સર થાય છે.
તેથી,જ્યારે તે સક્રિય થાય છે ત્યારે તેને કૅન્સર માટે જવાબદાર ગણવામાં આવે છે.

(A) લ્યુકેમિયા એ રુધિર અથવા અસ્થિમજ્જાનું કૅન્સર છે,જે રુધિરમાં શ્વેતકણો $(WBCs)$ ની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારો થવાને કારણે થાય છે.
કાર્સિનોમા એ અધિચ્છદીય પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતું કૅન્સર છે.
સારકોમા એ સંયોજક પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતું કૅન્સર છે.
એનિમિયા એ રક્તકણો અથવા હિમોગ્લોબિનની ઉણપથી થતી સ્થિતિ છે,તે કૅન્સરનો પ્રકાર નથી.

(B) લ્યુકેમિયા એ રુધિર અથવા અસ્થિમજ્જાનું કૅન્સર છે,જેમાં શરીરમાં અપરિપક્વ શ્વેતકણો $(WBCs)$ ની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારો થાય છે.
સારકોમા એ મધ્યગર્ભસ્તરીય પેશીઓ (જેમ કે હાડકાં,કાસ્થિ,ચરબી,સ્નાયુ) માંથી ઉદ્ભવતું કૅન્સર છે.
કાર્સિનોમા એ ત્વચા અથવા આંતરિક અંગોના આવરણ બનાવતી પેશીઓમાં શરૂ થતું કૅન્સર છે.
ન્યુમોનિયા એ ફેફસાંના વાયુકોષ્ઠોમાં થતો ચેપ છે,તે કૅન્સરનો પ્રકાર નથી.

(C) કૅન્સરને તેના ઉદભવના પેશીના આધારે મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. કાર્સિનોમાસ (Carcinomas): આ અધિચ્છદીય પેશીઓમાંથી ઉદભવે છે (દા.ત.,ત્વચા,અંગોનું અસ્તર).
$2$. સાર્કોમાસ (Sarcomas): આ સંયોજક પેશીઓમાંથી ઉદભવે છે (દા.ત.,હાડકાં,કાસ્થિ,ચરબી,સ્નાયુ).
$3$. લ્યુકેમિયા અને લિમ્ફોમાસ (Leukemias and Lymphomas): આ રુધિર બનાવતી પેશીઓ અને રોગપ્રતિકારક તંત્રમાંથી ઉદભવે છે.
તેથી,કૅન્સરના મુખ્ય $3$ પ્રકાર છે.

(C) લ્યુકેમિયા એ રુધિર અને અસ્થિમજ્જાને અસર કરતું કૅન્સરનો એક પ્રકાર છે. તે અસામાન્ય શ્વેત રુધિર કોષોના અનિયંત્રિત ઉત્પાદન દ્વારા લાક્ષણિક છે. હીમોલાયસિસ એટલે રક્તકણોનો નાશ,હીમોફીલિયા એ આનુવંશિક રક્તસ્ત્રાવની વિકૃતિ છે,અને થેલેસેમિયા એ આનુવંશિક રુધિરની વિકૃતિ છે જેમાં શરીરમાં હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે અને રક્તકણોની સંખ્યા પણ ઓછી હોય છે.

(D) કાર્સિનોમા એ કૅન્સરનો એક પ્રકાર છે જે અધિચ્છદીય (epithelial) કોષોમાંથી વિકસે છે.
$A$,$B$,અને $C$ (સ્વાદુપિંડ,ફેફસાં અને સ્તનનું કૅન્સર) એ બધા કાર્સિનોમાના ઉદાહરણો છે કારણ કે તે અધિચ્છદીય પેશીઓમાં ઉદ્ભવે છે.
$D$ (લિંફોમા) એ લસિકા તંત્રનું કૅન્સર છે,જે લસિકાકણો (એક પ્રકારના શ્વેત રક્તકણો) માંથી ઉદ્ભવે છે અને તેને કાર્સિનોમા તરીકે નહીં,પરંતુ લિંફોમા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) બરોળનું કૅન્સર સામાન્ય રીતે લિમ્ફોમા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે બરોળ એ લસિકા અંગ છે. લિમ્ફોમા એવા કૅન્સર છે જે લસિકા તંત્રમાં,ખાસ કરીને લિમ્ફોસાઇટ્સમાં ઉદ્ભવે છે. બરોળ એ ગૌણ લસિકા અંગ હોવાથી,ત્યાં ઉદ્ભવતી ગાંઠો સામાન્ય રીતે લિમ્ફોમા હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાં 'લિમ્ફોમા' નો ઉલ્લેખ નથી,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) સામાન્ય કોષોનું કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં રૂપાંતરણ 'કાર્સિનોજેનેસિસ' તરીકે ઓળખાય છે. આ પ્રક્રિયા વિવિધ કારકો દ્વારા પ્રેરિત થાય છે:
$1$. ભૌતિક કારકો: $X$-કિરણો અને ગામા કિરણો (આયોનાઇઝિંગ રેડિયેશન) તથા $UV$ કિરણો (નોન-આયોનાઇઝિંગ રેડિયેશન) $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડીને કેન્સર પ્રેરે છે.
$2$. રાસાયણિક કારકો: તમાકુના ધુમાડામાં રહેલા કાર્સિનોજેન્સ ફેફસાના કેન્સર માટે જવાબદાર છે.
$3$. જૈવિક કારકો: ઓન્કોજેનિક વાયરસમાં વાયરલ ઓન્કોજીન્સ હોય છે જે સામાન્ય કોષોને કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં ફેરવી શકે છે.
આમ,ભૌતિક,રાસાયણિક અને જૈવિક ત્રણેય પ્રકારના કારકો કેન્સર માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) પેપસ્મિયર (Papanicolaou test) એ ગ્રીવા (cervix) માં રહેલા સંભવિત પૂર્વ-કૅન્સર અને કૅન્સરગ્રસ્ત કોષોને શોધવા માટેની એક તપાસ પદ્ધતિ છે. તે લેબોરેટરી નિદાન પદ્ધતિની શ્રેણીમાં આવે છે,કારણ કે તેમાં ગ્રીવામાંથી એકત્રિત કરેલા કોષોનું સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર દ્વારા નિરીક્ષણ કરીને અસાધારણતા ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,તે લેબોરેટરી નિદાન પદ્ધતિનો એક પ્રકાર છે.

(A) શરીરના આંતરિક અંગોના કૅન્સરની તપાસ માટે રેડિયોગ્રાફી $(X-ray)$,$CT$ $(Computed Tomography)$ અને $MRI$ $(Magnetic Resonance Imaging)$ જેવી તકનીકો ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
$CT$ સ્કેન પદાર્થના આંતરિક ભાગની ત્રિ-પરિમાણીય છબી બનાવવા માટે $X-rays$ નો ઉપયોગ કરે છે.
$MRI$ જીવંત પેશીઓમાં પેથોલોજીકલ અને ફિઝિયોલોજીકલ ફેરફારોને સચોટ રીતે શોધવા માટે શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રો અને બિન-આયનીકરણ વિકિરણોનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,આંતરિક અંગોના કૅન્સરની તપાસ માટે $MRI$ એક પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ છે.

(B) કૅન્સર એ બિન-ચેપી રોગ છે જે કોષોના અનિયંત્રિત વિભાજનને કારણે થાય છે.
વિકલ્પ $A$ સાચું છે કારણ કે મેટાસ્ટેસિસમાં કૅન્સરના કોષો રુધિર અથવા લસિકા દ્વારા શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાય છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટું છે કારણ કે કૅન્સર એ બિન-ચેપી રોગ છે; તે સંપર્ક અથવા રોગકારકો દ્વારા એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતો નથી.
વિકલ્પ $C$ સાચું છે કારણ કે ગાંઠ (નિયોપ્લાઝમ) એ કોષોનો સમૂહ છે જે ઘણીવાર સંયોજક પેશીથી ઘેરાયેલો હોય છે.
વિકલ્પ $D$ સાચું છે કારણ કે કૅન્સરનું મુખ્ય લક્ષણ 'કોન્ટેક્ટ ઇન્હિબિશન' (સંપર્ક અવરોધ) ગુમાવવું છે,જેના પરિણામે અનિયંત્રિત કોષવિભાજન થાય છે.

(B) $UV$-કિરણો જેવા બિન-આયનીકરણ કરતા વિકિરણો પિરિમિડિન ડાયમર્સ બનાવીને $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડે છે,જે ઉત્પરિવર્તન (mutations) તરફ દોરી જાય છે. આ ઉત્પરિવર્તનો સામાન્ય કોષ ચક્રના નિયંત્રણને ખોરવી શકે છે,જે સામાન્ય કોષોને નિયોપ્લાસ્ટિક (કેન્સરગ્રસ્ત) કોષોમાં ફેરવી શકે છે. તેનાથી વિપરીત,$X$-કિરણો,$\gamma$-કિરણો અને $\alpha$-કિરણો એ આયનીકરણ કરતા વિકિરણો છે.

(C) કૅન્સર એ કોષવિભાજનની અનિયંત્રિત પ્રક્રિયા છે,જે ગાંઠ (tumor) ના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
ઓન્કોજેનિક વાઇરસ મનુષ્યો અને પ્રાણીઓમાં કૅન્સર પ્રેરે છે તે જાણીતું છે.
કૅન્સર પ્રેરે તેવા કારકોને કૅન્સરજન (જેમ કે રસાયણો,વિકિરણો,વાઇરસ) કહેવામાં આવે છે.
જોકે,કૅન્સરને 'અસાધ્ય રોગ' ગણવો તે ખોટું છે.
આધુનિક તબીબી પદ્ધતિઓ જેવી કે શસ્ત્રક્રિયા,કીમોથેરાપી,રેડિયેશન થેરાપી અને ઇમ્યુનોથેરાપી દ્વારા ઘણા પ્રકારના કૅન્સરની સારવાર શક્ય છે અને તે મટી શકે છે,ખાસ કરીને જો તેનું નિદાન પ્રારંભિક તબક્કે કરવામાં આવે.

(C) લ્યુકેમિયા એ એક પ્રકારનું કૅન્સર છે જે અસ્થિમજ્જા (bone marrow) માં ઉદ્ભવે છે,જે રુધિર કોષોના ઉત્પાદનનું સ્થાન છે. તે રુધિરમાં શ્વેત રુધિર કણો $(WBCs)$ ની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારા દ્વારા લાક્ષણિક છે.
$1$. કાર્સિનોમા એ અધિચ્છદીય પેશીઓના કૅન્સરને દર્શાવે છે.
$2$. સારકોમા એ સંયોજક પેશીઓના કૅન્સરને દર્શાવે છે.
$3$. લ્યુકેમિયા એ રુધિર બનાવતી પેશીઓનું કૅન્સર છે.
$4$. મેલેનોમા એ ત્વચામાં રહેલા મેલેનોસાઇટ્સનું કૅન્સર છે.

સંયોજક પેશીથી ઘેરાયેલી અને શરીરના કોઈ એક જ સ્થાન પર મર્યાદિત રહેતી ગાંઠને $\text{સૌમ્ય}$ $\text{ગાંઠ}$ ($Benign$ $tumor$) કહેવામાં આવે છે।
$\text{સૌમ્ય}$ ગાંઠો શરીરના અન્ય ભાગોમાં ફેલાતી નથી (તેમાં મેટાસ્ટેસિસની પ્રક્રિયા જોવા મળતી નથી)।
તેની વિરુદ્ધમાં, $\text{અસાધ્ય}$ $\text{ગાંઠ}$ ($Malignant$ $tumor$) આસપાસની પેશીઓમાં આક્રમણ કરવાની અને રુધિર કે લસિકા તંત્ર દ્વારા શરીરના દૂરના ભાગોમાં ફેલાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જેને $\text{મેટાસ્ટેસિસ}$ ($metastasis$) કહેવાય છે।

(A) સાચો જવાબ $A$ (એનિમિયા) છે.
$\text{સારકોમા}$, $\text{લ્યુકેમિયા}$ અને $\text{કાર્સિનોમા}$ એ તમામ $\text{કેન્સર}$ (અસાધ્ય ગાંઠ) ના પ્રકારો છે.
$\text{સારકોમા}$ એ સંયોજક પેશીનું કેન્સર છે.
$\text{લ્યુકેમિયા}$ એ રુધિર બનાવતી પેશીઓનું કેન્સર છે.
$\text{કાર્સિનોમા}$ એ અધિચ્છદીય પેશીનું કેન્સર છે.
$\text{એનિમિયા}$ એ રુધિરમાં રક્તકણો અથવા હિમોગ્લોબિનની ઉણપ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતી સ્થિતિ છે, જે કેન્સરનો પ્રકાર નથી.

(B) મેટાસ્ટેસિસ એ મેલિગ્નન્ટ (અસાધ્ય) ગાંઠોનું મુખ્ય લક્ષણ છે. આ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કેન્સરના કોષો મૂળ (પ્રાથમિક) ગાંઠમાંથી છૂટા પડે છે,રુધિર અથવા લસિકા તંત્ર દ્વારા મુસાફરી કરે છે અને શરીરના અન્ય ભાગોમાં નવી ગાંઠો (મેટાસ્ટેટિક ગાંઠો) બનાવે છે. આ ગુણધર્મ મેલિગ્નન્ટ ગાંઠોને બિનાઈન (સાધ્ય) ગાંઠોથી અલગ પાડે છે.