Gujarati

Mix Examples-Thermodynamics and Thermochemistry Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Thermodynamics · Mix Examples-Thermodynamics and Thermochemistry

367+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 367 questions in Gujarati

301
DifficultMCQ
$298 \ K$ તાપમાને $1 \ mol$ પ્રવાહી બેન્ઝીનના દહન માટે,અચળ દબાણે પ્રક્રિયાની ઉષ્મા $-3268 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. અચળ કદે દહન ઉષ્મા કેટલી હશે? $(R = 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$-3264.2 \ kJ \ mol^{-1}$
B
$-1632 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$-6728 \ kJ \ mol^{-1}$
D
$-672.8 \ kJ \ mol^{-1}$

Solution

(A) બેન્ઝીનની દહન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_{6(l)} + \frac{15}{2} O_{2(g)} \rightarrow 6 CO_{2(g)} + 3 H_2O_{(l)}$
વાયુરૂપ મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = 6 - 7.5 = -1.5$ છે.
આપેલ છે: $\Delta H = -3268 \ kJ \ mol^{-1}$,$T = 298 \ K$,$R = 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ છે.
આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર (અચળ કદે દહન ઉષ્મા) માટે: $\Delta U = \Delta H - \Delta n_g RT$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = -3268 - (-1.5 \times 8.314 \times 10^{-3} \times 298)$.
$\Delta U = -3268 + 3.716 = -3264.284 \ kJ \ mol^{-1}$.
આમ,અચળ કદે દહન ઉષ્મા આશરે $-3264.2 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
302
EasyMCQ
$C_{(s)}$,$H_{2(g)}$ અને $C_{2}H_{6(g)}$ ની દહન ઉષ્મા અનુક્રમે $-x_{1}$,$-x_{2}$ અને $-x_{3}$ છે. તેથી $C_{2}H_{6(g)}$ ની સર્જન ઉષ્મા કેટલી થાય?
A
$-x_{1} - x_{2} + x_{3}$
B
$-2x_{1} - 3x_{2} + x_{3}$
C
$x_{1} + x_{2} - x_{3}$
D
$-x_{3} + 2x_{1} + 3x_{2}$

Solution

(B) દહન પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$I. C_{(s)} + O_{2(g)} \longrightarrow CO_{2(g)} \quad \Delta H_{1} = -x_{1}$
$II. H_{2(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \longrightarrow H_{2}O_{(l)} \quad \Delta H_{2} = -x_{2}$
$III. C_{2}H_{6(g)} + \frac{7}{2} O_{2(g)} \longrightarrow 2CO_{2(g)} + 3H_{2}O_{(l)} \quad \Delta H_{3} = -x_{3}$
આપણને $C_{2}H_{6(g)}$ ની સર્જન ઉષ્મા જોઈએ છે:
$2C_{(s)} + 3H_{2(g)} \longrightarrow C_{2}H_{6(g)} \quad \Delta H_f = ?$
પ્રક્રિયા કરો: $(2 \times I) + (3 \times II) - III$
$\Delta H_f = 2(-x_{1}) + 3(-x_{2}) - (-x_{3})$
$\Delta H_f = -2x_{1} - 3x_{2} + x_{3}$
303
DifficultMCQ
$27^{\circ} C$ તાપમાને કાર્બન મોનોક્સાઈડ વાયુની અચળ દબાણે અને અચળ કદે દહન ઉષ્મા વચ્ચેનો તફાવત ગણો ($cal$ માં)? $(R = 2 \ cal \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$54$
B
$-600$
C
$-300$
D
$27$

Solution

(C) કાર્બન મોનોક્સાઈડ માટે દહન પ્રક્રિયા: $CO_{(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \rightarrow CO_{2(g)}$
વાયુરૂપ મોલનો ફેરફાર: $\Delta n_{g} = 1 - 1.5 = -0.5$ અથવા $-\frac{1}{2}$.
સંબંધ: $\Delta H - \Delta E = \Delta n_{g} RT$.
અહીં $T = 300 \ K$ અને $R = 2 \ cal \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta H - \Delta E = -\frac{1}{2} \times 2 \times 300 = -300 \ cal$.
304
MediumMCQ
$300 \ K$ પર નીચેની પ્રક્રિયા માટે $\Delta S_{total}$ ની ગણતરી કરો.
$NH_4NO_{3(s)} \longrightarrow NH_4^+{(aq)} + NO_3^-{(aq)}$ $(\Delta H = 28.1 \ kJ \ mol^{-1}, \Delta S_{sys} = 108.7 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$15.1 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$
B
$93.6 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$
C
$84.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$
D
$202.3 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$

Solution

(A) પર્યાવરણમાં થતો એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{surr} = \frac{-\Delta H}{T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\Delta H = 28.1 \ kJ \ mol^{-1} = 28100 \ J \ mol^{-1}$ અને $T = 300 \ K$.
$\Delta S_{surr} = \frac{-28100 \ J \ mol^{-1}}{300 \ K} = -93.67 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
કુલ એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{total} = \Delta S_{sys} + \Delta S_{surr}$ છે.
$\Delta S_{total} = 108.7 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} + (-93.67 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}) = 15.03 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
એક દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $15.1 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ મળે છે.
305
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા માટે $Fe_2O_{3(s)} + 3 CO_{(g)} \longrightarrow 2 Fe_{(s)} + 3 CO_{2(g)}$,$\Delta H^{\circ} = -29.8 \ kJ$ અને $\Delta S^{\circ} = 15 \ JK^{-1}$ છે. $298 \ K$ તાપમાને $\Delta S_{\text{total}}$ નું મૂલ્ય શું હશે ($JK^{-1}$ માં)?
A
$29.8$
B
$100.0$
C
$298.0$
D
$115.0$

Solution

(D) કુલ એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{\text{total}} = \Delta S_{\text{sys}} + \Delta S_{\text{surr}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\Delta S_{\text{sys}} = 15 \ JK^{-1}$.
પર્યાવરણનો એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{\text{surr}} = -\frac{\Delta H_{\text{sys}}}{T}$ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
અહીં $\Delta H_{\text{sys}} = -29.8 \ kJ = -29800 \ J$ હોવાથી,$\Delta S_{\text{surr}} = -\frac{-29800 \ J}{298 \ K} = 100 \ JK^{-1}$ મળે છે.
તેથી,$\Delta S_{\text{total}} = 15 \ JK^{-1} + 100 \ JK^{-1} = 115 \ JK^{-1}$.
306
DifficultMCQ
$300 \ K$ તાપમાને નીચેની પ્રક્રિયા માટે $\Delta S_{\text{total}}$ નું મૂલ્ય શું છે:
$Fe_{2}O_{3(s)} + 3CO_{(g)} \longrightarrow 2Fe_{(s)} + 3CO_{2(g)}$
$\Delta H^{\circ} = -25 \ kJ, \Delta S^{\circ} = 15 \ J \ K^{-1}$ ($J \ K^{-1}$ માં)
A
$68.2$
B
$98.3$
C
$8.32$
D
$-10.0$

Solution

(B) કુલ એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{\text{total}} = \Delta S_{\text{sys}} + \Delta S_{\text{sur}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $\Delta S_{\text{sys}} = \Delta S^{\circ} = 15 \ J \ K^{-1}$.
પર્યાવરણનો એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{\text{sur}} = -\frac{\Delta H_{\text{sys}}}{T}$ છે.
$\Delta H_{\text{sys}} = -25 \ kJ = -25000 \ J$ હોવાથી,$\Delta S_{\text{sur}} = -\frac{-25000 \ J}{300 \ K} = 83.33 \ J \ K^{-1}$.
તેથી,$\Delta S_{\text{total}} = 15 \ J \ K^{-1} + 83.33 \ J \ K^{-1} = 98.33 \ J \ K^{-1}$.
307
DifficultMCQ
$1 \ kg$ કોકના દહનથી અને $1 \ kg$ કોકમાંથી મેળવેલા વોટર ગેસના દહનથી $298 \ K$ તાપમાને મુક્ત થતી ઉષ્માનો ગુણોત્તર કેટલો છે ($: 1$ માં)? (કોકને $100 \%$ કાર્બન ધારો.) ($CO_{2}, CO$ અને $H_{2}$ ની દહન એન્થાલ્પી અનુક્રમે $393.5 \ kJ/mol, 283.5 \ kJ/mol, 285.5 \ kJ/mol$ આપેલી છે.)
A
$0.69$
B
$0.96$
C
$0.79$
D
$0.86$

Solution

(A) $1 \ kg$ કોકમાં $n = \frac{1000}{12} = 83.33 \ mol$ કાર્બન હોય છે.
$1 \ kg$ કોક બાળવાથી મુક્ત થતી ઉષ્મા:
$C(s) + O_{2}(g) \rightarrow CO_{2}(g) ; \Delta H_{1} = 83.33 \times 393.5 \ kJ$.
વોટર ગેસ આ રીતે ઉત્પન્ન થાય છે: $C(s) + H_{2}O(g) \rightarrow CO(g) + H_{2}(g)$.
આમ,$1 \ kg$ કોક $83.33 \ mol$ $CO$ અને $83.33 \ mol$ $H_{2}$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ વોટર ગેસ બાળવાથી મુક્ત થતી ઉષ્મા:
$CO(g) + \frac{1}{2}O_{2}(g) \rightarrow CO_{2}(g) ; \Delta H_{CO} = 83.33 \times 283.5 \ kJ$.
$H_{2}(g) + \frac{1}{2}O_{2}(g) \rightarrow H_{2}O(l) ; \Delta H_{H_{2}} = 83.33 \times 285.5 \ kJ$.
કુલ ઉષ્મા $\Delta H_{2} = 83.33 \times (283.5 + 285.5) = 83.33 \times 569 \ kJ$.
ગુણોત્તર $= \frac{\Delta H_{1}}{\Delta H_{2}} = \frac{393.5}{569} \approx 0.69 : 1$.
308
MediumMCQ
નીચેનામાંથી ખોટા વિધાનો ઓળખો:
$(a)$ ગલન (fusion) ની તમામ એન્થાલ્પી ધન હોય છે.
$(b)$ એન્થાલ્પી ફેરફારનું મૂલ્ય પદાર્થમાં થતા ફેઝ ટ્રાન્સફોર્મેશન દરમિયાન આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોની પ્રબળતા પર આધાર રાખતું નથી.
$(c)$ જ્યારે રાસાયણિક પ્રક્રિયા ઉલટાવવામાં આવે છે,ત્યારે $\Delta_r H^{\circ}$ નું મૂલ્ય ચિહ્નમાં ઉલટાઈ જાય છે.
$(d)$ એન્થાલ્પીમાં થતો ફેરફાર પ્રારંભિક અવસ્થા (પ્રક્રિયકો) અને અંતિમ અવસ્થા (નીપજો) વચ્ચેના માર્ગ પર આધાર રાખે છે.
$(e)$ મોટાભાગના આયનીય સંયોજનો માટે,$\Delta_{\text{sol}} H^{\circ}$ ઋણ હોય છે.
A
$a, b$ અને $d$
B
$b, d$ અને $e$
C
$a, d$ અને $e$
D
માત્ર $a$ અને $e$

Solution

(B) ગલન એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે,તેથી $\Delta_{\text{fus}} H$ હંમેશા ધન હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(b)$ ફેઝ ટ્રાન્સફોર્મેશન દરમિયાન એન્થાલ્પી ફેરફારનું મૂલ્ય આંતરઆણ્વીય બળોની પ્રબળતા પર સીધો આધાર રાખે છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
$(c)$ પ્રક્રિયા ઉલટાવવાથી $\Delta_r H^{\circ}$ નું ચિહ્ન બદલાય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(d)$ એન્થાલ્પી એ અવસ્થા વિધેય છે,જેનો અર્થ છે કે તે માર્ગ પર આધારિત નથી. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
$(e)$ મોટાભાગના આયનીય સંયોજનો માટે,દ્રાવણની એન્થાલ્પી $\Delta_{\text{sol}} H^{\circ}$ ધન (ઉષ્માશોષક) હોય છે કારણ કે લેટીસ તોડવા માટે વધુ ઉર્જાની જરૂર પડે છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
આમ,ખોટા વિધાનો $(b)$,$(d)$ અને $(e)$ છે.
309
DifficultMCQ
$500 \ cm^{3}$ $0.1 \ M \ HCl$ ને $200 \ cm^{3}$ $0.2 \ M \ NaOH$ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે ત્યારે મુક્ત થતી ઉષ્માનું પ્રમાણ કેટલું છે ($kJ$ માં)?
A
$2.292$
B
$1.292$
C
$22.9$
D
$0.292$

Solution

(A) $HCl$ અને $NaOH$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે: $HCl + NaOH \rightarrow NaCl + H_{2}O$.
પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝ માટે તટસ્થીકરણની ઉષ્મા $-57.3 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$HCl$ ના મોલ $= M \times V(L) = 0.1 \times 0.5 = 0.05 \ mol$.
$NaOH$ ના મોલ $= M \times V(L) = 0.2 \times 0.2 = 0.04 \ mol$.
$NaOH$ એ સીમિત પ્રક્રિયક હોવાથી,મુક્ત થતી ઉષ્માનું પ્રમાણ પ્રક્રિયા પામેલા $NaOH$ ના મોલ પર આધાર રાખે છે.
મુક્ત થતી ઉષ્મા $= 0.04 \ mol \times 57.3 \ kJ \ mol^{-1} = 2.292 \ kJ$.
310
MediumMCQ
$373 \ K$ અને $1 \ atm$ દબાણે $H_{2}O_{(l)} \rightleftharpoons H_{2}O_{(g)}$ પ્રક્રિયા માટે:
A
$\Delta H = 0$
B
$\Delta E = 0$
C
$\Delta H = T \Delta S$
D
$\Delta H = \Delta E$

Solution

(C) આપેલ પ્રક્રિયા $H_{2}O_{(l)} \rightleftharpoons H_{2}O_{(g)}$ એ તેના ઉત્કલન બિંદુ ($373 \ K$ અને $1 \ atm$) પર પાણીનું કલા રૂપાંતરણ દર્શાવે છે.
સંતુલન સ્થિતિએ,ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં ફેરફાર શૂન્ય હોય છે,એટલે કે $\Delta G = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના સંબંધ $\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ નો ઉપયોગ કરતા,$\Delta G = 0$ મૂકતા:
$0 = \Delta H - T \Delta S$
તેથી,$\Delta H = T \Delta S$.
311
EasyMCQ
$C_{(s)} + O_{2(g)} \longrightarrow CO_{2(g)} + 393.5 \ kJ$ પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં લેતા,$\Delta H, \Delta S$ અને $\Delta G$ ના ચિહ્નો અનુક્રમે શું હશે?
A
$+, -, -$
B
$-, +, +$
C
$-, -, -$
D
$-, +, -$

Solution

(C) $1$. $\Delta H$ ઋણ $(-)$ છે કારણ કે પ્રક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક છે,જે $393.5 \ kJ$ ઉષ્મા મુક્ત થવાથી દર્શાવવામાં આવે છે.
$2$. $\Delta S$ ઋણ $(-)$ છે કારણ કે વાયુમય ઘટકોની અવ્યવસ્થામાં ઘટાડો થાય છે.
$3$. $\Delta G$ ઋણ $(-)$ છે કારણ કે કાર્બનનું દહન એ સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા છે.
312
MediumMCQ
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
વિધાન-$I$: આદર્શ વાયુના સમતાપી વિસ્તરણ દરમિયાન તેની એન્થાલ્પી ઘટે છે.
વિધાન-$II$: જ્યારે $2.0 \ L$ આદર્શ વાયુ શૂન્યાવકાશમાં સમતાપી રીતે વિસ્તરણ પામે છે,ત્યારે $\Delta U = 0$ થાય છે.
A
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને સાચા છે
B
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને ખોટા છે
C
વિધાન-$I$ સાચું છે,પરંતુ વિધાન-$II$ ખોટું છે
D
વિધાન-$I$ ખોટું છે,પરંતુ વિધાન-$II$ સાચું છે

Solution

(D) આદર્શ વાયુ માટે,એન્થાલ્પી $(H)$ માત્ર તાપમાનનું વિધેય છે,એટલે કે $H = f(T)$.
સમતાપી પ્રક્રિયામાં,તાપમાન અચળ રહે છે $(\Delta T = 0)$.
તેથી,સમતાપી પ્રક્રિયા દરમિયાન આદર્શ વાયુ માટે એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર $(\Delta H)$ શૂન્ય હોય છે $(\Delta H = nC_p\Delta T = 0)$.
આમ,વિધાન-$I$ ખોટું છે.
આદર્શ વાયુ માટે,આંતરિક ઉર્જા $(U)$ પણ માત્ર તાપમાનનું વિધેય છે,એટલે કે $U = f(T)$.
સમતાપી પ્રક્રિયામાં,$\Delta T = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta U = 0$.
આ શૂન્યાવકાશમાં વિસ્તરણ (મુક્ત વિસ્તરણ) માટે પણ સાચું છે.
આમ,વિધાન-$II$ સાચું છે.
313
MediumMCQ
નીચેનામાંથી ખોટા વિધાનો ઓળખો.
$I$. એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,$\Delta U = w_{ad}$
$II$. એન્થાલ્પી એ માત્રાત્મક ગુણધર્મ છે
$III$. $H_2O_{(l)} \rightarrow H_2O_{(s)}$ પ્રક્રિયા માટે,એન્ટ્રોપી વધે છે
A
માત્ર $I, II$
B
$I, II, III$
C
માત્ર $I, III$
D
માત્ર $II, III$

Solution

(D) $I$. એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,$q = 0$. ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$. તેથી,$\Delta U = w_{ad}$. આ વિધાન સાચું છે.
$II$. એન્થાલ્પી $(H)$ એ માત્રાત્મક (extensive) ગુણધર્મ છે કારણ કે તે સિસ્ટમમાં હાજર પદાર્થના જથ્થા પર આધાર રાખે છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$III$. $H_2O_{(l)} \rightarrow H_2O_{(s)}$ પ્રક્રિયા માટે,સિસ્ટમ પ્રવાહી અવસ્થા (વધુ અસ્તવ્યસ્ત) માંથી ઘન અવસ્થા (વધુ વ્યવસ્થિત) માં જાય છે. તેથી,એન્ટ્રોપી ઘટે છે $(\Delta S < 0)$. આ વિધાન ખોટું છે.
આમ,વિધાન $II$ અને $III$ ખોટા છે.
314
MediumMCQ
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
વિધાન-$I$: આંતરિક ઉર્જા $(U)$ અને કાર્ય $(w)$ બંને અવસ્થા વિધેયો છે.
વિધાન-$II$: શૂન્યાવકાશમાં આદર્શ વાયુના મુક્ત વિસ્તરણ દરમિયાન,થયેલ કાર્ય શૂન્ય હોય છે.
સાચો જવાબ છે:
A
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને સાચા છે
B
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને ખોટા છે
C
વિધાન-$I$ સાચું છે,પરંતુ વિધાન-$II$ ખોટું છે
D
વિધાન-$I$ ખોટું છે,પરંતુ વિધાન-$II$ સાચું છે

Solution

(D) વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે આંતરિક ઉર્જા $(U)$ એ અવસ્થા વિધેય છે,પરંતુ કાર્ય $(w)$ એ પથ વિધેય છે,અવસ્થા વિધેય નથી.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે શૂન્યાવકાશમાં મુક્ત વિસ્તરણ દરમિયાન,બાહ્ય દબાણ $(P_{ext})$ $0$ હોય છે. તેથી $w = -P_{ext} \Delta V$ મુજબ,થયેલ કાર્ય $(w)$ $0$ થાય છે.
315
EasyMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન-$I$: આદર્શ વાયુના સમતાપી પ્રતિવર્તી ફેરફાર માટે,$q = -w = P_{\text{ext}} (V_{\text{final}} - V_{\text{initial}})$
વિધાન-$II$: એડિબેટિક (નિરુદ્ધોષ્મ) ફેરફાર માટે,$\Delta U = W_{\text{adiabatic}}$
સાચો જવાબ છે
A
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને સાચા છે
B
વિધાન-$I$ અને વિધાન-$II$ બંને ખોટા છે
C
વિધાન-$I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન-$II$ ખોટું છે
D
વિધાન-$I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન-$II$ સાચું છે

Solution

(A) આદર્શ વાયુની સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = 0$ છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
$\Delta U = 0$ મૂકતા,આપણને $q = -w$ મળે છે.
અપ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા માટે,$w = -P_{\text{ext}} \Delta V = -P_{\text{ext}} (V_{\text{final}} - V_{\text{initial}})$.
તેથી,$q = -w = P_{\text{ext}} (V_{\text{final}} - V_{\text{initial}})$. વિધાન-$I$ સાચું છે.
નિરુદ્ધોષ્મ પ્રક્રિયા માટે,ઉષ્માનો વિનિમય $q = 0$ છે.
પ્રથમ નિયમ પરથી,$\Delta U = q + w = 0 + w_{\text{adiabatic}} = w_{\text{adiabatic}}$. વિધાન-$II$ સાચું છે.
316
MediumMCQ
જો $2000 \ K$ તાપમાને પ્રક્રિયા $A_{(g)} \rightarrow B_{(g)} + 2C_{(g)}$ માટે $\Delta G$ અને $\Delta S$ અનુક્રમે $-40 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $0.22 \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$ હોય,તો આ જ પ્રક્રિયા માટે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર (in $kJ \ mol^{-1}$) આશરે કેટલો હશે?
A
$366.7$
B
$-366.7$
C
$400$
D
$-400$

Solution

(A) આપેલ છે: $\Delta G = -40 \ kJ \ mol^{-1}$,$\Delta S = 0.22 \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$,$T = 2000 \ K$.
$\Delta G = \Delta H - T \Delta S$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા,$\Delta H = \Delta G + T \Delta S$ મળે.
$\Delta H = -40 + (2000 \times 0.22) = -40 + 440 = 400 \ kJ \ mol^{-1}$.
પ્રક્રિયા $A_{(g)} \rightarrow B_{(g)} + 2C_{(g)}$ માટે,વાયુમય મોલનો ફેરફાર $\Delta n_g = (1 + 2) - 1 = 2$ છે.
$\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા,$\Delta U = \Delta H - \Delta n_g RT$ મળે.
$\Delta U = 400 - 2 \times (8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}) \times 2000 \ K$.
$\Delta U = 400 - 33.256 = 366.744 \approx 366.7 \ kJ \ mol^{-1}$.
317
MediumMCQ
$5 \ atm$ ના અચળ બાહ્ય દબાણે $11.0 \ L$ આદર્શ વાયુને સમતાપી રીતે $1 \ L$ ના અંતિમ કદ સુધી સંકોચવામાં આવે છે. આ સંકોચન દરમિયાન શોષાયેલી ઉષ્મા અને થયેલું કાર્ય ( $L \ atm$ માં) અનુક્રમે કેટલા હશે?
A
$-50, -50$
B
$50, -50$
C
$-50, 50$
D
$50, 50$

Solution

(C) આદર્શ વાયુના અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ સમતાપી સંકોચન માટે:
થયેલું કાર્ય $(w)$ નું સૂત્ર $w = -p_{ext} \Delta V$ છે.
અહીં,$p_{ext} = 5 \ atm$,$V_i = 11.0 \ L$,અને $V_f = 1.0 \ L$ છે.
$\Delta V = V_f - V_i = 1.0 - 11.0 = -10.0 \ L$.
$w = -5 \ atm \times (-10.0 \ L) = +50 \ L \ atm$.
આદર્શ વાયુ માટે પ્રક્રિયા સમતાપી હોવાથી,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = 0$ થાય.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
$0 = q + 50 \ L \ atm$.
તેથી,$q = -50 \ L \ atm$.
આમ,શોષાયેલી ઉષ્મા $-50 \ L \ atm$ અને થયેલું કાર્ય $50 \ L \ atm$ છે.
318
MediumMCQ
અવસ્થા $1 \longleftarrow$ અવસ્થા $2 \longleftarrow$ અવસ્થા $3$
$\left(\begin{array}{c} T=300 \ K \\ P=15 \ bar \\ 1 \ mole \end{array}\right) \left(\begin{array}{c} T=300 \ K \\ P=10 \ bar \\ 1 \ mole \end{array}\right) \left(\begin{array}{c} T=300 \ K \\ P=5 \ bar \\ 1 \ mole \end{array}\right)$
ઉપર મુજબની ચક્રીય પ્રક્રિયા દર્શાવેલ છે. એક સંપૂર્ણ ચક્ર દરમિયાન થયેલ કુલ કાર્યની ગણતરી કરો. (આગળની અવસ્થા સુધી પહોંચવા માટે એક જ પગલું ધારો).
A
$\frac{25}{3} \ L \ bar$
B
$-\frac{25}{3} \ L \ bar$
C
$\frac{50}{3} \ L \ bar$
D
$-\frac{50}{3} \ L \ bar$

Solution

(C) આ પ્રક્રિયા ચક્રીય અને $T = 300 \ K$ પર સમતાપી છે. આદર્શ વાયુ માટે,અચળ બાહ્ય દબાણ $P_{ext}$ વિરુદ્ધ એક પગલામાં થયેલ કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V = -P_{ext} (\frac{nRT}{P_2} - \frac{nRT}{P_1})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 1 \ mole$ અને $T = 300 \ K$ આપેલ છે,તેથી $nRT = 300R$.
ચક્ર $1 \to 2 \to 3 \to 1$ છે.
પગલું $1 \to 2$: $P_{ext} = 10 \ bar$,$P_1 = 15 \ bar$,$P_2 = 10 \ bar$. $W_{12} = -10 \times 300R (\frac{1}{10} - \frac{1}{15}) = -100R$.
પગલું $2 \to 3$: $P_{ext} = 5 \ bar$,$P_2 = 10 \ bar$,$P_3 = 5 \ bar$. $W_{23} = -5 \times 300R (\frac{1}{5} - \frac{1}{10}) = -150R$.
પગલું $3 \to 1$: $P_{ext} = 15 \ bar$,$P_3 = 5 \ bar$,$P_1 = 15 \ bar$. $W_{31} = -15 \times 300R (\frac{1}{15} - \frac{1}{5}) = 600R$.
કુલ કાર્ય $W_{net} = W_{12} + W_{23} + W_{31} = 350R$. આપેલ વિકલ્પો મુજબ સાચો જવાબ $\frac{50}{3} \ L \ bar$ છે.
319
EasyMCQ
નીચેનાને જોડો:
$A$. સમતાપી પ્રક્રિયા$i$. $q = \Delta U$
$B$. એડિબેટિક (ઉષ્માઅવાહક) પ્રક્રિયા$ii$. $W = - P \times \Delta V$
$C$. સમદાબી પ્રક્રિયા$iii$. $W = \Delta U$
$D$. સમકદ પ્રક્રિયા$iv$. $W = - nRT \ln \left(\frac{v_f}{v_i}\right)$
A
$A-iv, B-iii, C-ii, D-i$
B
$A-iii, B-iv, C-i, D-ii$
C
$A-i, B-ii, C-iii, D-iv$
D
$A-ii, B-i, C-iv, D-iii$

Solution

(A) સમતાપી પ્રક્રિયામાં તાપમાન અચળ રહે છે. આદર્શ વાયુ માટે કાર્ય $W = - nRT \ln \left(\frac{v_f}{v_i}\right)$ છે.
એડિબેટિક પ્રક્રિયામાં ઉષ્માનો વિનિમય થતો નથી $(q = 0)$. ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$,તેથી $W = \Delta U$.
સમદાબી પ્રક્રિયામાં દબાણ અચળ રહે છે,તેથી કાર્ય $W = - P \times \Delta V$ છે.
સમકદ પ્રક્રિયામાં કદ અચળ રહે છે $(\Delta V = 0)$,તેથી કાર્ય શૂન્ય થાય છે. પ્રથમ નિયમ મુજબ,$q = \Delta U$.
આમ,સાચી જોડ $A-iv, B-iii, C-ii, D-i$ છે.
320
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા સમીકરણો સાચા છે?
$(A)$ $H = U + PV$
$(B)$ $G = H - TS$
$(C)$ $U = q + W$
A
$A$,$B$ અને $C$
B
માત્ર $A$ અને $B$
C
માત્ર $A$ અને $C$
D
માત્ર $B$ અને $C$

Solution

(A) એન્થાલ્પીનું સમીકરણ $H = U + PV$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જાનું સમીકરણ $G = H - TS$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $U = q + W$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,ત્રણેય સમીકરણો ($A$,$B$,અને $C$) સાચા છે.
321
EasyMCQ
આદર્શ વાયુના અપ્રતિવર્તી સમતાપી વિસ્તરણ માટે નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
$(i)$ $W = -Q$
$(ii)$ $\Delta U = 0$
$(iii)$ $\Delta H \neq 0$
$(iv)$ $\Delta T = 0$
A
$(i)$,$(ii)$ અને $(iii)$
B
$(i)$,$(ii)$ અને $(iv)$
C
$(ii)$,$(iii)$ અને $(iv)$
D
$(i)$,$(ii)$,$(iii)$ અને $(iv)$

Solution

(B) સમતાપી પ્રક્રિયા માટે,તાપમાન અચળ રહે છે,તેથી $\Delta T = 0$.
આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જા $(U)$ અને એન્થાલ્પી $(H)$ માત્ર તાપમાન પર આધારિત હોવાથી,$\Delta T = 0$ નો અર્થ છે કે $\Delta U = 0$ અને $\Delta H = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$.
$\Delta U = 0$ મૂકતા,આપણને $0 = Q + W$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $W = -Q$.
તેથી,વિધાનો $(i)$,$(ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે,જ્યારે $(iii)$ ખોટું છે.
322
EasyMCQ
એક આદર્શ વાયુ $10 \ bar$ દબાણ વિરુદ્ધ $20 \ L$ થી $30 \ L$ સુધી અપ્રતિવર્તી રીતે વિસ્તરણ પામે છે. જો પ્રક્રિયા આઈસોએન્થાલ્પિક (isoenthalpic) હોય,તો $Q$ ની ગણતરી કરો. $(1 \ L \ bar = 100 \ J)$
A
$0$
B
$100 \ J$
C
$-100 \ J$
D
$10 \ kJ$

Solution

(D) અચળ બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ વાયુના અપ્રતિવર્તી વિસ્તરણ માટે,કાર્ય $W = -p_{\text{ext}} \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $p_{\text{ext}} = 10 \ bar$,$V_1 = 20 \ L$,અને $V_2 = 30 \ L$.
$W = -10 \ bar \times (30 \ L - 20 \ L) = -100 \ L \ bar$.
$1 \ L \ bar = 100 \ J$ હોવાથી,$W = -100 \times 100 \ J = -10000 \ J = -10 \ kJ$.
આઈસોએન્થાલ્પિક પ્રક્રિયા માટે,$\Delta H = 0$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta H = \Delta U + \Delta(PV) = 0$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = Q + W$,તેથી $Q + W + \Delta(PV) = 0$.
આદર્શ વાયુ માટે,$\Delta H = nC_p\Delta T = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta T = 0$.
$\Delta U = nC_v\Delta T$ હોવાથી,$\Delta U = 0$.
આમ,$0 = Q + W$,જેનો અર્થ છે કે $Q = -W$.
$Q = -(-10 \ kJ) = 10 \ kJ$.
323
EasyMCQ
નીચેનાને જોડો:
યાદી-$I$યાદી-$II$
$(A) \Delta U = W_{ad}$$I.$ સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણ
$(B) \Delta U = q - W$$II.$ દીવાલ એડિબેટિક (ઉષ્મા અવાહક) છે
$(C) \Delta U = -q$$III.$ ઉષ્મા વાહક દીવાલો
$(D) \Delta U = 0$$IV.$ અલગ કરેલી સિસ્ટમ
$V.$ બંધ સિસ્ટમ

સાચો જવાબ છે
A
$A$$B$$C$$D$
$V$$I$$II$$III$
B
$A$$B$$C$$D$
$I$$III$$II$$IV$
C
$A$$B$$C$$D$
$II$$V$$III$$I$
D
$A$$B$$C$$D$
$II$$V$$I$$III$

Solution

(C) સાચી જોડ $A-II, B-V, C-III, D-I$ છે.
સમજૂતી:
$(A) \rightarrow II$: એડિબેટિક દીવાલ માટે,$q = 0$. ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + W$,તેથી $\Delta U = W_{ad}$.
$(B) \rightarrow V$: બંધ સિસ્ટમ માટે,ઉષ્મા $(q)$ અને કાર્ય $(W)$ બંનેની આપ-લે થઈ શકે છે,જે $\Delta U = q - W$ ને અનુસરે છે.
$(C) \rightarrow III$: ઉષ્મા વાહક દીવાલો માટે,ઉષ્માની આપ-લે થાય છે.
$(D) \rightarrow I$: સમતાપી પ્રતિવર્તી વિસ્તરણમાં,$\Delta T = 0$,તેથી $\Delta U = C_V \Delta T = 0$.
324
MediumMCQ
નીચેની યાદી-$I$ ની વસ્તુઓને યાદી-$II$ માં તેમની સંબંધિત અભિવ્યક્તિઓ સાથે જોડો.
યાદી-$I$યાદી-$II$
$A$. અચળ કદ પર તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર$I$. $W = -2.303 nRT \log \frac{V_f}{V_i}$
$B$. સમતાપી પ્રતિવર્તી ફેરફાર$II$. $W_{adiabatic} = \Delta U$
$C$. સમતાપી પ્રતિવર્તી ફેરફાર$III$. $q_V = \Delta U$
$D$. એડિબેટિક (નિરુદ્ધોષ્ણ) ફેરફાર$IV$. $W = -p_{ex} (V_f - V_i)$
$V$. $\Delta U = \Delta H - \Delta nRT$
A
$A-III, B-IV, C-I, D-II$
B
$A-IV, B-I, C-III, D-V$
C
$A-III, B-IV, C-I, D-V$
D
$A-III, B-V, C-I, D-II$

Solution

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ અચળ કદ પર,વિનિમય પામેલી ઉષ્મા એ આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલી હોય છે: $q_V = \Delta U$ $(III)$.
$(B)$ સમતાપી અપ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા માટે,થયેલ કાર્ય: $W = -p_{ex} (V_f - V_i)$ $(IV)$.
$(C)$ સમતાપી પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા માટે,થયેલ કાર્ય: $W = -2.303 nRT \log \frac{V_f}{V_i}$ $(I)$.
$(D)$ એડિબેટિક પ્રક્રિયા માટે,$q = 0$,તેથી ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ $(\Delta U = q + W)$ મુજબ,$W_{adiabatic} = \Delta U$ $(II)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-III, B-IV, C-I, D-II$ છે.
325
MediumMCQ
$1.0 \ bar$ અને $100 ^{\circ} C$ તાપમાને $1.0 \ mol$ પાણીના બાષ્પીભવન માટે મોલર એન્થાલ્પી ફેરફાર $41.0 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. જો પાણીની વરાળને આદર્શ વાયુ માનવામાં આવે,તો $1.0 \ g$ પાણી માટે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $kJ$ માં કેટલો હશે?
A
$37.56$
B
$2.087$
C
$41.0$
D
$2.106$

Solution

(D) પ્રક્રિયા: $H_2O(l) \rightarrow H_2O(g)$.
આપેલ છે $\Delta_{vap}H = 41.0 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $T = 373 \ K$.
સંબંધ: $\Delta H = \Delta U + \Delta n_g RT$.
$\Delta U = \Delta H - \Delta n_g RT = 41.0 - (1 \times 8.314 \times 10^{-3} \times 373) = 41.0 - 3.101 = 37.899 \ kJ \ mol^{-1}$.
$1.0 \ g$ પાણી $(1/18 \ mol)$ માટે,$\Delta U = 37.899 / 18 \approx 2.106 \ kJ$.
326
MediumMCQ
$CO_{2(g)}$,$H_2O_{(l)}$ અને $C_6H_{12}O_{6(s)}$ ની સર્જન એન્થાલ્પી અનુક્રમે $-393$,$-286$ અને $-1170 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. જ્યારે $18 \ g$ $C_6H_{12}O_{6(s)}$ ને ઓક્સિજનમાં સંપૂર્ણપણે બાળવામાં આવે ત્યારે મુક્ત થતી ઉષ્માનો જથ્થો કેટલો હશે ($kJ$ માં)?
A
$520$
B
$145$
C
$290$
D
$420$

Solution

(C) ગ્લુકોઝ માટે દહન પ્રક્રિયા: $C_6H_{12}O_{6(s)} + 6O_{2(g)} \rightarrow 6CO_{2(g)} + 6H_2O_{(l)}$.
દહન એન્થાલ્પી $\Delta H_c$ ની ગણતરી: $\Delta H_c = [6 \times \Delta H_f(CO_2) + 6 \times \Delta H_f(H_2O)] - [\Delta H_f(C_6H_{12}O_6) + 6 \times \Delta H_f(O_2)]$.
$\Delta H_f(O_2) = 0$ આપેલ છે,તેથી: $\Delta H_c = [6(-393) + 6(-286)] - [-1170] = [-2358 - 1716] + 1170 = -2904 \ kJ \ mol^{-1}$.
$C_6H_{12}O_6$ નું આણ્વીય દળ $= 180 \ g \ mol^{-1}$.
$18 \ g$ ગ્લુકોઝમાં મોલની સંખ્યા $= \frac{18}{180} = 0.1 \ mol$.
મુક્ત થતી ઉષ્મા $= 0.1 \ mol \times 2904 \ kJ \ mol^{-1} = 290.4 \ kJ \approx 290 \ kJ$.
327
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાઓનું અવલોકન કરો:
$AB_{(g)} + 25 H_2O_{(l)} \rightarrow AB_{(25 H_2O)} ; \Delta H = x \ kJ \ mol^{-1}$
$AB_{(g)} + 50 H_2O_{(l)} \rightarrow AB_{(50 H_2O)} ; \Delta H = y \ kJ \ mol^{-1}$
મંદન એન્થાલ્પી $(\Delta H_{dil})$ $kJ \ mol^{-1}$ માં કેટલી થાય?
A
$(y-x)$
B
$(y+x)$
C
$\frac{y}{x}$
D
$\frac{x}{y}$

Solution

(A) મંદન એન્થાલ્પી એટલે જ્યારે દ્રાવણને એક સાંદ્રતામાંથી બીજી સાંદ્રતામાં મંદ કરવામાં આવે ત્યારે થતો એન્થાલ્પી ફેરફાર.
આપેલી પ્રક્રિયાઓ:
$1) \ AB_{(g)} + 25 H_2O_{(l)} \rightarrow AB_{(25 H_2O)} ; \Delta H = x \ kJ \ mol^{-1}$
$2) \ AB_{(g)} + 50 H_2O_{(l)} \rightarrow AB_{(50 H_2O)} ; \Delta H = y \ kJ \ mol^{-1}$
પ્રક્રિયા $AB_{(25 H_2O)} + 25 H_2O_{(l)} \rightarrow AB_{(50 H_2O)}$ માટે મંદન એન્થાલ્પી શોધવા માટે,સમીકરણ $(2)$ માંથી સમીકરણ $(1)$ બાદ કરતા:
$\Delta H_{dil} = \Delta H_2 - \Delta H_1 = (y - x) \ kJ \ mol^{-1}$.
328
MediumMCQ
જો $298 \ K$ તાપમાને અને અચળ દબાણે એક પ્રક્રિયા માટે પ્રમાણિત એન્થાલ્પી ફેરફાર $\left(\Delta_{r} H^{\theta}\right) -1860 \ kJ \ mol^{-1}$ હોય અને તે જ પ્રક્રિયા માટે પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\left(\Delta_{\text{sys}} S^{\theta}\right) -550 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$\left(\Delta_{\text{sys}} S^{\theta}\right) + \Delta_{\text{surr}} S^{\theta} = -7692 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$,પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ છે
B
$\left(\Delta_{\text{sys}} S^{\theta}\right) + \Delta_{\text{surr}} S^{\theta} = -5692 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$,પ્રક્રિયા અસ્વયંભૂ છે
C
$\left(\Delta_{\text{sys}} S^{\theta}\right) + \Delta_{\text{surr}} S^{\theta} = +5692 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$,પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ છે
D
$\left(\Delta_{\text{sys}} S^{\theta}\right) + \Delta_{\text{surr}} S^{\theta} = +7692 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$,પ્રક્રિયા અસ્વયંભૂ છે

Solution

(C) પર્યાવરણનો એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{\text{surr}} = -\frac{\Delta H_{\text{sys}}}{T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $\Delta H_{\text{sys}} = -1860 \ kJ \ mol^{-1} = -1860000 \ J \ mol^{-1}$ અને $T = 298 \ K$.
$\Delta S_{\text{surr}} = -\frac{-1860000 \ J \ mol^{-1}}{298 \ K} \approx +6241.6 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
કુલ એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S_{\text{total}} = \Delta S_{\text{sys}} + \Delta S_{\text{surr}} = -550 + 6241.6 = +5691.6 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} \approx +5692 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
કારણ કે $\Delta S_{\text{total}} > 0$ છે,તેથી પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ છે.
329
MediumMCQ
જ્યારે '$X$' $g$ ગ્રેફાઇટને બોમ્બ કેલરીમીટરમાં $298 \ K$ અને $1 \ atm$ દબાણે $O_2$ ની વધુ માત્રામાં સંપૂર્ણપણે બાળવામાં આવે છે,જે સમીકરણ $C \text{ (graphite)} + O_{2(g)} \rightarrow CO_{2(g)}$ મુજબ છે. કેલરીમીટરનું તાપમાન $298 \ K$ થી વધીને $302 \ K$ થાય છે. જો કેલરીમીટરની ઉષ્મા ધારિતા અને $1 \ atm$ અને $298 \ K$ પર પ્રક્રિયા માટે મોલર એન્થાલ્પી ફેરફાર અનુક્રમે $20.7 \ kJ \ K^{-1}$ અને $-248.4 \ kJ \ mol^{-1}$ હોય,તો '$X$' નું મૂલ્ય $g$ માં શોધો.
A
$8$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) '$X$' $g$ કાર્બન સાથેની પ્રક્રિયામાં મુક્ત થતી ઉષ્મા $Q = C_{cal} \times \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $C_{cal} = 20.7 \ kJ \ K^{-1}$ અને $\Delta T = (302 - 298) \ K = 4 \ K$.
તેથી,$Q = 20.7 \times 4 = 82.8 \ kJ$.
કારણ કે $1 \ mol$ $(12 \ g)$ કાર્બન (ગ્રેફાઇટ) $248.4 \ kJ$ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,તેથી $82.8 \ kJ$ ઉષ્મા મુક્ત કરવા માટે જરૂરી કાર્બનનું દળ '$X$' નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$X = \frac{12 \ g \times 82.8 \ kJ}{248.4 \ kJ} = 4 \ g$.
330
MediumMCQ
જો ઘન $CO_2$,નેપ્થાલિન,$Li$ અને $Na$ ની પ્રમાણિત ઉર્ધ્વપાતન એન્થાલ્પી $(\Delta_{sub} H^{\circ})$ અનુક્રમે $25.2, 73.0, 162, 108 \ kJ \ mol^{-1}$ હોય,તો આ પદાર્થોના ઉર્ધ્વપાતનની સરળતાનો ક્રમ શું હશે?
A
$Solid \ CO_2 > Naphthalene > Na > Li$
B
$Solid \ CO_2 > Na > Naphthalene > Li$
C
$Li > Na > Naphthalene > Solid \ CO_2$
D
$Na > Li > Naphthalene > Solid \ CO_2$

Solution

(A) ઉર્ધ્વપાતનની સરળતા એ ઉર્ધ્વપાતન એન્થાલ્પી $(\Delta_{sub} H^{\circ})$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ઓછી ઉર્ધ્વપાતન એન્થાલ્પી એટલે ઘનમાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થવા માટે ઓછી ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
આપેલ મૂલ્યો: $Solid \ CO_2 = 25.2 \ kJ \ mol^{-1}$,$Naphthalene = 73.0 \ kJ \ mol^{-1}$,$Na = 108 \ kJ \ mol^{-1}$,$Li = 162 \ kJ \ mol^{-1}$.
એન્થાલ્પીના વધતા ક્રમમાં ગોઠવતા: $25.2 < 73.0 < 108 < 162$.
તેથી,ઉર્ધ્વપાતનની સરળતાનો ક્રમ: $Solid \ CO_2 > Naphthalene > Na > Li$ છે.
331
EasyMCQ
જો પ્રમાણિત મોલર એન્થાલ્પી ફેરફાર અને બોમ્બ કેલરીમીટરમાં માપવામાં આવેલ પ્રમાણિત મોલર આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર સમાન હોય,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$ \Delta n > 0 $,દબાણમાં વધારા સાથે
B
$ \Delta n > 0 $,દબાણમાં ઘટાડા સાથે
C
$ \Delta n < 0 $,દબાણમાં વધારા સાથે
D
$ \Delta n = 0 $,અચળ દબાણે

Solution

(D) પ્રમાણિત મોલર એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H^{\circ})$ અને પ્રમાણિત મોલર આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta U^{\circ})$ વચ્ચેનો સંબંધ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta H^{\circ} = \Delta U^{\circ} + \Delta n_{g}RT$.
આપેલ છે કે $\Delta H^{\circ} = \Delta U^{\circ}$,તેથી $\Delta n_{g}RT = 0$ થાય.
જેમ કે $R$ (વાયુ અચળાંક) અને $T$ (તાપમાન) શૂન્ય નથી,તેથી $\Delta n_{g} = 0$ હોવું જોઈએ.
આ શરત સૂચવે છે કે વાયુરૂપ નીપજોના મોલની સંખ્યા વાયુરૂપ પ્રક્રિયકોના મોલની સંખ્યા જેટલી છે,જે અચળ દબાણે થાય છે.
332
MediumMCQ
$25^{\circ} C$ તાપમાને બોમ્બ કેલરીમીટરમાં $1.89 \ g$ બેન્ઝોઇક એસિડને બાળવાથી મુક્ત થતી ઉષ્મા $18.94 \ kg$ પાણીના તાપમાનમાં $0.632^{\circ} C$ નો વધારો કરે છે. જો $25^{\circ} C$ તાપમાને પાણીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $0.998 \ cal / (g^{\circ} C)$ હોય,તો બેન્ઝોઇક એસિડની દહન ઉષ્મા શોધો.
A
$2540 \ kJ \ mol^{-1}$
B
$1975 \ kJ \ mol^{-1}$
C
$3240 \ kJ \ mol^{-1}$
D
$2825 \ kJ \ mol^{-1}$

Solution

(C) બેન્ઝોઇક એસિડનું આણ્વીય દળ $(C_6H_5COOH) = 122 \ g \ mol^{-1}$.
પાણી દ્વારા મેળવેલી ઉષ્મા $(Q) = m \times s \times \Delta T$.
$Q = 18.94 \times 10^3 \ g \times 0.998 \ cal \ g^{-1} \ ^{\circ}C^{-1} \times 0.632 \ ^{\circ}C$.
$Q = 11946.3 \ cal = 11.946 \ kcal = 49.98 \ kJ$.
$1.89 \ g$ બેન્ઝોઇક એસિડ દ્વારા મુક્ત થતી ઉષ્મા $= 49.98 \ kJ$.
$1 \ mol$ $(122 \ g)$ માટે દહન ઉષ્મા $= \frac{49.98 \ kJ}{1.89 \ g} \times 122 \ g \ mol^{-1} \approx 3226 \ kJ \ mol^{-1}$.
સૌથી નજીકનો વિકલ્પ $3240 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
333
MediumMCQ
$6 \ g$ ગ્રેફાઇટને બોમ્બ કેલરીમીટરમાં $25^{\circ} C$ અને $1 \ atm$ દબાણે સળગાવવામાં આવે છે. પાણીનું તાપમાન $25^{\circ} C$ થી વધીને $31^{\circ} C$ થાય છે. જો આ પ્રક્રિયાની $\Delta H = -248 \ kJ \ mol^{-1}$ હોય,તો બોમ્બ કેલરીમીટરનો $C_V$ ($kJ \ K^{-1}$ માં) શોધો.
A
$20.667$
B
$41.33$
C
$1488$
D
$0.145$

Solution

(A) ગ્રેફાઇટ $(C)$ નું મોલર દળ $12 \ g \ mol^{-1}$ છે.
સળગાવેલ ગ્રેફાઇટના મોલ $= \frac{6 \ g}{12 \ g \ mol^{-1}} = 0.5 \ mol$.
બોમ્બ કેલરીમીટરમાં કદ અચળ હોય છે,તેથી મુક્ત થતી ઉષ્મા આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર $\Delta U$ જેટલી હોય છે.
આપેલ છે $\Delta H = -248 \ kJ \ mol^{-1}$. ઘન પદાર્થની દહન પ્રક્રિયા માટે $\Delta H \approx \Delta U$.
કુલ મુક્ત ઉષ્મા $(q)$ $= n \times \Delta U = 0.5 \ mol \times 248 \ kJ \ mol^{-1} = 124 \ kJ$.
તાપમાનમાં ફેરફાર $\Delta T = 31^{\circ} C - 25^{\circ} C = 6 \ K$.
સંબંધ $q = C_V \times \Delta T$ નો ઉપયોગ કરતા,$C_V = \frac{q}{\Delta T}$.
$C_V = \frac{124 \ kJ}{6 \ K} = 20.667 \ kJ \ K^{-1}$.
334
MediumMCQ
વિધાન $(A)$: જો $C_2H_6$ ની દહન ઉષ્મા $X \ kJ \ mol^{-1}$ હોય,તો $150 \ g$ $C_2H_6$ ના દહન પર મુક્ત થતી ઉષ્મા $5X \ kJ$ છે.
કારણ $(R)$: એન્થાલ્પી એ જથ્થાત્મક ગુણધર્મ (extensive property) છે.
A
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે,અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે
B
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે,પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી
C
$(A)$ સાચું છે,$(R)$ ખોટું છે
D
$(A)$ ખોટું છે પરંતુ $(R)$ સાચું છે

Solution

(D) $C_2H_6$ નું મોલર દળ $(2 \times 12) + (6 \times 1) = 30 \ g \ mol^{-1}$ છે.
$150 \ g$ $C_2H_6$ માં મોલની સંખ્યા $n = \frac{150 \ g}{30 \ g \ mol^{-1}} = 5 \ mol$ છે.
$n$ મોલના દહન પર મુક્ત થતી ઉષ્મા $n \times \Delta H_c$ છે.
તેથી,મુક્ત થતી ઉષ્મા = $5 \times X \ kJ = 5X \ kJ$ થાય.
વિધાન $(A)$ માં મુક્ત થતી ઉષ્મા $\frac{X}{5} \ kJ$ જણાવેલ છે,જે ખોટું છે.
એન્થાલ્પી એ ખરેખર જથ્થાત્મક ગુણધર્મ છે,જેનો અર્થ છે કે તે પદાર્થના જથ્થા પર આધાર રાખે છે,જે કારણ છે કે મુક્ત થતી ઉષ્મા મોલની સંખ્યાના પ્રમાણમાં હોય છે. આમ,કારણ $(R)$ સાચું છે.
335
MediumMCQ
બેન્ઝીનની મોલર ફ્યુઝન અને બાષ્પીભવનની ઉષ્મા અનુક્રમે $10.9$ અને $31.0 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. બેન્ઝીન માટે ઘન $\rightarrow$ પ્રવાહી અને પ્રવાહી $\rightarrow$ બાષ્પ સંક્રમણ માટે એન્ટ્રોપીમાં થતો ફેરફાર અનુક્રમે $x$ અને $y \ JK^{-1} \ mol^{-1}$ છે. $(y-x)$ નું મૂલ્ય ($JK^{-1} \ mol^{-1}$ માં) કેટલું થાય? ($1 \ atm$ દબાણે,બેન્ઝીન $5.5^{\circ} C$ પર પીગળે છે અને $80^{\circ} C$ પર ઉકળે છે).
A
$87.8$
B
$48.7$
C
$39.1$
D
$28.7$

Solution

(B) ફેઝ ટ્રાન્ઝિશન માટે એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S = \frac{\Delta H}{T}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફ્યુઝન માટે: $x = \frac{\Delta H_{\text{fus}}}{T_{\text{m.p}}} = \frac{10.9 \times 1000 \ J \ mol^{-1}}{278.65 \ K} \approx 39.12 \ JK^{-1} \ mol^{-1}$.
બાષ્પીભવન માટે: $y = \frac{\Delta H_{\text{vap}}}{T_{\text{b.p}}} = \frac{31.0 \times 1000 \ J \ mol^{-1}}{353.15 \ K} \approx 87.78 \ JK^{-1} \ mol^{-1}$.
$(y-x)$ નું મૂલ્ય $= 87.78 - 39.12 = 48.66 \ JK^{-1} \ mol^{-1}$.
336
EasyMCQ
નીચેનામાંથી સાચા વિધાનો ઓળખો.
$I$. $0 \ K$ તાપમાને,શુદ્ધ સ્ફટિકમય પદાર્થોની એન્ટ્રોપી શૂન્યની નજીક પહોંચે છે.
$II$. પ્રક્રિયા $H_2O_{(l)} \longrightarrow H_2O_{(g)}$ માટે એન્ટ્રોપી ઘટે છે.
$III$. ગિબ્સ ઊર્જા એ અવસ્થા વિધેય છે.
A
$I, II, III$
B
$I, III$
C
$II, III$
D
$I, II$

Solution

(B) વિધાન $(I)$: ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના ત્રીજા નિયમ મુજબ,$0 \ K$ તાપમાને,સંપૂર્ણ રીતે ગોઠવાયેલા શુદ્ધ સ્ફટિકમય પદાર્થની એન્ટ્રોપી શૂન્ય હોય છે. તેથી,વિધાન $(I)$ સાચું છે.
વિધાન $(II)$: પ્રક્રિયા $H_2O_{(l)} \longrightarrow H_2O_{(g)}$ માટે,એન્ટ્રોપી વધે છે કારણ કે વાયુ અવસ્થા પ્રવાહી અવસ્થા કરતા વધુ અવ્યવસ્થિત હોય છે. તેથી,વિધાન $(II)$ ખોટું છે.
વિધાન $(III)$: ગિબ્સ ઊર્જા $(G)$ એ અવસ્થા વિધેય છે કારણ કે તે માત્ર તંત્રની પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થા પર આધાર રાખે છે,તે કેવી રીતે પ્રાપ્ત થઈ તેના પર નહીં. તેથી,વિધાન $(III)$ સાચું છે.
આમ,વિધાન $(I)$ અને $(III)$ સાચા છે.
337
MediumMCQ
$X_2$,$Y_2$ અને $XY_3$ ની પ્રમાણિત એન્ટ્રોપી અનુક્રમે $60$,$40$ અને $50 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. પ્રક્રિયા $\frac{1}{2} X_2 + \frac{3}{2} Y_2 \rightarrow XY_3$ માટે,એન્થાલ્પી ફેરફાર $\Delta H = -30 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. કયા તાપમાને પ્રક્રિયા સંતુલનમાં હશે ($K$ માં)?
A
$500$
B
$750$
C
$1000$
D
$1250$

Solution

(B) પ્રક્રિયા $\frac{1}{2} X_2 + \frac{3}{2} Y_2 \rightarrow XY_3$ છે,જ્યાં $\Delta H = -30 \ kJ \ mol^{-1} = -30000 \ J \ mol^{-1}$.
પ્રથમ,પ્રક્રિયા માટે એન્ટ્રોપી ફેરફાર $\Delta S^{\circ}$ ગણો:
$\Delta S^{\circ} = S^{\circ}(XY_3) - [\frac{1}{2} S^{\circ}(X_2) + \frac{3}{2} S^{\circ}(Y_2)]$
$\Delta S^{\circ} = 50 - [\frac{1}{2} \times 60 + \frac{3}{2} \times 40]$
$\Delta S^{\circ} = 50 - [30 + 60] = 50 - 90 = -40 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
સંતુલન સમયે,$\Delta G = 0$,તેથી $\Delta H = T \Delta S$.
$T = \frac{\Delta H}{\Delta S} = \frac{-30000 \ J \ mol^{-1}}{-40 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}} = 750 \ K$.
338
MediumMCQ
$298 \ K$ તાપમાને,નીચેની પ્રક્રિયા માટે $\Delta_r U^{\ominus}$ અને $\Delta_r S^{\ominus}$ ના મૂલ્યો અનુક્રમે $-10.5 \ kJ$ અને $+44.1 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ છે. પ્રક્રિયા: $2 \ X_{(g)} + Y_{(g)} \longrightarrow 2 \ Z_{(g)}$. આ પ્રક્રિયા માટે $\Delta_r G^{\ominus}$ ($kJ$ માં) કેટલું થશે? $(R = 8.314 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1})$
A
$+0.164$
B
$-26.119$
C
$-2.6119$
D
$-0.082$

Solution

(B) પ્રક્રિયા $2 \ X_{(g)} + Y_{(g)} \longrightarrow 2 \ Z_{(g)}$ છે.
પ્રથમ,વાયુરૂપ નીપજો અને પ્રક્રિયકોના મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર ગણો: $\Delta n_g = 2 - (2 + 1) = -1$.
ત્યારબાદ,$\Delta_r H^{\ominus} = \Delta_r U^{\ominus} + \Delta n_g RT$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને $\Delta_r H^{\ominus}$ ગણો.
$\Delta_r H^{\ominus} = -10.5 \ kJ + (-1 \times 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1} \times 298 \ K) = -10.5 - 2.477 = -12.977 \ kJ$.
હવે,ગિબ્સ-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ સમીકરણ $\Delta_r G^{\ominus} = \Delta_r H^{\ominus} - T \Delta_r S^{\ominus}$ નો ઉપયોગ કરીને $\Delta_r G^{\ominus}$ ગણો.
આપેલ છે $\Delta_r S^{\ominus} = +44.1 \ J \ K^{-1} \ mol^{-1} = 0.0441 \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}$.
$\Delta_r G^{\ominus} = -12.977 \ kJ - (298 \ K \times 0.0441 \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1}) = -12.977 - 13.1418 = -26.1188 \ kJ \approx -26.119 \ kJ$.
339
MediumMCQ
નીચેનામાંથી સાચા વિધાનો ઓળખો:
$I$. $A \rightleftharpoons B$ પ્રક્રિયા માટે $\Delta_{r} G$ શૂન્ય હોય છે.
$II$. તાપમાન નિરપેક્ષ શૂન્યની નજીક પહોંચતા શુદ્ધ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થોની એન્ટ્રોપી શૂન્યની નજીક પહોંચે છે.
$III$. પ્રક્રિયાની $\Delta U$ બોમ્બ કેલરીમીટરનો ઉપયોગ કરીને નક્કી કરી શકાય છે.
A
માત્ર $I, II$
B
માત્ર $I, III$
C
માત્ર $II, III$
D
$I, II, III$

Solution

(D) $I$. સંતુલન પરની પ્રક્રિયા માટે ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta_{r} G = 0$ હોય છે.
$II$. ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના ત્રીજા નિયમ મુજબ,તાપમાન નિરપેક્ષ શૂન્ય $(0 \ K)$ ની નજીક પહોંચતા સંપૂર્ણ વ્યવસ્થિત શુદ્ધ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થની એન્ટ્રોપી શૂન્યની નજીક પહોંચે છે.
$III$. રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે,અચળ કદ પર શોષાયેલી અથવા મુક્ત થયેલી ઉષ્મા,જે આંતરિક ઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta U$ જેટલી હોય છે,તે બોમ્બ કેલરીમીટરનો ઉપયોગ કરીને માપવામાં આવે છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.
340
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે.
વિધાન $I$: પ્રક્રિયા $Cr_2O_3 + 2 Al \rightarrow Al_2O_3 + 2 Cr$ $(\Delta G^{\ominus} = -421 \ kJ)$ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ શક્ય છે.
વિધાન $II$: ઉપરની પ્રક્રિયા ઓરડાના તાપમાને થાય છે.
સાચો જવાબ છે
A
બંને વિધાનો $I$ અને $II$ સાચા છે
B
બંને વિધાનો $I$ અને $II$ ખોટા છે
C
વિધાન $I$ સાચું છે,પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે
D
વિધાન $I$ ખોટું છે,પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે

Solution

(C) જો ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta G^{\ominus})$ ઋણ હોય તો પ્રક્રિયા ઉષ્માગતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ શક્ય છે. અહીં $\Delta G^{\ominus} = -421 \ kJ$ હોવાથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
જોકે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય શક્યતા એ ખાતરી આપતી નથી કે પ્રક્રિયા ઓરડાના તાપમાને થશે. ઘણી પ્રક્રિયાઓ માટે સક્રિયકરણ ઉર્જાનો અવરોધ પાર કરવો પડે છે,જેના માટે ગરમ કરવાની જરૂર પડે છે (દા.ત.,થર્મિટ પ્રક્રિયા). તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.
341
MediumMCQ
પ્રક્રિયા $2 CO_{(g)} + O_{2(g)} \rightleftharpoons 2 CO_{2(g)}$ માટે,$300 \ K$ તાપમાને $\Delta_{r} G^0 = -128 \ kJ$ છે. જો પ્રક્રિયા માટે $\Delta_{r} S^0 = -40 \ J \ K^{-1}$ હોય,તો પ્રક્રિયા માટે $\Delta_{r} U$ ની ગણતરી કરો. ($kJ$ માં)
A
$-137.5$
B
$-128$
C
$-140$
D
$126.2$

Solution

(A) ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા,એન્થાલ્પી અને એન્ટ્રોપી વચ્ચેનો સંબંધ: $\Delta_{r} G^{\circ} = \Delta_{r} H^{\circ} - T \Delta_{r} S^{\circ}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $-128 \ kJ = \Delta_{r} H^{\circ} - (300 \ K \times (-40 \ J \ K^{-1} \times 10^{-3} \ kJ \ J^{-1}))$.
$-128 = \Delta_{r} H^{\circ} + 12 \implies \Delta_{r} H^{\circ} = -140 \ kJ$.
એન્થાલ્પી ફેરફાર અને આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ: $\Delta_{r} H^{\circ} = \Delta_{r} U^{\circ} + \Delta n_{g} RT$.
પ્રક્રિયા $2 CO_{(g)} + O_{2(g)} \rightleftharpoons 2 CO_{2(g)}$ માટે,$\Delta n_{g} = 2 - (2 + 1) = -1$.
કિંમતો મૂકતા: $-140 = \Delta_{r} U^{\circ} + (-1 \times 8.314 \times 10^{-3} \ kJ \ K^{-1} \ mol^{-1} \times 300 \ K)$.
$-140 = \Delta_{r} U^{\circ} - 2.4942 \ kJ$.
$\Delta_{r} U^{\circ} = -140 + 2.4942 \approx -137.5 \ kJ$.
342
EasyMCQ
$T$ $(K)$ તાપમાને પ્રક્રિયા: $X_2O_{4(l)} \rightarrow 2XO_{2(g)}$ માટે,$\Delta U = x \ kJ \ mol^{-1}$ અને $\Delta S = y \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ આપેલ છે. પ્રક્રિયા માટે ગિબ્સ ઉર્જા ફેરફાર છે: ($X_2O_4$ અને $XO_2$ આદર્શ વાયુઓ છે તેમ ધારો)
A
$1000x + 2R(T - y) \ J \ mol^{-1}$
B
$1000x + T(2R - y) \ J \ mol^{-1}$
C
$x + T(2R - y) \ J \ mol^{-1}$
D
$x + 2R(T - y) \ J \ mol^{-1}$

Solution

(B) ગિબ્સ ઉર્જા ફેરફાર,એન્થાલ્પી ફેરફાર અને એન્ટ્રોપી ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta G = \Delta H - T\Delta S$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
એન્થાલ્પી ફેરફાર એ આંતરિક ઉર્જા ફેરફાર સાથે $\Delta H = \Delta U + \Delta n_gRT$ દ્વારા સંબંધિત છે.
પ્રક્રિયા $X_2O_{4(l)} \rightarrow 2XO_{2(g)}$ માટે,વાયુરૂપ ઘટકોના મોલની સંખ્યામાં ફેરફાર $\Delta n_g = 2 - 0 = 2$ છે.
$\Delta H$ ને ગિબ્સ સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta G = \Delta U + \Delta n_gRT - T\Delta S$.
$\Delta U = x \ kJ \ mol^{-1} = 1000x \ J \ mol^{-1}$ અને $\Delta S = y \ J \ K^{-1} \ mol^{-1}$ આપેલ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\Delta G = 1000x + 2RT - Ty$.
$T$ ને સામાન્ય કાઢતા,આપણને મળે છે: $\Delta G = 1000x + T(2R - y) \ J \ mol^{-1}$.
343
MediumMCQ
એક આદર્શ વાયુનો $C_p$ $10.314 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$ છે. આ વાયુના એક મોલને $p \ atm$ ના અચળ દબાણ વિરુદ્ધ વિસ્તરણ કરવામાં આવે છે. વિસ્તરણ દરમિયાન તાપમાનમાં ફેરફાર $1.0 \ K$ છે. $q$ ( $J$ માં) અને $\Delta H$ ( $J \ mol^{-1}$ માં) ના મૂલ્યો અનુક્રમે છે
A
$10.314, 10.314$
B
$2.000, 10.314$
C
$10.314, 2.000$
D
$2.000, 2.000$

Solution

(B) આદર્શ વાયુ માટે,એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર $\Delta H = n C_p \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $n = 1 \ mol$,$C_p = 10.314 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$,અને $\Delta T = 1.0 \ K$.
તેથી,$\Delta H = 1 \times 10.314 \times 1.0 = 10.314 \ J \ mol^{-1}$.
આદર્શ વાયુ માટે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = n C_v \Delta T$ છે.
$C_p - C_v = R$ હોવાથી,$C_v = C_p - R = 10.314 - 8.314 = 2.000 \ J \ mol^{-1} \ K^{-1}$.
તેથી,$\Delta U = 1 \times 2.000 \times 1.0 = 2.000 \ J$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w$.
આમ,$q = 2.000 \ J$ અને $\Delta H = 10.314 \ J \ mol^{-1}$ મળે છે.
344
MediumMCQ
$300 \ K$ તાપમાને,$3.0 \ \text{atm}$ દબાણે રહેલા આદર્શ વાયુના $3.0 \ \text{mol}$ ને $6.0 \ \text{atm}$ ના બાહ્ય દબાણ દ્વારા તેના કદના અડધા ભાગ સુધી સમતાપી રીતે સંકોચવામાં આવે છે. થયેલ કાર્ય ($kJ$ માં) શોધો. આપેલ છે,$R=0.082 \ \text{L atm K}^{-1} \text{mol}^{-1}$ $(1 \ \text{L atm} = 101.3 \ \text{J})$.
A
$7.476$
B
$11.214$
C
$3.738$
D
$14.952$

Solution

(A) આદર્શ વાયુ માટે,પ્રારંભિક કદ $V_1$ આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV=nRT$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$V_1 = \frac{nRT}{P} = \frac{3 \ \text{mol} \times 0.082 \ \text{L atm K}^{-1} \text{mol}^{-1} \times 300 \ \text{K}}{3 \ \text{atm}} = 24.6 \ \text{L}$.
વાયુને તેના કદના અડધા ભાગ સુધી સંકોચવામાં આવતો હોવાથી,અંતિમ કદ $V_2 = \frac{V_1}{2} = 12.3 \ \text{L}$.
કદમાં ફેરફાર $\Delta V = V_2 - V_1 = 12.3 \ \text{L} - 24.6 \ \text{L} = -12.3 \ \text{L}$.
અચળ બાહ્ય દબાણ $P_{ext}$ સામે સમતાપી અપ્રતિવર્તી સંકોચન દરમિયાન થયેલ કાર્ય $W = -P_{ext} \Delta V$ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$W = -6 \ \text{atm} \times (-12.3 \ \text{L}) = 73.8 \ \text{L atm}$.
કાર્યને $kJ$ માં ફેરવતા:
$W = \frac{73.8 \times 101.3 \ \text{J}}{1000} = 7.476 \ \text{kJ}$.
345
DifficultMCQ
જો $92 \ g$ $Na$ ખુલ્લા પાત્રમાં $300 \ K$ તાપમાને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે,તો થયેલ કાર્યનું મૂલ્ય શું હશે ($J$ માં)? $[$વાયુરૂપ નીપજ આદર્શ છે તેમ ધારવું$]$
A
$0.0$
B
$-4988.4$
C
$-2494.2$
D
$-9976.8$

Solution

(B) સોડિયમની પાણી સાથેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2 Na_{(s)} + 2 H_2O_{(l)} \rightarrow 2 NaOH_{(aq)} + H_{2(g)}$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ મુજબ,$46 \ g$ $Na$ એ $1 \ mol$ $H_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$92 \ g$ $Na$ એ $\frac{92}{46} = 2 \ mol$ $H_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરશે.
અહીં $H_2$ એકમાત્ર વાયુરૂપ નીપજ હોવાથી,વાયુના મોલનો ફેરફાર $\Delta n_g = 2 - 0 = 2$ થશે.
અચળ દબાણ અને તાપમાને થયેલ કાર્ય $w = -P \Delta V = -\Delta n_g RT$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $w = -2 \times 8.314 \times 300 \ J = -4988.4 \ J$.
ઋણ નિશાની સૂચવે છે કે કાર્ય તંત્ર દ્વારા આસપાસ પર કરવામાં આવે છે.
346
MediumMCQ
$298 \ K$ તાપમાને વાયુરૂપ $N_2O$ અને $NO$ ની સર્જન એન્થાલ્પી અનુક્રમે $82.0$ અને $90.0 \ kJ \ mol^{-1}$ છે. પ્રક્રિયા $N_2O_{(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \rightarrow 2 NO_{(g)}$ માટે એન્થાલ્પી ફેરફાર કેટલો થશે?
A
$-74 \ kJ$
B
$+98 \ kJ$
C
$+89 \ kJ$
D
$-47 \ kJ$

Solution

(B) પ્રક્રિયા માટે એન્થાલ્પી ફેરફારનું સૂત્ર: $\Delta H_{r}^{\circ} = \sum \Delta H_{f}^{\circ}(\text{products}) - \sum \Delta H_{f}^{\circ}(\text{reactants})$.
પ્રક્રિયા $N_2O_{(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \rightarrow 2 NO_{(g)}$ માટે: $\Delta H_{r}^{\circ} = [2 \times \Delta H_{f}^{\circ}(NO)] - [\Delta H_{f}^{\circ}(N_2O) + \frac{1}{2} \times \Delta H_{f}^{\circ}(O_2)]$.
અહીં $\Delta H_{f}^{\circ}(O_2) = 0 \ kJ \ mol^{-1}$ (તત્વની પ્રમાણિત અવસ્થા),$\Delta H_{f}^{\circ}(N_2O) = 82.0 \ kJ \ mol^{-1}$,અને $\Delta H_{f}^{\circ}(NO) = 90.0 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta H_{r}^{\circ} = [2 \times 90.0] - [82.0 + 0] = 180.0 - 82.0 = +98.0 \ kJ$.
347
MediumMCQ
એક મોલ બેન્ઝીનનું સાયક્લોહેક્સેનમાં હાઇડ્રોજનેશન કરવા માટેની એન્થાલ્પી કેટલી છે?
$[$બેન્ઝીનની રેઝોનન્સ ઉર્જા $= -150.4 \ kJ / mol$.
સાયક્લોહેક્સિનના હાઇડ્રોજનેશનની એન્થાલ્પી $= -119.5 \ kJ / mol$ $]$
A
$-208.1 \ kJ / mol$
B
$-358.1 \ kJ / mol$
C
$+150.4 \ kJ / mol$
D
$-269.9 \ kJ / mol$

Solution

(A) સાયક્લોહેક્સિનમાં એક દ્વિબંધના હાઇડ્રોજનેશનથી $-119.5 \ kJ / mol$ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
બેન્ઝીનમાં ત્રણ દ્વિબંધ હોય છે. તેથી,સૈદ્ધાંતિક હાઇડ્રોજનેશન એન્થાલ્પી (રેઝોનન્સ વગર) $= 3 \times (-119.5 \ kJ / mol) = -358.5 \ kJ / mol$ થાય.
બેન્ઝીનની વાસ્તવિક હાઇડ્રોજનેશન એન્થાલ્પી એ સૈદ્ધાંતિક હાઇડ્રોજનેશન એન્થાલ્પી અને બેન્ઝીનની રેઝોનન્સ ઉર્જાનો તફાવત છે.
$\Delta H_{\text{hydrogenation}} = -358.5 \ kJ / mol - (-150.4 \ kJ / mol) = -358.5 + 150.4 = -208.1 \ kJ / mol$.
348
MediumMCQ
$0.0^{\circ} C$ તાપમાને રહેલા $10 \ g$ બરફને $30^{\circ} C$ તાપમાનવાળા પાણીમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જરૂરી ઉષ્મા શોધો. (બરફની ગલન એન્થાલ્પી $= 333.5 \ J \ g^{-1}$,પાણીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $C_p = 4.18 \ J \ g^{-1} \ K^{-1}$) ($kJ$ માં)
A
$4.0$
B
$5.0$
C
$3.59$
D
$4.59$

Solution

(D) આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે: $0^{\circ} C$ પર બરફનું પીગળવું અને ત્યારબાદ પાણીને $0^{\circ} C$ થી $30^{\circ} C$ સુધી ગરમ કરવું.
આપેલ છે:
દળ $(m) = 10 \ g$
ગલન એન્થાલ્પી $(L_f) = 333.5 \ J \ g^{-1}$
પાણીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $(C_p) = 4.18 \ J \ g^{-1} \ K^{-1}$
તાપમાનમાં ફેરફાર $(\Delta T) = 30 \ K$
કુલ જરૂરી ઉષ્મા $(Q) = (m \times L_f) + (m \times C_p \times \Delta T)$
$Q = (10 \times 333.5) + (10 \times 4.18 \times 30)$
$Q = 3335 + 1254 = 4589 \ J = 4.589 \ kJ \approx 4.59 \ kJ$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
349
MediumMCQ
દહન ઉષ્મા $\left(kJ \ mol^{-1}\right)$ કોના માટે સૌથી વધુ છે?
A
$H_{2(g)}$
B
$H_2O_{(l)}$
C
$LPG$
D
$CH_{4(g)}$

Solution

(C) જ્યારે એક મોલ પદાર્થનું ઓક્સિજનમાં સંપૂર્ણ દહન થાય ત્યારે થતા ઉષ્મા ફેરફારને દહન એન્થાલ્પી કહેવામાં આવે છે.
$LPG$ (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) એ પ્રોપેન અથવા બ્યુટેનનું મિશ્રણ છે.
કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા વધવાની સાથે દહન ઉષ્મા વધે છે.
આમ,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
350
DifficultMCQ
$1 \text{ atm}$ દબાણ અને $300 \text{ K}$ તાપમાને રહેલા આર્ગોનનો નમૂનો $1.25 \text{ dm}^3$ થી $2.5 \text{ dm}^3$ સુધી પ્રતિવર્તી અને સમોષ્મી રીતે વિસ્તરણ પામે છે. એન્થાલ્પીમાં થતો આશરે ફેરફાર ($\text{J}$ માં) ગણો.
$(I)$ આર્ગોન માટે $C_V = 12.48 \text{ J K}^{-1} \text{ mol}^{-1}$
$(II)$ આર્ગોનને આદર્શ વાયુ ગણો
$(III)$ $\Delta T = 111.5 \text{ K}$ (તાપમાનમાં ઘટાડો)
A
$20.9$
B
$117$
C
$234$
D
$58.5$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે,$\Delta H = n C_p \Delta T$.
પ્રથમ,આર્ગોનના મોલની સંખ્યા $(n)$ ગણો: $n = \frac{pV}{RT} = \frac{1 \times 1.25}{0.0821 \times 300} \approx 0.0507 \text{ mol}$.
આપેલ છે $C_V = 12.48 \text{ J K}^{-1} \text{ mol}^{-1}$,તેથી $C_p = C_V + R = 12.48 + 8.314 = 20.794 \text{ J K}^{-1} \text{ mol}^{-1}$.
વાયુનું સમોષ્મી વિસ્તરણ થતું હોવાથી તાપમાનમાં ઘટાડો થાય છે. આપેલ છે $\Delta T = -111.5 \text{ K}$ (મૂલ્ય $111.5 \text{ K}$ છે).
$\Delta H = n C_p \Delta T = 0.0507 \times 20.794 \times (-111.5) \approx -117.5 \text{ J}$.
એન્થાલ્પીમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય આશરે $117 \text{ J}$ છે.

Thermodynamics — Mix Examples-Thermodynamics and Thermochemistry · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.