Gujarati

Motion Under Gravity Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Motion in Straight Line · Motion Under Gravity

334+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 334 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
એક પદાર્થ $h = 200\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી પડે છે (નવી દિલ્હીમાં). મુસાફરીના $t = 0$ થી $t = 6\,s$ દરમિયાન દરેક $2\,s$ ના અંતરાલમાં કાપેલા અંતરનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1:4:9$
B
$1:2:4$
C
$1:3:5$
D
$1:2:3$

Solution

(C) ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ સ્થિર સ્થિતિમાંથી પડતા પદાર્થ માટે,$t$ સમયમાં કાપેલું અંતર $S = \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t=0$ થી શરૂ થતા સમાન સમયના અંતરાલ $\Delta t$ માં કાપેલું અંતર એકી સંખ્યાઓના ગુણોત્તરમાં હોય છે.
ધારો કે સમયનો અંતરાલ $\Delta t = 2\,s$ છે.
પ્રથમ $2\,s$ માં અંતર ($t=0$ થી $t=2$): $S_1 = \frac{1}{2}g(2)^2 = 2g$.
બીજા $2\,s$ માં અંતર ($t=2$ થી $t=4$): $S_2 = \frac{1}{2}g(4)^2 - \frac{1}{2}g(2)^2 = 8g - 2g = 6g$.
ત્રીજા $2\,s$ માં અંતર ($t=4$ થી $t=6$): $S_3 = \frac{1}{2}g(6)^2 - \frac{1}{2}g(4)^2 = 18g - 8g = 10g$.
તેથી ગુણોત્તર $S_1 : S_2 : S_3 = 2g : 6g : 10g = 1 : 3 : 5$ છે.
52
DifficultMCQ
$400 \ m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી એક વ્યક્તિ દડાને નીચે ફેંકે છે. તે જ સમયે,ટાવરના પાયાથી બીજો દડો $50 \ m/s$ ના વેગથી ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. તો તેઓ ટાવરના પાયાથી કેટલી ઊંચાઈએ મળશે ($m$ માં)?
A
$100$
B
$320$
C
$80$
D
$240$

Solution

(C) ધારો કે બંને દડા $t$ સમય પછી $P$ બિંદુએ મળે છે.
ટોચ પરથી નીચે ફેંકવામાં આવેલા દડા $A$ દ્વારા કાપેલું અંતર $h_1 = \frac{1}{2}gt^2$ છે.
પાયાથી ઉપર ફેંકવામાં આવેલા દડા $B$ દ્વારા કાપેલું અંતર $h_2 = ut - \frac{1}{2}gt^2$ છે,જ્યાં $u = 50 \ m/s$ છે.
ટાવરની કુલ ઊંચાઈ $h_1 + h_2 = 400 \ m$ છે.
સમીકરણો મૂકતા: $\frac{1}{2}gt^2 + (ut - \frac{1}{2}gt^2) = 400$.
આ સાદું રૂપ આપતા $ut = 400$ મળે છે.
$u = 50 \ m/s$ આપેલ હોવાથી,$50t = 400$,તેથી $t = 8 \ s$ મળે છે.
પાયાથી ઊંચાઈ એ દડા $B$ દ્વારા કાપેલું અંતર છે,જે $h_2 = ut - \frac{1}{2}gt^2$ છે.
$g = 10 \ m/s^2$ લેતા,$h_2 = 50(8) - \frac{1}{2}(10)(8^2) = 400 - 5(64) = 400 - 320 = 80 \ m$.
Solution diagram
53
MediumMCQ
બે દડાઓને પૃથ્વીની સપાટીથી અનુક્રમે $h$ અને $2h$ ઊંચાઈએથી નીચે પાડવામાં આવે છે. આ દડાઓને પૃથ્વી સુધી પહોંચવા માટે લાગતા સમયનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1:\sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}:1$
C
$2:1$
D
$1:4$

Solution

(A) $h$ ઊંચાઈએથી મુક્ત પતન કરતા પદાર્થ માટે,જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય ગતિના સમીકરણ $h = ut + \frac{1}{2}gt^2$ પરથી મળે છે. અહીં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ હોવાથી,$h = \frac{1}{2}gt^2$,જેનું સાદું રૂપ $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ થાય છે.
પ્રથમ દડા માટે જે $h_1 = h$ ઊંચાઈએથી પાડવામાં આવે છે,લાગતો સમય $t_1 = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ છે.
બીજા દડા માટે જે $h_2 = 2h$ ઊંચાઈએથી પાડવામાં આવે છે,લાગતો સમય $t_2 = \sqrt{\frac{2(2h)}{g}} = \sqrt{\frac{4h}{g}}$ છે.
સમયનો ગુણોત્તર $\frac{t_1}{t_2} = \frac{\sqrt{2h/g}}{\sqrt{4h/g}} = \sqrt{\frac{2h}{4h}} = \sqrt{\frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $1:\sqrt{2}$ છે.
54
EasyMCQ
એક પદાર્થ પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રમાં સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત પતન કરે છે. તેની ગતિની પાંચમી સેકન્ડમાં કપાયેલું અંતર ......... $m$ છે $(g = 10\,m/s^2)$.
A
$25$
B
$45$
C
$90$
D
$125$

Solution

(B) $n^{th}$ સેકન્ડમાં પદાર્થ દ્વારા કપાયેલું અંતર શોધવાનું સૂત્ર: $h_n = u + \frac{g}{2}(2n - 1)$ છે.
અહીં પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત પતન કરે છે,તેથી પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે.
આપેલ છે કે $g = 10\,m/s^2$ અને $n = 5$ સેકન્ડ.
સૂત્રમાં આ કિંમતો મૂકતા:
$h_5 = 0 + \frac{10}{2}(2 \times 5 - 1)$
$h_5 = 5(10 - 1)$
$h_5 = 5 \times 9 = 45\,m$.
આમ,પાંચમી સેકન્ડમાં કપાયેલું અંતર $45\,m$ છે.
55
EasyMCQ
જો કોઈ પદાર્થને $15 \, m/s$ ના વેગથી ઉપર ફેંકવામાં આવે,તો તે પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવતી મહત્તમ ઊંચાઈ .......... $m$ છે $(g = 10 \, m/s^2)$.
A
$11.25$
B
$16.2$
C
$24.5$
D
$7.62$

Solution

(A) શરૂઆતના વેગ $u$ સાથે શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવેલા પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $h_{\max}$ માટેનું સૂત્ર $h_{\max} = \frac{u^2}{2g}$ છે.
અહીં,શરૂઆતનો વેગ $u = 15 \, m/s$ અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$ આપેલ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$h_{\max} = \frac{(15)^2}{2 \times 10}$
$h_{\max} = \frac{225}{20}$
$h_{\max} = 11.25 \, m$.
તેથી,પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈ $11.25 \, m$ છે.
56
MediumMCQ
એક ફુગ્ગો $29 \,ms^{-1}$ ના વેગથી શિરોલંબ ઉપરની તરફ જઈ રહ્યો છે. તેમાંથી એક પથ્થર નીચે ફેંકવામાં આવે છે અને તે $10 \,s$ માં જમીન પર પહોંચે છે. જ્યારે પથ્થર ફેંકવામાં આવ્યો ત્યારે ફુગ્ગાની ઊંચાઈ ...........$m$ હશે $(g = 9.8 \,ms^{-2})$
A
$100$
B
$200$
C
$400$
D
$150$

Solution

(B) જ્યારે પથ્થરને ઉપર જતા ફુગ્ગામાંથી છોડવામાં આવે છે,ત્યારે તેનો પ્રારંભિક વેગ $u$ એ ફુગ્ગાના વેગ જેટલો જ ઉપરની દિશામાં હોય છે. ધારો કે ઉપરની દિશા ધન છે.
પ્રારંભિક વેગ $u = +29 \,ms^{-1}$.
લાગતો સમય $t = 10 \,s$.
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = -9.8 \,ms^{-2}$.
ધારો કે ફુગ્ગાની ઊંચાઈ $h$ છે. જ્યારે પથ્થર જમીન પર પહોંચે ત્યારે તેનું સ્થાનાંતર $s = -h$ થાય.
ગતિના સમીકરણ $s = ut + \frac{1}{2}at^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-h = (29)(10) + \frac{1}{2}(-9.8)(10)^2$
$-h = 290 - 4.9 \times 100$
$-h = 290 - 490$
$-h = -200$
$h = 200 \,m$.
57
DifficultMCQ
$h$ મીટર ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પરથી એક દડો મુક્ત કરવામાં આવે છે. તેને જમીન પર પહોંચતા $T$ સેકન્ડ લાગે છે. $\frac{T}{3}$ સેકન્ડમાં દડાનું સ્થાન શું હશે?
A
જમીનથી $\frac{h}{9}$ મીટર
B
જમીનથી $\frac{7h}{9}$ મીટર
C
જમીનથી $\frac{8h}{9}$ મીટર
D
જમીનથી $\frac{17h}{18}$ મીટર

Solution

(C) સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવેલા દડા માટે,$T$ સમયમાં કાપેલું કુલ અંતર $h$ ગતિના સમીકરણ દ્વારા મળે છે:
$h = ut + \frac{1}{2}gT^2$
અહીં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ હોવાથી:
$h = \frac{1}{2}gT^2$ --- $(1)$
$t = \frac{T}{3}$ સમય પછી,દડા દ્વારા ટોચથી કાપેલું અંતર $h'$ છે:
$h' = \frac{1}{2}g\left(\frac{T}{3}\right)^2 = \frac{1}{2}g\left(\frac{T^2}{9}\right) = \frac{1}{9} \left(\frac{1}{2}gT^2\right)$
સમીકરણ $(1)$ ની કિંમત આમાં મૂકતા:
$h' = \frac{h}{9}$
જમીનથી દડાનું સ્થાન એ કુલ ઊંચાઈમાંથી ટોચથી કાપેલું અંતર બાદ કરવાથી મળે છે:
$\text{જમીનથી સ્થાન} = h - h' = h - \frac{h}{9} = \frac{8h}{9} \text{ મીટર}$.
Solution diagram
58
EasyMCQ
સમાન કદના બે દડા,પરંતુ એકની ઘનતા બીજા કરતા વધારે છે,તેમને સમાન ઊંચાઈએથી નીચે પાડવામાં આવે છે. કયો દડો પૃથ્વી પર પહેલા પહોંચશે (હવાનો અવરોધ નગણ્ય છે)?
A
ભારે દડો
B
હલકો દડો
C
બંને એકસાથે
D
દડાઓની ઘનતા પર આધાર રાખશે

Solution

(C) ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળની ગતિના સમીકરણો મુજબ,$h$ ઊંચાઈએથી નીચે પડવા માટે લાગતો સમય $t$ એ $h = \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનું સાદું રૂપ $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ થાય છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ એ પદાર્થના દળ કે ઘનતાથી સ્વતંત્ર હોવાથી,બંને દડા સમાન પ્રવેગ અનુભવશે.
તેથી,બંને દડા પૃથ્વી પર એકસાથે પહોંચશે.
59
EasyMCQ
$12 \, m/s$ ના વેગથી ઉપર જઈ રહેલા ફુગ્ગામાંથી એક પેકેટ નીચે ફેંકવામાં આવે છે. $2 \, s$ પછી પેકેટનો વેગ ........ $m/s$ હશે.
A
$-12$
B
$12$
C
$-7.6$
D
$7.6$

Solution

(C) જ્યારે પેકેટને ફુગ્ગામાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે શરૂઆતમાં ફુગ્ગા જેટલો જ વેગ ધરાવે છે,જે $u = +12 \, m/s$ છે (ઉપરની દિશાને ધન લેતા).
મુક્ત થયા પછી,પેકેટ ફક્ત ગુરુત્વાકર્ષણની અસર હેઠળ હોય છે,તેથી તેનો પ્રવેગ $a = -g = -9.8 \, m/s^2$ છે.
ગતિના પ્રથમ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$v = u + at$:
$v = 12 + (-9.8) \times 2$
$v = 12 - 19.6$
$v = -7.6 \, m/s$.
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પેકેટ નીચેની તરફ ગતિ કરી રહ્યું છે.
60
DifficultMCQ
જો મુક્ત પતન કરતો પદાર્થ તેની ગતિની છેલ્લી સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર,પ્રથમ ત્રણ સેકન્ડમાં કાપેલા અંતર જેટલું હોય,તો ગતિનો કુલ સમય ........ $sec$ છે.
A
$6$
B
$5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(B) મુક્ત પતન કરતા પદાર્થ માટે,પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ અને પ્રવેગ $a = g = 9.8 \ m/s^2$ છે.
કુલ સમય $t$ માટે ગતિની છેલ્લી સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર નીચે મુજબ છે:
$S_{\text{last}} = u + \frac{g}{2}(2t - 1) = 0 + \frac{9.8}{2}(2t - 1) = 4.9(2t - 1)$.
પ્રથમ $3 \ s$ માં કાપેલું અંતર:
$S_{3} = ut + \frac{1}{2}gt^2 = 0 + \frac{1}{2} \times 9.8 \times (3)^2 = 4.9 \times 9 = 44.1 \ m$.
પ્રશ્ન મુજબ,$S_{\text{last}} = S_{3}$:
$4.9(2t - 1) = 44.1$
$2t - 1 = \frac{44.1}{4.9}$
$2t - 1 = 9$
$2t = 10$
$t = 5 \ s$.
61
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થને $a$ પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે ત્યારે તેનો અસરકારક પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$\sqrt {a - {g^2}} $
B
$\sqrt {{a^2} + {g^2}} $
C
$(a - g)$
D
$(a + g)$

Solution

(C) જ્યારે કોઈ પદાર્થને $a$ પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તેના પર નીચેની તરફ ગુરુત્વાકર્ષણનો પ્રવેગ $g$ પણ લાગે છે.
અહીં પ્રવેગ $a$ ઉપરની દિશામાં છે અને ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ નીચેની દિશામાં છે,તેથી ચોખ્ખો (અસરકારક) પ્રવેગ બંનેનો તફાવત થશે.
તેથી,અસરકારક પ્રવેગ = $a - g$.
62
MediumMCQ
એક પદાર્થને $u$ વેગ સાથે શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. પાંચમી અને છઠ્ઠી સેકન્ડમાં તેના દ્વારા કાપેલું અંતર સમાન છે. વેગ $u$ .........$m/s$ છે $(g = 9.8\, m/s^{2})$
A
$24.5$
B
$49$
C
$73.5$
D
$98$

Solution

(B) $n$ મી સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર $S_n = u + \frac{g}{2}(2n - 1)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પદાર્થ ઉપરની તરફ ગતિ કરતો હોવાથી,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $-g$ છે. તેથી,$S_n = u - \frac{g}{2}(2n - 1)$.
$5$ મી સેકન્ડ માટે $(n=5)$: $S_5 = u - \frac{g}{2}(2(5) - 1) = u - 4.5g$.
$6$ મી સેકન્ડ માટે $(n=6)$: $S_6 = u - \frac{g}{2}(2(6) - 1) = u - 5.5g$.
જોકે,કાપેલું અંતર એ સ્થાનાંતરનું મૂલ્ય છે. જો પદાર્થ $5$ મી અને $6$ મી સેકન્ડની વચ્ચે તેના મહત્તમ બિંદુએ પહોંચે,તો $5$ મી સેકન્ડમાં સ્થાનાંતર ધન હોય અને $6$ મી સેકન્ડમાં ઋણ હોય.
આપેલ છે કે $|S_5| = |S_6|$,તેથી $u - 4.5g = -(u - 5.5g)$.
$u - 4.5g = -u + 5.5g$.
$2u = 10g$.
$u = 5g = 5 \times 9.8 = 49\, m/s$.
63
EasyMCQ
એક પદાર્થને અમુક વેગ સાથે ઉપરની તરફ ફેંકતા તે $50 \,m$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે. બમણા દળ ધરાવતા બીજા પદાર્થને બમણા પ્રારંભિક વેગ સાથે ઉપર ફેંકતા તે કેટલી મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરશે?............$m$
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(B) કોઈ પદાર્થને શિરોલંબ ઉપરની તરફ $u$ જેટલા પ્રારંભિક વેગથી ફેંકતા પ્રાપ્ત થતી મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ નું સૂત્ર: $H = \frac{u^2}{2g}$ છે.
આ સંબંધ પરથી જોઈ શકાય છે કે $H \propto u^2$.
હવાના અવરોધની ગેરહાજરીમાં પદાર્થનું દળ મહત્તમ ઊંચાઈને અસર કરતું નથી,તેથી દળમાં થતો ફેરફાર અહીં ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર નથી.
જો પ્રારંભિક વેગ બમણો $(u' = 2u)$ કરવામાં આવે,તો નવી મહત્તમ ઊંચાઈ $H'$ આ મુજબ થશે: $H' = \frac{(2u)^2}{2g} = 4 \times \frac{u^2}{2g} = 4H$.
અહીં $H = 50 \,m$ આપેલ છે,તેથી નવી ઊંચાઈ $H' = 4 \times 50 \,m = 200 \,m$ થશે.
64
DifficultMCQ
એક પેરાશૂટિસ્ટ પેરાશૂટમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી ઘર્ષણ વિના $50\, m$ નીચે પડે છે. જ્યારે પેરાશૂટ ખુલે છે,ત્યારે તે $2\, m/s^2$ ના દરે મંદન અનુભવે છે. તે $3\, m/s$ ની ઝડપે જમીન પર પહોંચે છે. તેણે કેટલી ઊંચાઈએથી કૂદકો માર્યો હશે ($, m$ માં)?
A
$293$
B
$111$
C
$91$
D
$182$

Solution

(A) $1$. મુક્ત પતનનો તબક્કો (બિંદુ $A$ થી $B$ સુધી): પેરાશૂટિસ્ટ ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ $s_1 = 50\, m$ અંતર સુધી મુક્ત પતન કરે છે. પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 0$,પ્રવેગ $a_1 = 9.8\, m/s^2$.
બિંદુ $B$ પર વેગ $v$ નીચે મુજબ મળે: $v^2 = u_1^2 + 2a_1s_1 = 0 + 2 \times 9.8 \times 50 = 980$.
તેથી,$v = \sqrt{980}\, m/s$.
$2$. મંદનનો તબક્કો (બિંદુ $B$ થી $C$ સુધી): પેરાશૂટ ખુલે છે અને પેરાશૂટિસ્ટ $a_2 = -2\, m/s^2$ ના દરે મંદન અનુભવે છે. જમીન પર અંતિમ વેગ $v_f = 3\, m/s$ છે. ધારો કે કાપેલું અંતર $h$ છે.
સમીકરણ $v_f^2 = v^2 + 2a_2h$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(3)^2 = 980 + 2(-2)h$
$9 = 980 - 4h$
$4h = 980 - 9 = 971$
$h = 971 / 4 = 242.75\, m$.
$3$. કુલ ઊંચાઈ: તેણે જે ઊંચાઈએથી કૂદકો માર્યો તે કુલ ઊંચાઈ $H = s_1 + h = 50 + 242.75 = 292.75\, m \approx 293\, m$ છે.
Solution diagram
65
MediumMCQ
ત્રણ કણો $A$, $B$ અને $C$ ને એક ટાવરની ટોચ પરથી સમાન ઝડપે ફેંકવામાં આવે છે. $A$ ને ઉપરની તરફ, $B$ ને નીચેની તરફ અને $C$ ને સમક્ષિતિજ દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. તેઓ જમીન સાથે અનુક્રમે $V_A$, $V_B$ અને $V_C$ ઝડપે અથડાય છે. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$V_A = V_B = V_C$
B
$V_A = V_B > V_C$
C
$V_B > V_C > V_A$
D
$V_A > V_B = V_C$

Solution

(A) ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, જો કોઈ કણ પર માત્ર ગુરુત્વાકર્ષણ બળ લાગતું હોય, તો તેની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા અચળ રહે છે.
ધારો કે ટાવરની ઊંચાઈ $h$ છે અને દરેક કણની પ્રારંભિક ઝડપ $u$ છે.
ટાવરની ટોચ પર દરેક કણની પ્રારંભિક ઉર્જા $E_i = \frac{1}{2}mu^2 + mgh$ છે.
જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં દરેક કણની અંતિમ ઉર્જા $E_f = \frac{1}{2}mV^2 + 0$ છે, જ્યાં $V$ એ અંતિમ ઝડપ છે.
$E_i = E_f$ હોવાથી, આપણને મળે છે:
$\frac{1}{2}mu^2 + mgh = \frac{1}{2}mV^2$
$u^2 + 2gh = V^2$
$V = \sqrt{u^2 + 2gh}$
ત્રણેય કણો માટે $u$ અને $h$ સમાન હોવાથી, પ્રક્ષેપણની દિશા ગમે તે હોય, ત્રણેય કણો માટે અંતિમ ઝડપ $V$ સમાન રહેશે.
તેથી, $V_A = V_B = V_C$.
Solution diagram
66
EasyMCQ
એક ટાવરની ટોચ પરથી બે પથ્થરો,જેમના દળનો ગુણોત્તર $1:2$ છે,તેમને ફેંકવામાં આવે છે: એકને સીધો ઉપરની તરફ $u$ જેટલી પ્રારંભિક ઝડપથી અને બીજાને સીધો નીચેની તરફ તે જ $u$ ઝડપથી. હવાનો અવરોધ અવગણતા,નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
ભારે પથ્થર જમીન પર વધુ ઝડપથી અથડાશે.
B
હલકો પથ્થર જમીન પર વધુ ઝડપથી અથડાશે.
C
બંને પથ્થરો જમીન પર અથડાશે ત્યારે તેમની ઝડપ સમાન હશે.
D
આપેલ માહિતી પરથી ઝડપ નક્કી કરી શકાતી નથી.

Solution

(C) ધારો કે ટાવરની ઊંચાઈ $h$ છે. ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ નીચેની તરફ લાગે છે.
પ્રથમ પથ્થર માટે જેને $u$ ઝડપથી ઉપર ફેંકવામાં આવ્યો છે:
જ્યારે તે ટાવરની ટોચના સ્તરે પાછો આવે છે,ત્યારે તેની ઝડપ નીચેની તરફ $u$ હોય છે. ગતિના ત્રીજા સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $v$ એ જમીન પરની અંતિમ ઝડપ છે,$u$ એ ટાવરની ટોચ પરની પ્રારંભિક ઝડપ છે,$a = g$ અને $s = h$ છે:
$v_1^2 = u^2 + 2gh$
બીજા પથ્થર માટે જેને $u$ ઝડપથી નીચે ફેંકવામાં આવ્યો છે:
નીચેની તરફ $u$ પ્રારંભિક ઝડપ અને $a = g$ સાથે સમાન ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$v_2^2 = u^2 + 2gh$
અંતિમ ઝડપ $v_1$ અને $v_2$ માત્ર પ્રારંભિક ઝડપ $u$,ઊંચાઈ $h$ અને પ્રવેગ $g$ પર આધાર રાખે છે,તેથી બંને પથ્થરો સમાન ઝડપ સાથે જમીન પર અથડાશે. હવાનો અવરોધ ન હોવાથી દળ અંતિમ ઝડપને અસર કરતું નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
67
MediumMCQ
જ્યારે એક દડાને $V_o$ વેગ સાથે શિરોલંબ ઉપર ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તે $h$ જેટલી મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ મહત્તમ ઊંચાઈ ત્રણ ગણી કરવા માંગતી હોય,તો દડાને કેટલા વેગ સાથે ફેંકવો જોઈએ?
A
$\sqrt{3} V_o$
B
$3 V_o$
C
$9 V_o$
D
$\frac{3}{2} V_o$

Solution

(A) જ્યારે કોઈ દડાને $u$ જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે શિરોલંબ ઉપર ફેંકવામાં આવે ત્યારે તે પ્રાપ્ત કરતી મહત્તમ ઊંચાઈ $h$ નું સૂત્ર $h = \frac{u^2}{2g}$ છે.
આ સંબંધ પરથી જોઈ શકાય છે કે $h \propto u^2$,જેનો અર્થ છે કે $u \propto \sqrt{h}$.
ધારો કે $h$ ઊંચાઈ માટે પ્રારંભિક વેગ $V_o$ છે અને $3h$ ઊંચાઈ માટે નવો વેગ $V'$ છે.
તેથી,$\frac{V'}{V_o} = \sqrt{\frac{3h}{h}} = \sqrt{3}$.
આમ,$V' = \sqrt{3} V_o$.
68
DifficultMCQ
$h$ ઊંચાઈની ઇમારત પરથી એક પથ્થરને મુક્ત કરવામાં આવે છે અને તે $t$ સેકન્ડ પછી જમીન પર પહોંચે છે. તે જ ઇમારત પરથી જો બે પથ્થરોને સમાન વેગ $u$ થી (એક ઉપરની તરફ અને બીજો નીચેની તરફ) ફેંકવામાં આવે અને તેઓ અનુક્રમે $t_1$ અને $t_2$ સેકન્ડ પછી પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચે,તો:
A
$t = t_1 - t_2$
B
$t = \frac{t_1 + t_2}{2}$
C
$t = \sqrt{t_1 t_2}$
D
$t = t_1^2 t_2^2$

Solution

(C) $h$ ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરેલા પથ્થર માટે ગતિનું સમીકરણ: $h = \frac{1}{2} g t^2$ ... $(i)$
$u$ વેગથી ઉપરની તરફ ફેંકાયેલા પથ્થર માટે: $h = u t_1 - \frac{1}{2} g t_1^2$ ... (ii)
$u$ વેગથી નીચેની તરફ ફેંકાયેલા પથ્થર માટે: $h = u t_2 + \frac{1}{2} g t_2^2$ ... (iii)
$(i)$,(ii) અને (iii) ને સરખાવતા:
$u t_1 = \frac{1}{2} g (t^2 + t_1^2)$ ... (iv)
$u t_2 = \frac{1}{2} g (t^2 - t_2^2)$ ... $(v)$
(iv) ને $(v)$ વડે ભાગતા:
$\frac{t_1}{t_2} = \frac{t^2 + t_1^2}{t^2 - t_2^2}$
$t^2 (t_1 - t_2) = t_1 t_2 (t_1 - t_2)$
આમ,$t^2 = t_1 t_2$,તેથી $t = \sqrt{t_1 t_2}$.
69
DifficultMCQ
એક દડાને પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈ પરથી $v$ વેગ સાથે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. દડો જમીન સાથે અથડાય તે સમય કેટલો હશે?
A
$\frac{v}{g} + \frac{\sqrt{2hg}}{2}$
B
$\frac{v}{g}\left[ 1 - \sqrt{1 + \frac{2gh}{v^2}} \right]$
C
$\frac{v}{g}\left[ 1 + \sqrt{1 + \frac{2gh}{v^2}} \right]$
D
$\frac{v}{g}\left[ 1 + \sqrt{v^2 + \frac{2g}{h}} \right]$

Solution

(C) ધારો કે ઉપરની દિશા ધન છે અને નીચેની દિશા ઋણ છે. પ્રારંભિક સ્થાન $y_0 = h$ અને અંતિમ સ્થાન $y = 0$ છે.
ગતિના સમીકરણ $y = y_0 + v_0 t + \frac{1}{2} a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0 = h + vt - \frac{1}{2} g t^2$
પદોને ગોઠવીને $t$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ મેળવતા:
$\frac{1}{2} g t^2 - vt - h = 0$
$g t^2 - 2vt - 2h = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $t = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$t = \frac{2v \pm \sqrt{(-2v)^2 - 4(g)(-2h)}}{2g}$
$t = \frac{2v \pm \sqrt{4v^2 + 8gh}}{2g}$
સમય ધન હોવો જોઈએ,તેથી આપણે ધન મૂલ્ય લઈએ છીએ:
$t = \frac{2v + 2\sqrt{v^2 + 2gh}}{2g}$
$t = \frac{v}{g} + \frac{\sqrt{v^2(1 + \frac{2gh}{v^2})}}{g}$
$t = \frac{v}{g} \left[ 1 + \sqrt{1 + \frac{2gh}{v^2}} \right]$
70
DifficultMCQ
એક કણ ને ઊંચાઈ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી ઉર્ધ્વ દિશામાં નીચે પાડવામાં આવે છે. તેના દ્વારા $1\, m$ ના ક્રમિક અંતરો કાપવા માટે લાગતો સમય કેટલો હશે?
A
બધા સમાન,$\sqrt{2/g}$ સેકન્ડ જેટલા
B
$1, 2, 3, \dots$ પૂર્ણાંકોના વર્ગમૂળના ગુણોત્તરમાં
C
પૂર્ણાંકોના વર્ગમૂળના તફાવતના ગુણોત્તરમાં,એટલે કે $\sqrt{1}, (\sqrt{2} - \sqrt{1}), (\sqrt{3} - \sqrt{2}), (\sqrt{4} - \sqrt{3}), \dots$
D
પૂર્ણાંકોના વર્ગમૂળના વ્યસ્તના ગુણોત્તરમાં,એટલે કે $\frac{1}{\sqrt{1}}, \frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{3}}, \frac{1}{\sqrt{4}}, \dots$

Solution

(C) ધારો કે કણ $d = 1\, m$ ના ક્રમિક અંતરો કાપે છે.
કુલ અંતર $H_n = n \times d = n$ મીટર કાપવા માટે લાગતો કુલ સમય $T_n$ એ $H_n = \frac{1}{2}g T_n^2$ દ્વારા મળે છે,જેનો અર્થ છે $T_n = \sqrt{\frac{2n}{g}}$.
$n$-મા $1\, m$ ના અંતર માટે લાગતો સમય $t_n$ એ $n$ મીટર કાપવા માટેના કુલ સમય અને $(n-1)$ મીટર કાપવા માટેના કુલ સમયનો તફાવત છે.
$t_n = T_n - T_{n-1} = \sqrt{\frac{2n}{g}} - \sqrt{\frac{2(n-1)}{g}} = \sqrt{\frac{2}{g}} (\sqrt{n} - \sqrt{n-1})$.
આમ,ક્રમિક અંતરો માટે લાગતો સમય $(\sqrt{1} - \sqrt{0}), (\sqrt{2} - \sqrt{1}), (\sqrt{3} - \sqrt{2}), \dots$ ના પ્રમાણમાં હોય છે,જે $1, (\sqrt{2} - 1), (\sqrt{3} - \sqrt{2}), \dots$ તરીકે સરળ બને છે.
71
MediumMCQ
એક માણસ $2\,s$ ના અંતરાલે એક પછી એક દડાને સમાન ઝડપે શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકે છે. ફેંકવાની ઝડપ કેટલી હોવી જોઈએ જેથી કોઈપણ સમયે બે કરતા વધારે દડા હવામાં રહે? (આપેલ છે $g = 9.8\,m/s^2$)
A
ઓછામાં ઓછી $0.8\,m/s$
B
$19.6\,m/s$ થી ઓછી કોઈપણ ઝડપ
C
માત્ર $19.6\,m/s$ ની ઝડપે
D
$19.6\,m/s$ થી વધુ

Solution

(D) ક્રમિક ફેંકવા વચ્ચેનો સમયગાળો $\Delta t = 2\,s$ છે.
કોઈપણ સમયે બે કરતા વધારે દડા હવામાં રહે તે માટે,પ્રથમ દડાનો ઉડ્ડયન સમય $(T)$ એ ત્રીજો દડો ફેંકવામાં આવે તે સમય કરતા વધારે હોવો જોઈએ.
પ્રથમ દડો $t = 0$ સમયે ફેંકવામાં આવે છે.
બીજો દડો $t = 2\,s$ સમયે ફેંકવામાં આવે છે.
ત્રીજો દડો $t = 4\,s$ સમયે ફેંકવામાં આવે છે.
જ્યારે ત્રીજો દડો ફેંકવામાં આવે ત્યારે પ્રથમ દડો હવામાં રહે તે માટે,તેનો ઉડ્ડયન સમય $T > 4\,s$ હોવો જોઈએ.
ઉડ્ડયન સમય $T = \frac{2u}{g}$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\frac{2u}{9.8} > 4$
$2u > 39.2$
$u > 19.6\,m/s$.
તેથી,ફેંકવાની ઝડપ $19.6\,m/s$ કરતા વધારે હોવી જોઈએ.
72
MediumMCQ
જો એક દડાને $u$ ઝડપથી શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે,તો તેની ઉપરની ગતિના છેલ્લા $t$ સેકન્ડ દરમિયાન કપાયેલું અંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{1}{2}gt^2$
B
$ut - \frac{1}{2}gt^2$
C
$(u - gt)t$
D
$ut$

Solution

(A) શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવેલા દડાની ગતિ સંમિત હોય છે. દડા દ્વારા તેની ઉપરની ગતિના છેલ્લા $t$ સેકન્ડ દરમિયાન કપાયેલું અંતર,તે મહત્તમ ઊંચાઈએથી નીચેની તરફની ગતિના પ્રથમ $t$ સેકન્ડમાં કપાયેલા અંતર જેટલું જ હોય છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,નીચેની તરફની ગતિ માટે પ્રારંભિક વેગ $u_{down} = 0$ છે.
નીચેની તરફની ગતિ માટે ગતિના સમીકરણ $h = ut + \frac{1}{2}at^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
અહીં,$u = 0$,$a = g$,અને સમય $= t$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
$h = (0)t + \frac{1}{2}gt^2$
$h = \frac{1}{2}gt^2$
તેથી,તેની ઉપરની ગતિના છેલ્લા $t$ સેકન્ડ દરમિયાન કપાયેલું અંતર $\frac{1}{2}gt^2$ છે.
73
EasyMCQ
ઊર્ધ્વદિશામાં ફેંકવામાં આવેલા પદાર્થ માટે વેગ-સમયનો આલેખ કેવો હોય છે?
A
પરવલય
B
ઉપવલય
C
અતિવલય
D
સુરેખ રેખા

Solution

(D) ઊર્ધ્વદિશામાં ફેંકવામાં આવેલા પદાર્થ માટે ગતિનું સમીકરણ $v = u - gt$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $v$ એ અંતિમ વેગ છે,$u$ એ પ્રારંભિક વેગ છે,$g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે અને $t$ એ સમય છે.
અહીં $g$ અચળ હોવાથી,આ સમીકરણ $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જે એક સુરેખ રેખા દર્શાવે છે.
તેથી,ઊર્ધ્વદિશામાં ફેંકવામાં આવેલા પદાર્થ માટે વેગ-સમયનો આલેખ $-g$ જેટલા ઋણ ઢાળવાળી એક સુરેખ રેખા હોય છે.
74
DifficultMCQ
એક દડાને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જો હવાનો અવરોધ અવગણવામાં ન આવે,તો નીચેનામાંથી કયો આલેખ દડાની ગતિ દરમિયાન ઝડપ-સમયનો આલેખ દર્શાવે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) જ્યારે દડાને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે હવાનો અવરોધ ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં કાર્ય કરે છે.
ઉપરની તરફની ગતિ દરમિયાન,ગુરુત્વાકર્ષણ $(g)$ અને હવાનો અવરોધ $(a)$ બંને નીચેની તરફ કાર્ય કરે છે. તેથી,ચોખ્ખો પ્રવેગ $a_{up} = -(g + a)$ છે,જે અચળ છે અને નીચેની તરફ છે. પ્રવેગ અચળ હોવાથી,ઝડપ સમય સાથે રેખીય રીતે ઘટે છે.
નીચેની તરફની ગતિ દરમિયાન,ગુરુત્વાકર્ષણ $(g)$ નીચેની તરફ અને હવાનો અવરોધ $(a)$ ઉપરની તરફ કાર્ય કરે છે. તેથી,ચોખ્ખો પ્રવેગ $a_{down} = (g - a)$ છે,જે પણ અચળ છે અને નીચેની તરફ છે. પ્રવેગ અચળ હોવાથી,ઝડપ સમય સાથે રેખીય રીતે વધે છે.
જો કે,$|a_{up}| > |a_{down}|$ હોવાથી,ઝડપ-સમયના આલેખનો ઢાળ (જે પ્રવેગનું મૂલ્ય દર્શાવે છે) ઉપરની તરફની ગતિ દરમિયાન નીચેની તરફની ગતિ કરતા વધુ તીવ્ર હશે. આ આલેખ વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવેલ છે.
75
EasyMCQ
$1 kg$ અને $5 kg$ દળ ધરાવતા બે પદાર્થોને ટાવરની ટોચ પરથી હળવેકથી નીચે પાડવામાં આવે છે. જમીનથી $20 cm$ ના અંતરે,બંને પદાર્થો પાસે સમાન શું હશે?
A
વેગમાન
B
ગતિ ઊર્જા
C
વેગ
D
કુલ ઊર્જા

Solution

(C) જ્યારે કોઈ પદાર્થને ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવે છે,ત્યારે તે ગુરુત્વાકર્ષણની અસર હેઠળ મુક્ત પતન કરે છે.
સ્થિર સ્થિતિમાંથી નીચે પડતા પદાર્થ માટે ગતિના સમીકરણો મુજબ,શરૂઆતના બિંદુથી $h$ અંતરે વેગ $v = \sqrt{2gh}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ અચળ છે અને તે પદાર્થના દળથી સ્વતંત્ર હોવાથી,જમીનથી કોઈપણ ઊંચાઈએ બંને પદાર્થો દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ વેગ સમાન હશે.
તેથી,જમીનથી $20 cm$ ના અંતરે,બંને પદાર્થોનો વેગ સમાન હશે.
76
EasyMCQ
શૂન્યાવકાશમાં સમાન ત્રિજ્યાના લોખંડના દડા અને લાકડાના દડાને $h$ ઊંચાઈએથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. બંનેને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય
A
અસમાન
B
ચોક્કસપણે સમાન
C
આશરે સમાન
D
શૂન્ય

Solution

(B) $h$ ઊંચાઈએથી ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ પડતી વસ્તુ માટે નીચે આવવાનો સમય $t$ એ ગતિના સમીકરણ $h = ut + \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. દડાઓને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવતા હોવાથી,$u = 0$,તેથી $h = \frac{1}{2}gt^2$ થાય.
$t$ માટે ઉકેલતા,આપણને $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ મળે છે.
શૂન્યાવકાશમાં,કોઈ હવા અવરોધ નથી,અને વસ્તુઓ પર લાગતું એકમાત્ર બળ ગુરુત્વાકર્ષણ છે. સમય $t$ માત્ર ઊંચાઈ $h$ અને ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ પર આધાર રાખે છે,જે વસ્તુના દળ કે પદાર્થથી સ્વતંત્ર છે,તેથી બંને દડા જમીન પર પહોંચવા માટે સમાન સમય લેશે.
તેથી,લાગતો સમય ચોક્કસપણે સમાન છે.
77
EasyMCQ
શૂન્યાવકાશમાં સમાન ત્રિજ્યા ધરાવતા લોખંડના દડા અને લાકડાના દડાને $h$ ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. બંનેને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય સમાન છે,જેનું કારણ શું છે?
A
શૂન્યાવકાશમાં ગુરુત્વપ્રવેગ પદાર્થના કદ અને દળથી સ્વતંત્ર રીતે સમાન હોય છે
B
શૂન્યાવકાશમાં ગુરુત્વપ્રવેગ પદાર્થના દળ પર આધાર રાખે છે
C
શૂન્યાવકાશમાં કોઈ ગુરુત્વપ્રવેગ હોતો નથી
D
શૂન્યાવકાશમાં પદાર્થની ગતિ સામે અવરોધ હોય છે અને આ અવરોધ પદાર્થના દળ પર આધાર રાખે છે

Solution

(A) $h$ ઊંચાઈ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી પડતા પદાર્થ માટે ગતિનું સમીકરણ $h = \frac{1}{2}gt^2$ છે,જ્યાં $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે અને $t$ એ લાગતો સમય છે.
$t$ માટે ઉકેલતા,આપણને $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ મળે છે.
શૂન્યાવકાશમાં કોઈ હવાના અવરોધ હોતો નથી,અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ એ પડતા પદાર્થના દળ અને કદથી સ્વતંત્ર છે.
બંને દડા સમાન ઊંચાઈ $h$ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે અને સમાન પ્રવેગ $g$ અનુભવે છે,તેથી જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t$ બંને માટે સમાન રહેશે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
78
MediumMCQ
જ્યારે બોલને શિરોલંબ ઉપરની દિશામાં ફેંકવામાં આવે ત્યારે તેના માટે ઝડપ વિરુદ્ધ સમયનો આલેખ કેવો મળે? (હવાનો અવરોધ અવગણતા)
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) જ્યારે કોઈ બોલને પ્રારંભિક વેગ $u$ સાથે શિરોલંબ ઉપરની દિશામાં ફેંકવામાં આવે,ત્યારે કોઈપણ સમયે $t$ પર તેનો વેગ $v = u - gt$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે.
ઝડપ એ વેગનું મૂલ્ય છે,તેથી $\text{Speed} = |v| = |u - gt|$.
ઉપરની ગતિ દરમિયાન,જેમ $t$ એ $0$ થી $u/g$ સુધી વધે છે,તેમ વેગ $u$ થી $0$ સુધી રેખીય રીતે ઘટે છે. આમ,ઝડપ રેખીય રીતે ઘટે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,વેગ $0$ હોય છે,તેથી ઝડપ પણ $0$ હોય છે.
નીચેની ગતિ દરમિયાન,વેગ ઋણ બને છે અને જેમ $t$ એ $u/g$ થી વધે છે,તેમ તેનું મૂલ્ય $0$ થી રેખીય રીતે વધે છે. આમ,ઝડપ રેખીય રીતે વધે છે.
તેથી,ઝડપ-સમયનો આલેખ બે સીધી રેખાઓનો બનેલો છે જે સમયની ધરી પર મળે છે,જે રેખીય ઘટાડો અને ત્યારબાદ રેખીય વધારો દર્શાવે છે. આ વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.
79
MediumMCQ
જ્યારે કોઈ દડાને ઉપરની દિશામાં ફેંકવામાં આવે ત્યારે તેના માટે વેગ-સમયનો આલેખ (હવાનો અવરોધ અવગણતા) નીચેનામાંથી કયો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) જ્યારે દડાને પ્રારંભિક વેગ $u$ સાથે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તે નીચેની તરફ લાગતા અચળ ગુરુત્વીય પ્રવેગ $g$ ની અસર હેઠળ ગતિ કરે છે.
ઉપરની દિશાને ધન લેતા,કોઈપણ સમયે $t$ પર વેગ $v = u - gt$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ $y = mx + c$ સ્વરૂપનું એક રેખીય સમીકરણ છે,જ્યાં ઢાળ $-g$ (અચળ ઋણ મૂલ્ય) છે.
શરૂઆતમાં,વેગ ધન હોય છે અને જેમ દડો ઉપર જાય છે તેમ તે રેખીય રીતે ઘટે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,વેગ શૂન્ય થઈ જાય છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચ્યા પછી,દડો નીચેની તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે,તેથી તેનો વેગ ઋણ બને છે અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અચળ દરે ઘટવાનું (વધુ ઋણ બનવાનું) ચાલુ રાખે છે.
તેથી,વેગ-સમયનો આલેખ એ અચળ ઋણ ઢાળવાળી એક સીધી રેખા છે જે સમયની ધરીને પસાર કરે છે,જે ઉપરની ગતિ (ધન વેગ) થી નીચેની ગતિ (ઋણ વેગ) માં સંક્રમણ દર્શાવે છે.
આ વિકલ્પ $D$ માં દર્શાવેલ આલેખને અનુરૂપ છે.
80
MediumMCQ
એક દડાને $15 \ m/s$ ના વેગથી શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. તે કેટલી મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરશે? ($g = 10 \ m/s^2$ લો)
A
$11.25$
B
$16.2$
C
$24.5$
D
$7.62$

Solution

(A) આપેલ છે: પ્રારંભિક વેગ $u = 15 \ m/s$,મહત્તમ ઊંચાઈએ અંતિમ વેગ $v = 0 \ m/s$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \ m/s^2$.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v^2 = u^2 - 2gH$.
કિંમતો મૂકતા: $0^2 = (15)^2 - 2 \times 10 \times H$.
$0 = 225 - 20H$.
$20H = 225$.
$H = \frac{225}{20} = 11.25 \ m$.
આમ,દડો $11.25 \ m$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરશે.
81
DifficultMCQ
એક દડાને $u$ વેગથી શિરોલંબ ઉપરની દિશામાં ફેંકવામાં આવે છે. તેની ઉપરની ગતિના છેલ્લા $t$ સેકન્ડમાં તેણે કાપેલું અંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{1}{2}gt^2$
B
$ut - \frac{1}{2}gt^2$
C
$(u - gt)t$
D
$ut$

Solution

(A) દડાને મહત્તમ ઊંચાઈ સુધી પહોંચવા માટે લાગતો કુલ સમય $T = \frac{u}{g}$ છે.
ઉપરની ગતિના છેલ્લા $t$ સેકન્ડમાં ગતિ એ સ્થિર સ્થિતિમાંથી $t$ સેકન્ડ માટે મુક્ત પતન કરતા પદાર્થની ગતિને સમાન છે.
ધારો કે દડો $T = \frac{u}{g}$ સમયે મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચે છે. આ બિંદુએ,તેનો વેગ $v = 0$ છે.
ગતિને ઉલટી રીતે જોતા (મહત્તમ ઊંચાઈથી $t=0$ સમયે શરૂ કરીને,પ્રારંભિક વેગ $u_0 = 0$ અને નીચેની તરફ પ્રવેગ $g$ સાથે),$t$ સમયમાં કાપેલું અંતર $h$ ગતિના સમીકરણ દ્વારા મળે છે:
$h = u_0 t + \frac{1}{2} g t^2$
અહીં $u_0 = 0$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$h = 0 \cdot t + \frac{1}{2} g t^2 = \frac{1}{2} g t^2$
આમ,છેલ્લા $t$ સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર $\frac{1}{2} g t^2$ છે.
Solution diagram
82
MediumMCQ
એક પદાર્થને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. મહત્તમ ઊંચાઈની અડધી ઊંચાઈએ તેનો વેગ $10 \ m/s$ છે. પદાર્થ દ્વારા પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ કેટલી હશે? ($g = 10 \ m/s^2$ લો)
A
$8$
B
$10$
C
$12$
D
$16$

Solution

(B) ધારો કે મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ છે. પ્રારંભિક વેગ $u$ છે. મહત્તમ ઊંચાઈએ અંતિમ વેગ $0$ થાય છે.
સમીકરણ $v^2 = u^2 - 2gh$ નો ઉપયોગ કરતા,મહત્તમ ઊંચાઈ $H$ માટે,$0 = u^2 - 2gH$,જે આપણને $u^2 = 2gH$ આપે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈની અડધી ઊંચાઈએ,$h = H/2$,વેગ $v = 10 \ m/s$ છે.
આ કિંમતોને $v^2 = u^2 - 2gh$ સમીકરણમાં મૂકતા:
$(10)^2 = u^2 - 2g(H/2)$
$100 = u^2 - gH$
કારણ કે $u^2 = 2gH$,આપણે આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકીએ:
$100 = 2gH - gH$
$100 = gH$
$g = 10 \ m/s^2$ આપેલ હોવાથી,$100 = 10 \times H$.
તેથી,$H = 10 \ m$.
83
DifficultMCQ
$200 \, m$ ઊંચાઈના ટાવર પરથી એક પદાર્થને $20 \, m/s$ ના વેગથી ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે। તે કેટલા વેગથી જમીન પર અથડાશે ($m/s$ માં)? ($g = 10 \, m/s^2$ લો)
A
$60$
B
$65$
C
$70$
D
$75$

Solution

(B) ધારો કે ઉપરની દિશા ધન અને નીચેની દિશા ઋણ છે।
પ્રારંભિક વેગ $u = +20 \, m/s$.
સ્થાનાંતર $s = -200 \, m$ (કારણ કે તે શરૂઆતના બિંદુથી નીચે પડે છે)।
પ્રવેગ $a = g = -10 \, m/s^2$.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v^2 = u^2 + 2as$.
$v^2 = (20)^2 + 2(-10)(-200)$.
$v^2 = 400 + 4000 = 4400$.
$v = \sqrt{4400} \approx 66.33 \, m/s$.
જો આપણે ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ:
ટોચ પર કુલ ઉર્જા = તળિયે કુલ ઉર્જા।
$\frac{1}{2}mu^2 + mgh = \frac{1}{2}mv^2$.
$v^2 = u^2 + 2gh = (20)^2 + 2(10)(200) = 400 + 4000 = 4400$.
$v = \sqrt{4400} \approx 66.33 \, m/s$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ, સૌથી નજીકની પૂર્ણાંક કિંમત $65 \, m/s$ છે।
84
DifficultMCQ
એક પદાર્થને મુક્ત પતન કરાવતા તે $h$ અંતર કાપ્યા પછી $V$ વેગ પ્રાપ્ત કરે છે. $2V$ વેગ પ્રાપ્ત કરવા માટે તેણે કુલ કેટલું અંતર કાપવું પડે ($h$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$3$
D
$8$

Solution

(C) સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત પતન કરતા પદાર્થ માટે,$h$ અંતર કાપ્યા પછીનો વેગ $v$ એ ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. અહીં $u = 0$,$a = g$,અને $s = h$ છે.
તેથી,$V^2 = 0 + 2gh$ ... $(i)$
ધારો કે $2V$ વેગ પ્રાપ્ત કરવા માટે કાપેલું કુલ અંતર $x$ છે. સમાન સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$(2V)^2 = 0 + 2gx$
$4V^2 = 2gx$ ... (ii)
સમીકરણ (ii) ને સમીકરણ $(i)$ વડે ભાગતા:
$4V^2 / V^2 = (2gx) / (2gh)$
$4 = x / h$
$x = 4h$
$2V$ વેગ સુધી પહોંચવા માટેનું કુલ અંતર $4h$ છે. તેથી,બિંદુ $B$ થી તેણે વધુ કેટલું અંતર કાપવું પડે તે $x - h = 4h - h = 3h$ થાય.
Solution diagram
85
DifficultMCQ
$h$ ઊંચાઈના ટાવર પરથી એક પથ્થરને ઉપરની દિશામાં $V_0$ વેગથી ફેંકતા તે જમીન પર $t_1$ સમયે પહોંચે છે. જો તે જ ટાવર પરથી પથ્થરને $V_0$ વેગથી નીચે તરફ ફેંકવામાં આવે,તો તે $t_2$ સમયે જમીન પર પહોંચે છે. જો પથ્થરને ટાવર પરથી મુક્ત કરવામાં આવે,તો તે $t$ સમયે જમીન પર પહોંચે છે. $t$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$t = t_1 - t_2$
B
$t = \frac{t_1 + t_2}{2}$
C
$t = \sqrt{t_1 t_2}$
D
$t = t_1^2 t_2^2$

Solution

(C) ધારો કે ટાવરની ઊંચાઈ $h$ છે અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ છે. મુક્ત પતન માટે લાગતો સમય $h = \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા મળે છે,તેથી $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$.
જ્યારે પથ્થરને $V_0$ વેગથી ઉપર ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે સ્થાનાંતર $-h$ થાય છે:
$-h = V_0 t_1 - \frac{1}{2}g t_1^2 \implies h = \frac{1}{2}g t_1^2 - V_0 t_1$. કારણ કે $h = \frac{1}{2}gt^2$,તેથી $\frac{1}{2}gt^2 = \frac{1}{2}g t_1^2 - V_0 t_1 \implies V_0 t_1 = \frac{1}{2}g(t_1^2 - t^2) \dots (1)$.
જ્યારે પથ્થરને $V_0$ વેગથી નીચે ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે સ્થાનાંતર $-h$ થાય છે:
$-h = -V_0 t_2 - \frac{1}{2}g t_2^2 \implies h = V_0 t_2 + \frac{1}{2}g t_2^2$. કારણ કે $h = \frac{1}{2}gt^2$,તેથી $\frac{1}{2}gt^2 = V_0 t_2 + \frac{1}{2}g t_2^2 \implies V_0 t_2 = \frac{1}{2}g(t^2 - t_2^2) \dots (2)$.
સમીકરણ $(1)$ ને $(2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{V_0 t_1}{V_0 t_2} = \frac{\frac{1}{2}g(t_1^2 - t^2)}{\frac{1}{2}g(t^2 - t_2^2)} \implies \frac{t_1}{t_2} = \frac{t_1^2 - t^2}{t^2 - t_2^2}$.
ગુણાકાર કરતા: $t_1 t^2 - t_1 t_2^2 = t_2 t_1^2 - t_2 t^2$.
$t^2(t_1 + t_2) = t_1 t_2(t_1 + t_2)$.
$t^2 = t_1 t_2 \implies t = \sqrt{t_1 t_2}$.
86
DifficultMCQ
એક પદાર્થને $h$ ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરતાં તે તેની ગતિની છેલ્લી સેકન્ડમાં $9h/25$ અંતર કાપે છે. તો ઊંચાઈ $h$ નું મૂલ્ય $m$ માં કેટલું હશે?
A
$100$
B
$122.5$
C
$145$
D
$167.5$

Solution

(B) ધારો કે પદાર્થને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો કુલ સમય $n$ સેકન્ડ છે.
કુલ કાપેલું અંતર $h = \frac{1}{2}gn^2$ છે ---$(1)$
છેલ્લી સેકન્ડમાં કાપેલું અંતર $S_n = \frac{g}{2}(2n - 1)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,$S_n = \frac{9h}{25}$ છે.
સમીકરણ $(1)$ માંથી $h$ ની કિંમત $S_n$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{g}{2}(2n - 1) = \frac{9}{25} \times (\frac{1}{2}gn^2)$
$(2n - 1) = \frac{9n^2}{25}$
$50n - 25 = 9n^2$
$9n^2 - 50n + 25 = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $n = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરીને ઉકેલતા:
$n = \frac{50 \pm \sqrt{2500 - 900}}{18} = \frac{50 \pm \sqrt{1600}}{18} = \frac{50 \pm 40}{18}$
ધન કિંમત લેતા,$n = \frac{90}{18} = 5 \, s$ મળે છે.
હવે,$n = 5$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં $g = 9.8 \, m/s^2$ સાથે મૂકતા:
$h = \frac{1}{2} \times 9.8 \times (5)^2 = 4.9 \times 25 = 122.5 \, m$.
87
EasyMCQ
$h$ ઊંચાઈના ટાવર પરથી પદાર્થને મુક્ત કરતાં તે $t = 4\, s$ સમયે જમીન પર આવે છે. તો ટાવરની ઊંચાઈ કેટલા $m$ હશે?
A
$80$
B
$40$
C
$20$
D
$160$

Solution

(A) પદાર્થને મુક્ત કરવામાં આવે છે,તેથી તેનો પ્રારંભિક વેગ $u = 0\, m/s$ છે.
જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = 4\, s$ છે.
મુક્ત પતન માટે ગતિનું સમીકરણ વાપરતા: $h = ut + \frac{1}{2}gt^2$.
અહીં $u = 0$,$g = 10\, m/s^2$ અને $t = 4\, s$ કિંમતો મૂકતા:
$h = 0 \times 4 + \frac{1}{2} \times 10 \times (4)^2$.
$h = 0 + 5 \times 16$.
$h = 80\, m$.
આમ,ટાવરની ઊંચાઈ $80\, m$ છે.
88
MediumMCQ
બે પદાર્થો $A$ ($1\,kg$ દળ) અને $B$ ($3\,kg$ દળ) ને અનુક્રમે $16\,m$ અને $25\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. તેમને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતા સમયનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$0.8$
B
$1.25$
C
$2.4$
D
$0.42$

Solution

(A) $h$ ઊંચાઈ પરથી મુક્ત પતન કરતા પદાર્થને જમીન પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને પદાર્થોને મુક્ત કરવામાં આવે છે,તેથી તેમનો પ્રારંભિક વેગ $0$ છે અને તેઓ સમાન ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ ની અસર હેઠળ છે.
પદાર્થ $A$ ને લાગતો સમય $(t_A)$ અને પદાર્થ $B$ ને લાગતો સમય $(t_B)$ નો ગુણોત્તર:
$\frac{t_A}{t_B} = \frac{\sqrt{\frac{2h_A}{g}}}{\sqrt{\frac{2h_B}{g}}} = \sqrt{\frac{h_A}{h_B}}$
અહીં $h_A = 16\,m$ અને $h_B = 25\,m$ આપેલ છે:
$\frac{t_A}{t_B} = \sqrt{\frac{16}{25}} = \frac{4}{5} = 0.8$
આમ,લાગતા સમયનો ગુણોત્તર $0.8$ છે.
89
MediumMCQ
એક દડાને $t=0$ સમયે સ્થિર સ્થિતિમાંથી ઊંચા પ્લેટફોર્મ પરથી નીચે પાડવામાં આવે છે. $6$ સેકન્ડ પછી,તે જ પ્લેટફોર્મ પરથી બીજો દડો $v$ ઝડપ સાથે નીચેની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. બંને દડા $t=18\,s$ સમયે મળે છે. $v$ નું મૂલ્ય $m/s$ માં કેટલું હશે? ($g= 10\,m/s^2$ લો)
A
$75$
B
$55$
C
$40$
D
$60$

Solution

(A) ધારો કે પ્લેટફોર્મથી જે અંતરે બંને દડા મળે છે તે અંતર $x$ છે.
પ્રથમ દડા માટે:
પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 0$,સમય $t_1 = 18\,s$,પ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$.
ગતિના સમીકરણ $h = ut + \frac{1}{2}gt^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = 0 \times 18 + \frac{1}{2} \times 10 \times (18)^2 = 5 \times 324 = 1620\,m$.
બીજા દડા માટે:
પ્રારંભિક વેગ $u_2 = v$,સમય $t_2 = 18 - 6 = 12\,s$,પ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$.
ગતિના સમીકરણ $h = ut + \frac{1}{2}gt^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = v \times 12 + \frac{1}{2} \times 10 \times (12)^2 = 12v + 5 \times 144 = 12v + 720$.
$x$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$1620 = 12v + 720$
$12v = 1620 - 720 = 900$
$v = \frac{900}{12} = 75\,m/s$.
90
EasyMCQ
$20 \, m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ટાવરની ટોચ પર ઉભેલો એક છોકરો પથ્થર નીચે ફેંકે છે. જો $g = 10 \, m/s^2$ લેવામાં આવે,તો તે પથ્થર જમીન સાથે અથડાય ત્યારે તેનો વેગ ......... $m/s$ હશે.
A
$40$
B
$5$
C
$10$
D
$20$

Solution

(D) આપેલ છે: પ્રારંભિક વેગ $u = 0 \, m/s$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$ અને ઊંચાઈ $h = 20 \, m$.
ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $v^2 = u^2 + 2gh$.
કિંમતો મૂકતા: $v^2 = 0^2 + 2 \times 10 \times 20$.
$v^2 = 400$.
વર્ગમૂળ લેતા: $v = \sqrt{400} = 20 \, m/s$.
તેથી,પથ્થર જે વેગથી જમીન સાથે અથડાશે તે $20 \, m/s$ છે.
91
MediumMCQ
એક પથ્થર ગુરુત્વાકર્ષણ હેઠળ મુક્ત પતન કરે છે. તે પ્રથમ $5 \ s$,પછીની $5 \ s$ અને ત્યારબાદની $5 \ s$ માં અનુક્રમે $h_1, h_2$ અને $h_3$ અંતર કાપે છે. $h_1, h_2$ અને $h_3$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$h_1 = 2h_2 = 3h_3$
B
$h_1 = \frac{h_2}{3} = \frac{h_3}{5}$
C
$h_2 = 3h_1$ અને $h_3 = 3h_2$
D
$h_1 = h_2 = h_3$

Solution

(B) સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત પતન કરતા પદાર્થ માટે $(u = 0)$,$t$ સમયમાં કાપેલું અંતર $h = \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$1$. પ્રથમ $5 \ s$ માં કાપેલું અંતર $(t = 5 \ s)$:
$h_1 = \frac{1}{2}g(5)^2 = \frac{25}{2}g$ ... $(i)$
$2$. પ્રથમ $10 \ s$ માં કાપેલું અંતર $(t = 10 \ s)$:
$h_1 + h_2 = \frac{1}{2}g(10)^2 = \frac{100}{2}g$ ... (ii)
$3$. પ્રથમ $15 \ s$ માં કાપેલું અંતર $(t = 15 \ s)$:
$h_1 + h_2 + h_3 = \frac{1}{2}g(15)^2 = \frac{225}{2}g$ ... (iii)
(ii) માંથી $(i)$ બાદ કરતા:
$h_2 = (h_1 + h_2) - h_1 = \frac{100}{2}g - \frac{25}{2}g = \frac{75}{2}g = 3 \left( \frac{25}{2}g \right) = 3h_1$
(iii) માંથી (ii) બાદ કરતા:
$h_3 = (h_1 + h_2 + h_3) - (h_1 + h_2) = \frac{225}{2}g - \frac{100}{2}g = \frac{125}{2}g = 5 \left( \frac{25}{2}g \right) = 5h_1$
આમ,$h_1 = \frac{h_2}{3} = \frac{h_3}{5}$.
Solution diagram
92
MediumMCQ
એક પથ્થરને $h$ ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવે છે. તે અમુક વેગમાન $P$ સાથે જમીન સાથે અથડાય છે. જો તે જ પથ્થરને અગાઉની ઊંચાઈ કરતા $100\%$ વધુ ઊંચાઈ પરથી પાડવામાં આવે,તો જમીન સાથે અથડાતી વખતે વેગમાનમાં કેટલા $\% $ નો ફેરફાર થશે?
A
$68$
B
$41$
C
$200$
D
$100$

Solution

(B) જ્યારે પથ્થરને $h$ ઊંચાઈ પરથી પાડવામાં આવે છે,ત્યારે જમીન સાથે અથડાતી વખતે તેનો વેગ $v = \sqrt{2gh}$ હોય છે.
તેથી,પ્રારંભિક વેગમાન $P = m\sqrt{2gh} \dots (i)$ છે.
જો ઊંચાઈમાં $100\%$ નો વધારો કરવામાં આવે,તો નવી ઊંચાઈ $h' = h + 100\% \text{ of } h = h + h = 2h$ થાય.
નવું વેગમાન $P'$ એ $P' = m\sqrt{2g(2h)} = m\sqrt{2gh} \times \sqrt{2} = P\sqrt{2}$ છે.
અહીં $\sqrt{2} \approx 1.414$ લેતા.
વેગમાનમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર $\frac{P' - P}{P} \times 100\% = \frac{P\sqrt{2} - P}{P} \times 100\% = (\sqrt{2} - 1) \times 100\%$.
$= (1.414 - 1) \times 100\% = 0.414 \times 100\% = 41.4\% \approx 41\%$.
93
DifficultMCQ
$h$ ઊંચાઈ પરથી એક પથ્થરને નીચે પાડવામાં આવે છે. તે જ સમયે,જમીન પરથી બીજો એક પથ્થર ઉપર તરફ ફેંકવામાં આવે છે જે $4h$ ઊંચાઈ સુધી પહોંચે છે. બંને પથ્થરો કેટલા સમય પછી એકબીજાને ઓળંગશે?
A
$\sqrt{\frac{h}{8g}}$
B
$\sqrt{8gh}$
C
$\sqrt{2gh}$
D
$\sqrt{\frac{h}{2g}}$

Solution

(A) $h$ ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવેલા પ્રથમ પથ્થર માટે,પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 0$ છે. $t$ સમયમાં તેના દ્વારા કાપેલું અંતર $h_1 = \frac{1}{2}gt^2$ છે.
જમીન પરથી ઉપર તરફ ફેંકવામાં આવેલા બીજા પથ્થર માટે,તે મહત્તમ $H = 4h$ ઊંચાઈ સુધી પહોંચે છે. $H = \frac{u_2^2}{2g}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$4h = \frac{u_2^2}{2g}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $u_2^2 = 8gh$ અથવા $u_2 = \sqrt{8gh}$.
$t$ સમયમાં બીજા પથ્થર દ્વારા કાપેલું અંતર $h_2 = u_2t - \frac{1}{2}gt^2 = \sqrt{8gh}t - \frac{1}{2}gt^2$ છે.
જ્યારે પથ્થરો એકબીજાને ઓળંગે છે,ત્યારે તેમના દ્વારા કાપેલા અંતરનો સરવાળો કુલ ઊંચાઈ $h$ જેટલો થવો જોઈએ,તેથી $h_1 + h_2 = h$.
પદોને મૂકતા: $\frac{1}{2}gt^2 + (\sqrt{8gh}t - \frac{1}{2}gt^2) = h$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\sqrt{8gh}t = h$ મળે છે.
$t$ માટે ઉકેલતા,$t = \frac{h}{\sqrt{8gh}} = \sqrt{\frac{h^2}{8gh}} = \sqrt{\frac{h}{8g}}$ મળે છે.
Solution diagram
94
DifficultMCQ
ચાર લખોટીઓને એક ટાવરની ટોચ પરથી એક પછી એક એક સેકન્ડના અંતરે નીચે પાડવામાં આવે છે. પ્રથમ લખોટી $4$ સેકન્ડ પછી જમીન પર પહોંચે છે. જ્યારે પ્રથમ લખોટી જમીન પર પહોંચે,ત્યારે પ્રથમ અને બીજી,બીજી અને ત્રીજી,તથા ત્રીજી અને ચોથી લખોટી વચ્ચેનું અંતર અનુક્રમે કેટલું હશે?
A
$35, 25$ અને $15 \, m$
B
$30, 20$ અને $10 \, m$
C
$20, 10$ અને $5 \, m$
D
$40, 30$ અને $20 \, m$

Solution

(A) ધારો કે ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$ છે.
પ્રથમ લખોટી $t = 0$ સમયે પાડવામાં આવે છે અને $t = 4 \, s$ સમયે જમીન પર પહોંચે છે. ટોચથી તેનું અંતર $h_1 = \frac{1}{2} g (4)^2 = 8g = 80 \, m$ છે.
બીજી લખોટી $t = 1 \, s$ સમયે પાડવામાં આવે છે,તેથી $t = 4 \, s$ સમયે,તે $3 \, s$ સુધી નીચે પડી હશે. તેનું અંતર $h_2 = \frac{1}{2} g (3)^2 = 4.5g = 45 \, m$ છે.
ત્રીજી લખોટી $t = 2 \, s$ સમયે પાડવામાં આવે છે,તેથી $t = 4 \, s$ સમયે,તે $2 \, s$ સુધી નીચે પડી હશે. તેનું અંતર $h_3 = \frac{1}{2} g (2)^2 = 2g = 20 \, m$ છે.
ચોથી લખોટી $t = 3 \, s$ સમયે પાડવામાં આવે છે,તેથી $t = 4 \, s$ સમયે,તે $1 \, s$ સુધી નીચે પડી હશે. તેનું અંતર $h_4 = \frac{1}{2} g (1)^2 = 0.5g = 5 \, m$ છે.
પ્રથમ અને બીજી લખોટી વચ્ચેનું અંતર $h_1 - h_2 = 80 - 45 = 35 \, m$ છે.
બીજી અને ત્રીજી લખોટી વચ્ચેનું અંતર $h_2 - h_3 = 45 - 20 = 25 \, m$ છે.
ત્રીજી અને ચોથી લખોટી વચ્ચેનું અંતર $h_3 - h_4 = 20 - 5 = 15 \, m$ છે.
આમ,અંતર $35 \, m, 25 \, m$ અને $15 \, m$ છે.
Solution diagram
95
MediumMCQ
એક ફુગ્ગો સ્થિર સ્થિતિમાંથી $g/8$ ના અચળ પ્રવેગ સાથે ઉપર જાય છે. જ્યારે તે $h$ ઊંચાઈએ પહોંચે છે ત્યારે તેમાંથી એક પથ્થર મુક્ત કરવામાં આવે છે. પથ્થરને જમીન પર પહોંચતા લાગતો સમય કેટલો હશે?
A
$4\sqrt{\frac{h}{g}}$
B
$2\sqrt{\frac{h}{g}}$
C
$\sqrt{\frac{2h}{g}}$
D
$\sqrt{\frac{g}{h}}$

Solution

(B) ફુગ્ગો સ્થિર સ્થિતિમાંથી $a = g/8$ પ્રવેગ સાથે ગતિ શરૂ કરે છે. $h$ ઊંચાઈએ તેનો વેગ $v^2 = u^2 + 2ah = 0 + 2(g/8)h = gh/4$ મુજબ $v = \frac{1}{2}\sqrt{gh}$ થાય.
જ્યારે પથ્થર મુક્ત થાય છે,ત્યારે તેનો પ્રારંભિક વેગ $v = \frac{1}{2}\sqrt{gh}$ (ઉપરની તરફ) હોય છે.
પથ્થર માટે ગતિનું સમીકરણ વાપરતા: $s = ut + \frac{1}{2}at^2$,જ્યાં $s = -h$ (નીચે તરફનું સ્થાનાંતર),$u = v = \frac{1}{2}\sqrt{gh}$,અને $a = -g$.
$-h = (\frac{1}{2}\sqrt{gh})t - \frac{1}{2}gt^2$.
આ સમીકરણને ગોઠવતા: $\frac{1}{2}gt^2 - (\frac{1}{2}\sqrt{gh})t - h = 0$.
$2/g$ વડે ગુણતા: $t^2 - (\sqrt{h/g})t - 2h/g = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $t = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$t = \frac{\sqrt{h/g} \pm \sqrt{h/g + 8h/g}}{2} = \frac{\sqrt{h/g} \pm 3\sqrt{h/g}}{2}$.
ધન કિંમત લેતા,$t = \frac{4\sqrt{h/g}}{2} = 2\sqrt{\frac{h}{g}}$.
96
MediumMCQ
બે પદાર્થોને એક ટાવર પરથી સમાન પ્રારંભિક વેગ $v_0$ સાથે એકસાથે ફેંકવામાં આવે છે: એક શિરોલંબ ઉપરની તરફ અને બીજો શિરોલંબ નીચેની તરફ. $t$ સમય પછી બંને પદાર્થો વચ્ચેનું અંતર કેટલું હશે?
A
$2v_0t + \frac{1}{2}gt^2$
B
$2v_0t$
C
$v_0t + \frac{1}{2}gt^2$
D
$v_0t$

Solution

(B) ધારો કે ટાવર ઉગમબિંદુ છે. શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકાયેલા પદાર્થ માટે,$t$ સમય પછીનું સ્થાનાંતર $y_1 = v_0t - \frac{1}{2}gt^2$ છે.
શિરોલંબ નીચેની તરફ ફેંકાયેલા પદાર્થ માટે,$t$ સમય પછીનું સ્થાનાંતર $y_2 = -v_0t - \frac{1}{2}gt^2$ છે (નીચેની દિશાને ઋણ લેતા).
બંને પદાર્થો વચ્ચેનું અંતર તેમના સ્થાનના તફાવતનું મૂલ્ય છે: $d = |y_1 - y_2|$.
$d = |(v_0t - \frac{1}{2}gt^2) - (-v_0t - \frac{1}{2}gt^2)|$.
$d = |v_0t - \frac{1}{2}gt^2 + v_0t + \frac{1}{2}gt^2| = |2v_0t| = 2v_0t$.
97
MediumMCQ
એક પદાર્થ ટાવરની ટોચ પરથી મુક્ત પતન કરે છે. તે જમીન પર અથડાતા પહેલાની છેલ્લી સેકન્ડમાં કુલ ઊંચાઈના $36\%$ અંતર કાપે છે. ટાવરની ઊંચાઈ ........ $m$ છે.
A
$50$
B
$75$
C
$100$
D
$125$

Solution

(D) ધારો કે ટાવરની કુલ ઊંચાઈ $h$ છે અને જમીન સુધી પહોંચવા માટે લાગતો કુલ સમય $t$ સેકન્ડ છે.
પદાર્થ મુક્ત પતન કરે છે,તેથી પ્રારંભિક વેગ $u = 0$.
ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$h = \frac{1}{2}gt^2$ ... $(i)$.
છેલ્લી સેકન્ડમાં,પદાર્થ કુલ ઊંચાઈના $36\%$ એટલે કે $0.36h$ અંતર કાપે છે.
તેથી,પ્રથમ $(t - 1)$ સેકન્ડમાં,પદાર્થ બાકીની ઊંચાઈ કાપે છે: $h - 0.36h = 0.64h$.
$(t - 1)$ સેકન્ડ માટે ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $0.64h = \frac{1}{2}g(t - 1)^2$ ... $(ii)$.
સમીકરણ $(ii)$ ને સમીકરણ $(i)$ વડે ભાગતા:
$\frac{0.64h}{h} = \frac{\frac{1}{2}g(t - 1)^2}{\frac{1}{2}gt^2}$
$0.64 = \frac{(t - 1)^2}{t^2}$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા: $0.8 = \frac{t - 1}{t}$.
$0.8t = t - 1 \implies 0.2t = 1 \implies t = 5 \text{ s}$.
$t = 5$ ની કિંમત સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા ($g = 10 \text{ m/s}^2$ લેતા):
$h = \frac{1}{2} \times 10 \times (5)^2 = 5 \times 25 = 125 \text{ m}$.
98
MediumMCQ
એક કણને ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. ઊંચાઈ $h$ પર પહોંચવા માટે લાગતો સમય જ્યારે તે ઉપર જઈ રહ્યો હોય ત્યારે $t_1$ અને જ્યારે તે નીચે આવી રહ્યો હોય ત્યારે $t_2$ છે. તો પ્રક્ષિપ્ત વેગ કેટલો હશે?
A
$g t_1$
B
$g t_2$
C
$g (t_1 + t_2)$
D
$\frac{g (t_1 + t_2)}{2}$

Solution

(D) ધારો કે પ્રક્ષિપ્ત વેગ $u$ છે. ઊંચાઈ $h$ પર કણ માટે ગતિનું સમીકરણ $h = ut - \frac{1}{2}gt^2$ છે.
આને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $t$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ મળે છે: $\frac{1}{2}gt^2 - ut + h = 0$.
આ સમીકરણના બીજ $t_1$ અને $t_2$ છે,જે દર્શાવે છે કે કણ ઉપર જતી વખતે અને નીચે આવતી વખતે $h$ ઊંચાઈ પર કયા સમયે હોય છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના ગુણધર્મો મુજબ,બીજનો સરવાળો $t_1 + t_2 = -\frac{b}{a} = \frac{u}{1/2g} = \frac{2u}{g}$ થાય છે.
પ્રારંભિક વેગ $u$ માટે ઉકેલતા,આપણને $u = \frac{g(t_1 + t_2)}{2}$ મળે છે.
99
DifficultMCQ
એક પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થને $u$ જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. $T$ સેકન્ડના અંતરાલ પછી,બીજા એક પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થને પણ $u$ જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે.
A
તેઓ $t = \frac{u}{g}$ સમયે અને $\frac{u^2}{2g} + \frac{gT^2}{8}$ ઊંચાઈએ મળે છે.
B
તેઓ $t = \frac{u}{g} + \frac{T}{2}$ સમયે અને $\frac{u^2}{2g} + \frac{gT^2}{8}$ ઊંચાઈએ મળે છે.
C
તેઓ $t = \frac{u}{g} + \frac{T}{2}$ સમયે અને $\frac{u^2}{2g} - \frac{gT^2}{8}$ ઊંચાઈએ મળે છે.
D
તેઓ ક્યારેય મળતા નથી.

Solution

(C) પ્રથમ પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે,$t$ સમયે ઊંચાઈ $h_1 = ut - \frac{1}{2}gt^2$ છે.
બીજા પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ માટે,જે $T$ સમય પછી ફેંકવામાં આવે છે,$t$ સમયે ઊંચાઈ $h_2 = u(t - T) - \frac{1}{2}g(t - T)^2$ છે.
જ્યારે બંને મળે ત્યારે $h_1 = h_2$ થાય.
$ut - \frac{1}{2}gt^2 = u(t - T) - \frac{1}{2}g(t - T)^2$.
જમણી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા: $ut - \frac{1}{2}gt^2 = ut - uT - \frac{1}{2}g(t^2 - 2tT + T^2)$.
$ut - \frac{1}{2}gt^2 = ut - uT - \frac{1}{2}gt^2 + gtT - \frac{1}{2}gT^2$.
સમાન પદોને દૂર કરતા: $0 = -uT + gtT - \frac{1}{2}gT^2$.
$uT + \frac{1}{2}gT^2 = gtT$.
$gT$ વડે ભાગતા: $t = \frac{u}{g} + \frac{T}{2}$.
$t$ ની કિંમત $h_1$ માં મૂકતા: $h_1 = u(\frac{u}{g} + \frac{T}{2}) - \frac{1}{2}g(\frac{u}{g} + \frac{T}{2})^2$.
$h_1 = \frac{u^2}{g} + \frac{uT}{2} - \frac{1}{2}g(\frac{u^2}{g^2} + \frac{uT}{g} + \frac{T^2}{4})$.
$h_1 = \frac{u^2}{g} + \frac{uT}{2} - \frac{u^2}{2g} - \frac{uT}{2} - \frac{gT^2}{8}$.
$h_1 = \frac{u^2}{2g} - \frac{gT^2}{8}$.

Motion in Straight Line — Motion Under Gravity · Frequently Asked Questions

1Are these Motion in Straight Line questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Motion in Straight Line Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.