Economic Botany Questions in Gujarati

(A) $Cannabis \text{ } sativa$ (હેમ્પ) એ રેસા આપતી જાણીતી વનસ્પતિ છે.
તે $Cannabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
આ વનસ્પતિના પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવતા રેસાનો ઉપયોગ દોરડા, કાપડ અને કાગળ બનાવવામાં થાય છે.
$Cicer \text{ } arietinum$ એ ચણા (કઠોળ પાક) છે અને $Triticum \text{ } vulgare$ એ ઘઉં (ધાન્ય પાક) છે.

(A) $G. hirsutum$ અને $G. barbadense$ એ કપાસની ટેટ્રાપ્લોઇડ જાતિઓ છે,જેને સામાન્ય રીતે ન્યુ વર્લ્ડ કોટન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ અમેરિકામાં ઉદ્ભવ્યા હતા અને તેમના ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા રેસા માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે.

(D) ભારતમાં કોયર ઉદ્યોગ મુખ્યત્વે $Kerala$ રાજ્યમાં કેન્દ્રિત છે.
આનું મુખ્ય કારણ નાળિયેરના છોતરાંની વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધતા છે,જે કોયર ઉત્પાદન માટેનો કાચો માલ છે,કારણ કે $Kerala$ ભારતનું સૌથી મોટું નાળિયેર ઉત્પાદક રાજ્ય છે.
ત્યાંનું દરિયાકાંઠાનું વાતાવરણ અને ખાડીઓની હાજરી નાળિયેરના છોતરાંના સડવાની પ્રક્રિયા (retting) માટે અનુકૂળ છે,જે કોયરના રેસા કાઢવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(C) મનિલા હેમ્પ,જેને અબાકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ફિલિપાઈન્સની વતની કેળાની એક પ્રજાતિ છે. તેનું વનસ્પતિશાસ્ત્રીય નામ $Musa \text{ } textilis$ છે. તે વ્યાપારી રીતે મહત્વનો રેસા આપતો પાક છે.

(B) કપાસના રેસા એ એકકોષીય વાળ છે જે કપાસના છોડ $(Gossypium)$ ના બીજના આવરણના અધિસ્તરમાંથી ઉદ્ભવે છે.
આ રેસા કાપડ ઉદ્યોગમાં ખૂબ જ વ્યાપારી મહત્વ ધરાવે છે.
ફ્લેક્સ,હેમ્પ અને કોયર એ બાસ્ટ ફાઇબર અથવા સ્ક્લેરેનકાઇમેટસ રેસા છે જે ફ્લોએમ અથવા અન્ય પેશીઓમાંથી મેળવવામાં આવે છે,અધિસ્તરમાંથી નહીં.

(D) $Malvaceae$ કુળમાં ઘણી આર્થિક મહત્વ ધરાવતી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. $Gossypium$ $hirsutum$ (કપાસ) એ રૂના રેસાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
$2$. $Hibiscus$ $cannabinus$ (અંબારી) નો ઉપયોગ કાગળ અને દોરડા બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. $Abelmoschus$ $esculentus$ (ભીંડા) એ વ્યાપકપણે ખવાતી શાકભાજી છે.
આ તમામ વનસ્પતિઓ $Malvaceae$ કુળની છે અને આર્થિક રીતે મહત્વની હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. કપાસ એ ભારતમાં સૌથી વધુ ખેતી થતો રેસાવાળો પાક છે. ભારત વિશ્વમાં કપાસના સૌથી મોટા ઉત્પાદકોમાંનું એક છે,જે વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે. તે મુખ્યત્વે ગુજરાત,મહારાષ્ટ્ર,પંજાબ અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોમાં ઉગાડવામાં આવે છે,જે તેના વિકાસ માટે જરૂરી કાળી જમીન અને અનુકૂળ આબોહવા પૂરી પાડે છે.

(D) જૂટના રેસા એ લિગ્નોસેલ્યુલોઝિક રેસા છે.
લિગ્નિન એ એક જટિલ કાર્બનિક પોલિમર છે જે માળખાકીય આધાર અને સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા થતા વિઘટન સામે પ્રતિકાર પૂરો પાડે છે.
જૂટના રેસામાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં લિગ્નિન હોય છે.
ભેજવાળી પરિસ્થિતિમાં જૂટના બગડવાની (સડવાની) સંવેદનશીલતા તેના રાસાયણિક બંધારણ પર આધાર રાખે છે.
ખાસ કરીને,લિગ્નિનનું ઓછું પ્રમાણ રેસાને સૂક્ષ્મજીવોના હુમલા માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે,કારણ કે લિગ્નિન સેલ્યુલોઝના ઉત્સેચકીય વિઘટન સામે રક્ષણાત્મક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $Cocos\, nucifera$ (નાળિયેર) એક એવી વનસ્પતિ છે જે તેલ અને રેસા બંને આપે છે.
$1$. તેલ: નાળિયેરનું તેલ તેના ભ્રૂણપોષ (કોપરા) માંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ રસોઈ,વાળની માવજત અને ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે થાય છે.
$2$. રેસા: કોયર (કાથી) નામના રેસા નાળિયેરના ફળના બાહ્ય આવરણ (મધ્ય ફલાવરણ) માંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ દોરડા,સાદડી અને બ્રશ બનાવવા માટે થાય છે.

(C) તંતુઓ એ દ્રઢોતક (Sclerenchyma) કોષોનો એક પ્રકાર છે. તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ લાંબા,સાંકડા અને જાડી,લિગ્નિનયુક્ત કોષદીવાલ ધરાવે છે. સામાન્ય રીતે તેમની પોલાણ (lumen) ખૂબ નાની હોય છે અને તેમના છેડા અણીદાર હોય છે,જે વનસ્પતિને યાંત્રિક આધાર અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.

(D) જૂટના રેસા $Corchorus$ $capsularis$ અને $Corchorus$ $olitorius$ વનસ્પતિના પ્રકાંડના દ્વિતીયક અન્નવાહક (secondary phloem) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ રેસાઓને વ્યાપારી રીતે બાસ્ટ રેસા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રકાંડના અન્નવાહક પેશીમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) તેલ એ જટિલ રાસાયણિક સંયોજનો છે. ફેટી ઓઈલ (લિપિડ્સ) મુખ્યત્વે ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ (ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડના એસ્ટર્સ) છે,જ્યારે એસેન્શિયલ ઓઈલ એ બાષ્પશીલ સંયોજનોનું જટિલ મિશ્રણ છે,જેમાં ટર્પેન્સનો સમાવેશ થાય છે,જે હાઇડ્રોકાર્બન છે. આ બંને શ્રેણીઓમાં હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલાઓ અથવા બંધારણો હોવાથી,તેમને વ્યાપક રાસાયણિક સંદર્ભમાં હાઇડ્રોકાર્બન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) . ખસનું તેલ ($Vetiveria\ zizanioides$,કુળ $Gramineae$) મૂળ અને પ્રકાંડમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ફળોના રસ,આઈસ્ક્રીમ અને વિવિધ પીણાં તૈયાર કરવા અને તેમાં સુગંધ ઉમેરવા માટે થાય છે.

(A) કપૂર ($Cinnamomum$ $camphora$) એ $Lauraceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
તે મુખ્યત્વે તેના લાકડામાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ અત્તર અને દવાઓ બનાવવામાં થાય છે.

(B) ફિક્સ્ડ ઓઈલને ફેટી ઓઈલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ તેલ અબાષ્પશીલ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે હવામાં ખુલ્લા રાખવાથી બાષ્પીભવન પામતા નથી.
તેની સરખામણીમાં,એસેન્શિયલ ઓઈલ બાષ્પશીલ હોય છે અને ઓરડાના તાપમાને સરળતાથી બાષ્પીભવન પામે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $(b)$ છે.

(D) અળસીનું તેલ,ટુંગ તેલ અને સોયાબીનનું તેલ,આ ત્રણેયને 'ડ્રાઈંગ ઓઈલ' (સૂકવનારા તેલ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ તેલોમાં બહુઅસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે તેમને હવાના સંપર્કમાં આવતા ઓક્સિડેટીવ પોલિમરાઈઝેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવા દે છે.
આ ગુણધર્મને કારણે તે રંગો,વાર્નિશ અને પ્રિન્ટિંગ શાહી બનાવવા માટે આદર્શ છે,કારણ કે તે સુકાઈ ગયા પછી એક મજબૂત અને રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે.

(C) હેમ્પ ઓઈલ હેમ્પના છોડ $(Cannabis \text{ } sativa)$ ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેલ કાઢવા માટે બીજને કોલ્ડ-પ્રેસ કરવામાં આવે છે, જે ઓમેગા-$3$ અને ઓમેગા-$6$ જેવા આવશ્યક ફેટી એસિડ્સથી ભરપૂર હોય છે.
છોડના અન્ય ભાગોથી વિપરીત, બીજમાં $THC$ જેવા કેનાબીનોઈડ્સનું પ્રમાણ નહિવત હોય છે.

(B) એરંડાનું તેલ ($Ricinus\, communis$; કુળ-$Euphorbiaceae$) રેચક તરીકે વપરાય છે.
તે પાચનતંત્ર માટે ઉત્તમ લુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને તે ખાવાલાયક નથી.

(A) $Ricinus$ $communis$ (એરંડા) ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવતા તેલમાં 'રિસિન' નામનું અત્યંત ઝેરી પ્રોટીન હોય છે.
તે ચોક્કસ માત્રામાં લેવામાં આવે ત્યારે શક્તિશાળી રેચક (purgative) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$Arachis$ $hypogea$ (મગફળી) એ ખાદ્ય તેલ છે અને $Jatropha$ $curcus$ મુખ્યત્વે બાયોડીઝલ ઉત્પાદન માટે વપરાય છે,જ્યારે $Ricinus$ $communis$ એ ઝેરી રેચક તેલનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) $Olea$ $europaea$ (ઓલિવ) ના ફળના ગરમાંથી વ્યાપારી ધોરણે ઓલિવ તેલ મેળવવામાં આવે છે.
$Arachis$ $hypogaea$ (મગફળી) માં તેના બીજમાંથી તેલ મેળવવામાં આવે છે.
$Ricinus$ $communis$ (એરંડા) માં તેના ભ્રૂણપોષ (બીજ) માંથી તેલ મેળવવામાં આવે છે.
$Linum$ $usitatissimum$ (અળસી) માં તેના બીજમાંથી તેલ મેળવવામાં આવે છે.

(B) $Madhuca\,indica$ (મહુડો),જે $Sapotaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે,તેનું તેલ સાબુ અને ડિટર્જન્ટ બનાવવામાં મોટા પાયે વપરાય છે.
ઘણા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં,તેના બીજમાંથી કાઢવામાં આવતા તેલનો ઉપયોગ રસોઈ અને દીવા પ્રગટાવવા માટે પણ થાય છે.

(D) ફેટી ઓઈલને ફિક્સ્ડ ઓઈલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે હવામાં બાષ્પીભવન પામતા નથી.
હવાના સંપર્કમાં આવતા ઓક્સિજનને શોષવાની અને પાતળું પડ બનાવવાની તેમની ક્ષમતાના આધારે,ફેટી ઓઈલને $3$ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ડ્રાઈંગ ઓઈલ (દા.ત.,અળસીનું તેલ)
$2$. સેમી-ડ્રાઈંગ ઓઈલ (દા.ત.,કપાસના બીજનું તેલ)
$3$. નોન-ડ્રાઈંગ ઓઈલ (દા.ત.,એરંડાનું તેલ,મગફળીનું તેલ).
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) પીપરમિન્ટનું તેલ એ $Mentha \, piperita$ (કુળ $Labiatae$) વનસ્પતિના પાંદડામાંથી મેળવવામાં આવતું આવશ્યક તેલ છે. ઓરડાના તાપમાને,પીપરમિન્ટનું તેલ પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Arachis \text{ } hypogaea$ એ મગફળીનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
વનસ્પતિ ઘી વનસ્પતિ તેલના હાઇડ્રોજનેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
મગફળીનું તેલ $Arachis \text{ } hypogaea$ ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે, અને આ તેલનું હાઇડ્રોજનેશન કરીને વનસ્પતિ ઘી બનાવવામાં આવે છે.
તેથી, બીજનું તેલ આ પ્રક્રિયામાં વપરાતો સાચો ઘટક છે.

(A) $Mentha \ piperita$,જેને સામાન્ય રીતે પેપરમિન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Lamiaceae$ (જેને અગાઉ $Labiatae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું) કુળમાં આવે છે.
આ કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ ચોરસ પ્રકાંડ અને સામસામે ગોઠવાયેલા પર્ણો છે,અને તેમાં ઘણી સુગંધિત વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(B) અષ્ઠિલ (drupe) એ એક પ્રકારનું ફળ છે જેમાં બહારનો માંસલ ભાગ એક સખત કવચ (ગોટલી) ને ઘેરે છે,જેની અંદર બીજ હોય છે.
$Cocos \ nucifera$ (નાળિયેર) એ એક જાણીતું અષ્ઠિલ ફળ છે જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં તેલીય ભ્રૂણપોષ હોય છે,જેનો ઉપયોગ તેલ કાઢવા માટે થાય છે.
તેની સરખામણીમાં,કેરી $(Mangifera \ indica)$ માં ભ્રૂણપોષ વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા વપરાઈ જાય છે,અને તેનું બીજ નાળિયેરની જેમ તેલના ઉત્પાદન માટે મુખ્યત્વે જાણીતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $Cocos \ nucifera$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(c)$ છે. તલ ($Sesamum \, indicum$; કુળ: $Pedaliaceae$) નું તેલ તેના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ રસોઈમાં થાય છે અને પરંપરાગત રીતે તે માનસિક નબળાઈ દૂર કરવા અને યાદશક્તિ વધારવા માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.

(A) $Ricinus \ communis$ (એરંડા) ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવતું એરંડાનું તેલ ચામડાની વસ્તુઓ માટે લુબ્રિકન્ટ તરીકે વ્યાપકપણે વપરાય છે.
તે ઉત્તમ લુબ્રિકેટિંગ ગુણધર્મો ધરાવે છે અને ચામડાની નરમાશ અને લવચીકતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,એરંડાનું તેલ (Castor seed oil) સાચો જવાબ છે.

(D) નોન-ડ્રાયિંગ તેલ એવા તેલ છે જે હવાના સંપર્કમાં આવતા સખત કે સૂકા પડ બનાવતા નથી.
આ તેલ સામાન્ય તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં જ રહે છે.
ઓલિવ તેલ,મગફળીનું તેલ અને એરંડાનું તેલ એ બધા નોન-ડ્રાયિંગ તેલના ઉદાહરણો છે.
તેમાં ઓલિક એસિડનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે તેમને ઓક્સિજનના સંપર્કમાં આવવાથી સુકાતા કે ઘટ્ટ થતા અટકાવે છે.

(D) અર્ધ-સૂકું તેલ એ વનસ્પતિ તેલ છે જેનો આયોડિન આંક $100$ થી $130$ ની વચ્ચે હોય છે.
આ તેલ જ્યારે હવામાં ખુલ્લા રાખવામાં આવે ત્યારે ધીમે ધીમે $O_2$ નું શોષણ કરે છે અને સપાટી પર એક નરમ,ચીકણું પડ બનાવે છે.
કપાસિયાનું તેલ,મકાઈનું તેલ અને તલનું તેલ આ ત્રણેય અર્ધ-સૂકા તેલની શ્રેણીમાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $(d)$ ઉપરોક્ત તમામ છે.

(C) અળસીનું તેલ મુખ્યત્વે રંગો (paints) અને વાર્નિશના ઉત્પાદનમાં વપરાય છે. તે અત્યાર સુધીનું સૌથી મહત્વનું ડ્રાયિંગ ઓઈલ છે કારણ કે તેમાં લિનોલેનિક એસિડ જેવા બહુઅસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને એક સખત,રક્ષણાત્મક પડ બનાવે છે.

(B) કપાસ ($Gossypium$ $herbaceum$) માં, તેલ સહિતનો ખોરાકનો સંગ્રહ ભ્રૂણના $\text{બીજપત્રો}$ $(cotyledons)$ માં થાય છે.
એરંડા ($Ricinus$ $communis$) માં, બીજ ભ્રૂણપોષી $(albuminous)$ હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તેલ સહિતનો ખોરાકનો સંગ્રહ $\text{ભ્રૂણપોષ}$ $(endosperm)$ માં થાય છે.

(C) $Glycine \ max$ (સોયાબીન) એ કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિ છે જે તેના બીજ માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે.
તે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા વનસ્પતિ પ્રોટીન અને ખાદ્ય વનસ્પતિ તેલ બંનેનો ઉત્તમ સ્ત્રોત છે.
તેથી,તેને તેલીબિયાં પાક તેમજ કઠોળ પાક તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(D) $Arachis$ $hypogaea$ (મગફળી) ના બીજ પોષણનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે.
તે પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ છે અને તેમાં નિકોટિનિક એસિડ (નિયાસિન) હોય છે.
તે ચરબી અને લેસીથિનનો પણ સારો સ્ત્રોત છે.
વધુમાં, તેમાં વિટામિન $B_1$ (થાયમિન), $B_2$ (રાઈબોફ્લેવિન), $B_6$ (પાયરિડોક્સિન) અને $E$ (ટોકોફેરોલ) સહિતના વિવિધ વિટામિન્સ હોય છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) $Arachis$ $hypogaea$ એ મગફળીના છોડનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે.
આ બીજના બીજપત્રોમાંથી કાઢવામાં આવતા તેલને મગફળીનું તેલ કહેવામાં આવે છે.
મગફળીનું તેલ એ બિન-બાષ્પશીલ (non-essential) તેલ તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે કારણ કે તે સરળતાથી બાષ્પીભવન પામતું નથી.
વધુમાં,તેને બિન-સૂકવનારું (non-drying) તેલ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે હવામાં ખુલ્લું રાખવાથી અળસીના તેલની જેમ સખત કે સૂકી ફિલ્મ બનાવતું નથી.
તેથી,તે એક બિન-બાષ્પશીલ બિન-સૂકવનારું તેલ છે.

(A) $Madhuca \ indica$ (જેને સામાન્ય રીતે $Mahua$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) તે $Sapotaceae$ કુળમાં આવે છે.
આ વનસ્પતિ આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેના બીજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ સાબુ અને ડિટર્જન્ટ ઉદ્યોગમાં મોટા પાયે થાય છે.

(A) ચોખાનું કૂંડું એ ચોખાના દાણાનું બહારનું પડ છે જે મિલિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન દૂર કરવામાં આવે છે.
તે $15-20\%$ ખાદ્ય તેલનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે,જેને રાઈસ બ્રાન ઓઈલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે કૂંડાના પડમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,ચોખાના કૂંડાનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે તેલ મેળવવા માટે થાય છે.

(C) $Ricinus \text{ } communis$ (એરંડા) એ એક બહુવર્ષાયુ ક્ષુપ અથવા નાનું વૃક્ષ છે જે દક્ષિણ ભારતમાં તેના તેલયુક્ત બીજ માટે વ્યાપકપણે ઉગાડવામાં આવે છે.
$Arachis \text{ } hypogaea$ (મગફળી) એ એક છોડ છે, વૃક્ષ નથી।
$Brassica \text{ } campestris$ (રાય) એ એક વર્ષાયુ છોડ છે।
$Gossypium \text{ } herbaceum$ (કપાસ) મુખ્યત્વે રેસા માટે ઉગાડવામાં આવે છે, તેલીબિયાં આપતા વૃક્ષ તરીકે નહીં।

(A) તેલીબિયાંનો પાક એટલે એવી વનસ્પતિ કે જે મુખ્યત્વે તેના બીજમાં રહેલા તેલ માટે ઉગાડવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Sunflower$ ($Helianthus$ $annuus$) એ એક મુખ્ય તેલીબિયાંનો પાક છે, કારણ કે તેના બીજ વનસ્પતિ તેલથી સમૃદ્ધ હોય છે।
ગુલાબ, ગલગોટો અને ગુલદાવદી મુખ્યત્વે સુશોભન માટેના ફૂલો તરીકે ઉગાડવામાં આવે છે।

(D) આવશ્યક તેલ એ બાષ્પશીલ પદાર્થો છે જે હવાના સંપર્કમાં આવતા બાષ્પીભવન પામે છે અને સુગંધ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે ગુલાબ, ચંદન, લવિંગ અને નીલગિરીનું તેલ.
મગફળીનું તેલ એ એક સ્થિર તેલ (ફેટી ઓઈલ) છે જે $Arachis$ $hypogaea$ ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તે આવશ્યક તેલની જેમ બાષ્પીભવન પામતું નથી અને તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રસોઈ અને ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે થાય છે. તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) સૂર્યમુખી $(Helianthus \ annuus)$ એ એક મહત્વપૂર્ણ તેલીબિયાં પાક છે.
તેના બીજ ખાદ્ય વનસ્પતિ તેલથી સમૃદ્ધ હોય છે,જે કાઢીને રસોઈ અને ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે વપરાય છે.
તેથી,તે મુખ્યત્વે તેલના ઉત્પાદન માટે ઉગાડવામાં આવે છે.

(C) $Cruciferae$ (જેને $Brassicaceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળ ઘણી મહત્વપૂર્ણ તેલ આપતી વનસ્પતિઓ માટે જાણીતું છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Brassica$ $juncea$ (રાય),$Brassica$ $campestris$ (સરસવ),અને $Eruca$ $sativa$ (તારામીરા) જે ખાદ્ય વનસ્પતિ તેલના મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
જોકે અન્ય કુળોમાં પણ કેટલીક તેલ આપતી વનસ્પતિઓ હોઈ શકે છે,પરંતુ $Cruciferae$ કુળ આવી આર્થિક રીતે મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિઓની વધુ વિવિધતા માટે જાણીતું છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે. તલ અથવા જીંજલી તેલ $Sesamum\, indicum$ (કુળ $Pedaliaceae$) ના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ બીજમાં આશરે $50\%$ તેલ હોય છે.
આ તેલનો ઉપયોગ રસોઈ બનાવવા અને સાબુના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) $Ricinus\,\,communis$,જેને સામાન્ય રીતે એરંડા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે વનસ્પતિ છે જેના બીજમાંથી એરંડાનું તેલ મેળવવામાં આવે છે.
તે $Euphorbiaceae$ કુળનો સભ્ય છે.
એરંડાના તેલનો ઉપયોગ રેચક (cathartic) તરીકે,મશીનોમાં લુબ્રિકન્ટ તરીકે અને ઐતિહાસિક રીતે પ્રકાશ મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે.

(A) $Carthamus$ $tinctorius$, જે સામાન્ય રીતે કુસુમ (safflower) તરીકે ઓળખાય છે, તે તેલ આપતી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે।
તેના બીજ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા વનસ્પતિ તેલથી સમૃદ્ધ હોય છે, જેનો ઉપયોગ રસોઈ અને ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે વ્યાપકપણે થાય છે।
જ્યારે $Cicer$ $arietinum$ (ચણા) અને $Lens$ $esculenta$ (મસૂર) એ કઠોળ છે, અને $Eleusine$ $coracana$ (નાગલી/રાગી) એ ધાન્ય પાક છે।

(B) લેમન ગ્રાસ તેલ મુખ્યત્વે $Cymbopogon$ $citratus$ વનસ્પતિના પાંદડા અને દાંડીમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેમાં રહેલા ઉચ્ચ સાઇટ્રલ (citral) તત્વને કારણે તેનો ઉપયોગ એરોમાથેરાપી,સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને કુદરતી જંતુનાશક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) મગફળી,જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Arachis\, hypogaea$ છે,તે $Fabaceae$ (અગાઉ $Papilionaceae$) કુળની કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિ છે.
તેના ખાદ્ય બીજમાંથી વનસ્પતિ તેલ મેળવવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ રસોઈ અને માર્જરિન બનાવવા માટે થાય છે.

(C) સીંગતેલ મગફળીના છોડના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે, જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Arachis \text{ } hypogaea$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Lathyrus \text{ } odoratus$ એ સ્વીટ પી (ગંધવાળો વટાણો) છે.
$Pisum \text{ } sativum$ એ ગાર્ડન પી (વટાણા) છે.
$Glycine \text{ } max$ એ સોયાબીન છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) લવિંગ $(Syzygium\, aromaticum)$ એ $Myrtaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
લવિંગનું તેલ છોડની સૂકવેલી ફૂલની કળીઓમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેના એન્ટિસેપ્ટિક અને પીડાનાશક ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ અત્તર,સુગંધિત પદાર્થો અને દવાઓમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) પામ ઓઈલ એ વનસ્પતિ તેલ છે જે પામ ઓઈલના ફળના મધ્ય ફલાવરણ (લાલ રંગનો ગર) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
વ્યાવસાયિક પામ ઓઈલના ઉત્પાદન માટે મુખ્યત્વે $Elaeis \ guineensis$ પ્રજાતિનો ઉપયોગ થાય છે.
$Glycine$ એ સોયાબીનનું પ્રજાતિ નામ છે,$Gossypium$ એ કપાસ માટે વપરાય છે,અને $Olea$ એ ઓલિવ (જૈતૂન) માટે વપરાય છે.